Shtatlarda joylashgan Amudaryo jamiyati (Oxus society) o‘zining Markaziy Osiyo barometri (Central Asian barometer) ko‘rsatkichida Qozog‘istonda Xitoyga qarshi jamoatchilik qarashlarini nashr qilibdi.
Farazlar 1 dan (qo‘llab-quvvatlovchi) 4 gacha (qarshi) shkalasida taqsimlangan. Masalan, Oqmolada bu ko‘rsatkich 2.1, Turkistonda 3.4 ni tashkil etgan.
@CJandLP
Farazlar 1 dan (qo‘llab-quvvatlovchi) 4 gacha (qarshi) shkalasida taqsimlangan. Masalan, Oqmolada bu ko‘rsatkich 2.1, Turkistonda 3.4 ni tashkil etgan.
@CJandLP
Chor Rossiyasi O‘zbek xonliklarining bosib olingan yerlarida Turkiston o‘lkasini tashkil etgach kun tartibiga chiqqan masala o‘lkani imperiyaga qanday tarzda integratsiya qilish masalasi bo‘lgan.
Kolonial administratsiya, imperiya amaldorlari va publisistlar o‘rtasida ikkita katta ideologik oqim mavjud bo‘lgan. Biri liberal qarash tarafdorlari vakillari Turkistonda katta reformalar loyihasini amalga oshirish va jamiyatni imperiyaga yaqinlashtirish tarafdorlari. Boshqalari, o‘lkada harbiy-ma’muriy boshqaruvni o‘rnatish tarafdorlari bo‘lgan konservativ g‘oya tarafdorlari. Ular mahalliy xalqning imperiya asosiy yerlaridagi xalqlardan tubdan farq qilishini ro‘kachlab o‘ta ehtiyotkorlik bilan yo‘l tutishni ilgari surgan.
Yakunda konservativ doira vakillari o‘z administrativ resurslaridan foydalangan holda Turkistonda harbiy-ma’muriy boshqaruvni o‘rnatgan. Turkiston har jihatdan koloniyaga aylantirilgan. O‘lkani boshqarish haqidagi muvvaqat nizomlar va keyinchalik 1886-yilgi nizom tayyorlash jarayonlari qaror qabul qila olmaslik, samarasizlik va oxir oqibatda 1916-yilgi qo‘zg‘alon hamda imperiyaning qulashiga olib keladi.
Daniel Brower (2003) Turkestan and the Fate of the Russian Empire. Routlege.
@CJandLP
Kolonial administratsiya, imperiya amaldorlari va publisistlar o‘rtasida ikkita katta ideologik oqim mavjud bo‘lgan. Biri liberal qarash tarafdorlari vakillari Turkistonda katta reformalar loyihasini amalga oshirish va jamiyatni imperiyaga yaqinlashtirish tarafdorlari. Boshqalari, o‘lkada harbiy-ma’muriy boshqaruvni o‘rnatish tarafdorlari bo‘lgan konservativ g‘oya tarafdorlari. Ular mahalliy xalqning imperiya asosiy yerlaridagi xalqlardan tubdan farq qilishini ro‘kachlab o‘ta ehtiyotkorlik bilan yo‘l tutishni ilgari surgan.
Yakunda konservativ doira vakillari o‘z administrativ resurslaridan foydalangan holda Turkistonda harbiy-ma’muriy boshqaruvni o‘rnatgan. Turkiston har jihatdan koloniyaga aylantirilgan. O‘lkani boshqarish haqidagi muvvaqat nizomlar va keyinchalik 1886-yilgi nizom tayyorlash jarayonlari qaror qabul qila olmaslik, samarasizlik va oxir oqibatda 1916-yilgi qo‘zg‘alon hamda imperiyaning qulashiga olib keladi.
Daniel Brower (2003) Turkestan and the Fate of the Russian Empire. Routlege.
@CJandLP
❤1
Bir necha soatcha oldin tarmoqlarda qiziq ma’lumot paydo bo‘ldi. Aytilishicha, nafaqat Qo‘shma Shtatlarda, balki butun dunyoda yetakchi universitetlardan biri bo‘lgan Stanford universitetining prezidenti Marc Tessier-Lavign ilmiy-tadqiqot etikasi bilan bog‘liq tekshiruv natijasida o‘z vazifasidan iste’fo berishi ma’lum qilindi.
O‘tgan yili Stanford Daily nashridagi surishtiruv materialida universitet prezidenti substandard tadqiqot amalga oshirish, etik talablarni chetlab o‘tish va ma’lumotlarni manipulyatsiya qilgan bolda bir necha maqolalar chop etganligi bilan bog‘liq ayblovlar e’lon qilingan.
Sohaning boshqa ko‘zga ko‘ringan olimlari tomonindan tashkil etilgan panel xulosasiga ko‘ra nevrotadqiqotlarda olamshumul deb topilgan kamida 3 ta ilmiy ish chop etilgan jurnaldan qaytarib olinishi yoki tubdan qayta tayyorlangan holda qayta nashr etilishi darkor.
Bunday ko‘zga ko‘ringan mashhur olimning tadqiqotini jurnallardan qaytarib olishi juda kamyob holat. Jurnallardan maqolalarni qaytarib olish bo‘yicha ma’lumotlarga ko‘ra har 10,000 dan 4 ta maqola ana shunday tarzda qaytarilgan.
@CJandLP
O‘tgan yili Stanford Daily nashridagi surishtiruv materialida universitet prezidenti substandard tadqiqot amalga oshirish, etik talablarni chetlab o‘tish va ma’lumotlarni manipulyatsiya qilgan bolda bir necha maqolalar chop etganligi bilan bog‘liq ayblovlar e’lon qilingan.
Sohaning boshqa ko‘zga ko‘ringan olimlari tomonindan tashkil etilgan panel xulosasiga ko‘ra nevrotadqiqotlarda olamshumul deb topilgan kamida 3 ta ilmiy ish chop etilgan jurnaldan qaytarib olinishi yoki tubdan qayta tayyorlangan holda qayta nashr etilishi darkor.
Bunday ko‘zga ko‘ringan mashhur olimning tadqiqotini jurnallardan qaytarib olishi juda kamyob holat. Jurnallardan maqolalarni qaytarib olish bo‘yicha ma’lumotlarga ko‘ra har 10,000 dan 4 ta maqola ana shunday tarzda qaytarilgan.
@CJandLP
The Stanford Daily
Stanford president resigns over manipulated research, will retract at least three papers
Stanford President Marc Tessier-Lavigne will resign effective Aug. 31. He will also retract or issue lengthy corrections to five widely cited papers for which he was principal author after a Stanford-sponsored investigation found “manipulation of research…
Birlashgan Qirolliklar universitetlarida anchadan beri davom etayotgan ish haqi va pensiyalar nizosini hal etishda anchayin yirik progress kuzatilmoqda.
UCU (prof-o‘qituvchilar treyd-yunioni) va UUK (universitetlar assotsiatsiyasi) pensiya masalasida pensiyani qadirsizlanib qoladigan qismini qayta hisoblab chiqishga kelishib oldi. Tez orada, universitetlar va kollejlar ish beruvchilari assotsatsiyasi yangi yaxshilangan shartlarni muzokaralar stoliga qo‘yishi kutilmoqda.
@CJandLP
UCU (prof-o‘qituvchilar treyd-yunioni) va UUK (universitetlar assotsiatsiyasi) pensiya masalasida pensiyani qadirsizlanib qoladigan qismini qayta hisoblab chiqishga kelishib oldi. Tez orada, universitetlar va kollejlar ish beruvchilari assotsatsiyasi yangi yaxshilangan shartlarni muzokaralar stoliga qo‘yishi kutilmoqda.
@CJandLP
#Bilasizmi Ingliz tilida bezorilik qilish, shu bilan birga muayyan zo‘ravonlik elementlariga ega hatti-harakat thug so‘zi bilan ifodalanadi.
Qiziq tarafi, thug so‘zi Britaniyaning Hindistondagi kolonial taribiga borib taqaladi. Muyyan o‘troq joyga ega bo‘lmagan qabilalar East India kompaniyasi boshqaruvidagi Hindisoton hududida bosqinchilik amalga oshirib Britaniya kolonial taribi amalda bo‘lmagan yurisdiksiyalarga o‘tib ketgan. Bunday shaxslar thugge deb yuritilgan. Albatta, bu holatda politsiya faoliyati bilan shug‘illanuvchi harbiylar yurisdiksiyaviy cheklovlarga uchragan.
@CJandLP
Qiziq tarafi, thug so‘zi Britaniyaning Hindistondagi kolonial taribiga borib taqaladi. Muyyan o‘troq joyga ega bo‘lmagan qabilalar East India kompaniyasi boshqaruvidagi Hindisoton hududida bosqinchilik amalga oshirib Britaniya kolonial taribi amalda bo‘lmagan yurisdiksiyalarga o‘tib ketgan. Bunday shaxslar thugge deb yuritilgan. Albatta, bu holatda politsiya faoliyati bilan shug‘illanuvchi harbiylar yurisdiksiyaviy cheklovlarga uchragan.
@CJandLP
Sur’atda Sovet davlati NKVD’si Lagerlar bosh boshqarmasi (GULAG) boshlig’i o’rinbosarining 00447-sonli buyruq asosida maxsus troykalar tomonidan ozodlikdan mahrum etilganlar miqdori haqidagi hisoboti ilova qilingan.
Unda Stalin buyuk terrori davrida ekstralegal tarzda tezlashtirilgan tartibda militsiya troykalari, torykalar va maxsus troykalar tomonidan qamalgan va qamalishi kutilayotgan shaxslarning doirasi aks ettirilgan.
Troykalar tarkibiga odatda hududiy—respublika, oblast, rayon—NKVD rahbari, prokurori hamda hududiy partiya sekretarlari kiritilgan.
Manba: Rossiya davlat arxivlari (GARF)
Fotokredit: Mikhail Nakonechnyi
@CJandLP
Unda Stalin buyuk terrori davrida ekstralegal tarzda tezlashtirilgan tartibda militsiya troykalari, torykalar va maxsus troykalar tomonidan qamalgan va qamalishi kutilayotgan shaxslarning doirasi aks ettirilgan.
Troykalar tarkibiga odatda hududiy—respublika, oblast, rayon—NKVD rahbari, prokurori hamda hududiy partiya sekretarlari kiritilgan.
Manba: Rossiya davlat arxivlari (GARF)
Fotokredit: Mikhail Nakonechnyi
@CJandLP
🔥1
30.07.1937
O‘tgan asrning 30-40-yillari Sovet davlati hamda u tomonidan majburan sovet ittifoqiga inkorporatsiyalangan va konsolidatsiyalashtirilgan milliy davlatlar, jumladan O‘zbekiston, eng repressiv davrni boshdan kechirgan.
Katta/buyuk terror yoki tozalash nomi bilan tarixga kirgan, ayrim manbalarda siyosiy genotsid deb atalgan, jarayonlar yirik kompartiya vakillaridan tortib, oddiy jamiyat a’zolarigacha yetib borgan. Masalan, KPSS markaziy apparatining yarimidan ortiq a’zosi otib tashlangan, 103 nafar yuqori darajali harbiy xizmatchilardan 81 nafarini ‘yo‘q qilingan’.
Katta terror jamiyatning xulq-atvoriga ham jiddiy ta’sir o‘tkazmasdan qolmagan. Fosh etish va/yoki chaqimchilik keng tarqalgan hamda jamiyat a’zolarining o‘zini-o‘zi saqlash instinkti sifatida ongostiga singib borgan.
Neokolonial va neoimperial g‘oyalar global dunyoga o‘z ta’sirini qayta o‘tkazishga harakat qilayotgan bir vaqtda kolonial o‘tmish jamiyatimizni shakllanishi uchun qanday ta’sir o‘tkazganligini anglash juda ham mujim. Laziz Hamidov va Ular loyihasi ijodiy jamoasi ana shu jarayonlar bevosita O‘zbekistonga qanday ta’sir qilganligi yuzasidan maxsus dastur tayyorlagan.
@CJandLP
O‘tgan asrning 30-40-yillari Sovet davlati hamda u tomonidan majburan sovet ittifoqiga inkorporatsiyalangan va konsolidatsiyalashtirilgan milliy davlatlar, jumladan O‘zbekiston, eng repressiv davrni boshdan kechirgan.
Katta/buyuk terror yoki tozalash nomi bilan tarixga kirgan, ayrim manbalarda siyosiy genotsid deb atalgan, jarayonlar yirik kompartiya vakillaridan tortib, oddiy jamiyat a’zolarigacha yetib borgan. Masalan, KPSS markaziy apparatining yarimidan ortiq a’zosi otib tashlangan, 103 nafar yuqori darajali harbiy xizmatchilardan 81 nafarini ‘yo‘q qilingan’.
Katta terror jamiyatning xulq-atvoriga ham jiddiy ta’sir o‘tkazmasdan qolmagan. Fosh etish va/yoki chaqimchilik keng tarqalgan hamda jamiyat a’zolarining o‘zini-o‘zi saqlash instinkti sifatida ongostiga singib borgan.
Neokolonial va neoimperial g‘oyalar global dunyoga o‘z ta’sirini qayta o‘tkazishga harakat qilayotgan bir vaqtda kolonial o‘tmish jamiyatimizni shakllanishi uchun qanday ta’sir o‘tkazganligini anglash juda ham mujim. Laziz Hamidov va Ular loyihasi ijodiy jamoasi ana shu jarayonlar bevosita O‘zbekistonga qanday ta’sir qilganligi yuzasidan maxsus dastur tayyorlagan.
@CJandLP
YouTube
Jadidlar. Hujjatli film.
"ULAR" loyihasida ilk maxsus son. Dastlabki mavzumiz “Millat oydinlari” deya ataluvchi jadidlar, ularning siyosiy harakatlari, umuman olganda, jadidlarning millat rivoji uchun qo‘shgan hissasi haqida. Nima uchun bu mavzuni yoritishga qaror qildik? Qisqa muddat…
Huquq va jamiyat yoki huquq sotsiologiyasi yohud huquqqa jamiyatshunoslik orqali yondashuvda huquqiy kategoriyalarga baho berishning muhim bir tamoyili bor. Unga ko’ra kitobda yozilgan huquqning qanchalik ijtimoiy muhitda ishlab keta olish qobiliyati yoki harakatsiz to’xtab qolishi o’rganiladi. Bu jarayon ingliz tilida law on the books & law in action frazalari orqali ifodalanadi.
Kitoblardagi huquq bu yozma shaklda ifodalangan barcha huquq normalari, regulyatsiyalar va huquqiy odatlarni o’z ichiga jamlab oladi. Yozma huquq sifatida ifodalanadigan shartnomalar, statutlar va keyslar shaklida farqli ravishda harakatdagi huquq (law-in-action) huquqning jamiyatda qay tarzda qo’llanilishini o’rganishdan iborat. Bunda sudlar, politsiya yoki boshqa huquq institutlari tomonidan huquq normasining amaliyotda qanday qo’llashi bilan bog’liq hatti-harakati va xulq-atvoriga baho beriladi.
Afsuski, O’zbek huquq maktabida bunday yondashuv prevalent emas. Biroq bunday yondashuv orqali mavjud muammolarni o’rganish jamiyatdagi muammolarning ildizini topishda juda ham foydali bo’lar edi.
@CJandLP
Kitoblardagi huquq bu yozma shaklda ifodalangan barcha huquq normalari, regulyatsiyalar va huquqiy odatlarni o’z ichiga jamlab oladi. Yozma huquq sifatida ifodalanadigan shartnomalar, statutlar va keyslar shaklida farqli ravishda harakatdagi huquq (law-in-action) huquqning jamiyatda qay tarzda qo’llanilishini o’rganishdan iborat. Bunda sudlar, politsiya yoki boshqa huquq institutlari tomonidan huquq normasining amaliyotda qanday qo’llashi bilan bog’liq hatti-harakati va xulq-atvoriga baho beriladi.
Afsuski, O’zbek huquq maktabida bunday yondashuv prevalent emas. Biroq bunday yondashuv orqali mavjud muammolarni o’rganish jamiyatdagi muammolarning ildizini topishda juda ham foydali bo’lar edi.
@CJandLP
Global shimol kontekstida jinoiy-huquqiy siyosat bu bevosita jamoatchilikning ijtimoiy kayfiyatiga bog’liq. Har safar jazolarning qattiqlashtirilganligi siyosiy doiralar va huquq institutlarining jamoatchilikning munosabatiga javob reaksiyasi sifatida o’z askini topadi.
Bu jarayonlar qisqacha mana bunday zanjir shaklda ishlaydi: (1) jamoatchilik bu siyosatchilarning potensial elektorati, siyosatchilar yoki siyosiy guruhlar boshqaruvga kelish uchun kun tartibiga jinoyatchilik, huquq-tartibot masalalarini olib chiqadi. Ularga nisbatan jiddiy chora ko’rishni va’da berib elektoratga ega chiqadi, yoki aksincha harakat qilib uni qo’ldan boy beradi. (2) Maxsus qonunlar qabul qilinib jazo muddatlari uzaytiriladi, muayyan risk kategoriya deb belgilangan jinoyatlar muddatidan ilgari shartli ozod qilinmaydi, natijada ozodlikdan mahrum qilish va qamoq shaklida jazo o’tayotganlarning ulkan armiyasi hosil bo’ladi. (3) Huquq institutlari, xususan, politsiya va sud ana shu qonunlar va siyosiy retorika asosida yangicha jazo tayinlash uslubiyotni qo’llaydi.
Aslida bunday hodisalar jamiyatda to’planib qolgan ijtimoiy muammolarning hosilasi, ammo odatda bu muammolarga yodashning eng nomaqbul yo’li tanlanadi. Ijtimoiy muammolar esa yechilmaganicha qolib ketib boshqa jiddiyroq ijtimoiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, o’g’rilik, talonchilik yoki bosqinchilik jinoyatlari muayyan og’ir iqtisodiy inqirozning oqibatida vujudaga kelgan qiyinchiliklar natijasida yuzaga kelishi mumkin. Bunday vaziyatda eng maqbul yondashuv bu ijtimoiy dasturlar orqali jamiyatning iqtisodiy tang ahvolga tushishi mumkin bo’lgan qatlamni qo’llab-quvvatlash yuzaga chiqadi.
@CJandLP
Bu jarayonlar qisqacha mana bunday zanjir shaklda ishlaydi: (1) jamoatchilik bu siyosatchilarning potensial elektorati, siyosatchilar yoki siyosiy guruhlar boshqaruvga kelish uchun kun tartibiga jinoyatchilik, huquq-tartibot masalalarini olib chiqadi. Ularga nisbatan jiddiy chora ko’rishni va’da berib elektoratga ega chiqadi, yoki aksincha harakat qilib uni qo’ldan boy beradi. (2) Maxsus qonunlar qabul qilinib jazo muddatlari uzaytiriladi, muayyan risk kategoriya deb belgilangan jinoyatlar muddatidan ilgari shartli ozod qilinmaydi, natijada ozodlikdan mahrum qilish va qamoq shaklida jazo o’tayotganlarning ulkan armiyasi hosil bo’ladi. (3) Huquq institutlari, xususan, politsiya va sud ana shu qonunlar va siyosiy retorika asosida yangicha jazo tayinlash uslubiyotni qo’llaydi.
Aslida bunday hodisalar jamiyatda to’planib qolgan ijtimoiy muammolarning hosilasi, ammo odatda bu muammolarga yodashning eng nomaqbul yo’li tanlanadi. Ijtimoiy muammolar esa yechilmaganicha qolib ketib boshqa jiddiyroq ijtimoiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Masalan, o’g’rilik, talonchilik yoki bosqinchilik jinoyatlari muayyan og’ir iqtisodiy inqirozning oqibatida vujudaga kelgan qiyinchiliklar natijasida yuzaga kelishi mumkin. Bunday vaziyatda eng maqbul yondashuv bu ijtimoiy dasturlar orqali jamiyatning iqtisodiy tang ahvolga tushishi mumkin bo’lgan qatlamni qo’llab-quvvatlash yuzaga chiqadi.
@CJandLP
Hozirda Isroilda kuzatilayotgan ichki siyosiy inqiroz mamlakat ijro etuvchi hokimiyati tomonidan sud hokimiyatining vakolatlarini qisqartirishga qaratilgan qonun loyihasining ilgari surilishi bilan bog’liq. 75-yillik tarixida butun Isroil bo’ylab davom etayotgan sud ustuvorligini (judicial superemacy) qo’llab-quvvatlovchi namoyishlar turli ijtimoiy guruh vakillari, harbiylar, talabalar, pensionerlar va boshqa minoritar guruh vakillarini qamrab olgan.
Xo’sh, butun bir jamiyatni oyoqqa turg’azgan o’zgarishning mohiyati nima? O’ng avtoritar koalitsion hukumat Oliy sudning hukumat qarorlarining qanchalik maqsadga muvofiq, muvofiq emasligini belgilovchi vakolatini tugatmoqchi. Bu yerda romana-german huquq tizimidagi konstitutsion kontrol tushunchasi qo’llash imkonsiz. Chunki, Isroilning ham Birlashgan Qirollik kabi yozilgan konstitutsiyaga ega emas. Shu sababli, sud nazorati yoki kontroli (judicial review) terminini qo’llash maqsadga muvofiq bo’ladi. Loyihaga ko’ra, parlament vakillarining ko’pchilik ovozi bilan Oliy sudning sud kontroliga veto qo’yish vakolatiga ega bo’ladi. Bu esa tarixda o’ta o’nglashgan va koalitsiyada ultra-konservativ va ultra-natsionalist guruhlarning borligi ortidan demokratik tartib uchun katta risklarni paydo qiladi.
Bundan tashqari, yangi taklifga asosan sudyalarni lavozimiga tayinlashda tayinlov qo’mitasidagi hukumat vakillarining ulushini kengaytirish orqali tayinlovlarga ta’sir o’tkazish ham ko’zlangan. Shu bilan birga loyiha, vazirlarning huquqiy maslahatchi (ular Adliya vazirligidagi davlat bosh huquqshunosi (the attorney general) ko’rsatmasi asosida faoliyat yurituvchi) maslahatlariga bo’ysunish qoidasini ham bekor qilishni ko’zda tutgan.
Umuman olganda ko’zda tutilgan o’zgarishlar davlat hokimiyati tarmoqlarining bir-birini tiyib turish va muvozanatda saqlash prinsipi o’zagiga bolta uradi hamda global o’ng qanot avtoritarizmini kengaytirishga xizmat qiladi.
@CJandLP
Xo’sh, butun bir jamiyatni oyoqqa turg’azgan o’zgarishning mohiyati nima? O’ng avtoritar koalitsion hukumat Oliy sudning hukumat qarorlarining qanchalik maqsadga muvofiq, muvofiq emasligini belgilovchi vakolatini tugatmoqchi. Bu yerda romana-german huquq tizimidagi konstitutsion kontrol tushunchasi qo’llash imkonsiz. Chunki, Isroilning ham Birlashgan Qirollik kabi yozilgan konstitutsiyaga ega emas. Shu sababli, sud nazorati yoki kontroli (judicial review) terminini qo’llash maqsadga muvofiq bo’ladi. Loyihaga ko’ra, parlament vakillarining ko’pchilik ovozi bilan Oliy sudning sud kontroliga veto qo’yish vakolatiga ega bo’ladi. Bu esa tarixda o’ta o’nglashgan va koalitsiyada ultra-konservativ va ultra-natsionalist guruhlarning borligi ortidan demokratik tartib uchun katta risklarni paydo qiladi.
Bundan tashqari, yangi taklifga asosan sudyalarni lavozimiga tayinlashda tayinlov qo’mitasidagi hukumat vakillarining ulushini kengaytirish orqali tayinlovlarga ta’sir o’tkazish ham ko’zlangan. Shu bilan birga loyiha, vazirlarning huquqiy maslahatchi (ular Adliya vazirligidagi davlat bosh huquqshunosi (the attorney general) ko’rsatmasi asosida faoliyat yurituvchi) maslahatlariga bo’ysunish qoidasini ham bekor qilishni ko’zda tutgan.
Umuman olganda ko’zda tutilgan o’zgarishlar davlat hokimiyati tarmoqlarining bir-birini tiyib turish va muvozanatda saqlash prinsipi o’zagiga bolta uradi hamda global o’ng qanot avtoritarizmini kengaytirishga xizmat qiladi.
@CJandLP
Mafia uyushgan jinoiy guruhlari tomonidan 1861–2014-yillar davomida rasmiy qayd etilgan fuqarolarning o‘ldirilish statistikasi
@CJandLP
@CJandLP
Til va simvolik kuch
O’zbek tilida muayyan bir makon yoki joyga mansublikni anglatuvchi civil yoki civic so’zlarini ifodalashda ishlatilib kelinayotgan va asosan salbiy konnotatsiyaga ega fuqaro so’zi haqida mana uch dekadadirki yagona konsensuga kelganimiz yo’q.
Bu haqida qiziqarli tahliliy maqola yozgan filologiya fanlar nomzodi Abdulvohid Hayit o‘z maqolasini mana shunday yakunlaydi: ‘“Fuqaro” xususida o‘ylarkanman, atoqli yozuvchimiz Nazar Eshonqulning “Tobut” nomli hikoyasi syujeti yodimga keldi: bir qishloqda o‘lim hodisasi ko‘p sodir bo‘ladi. Odamlar buning sirini bilolmay hayron. Shunda ular qishloq yaqinidagi bir tepalikdan turib qishloqqa qarab, ko‘rishadiki, qishloq tobut shaklida ekan.’
Fransuz sotsiologi Pierre Bourdieu ta’biri bilan aytganda til o’zida ramziy ma’no kasb etadi. Tilning simvolik kuchi muayyan bir holat va jarayonlarni muayyan ko’rinishda saqlanib qolinishini ta’minlaydi. Shunday ekan bu termindan uzil-kesil voz kechishning vaqti allaqachon kelgan.
@CJandLP
O’zbek tilida muayyan bir makon yoki joyga mansublikni anglatuvchi civil yoki civic so’zlarini ifodalashda ishlatilib kelinayotgan va asosan salbiy konnotatsiyaga ega fuqaro so’zi haqida mana uch dekadadirki yagona konsensuga kelganimiz yo’q.
Bu haqida qiziqarli tahliliy maqola yozgan filologiya fanlar nomzodi Abdulvohid Hayit o‘z maqolasini mana shunday yakunlaydi: ‘“Fuqaro” xususida o‘ylarkanman, atoqli yozuvchimiz Nazar Eshonqulning “Tobut” nomli hikoyasi syujeti yodimga keldi: bir qishloqda o‘lim hodisasi ko‘p sodir bo‘ladi. Odamlar buning sirini bilolmay hayron. Shunda ular qishloq yaqinidagi bir tepalikdan turib qishloqqa qarab, ko‘rishadiki, qishloq tobut shaklida ekan.’
Fransuz sotsiologi Pierre Bourdieu ta’biri bilan aytganda til o’zida ramziy ma’no kasb etadi. Tilning simvolik kuchi muayyan bir holat va jarayonlarni muayyan ko’rinishda saqlanib qolinishini ta’minlaydi. Shunday ekan bu termindan uzil-kesil voz kechishning vaqti allaqachon kelgan.
@CJandLP
👍1
Sotsial struktura
Jamiyatdagi ijtimoiy reallikni to‘liqroq anglash, tushunishning bir vositasi o‘laroq Sotsiologiya bizning xulq-atvorimiz, qarashlarimiz va hayotiy imkoniyatlarimizga o‘z ta’sir o‘tkzuvchi ijtimoiy kuchlarga e’tibor qaratadi. Bu jarayon o‘z e’tiborini sotsial strukturalar ya’ni jamiyatni tashkil etuvchi ijtimoiy bo‘laklarga (yacheykalar) yo‘naltiradi.
Ana shu sotsial strukturalar horizontal yoki vertikal holatda bo‘lishi mumkin. Horizontal sotsial strukturalar ijtimoiy munosabatlar va muayyan shaxslar tegishli bo‘lgan jamoalarning ijtimoiy hamda jismoniy xarakterini ifodalaydi. Ayrimlar bir necha ijtimoiy munosabatlar tarmog‘iga (network) ega bo‘lsa boshqalari sanoqli netvorklarga ega bo‘lishi mumkin. Ayrimlar aholi zich joylashgan mintaqada, boshqalari uylar bir-biridan olisroq joylarda istiqomat qilishi horizontal sotsial strukturani ifodalaydi. Umuan olganda bu shaxslar va jamiyatlarning xususiyati va muhitini ko‘rsatib beradi.
Vertikal sotsial strukturalarning odatda ishlatiladigan shakli ijtimoiy tengsizlikdir. Bunda jamiyat a’zolari muayyan iyerarxik tizimda o‘z o‘rniga ega bo‘ladi. Jamiyatdagi shaxslarning boyligi, hokimiyat kuchiga ega bo‘lishi, jinsi, irqi kabi faktorlar ushbu turdagi sotsial strukturadagi shaxslarning o‘rniga ta’sir o‘tkazadi. Ijtimoiy iyerarxiyadagi shaxslarning o‘rni o‘z navbatida ularning xulq-atvori, qarashlari va hayotiy imkoniyatlariga juda katta ta’sir o‘tkazadi.
Sotsiologiya ijtimoiy strukturalarning ahamiyatini e’tirof etar ekan individual muammolarning ildizi jamiyatning ana shu horizontal va vertikal sotsial strukturalariga borib ta’qalishini ta’kidlaydi.
#SOC101
@CJandLP
Jamiyatdagi ijtimoiy reallikni to‘liqroq anglash, tushunishning bir vositasi o‘laroq Sotsiologiya bizning xulq-atvorimiz, qarashlarimiz va hayotiy imkoniyatlarimizga o‘z ta’sir o‘tkzuvchi ijtimoiy kuchlarga e’tibor qaratadi. Bu jarayon o‘z e’tiborini sotsial strukturalar ya’ni jamiyatni tashkil etuvchi ijtimoiy bo‘laklarga (yacheykalar) yo‘naltiradi.
Ana shu sotsial strukturalar horizontal yoki vertikal holatda bo‘lishi mumkin. Horizontal sotsial strukturalar ijtimoiy munosabatlar va muayyan shaxslar tegishli bo‘lgan jamoalarning ijtimoiy hamda jismoniy xarakterini ifodalaydi. Ayrimlar bir necha ijtimoiy munosabatlar tarmog‘iga (network) ega bo‘lsa boshqalari sanoqli netvorklarga ega bo‘lishi mumkin. Ayrimlar aholi zich joylashgan mintaqada, boshqalari uylar bir-biridan olisroq joylarda istiqomat qilishi horizontal sotsial strukturani ifodalaydi. Umuan olganda bu shaxslar va jamiyatlarning xususiyati va muhitini ko‘rsatib beradi.
Vertikal sotsial strukturalarning odatda ishlatiladigan shakli ijtimoiy tengsizlikdir. Bunda jamiyat a’zolari muayyan iyerarxik tizimda o‘z o‘rniga ega bo‘ladi. Jamiyatdagi shaxslarning boyligi, hokimiyat kuchiga ega bo‘lishi, jinsi, irqi kabi faktorlar ushbu turdagi sotsial strukturadagi shaxslarning o‘rniga ta’sir o‘tkazadi. Ijtimoiy iyerarxiyadagi shaxslarning o‘rni o‘z navbatida ularning xulq-atvori, qarashlari va hayotiy imkoniyatlariga juda katta ta’sir o‘tkazadi.
Sotsiologiya ijtimoiy strukturalarning ahamiyatini e’tirof etar ekan individual muammolarning ildizi jamiyatning ana shu horizontal va vertikal sotsial strukturalariga borib ta’qalishini ta’kidlaydi.
#SOC101
@CJandLP
Demokratik tranzitsiya nazariyalari
Avtoritar rejimlarning kuchsizlanishi ayrim hollarda demokratiyaga o‘tish bilan birga kechishi mumkin. Bunda o‘tish jarayonlari siyosiy doirada fundamental va tizimli o‘zgarishlarni talab etadi. Ammo, aksariyat avtoritar falajlanish o‘zi bilan demokratlashtirishni emas, balki yangi avtoritar rejimni, davlatning inqirozi va anarxiyani olib keladi.
Demokratiyaga o‘tish o‘zida muxolif qarashlarga tolerantlik bilan qarash, turli siyosiy kuchlar doirasida kompromisning mavjudligi, raqobatning plyuralistik tizimi va protsesslari mavjud bo‘lishi bilan ifodalandi, siyosiy hokimiyatning elektoral natijaga ko‘ra erkin ko‘chishini o‘zida ifoda etadi.
Demokratik tranzitsiya qachonki avtoritar hokimiyat o‘z o‘rnini yangi qoidalar asosida faoliyat olib boruvchi, eski elita vakillarini almashtiruvchi tizimga bersagina amalga oshadi.
Bunday jarayonlarning dunyo tajribasida ikki xil ko‘rnishi mavjud. Birinchisi, bu Lotin Amerikasidagi model. Unga ko‘ra yangi va eski elita yangi qoidalar asosida kompromis asosida demokratlashtirish jarayoniga erishadi. Bu fanda paktlashgan tranzitsiya deb ataladi.
Bu modelga qarama-qarshi ravishda Sharqiy Yevropa modeli o‘rtaga qo‘yiladi. Unda yangi elita vakillari, eskilarini mutlaq siyosiy doiralardan chiqarib tashlaydi hamda demokratlashtirish jarayonlarini amalga oshiradi. Ya’ni institutsionallashtirishning yagona yo‘li sifatida eng muhim postlarga demokratik qadriyatlarni singdiruvchi shaxslarning kelishi deb qaraladi. Bu g‘oya tarafdorlari rejimdagi o‘zgarish avtorkratik rejimni ushlab turish tarafdorlari bilan kompromis qilinmasagina amalga oshishi mumkin deb hisoblaydi.
@CJandLP
Avtoritar rejimlarning kuchsizlanishi ayrim hollarda demokratiyaga o‘tish bilan birga kechishi mumkin. Bunda o‘tish jarayonlari siyosiy doirada fundamental va tizimli o‘zgarishlarni talab etadi. Ammo, aksariyat avtoritar falajlanish o‘zi bilan demokratlashtirishni emas, balki yangi avtoritar rejimni, davlatning inqirozi va anarxiyani olib keladi.
Demokratiyaga o‘tish o‘zida muxolif qarashlarga tolerantlik bilan qarash, turli siyosiy kuchlar doirasida kompromisning mavjudligi, raqobatning plyuralistik tizimi va protsesslari mavjud bo‘lishi bilan ifodalandi, siyosiy hokimiyatning elektoral natijaga ko‘ra erkin ko‘chishini o‘zida ifoda etadi.
Demokratik tranzitsiya qachonki avtoritar hokimiyat o‘z o‘rnini yangi qoidalar asosida faoliyat olib boruvchi, eski elita vakillarini almashtiruvchi tizimga bersagina amalga oshadi.
Bunday jarayonlarning dunyo tajribasida ikki xil ko‘rnishi mavjud. Birinchisi, bu Lotin Amerikasidagi model. Unga ko‘ra yangi va eski elita yangi qoidalar asosida kompromis asosida demokratlashtirish jarayoniga erishadi. Bu fanda paktlashgan tranzitsiya deb ataladi.
Bu modelga qarama-qarshi ravishda Sharqiy Yevropa modeli o‘rtaga qo‘yiladi. Unda yangi elita vakillari, eskilarini mutlaq siyosiy doiralardan chiqarib tashlaydi hamda demokratlashtirish jarayonlarini amalga oshiradi. Ya’ni institutsionallashtirishning yagona yo‘li sifatida eng muhim postlarga demokratik qadriyatlarni singdiruvchi shaxslarning kelishi deb qaraladi. Bu g‘oya tarafdorlari rejimdagi o‘zgarish avtorkratik rejimni ushlab turish tarafdorlari bilan kompromis qilinmasagina amalga oshishi mumkin deb hisoblaydi.
@CJandLP
Firmalar, tashkilotlar va davlatlarning inqirozlarga qanday javob berishini o‘rganib ularni nazariy izohlab berishga harakat qilgan Albert Hirschman Markaziy Osiyo va Kavkazga aylanib kelib bir necha oy yashaganida: ‘No exit, no voice, loyalty’ deb ketgan bo‘lar edi.
@CJandLP
@CJandLP
😁2
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Birlashgan Qirollik bosh vaziri Nevil 1939-yil 3-sentabr kuni kunduzgi soat 11:15’da Britaniya tele/radio uzatuv kompaniyasi (BBC) radiosi orqali Germaniya Britaniyaning nemis qo‘shinlarini Polsha hududidan olib chiqib ketish yuzasidan berilgan ultimatiumiga javob bermaganligi bois mamlakat rasman Germaniya bilan urush holatida ekanligini e’lon qilgan.
Urush oldi va urush davri siyosatida turli yurisdiksiyalarda siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy dinamikalar juda qiziq. Chemberlenning ist’efosi, Uinston Cherchilning Torilar partiyasining ichki yig‘ilishda qanday qilib partiya lideri va mamlakat bosh vaziri qilib tayinlanganligi o‘ganib ko‘rishga arziydigan mavzular.
@CJandLP
Urush oldi va urush davri siyosatida turli yurisdiksiyalarda siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy dinamikalar juda qiziq. Chemberlenning ist’efosi, Uinston Cherchilning Torilar partiyasining ichki yig‘ilishda qanday qilib partiya lideri va mamlakat bosh vaziri qilib tayinlanganligi o‘ganib ko‘rishga arziydigan mavzular.
@CJandLP
Huquq va jamiyat
Huquq bu mavhum muhitda shakllanuvchi, rivojlanuvchi va o‘zgaruvchi hodisa emas. Uning paydo bo‘lishi muayyan zamon va makonda o‘zgarishi yoki yo‘qolib ketishi bu jamiyatdagi siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy faktorlar bilan chambarchas bog‘liq. Huddi shunday nuqtai-nazar huquqni qo‘llash amaliyoti bilan shug‘illanuvchi aktorlar yoki ijtimoiy agentlarga ham tadbiq qilinishi mumkin. Ushbu sotsial agentlarning u yoki bu huquq normasini turlicha qo‘llashiga yoki muayyan tarzdagi xulq-atvorni namoyish etishiga jamiyatdagi yuqorida sanab o‘tilgan faktorlar dinamikasi o‘z ta‘sirini o‘tkazadi.
Ayrim tahlilchilar o‘z kuzatishlarida jinoiy adliya institutlari ijtimoiy aktorlarining jamiyat bosimiga uchragan holda qabul qilayotgan muayyan qarorlaridan havotirda ekanligini bildirmoqda. Albatta, bu havotirlarning katta qismi o‘rinli, biroq shu bilan bir qatorda ana shunday qarorlarning qabul qilinishi tabiiy ijtimoiy jarayon. Jamiyat va jinoiy adliya institutlari o‘rtasidagi munosabatda kuch oqimini bir tomonlama deb qarab bo‘lmaydi. Aksincha, ularning har ikkalasi, garchi bu jarayonlar yurisdiksiyadan yurisdiksiyaga, rejimdan rejimga qarab farqlanib tursada, bir-birini shakllantirib turadi.
@CJandLP
Huquq bu mavhum muhitda shakllanuvchi, rivojlanuvchi va o‘zgaruvchi hodisa emas. Uning paydo bo‘lishi muayyan zamon va makonda o‘zgarishi yoki yo‘qolib ketishi bu jamiyatdagi siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy faktorlar bilan chambarchas bog‘liq. Huddi shunday nuqtai-nazar huquqni qo‘llash amaliyoti bilan shug‘illanuvchi aktorlar yoki ijtimoiy agentlarga ham tadbiq qilinishi mumkin. Ushbu sotsial agentlarning u yoki bu huquq normasini turlicha qo‘llashiga yoki muayyan tarzdagi xulq-atvorni namoyish etishiga jamiyatdagi yuqorida sanab o‘tilgan faktorlar dinamikasi o‘z ta‘sirini o‘tkazadi.
Ayrim tahlilchilar o‘z kuzatishlarida jinoiy adliya institutlari ijtimoiy aktorlarining jamiyat bosimiga uchragan holda qabul qilayotgan muayyan qarorlaridan havotirda ekanligini bildirmoqda. Albatta, bu havotirlarning katta qismi o‘rinli, biroq shu bilan bir qatorda ana shunday qarorlarning qabul qilinishi tabiiy ijtimoiy jarayon. Jamiyat va jinoiy adliya institutlari o‘rtasidagi munosabatda kuch oqimini bir tomonlama deb qarab bo‘lmaydi. Aksincha, ularning har ikkalasi, garchi bu jarayonlar yurisdiksiyadan yurisdiksiyaga, rejimdan rejimga qarab farqlanib tursada, bir-birini shakllantirib turadi.
@CJandLP
Telegram
GENERALISSIMUS
Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва судлар диққатига!!!
Охирги йилларда шунақа тенденция кузатилмоқдаки, ОАВ ёки Интернетда тарқалган ҳолатлар бўйича дарҳол жиноят ишлари қўзғатилиши ва гумондорлар қамоққа олиниши ҳолатлари рўй бермоқда.
Бу бир томондан…
Охирги йилларда шунақа тенденция кузатилмоқдаки, ОАВ ёки Интернетда тарқалган ҳолатлар бўйича дарҳол жиноят ишлари қўзғатилиши ва гумондорлар қамоққа олиниши ҳолатлари рўй бермоқда.
Бу бир томондан…
👍1
Xalqaro shartnomalar dunyo siyosiy tartibini belgilashning bir instrumenti sifatida uzoq asrlardan beri insoniyat taraqqiyotini belgilab kelmoqda.
Ana shunday xalqaro shartnomalardan biri imperial Fransiya va Rossiya o’rtasida 1807-yil 9-iyulda imzolangan Tilsit bitimidir.
Bunday kelishuvlarning rasmiy e’lon qilingan hamda maxfiy bandlari ham mavjud bo’lgan. Rasmiy kelishuv bandlariga ko’ra Markaziy va Sharqiy Yevropa xaritasida yangi subyektlar paydo bo’ladi.
Shartnomaning maxfiy bandlari o’zi ichiga ruslar Usmonli turklar Yevropasini ‘ozod’ etishda Napoleonning ko’magini olishi, evaziga ruslar kontenental savdo tizimiga qo’shilgan holda Britaniya bilan savdo qilishni cheklashga rozi bo’ladi.
P.S.: Shartnomaning maxfiy bandlarida, shuningdek, Napaleonning Hindistonga Britanlardan olib qo’yish rejasi, bunda ruslar Eron orqali fors ko’rfaziga qarab fransuz qo’shinlariga yordamga kelishi haqida kelishuvlar kiritilganligi aytiladi. Bu haqida quyidagi podcastni tinglashingiz mumkin.
Ana shunday xalqaro shartnomalardan biri imperial Fransiya va Rossiya o’rtasida 1807-yil 9-iyulda imzolangan Tilsit bitimidir.
Bunday kelishuvlarning rasmiy e’lon qilingan hamda maxfiy bandlari ham mavjud bo’lgan. Rasmiy kelishuv bandlariga ko’ra Markaziy va Sharqiy Yevropa xaritasida yangi subyektlar paydo bo’ladi.
Shartnomaning maxfiy bandlari o’zi ichiga ruslar Usmonli turklar Yevropasini ‘ozod’ etishda Napoleonning ko’magini olishi, evaziga ruslar kontenental savdo tizimiga qo’shilgan holda Britaniya bilan savdo qilishni cheklashga rozi bo’ladi.
P.S.: Shartnomaning maxfiy bandlarida, shuningdek, Napaleonning Hindistonga Britanlardan olib qo’yish rejasi, bunda ruslar Eron orqali fors ko’rfaziga qarab fransuz qo’shinlariga yordamga kelishi haqida kelishuvlar kiritilganligi aytiladi. Bu haqida quyidagi podcastni tinglashingiz mumkin.
👍1
Ijtimoiy kontrol/nazorat
Jamiyatlar o‘zini turli formal (rasmiy) va informal (norasmiy) vositalar yordamida nazorat qiladi. Jamiyatshunoslik ana shunday nazorat turlaridan birini ijtimoiy kontrol/nazorat deb ataydi.
Ijtimoiy nazorat jamiyat o’zining ijtimoiy tartibi va hamjihatliligini saqlash uchun yo’naltiriladigan bosimda ifodalanadi. Ushbu bosim jamiyat a’zolari uchun muayyan standardlardagi xulq-atvorini o’rnatish va tartibga solish maqsadida turli mexanizmlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Ular uyaltirish, majburlash, zo’rlik ishlatish, cheklov o’rnatish yoki ishontirish kabi texnikalarni o’z ichiga qamrab olish mumkin.
Umuman olganda ijtimoiy nazorat ikki xil katta kanal orqali harakatga keltiriladi. Birinchisi bu jamiyatning alohida individlari orqali, boshqashi esa oila, mahalla, tanishlar kabi ijtimoiy institutlar yoki davlat, diniy muassalar, maktablar va ishxonalar kabi tashkilotlar orqali amalga oshiriladi. Manbasidan qati nazar ijtimoiy nazoratning privorad maqsadi jamiyatda o’rnatilgan normalar va qoidalarga rioya etishni ta’minlashga qaratiladi. U odatda guruh a’zolari tomonidan deviatsiyaga uchragan (muayyan norma va qoidalardan og’ishayotgan), problematik (muammoli), tahdid soluvchi, xushlanmaydigan (undesirable) deb topilgan shaxslarga nisbatan qo’llaniladi.
Ijtimoiy nazorat haqidagi dastlabi diskurs Jon Lok, Tomas Hobbes, Jan Jak Russo kabi klassik hamda Karl Marks, Emil Durkhaym va Maks Ueber kabi modernist mutaffakirlarning ishlariga borib taqaladi.
#socialcontrols
@CJandLP
Jamiyatlar o‘zini turli formal (rasmiy) va informal (norasmiy) vositalar yordamida nazorat qiladi. Jamiyatshunoslik ana shunday nazorat turlaridan birini ijtimoiy kontrol/nazorat deb ataydi.
Ijtimoiy nazorat jamiyat o’zining ijtimoiy tartibi va hamjihatliligini saqlash uchun yo’naltiriladigan bosimda ifodalanadi. Ushbu bosim jamiyat a’zolari uchun muayyan standardlardagi xulq-atvorini o’rnatish va tartibga solish maqsadida turli mexanizmlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Ular uyaltirish, majburlash, zo’rlik ishlatish, cheklov o’rnatish yoki ishontirish kabi texnikalarni o’z ichiga qamrab olish mumkin.
Umuman olganda ijtimoiy nazorat ikki xil katta kanal orqali harakatga keltiriladi. Birinchisi bu jamiyatning alohida individlari orqali, boshqashi esa oila, mahalla, tanishlar kabi ijtimoiy institutlar yoki davlat, diniy muassalar, maktablar va ishxonalar kabi tashkilotlar orqali amalga oshiriladi. Manbasidan qati nazar ijtimoiy nazoratning privorad maqsadi jamiyatda o’rnatilgan normalar va qoidalarga rioya etishni ta’minlashga qaratiladi. U odatda guruh a’zolari tomonidan deviatsiyaga uchragan (muayyan norma va qoidalardan og’ishayotgan), problematik (muammoli), tahdid soluvchi, xushlanmaydigan (undesirable) deb topilgan shaxslarga nisbatan qo’llaniladi.
Ijtimoiy nazorat haqidagi dastlabi diskurs Jon Lok, Tomas Hobbes, Jan Jak Russo kabi klassik hamda Karl Marks, Emil Durkhaym va Maks Ueber kabi modernist mutaffakirlarning ishlariga borib taqaladi.
#socialcontrols
@CJandLP