1912-yil 1-mart. 1 milliondan ortiq Britaniyalik kõmirchilar ish haqining milliy minimumini talab qilib mamlakat bõylab ish tashlash e’lon qilgan. Ish tashlashning 37-kuni hukumat Kõmir konlari Aktini qabul qilib tarixda ilk bor kõmirchilar uchun ish haqining minimumini õrnatgan.

@CJandLP

‘Sovet periferiyasida õsgan bola sifatida bir kun kelib Moskvaga borib hayotimning ikki soatini Lenin maqbarasida uni kõrish uchun navbat kutishga sarflayman degan ğoya bilan ulğayganman.

Hattoki, ulğayganimda ham Moskvaga borib uning mumiyolangan tanasini kõrishga bõlgan ğalati hissiyotlarni boshdan õtkazganman.’

‘Liderlarning õlik tanalarni kõrish’— deb yozadi Xalqaro xavfsizlik munosabatlari kolleji va Jorjtaun universiteti professori Erika Marat — ‘norozilik akti emas, balki sovet/rus avtokratik madaniyatining bir qismidir.’

@CJandLP

Napaleonga qarshi ittifoqchi qõshinlarni uning ustidan qozonilgan ğalabasi Yevropada yangi siyosiy va huquqiy tartib õrnatilishiga olib kelgan. Qolaversa, Fransiyaning kontenental Yevropadagi hegemonlogi kuchi cheklanib u Vienna konferensiyasida boshqa yirik kuchlar õrtasida qayta taqsimlangan.

Vaterlu jangidan sõng Viennada tantanali ball marosimida ishtirok etishga tashrif buyurgan Artur Uellesey, Birlashgan Qirollik sobiq bosh vaziri hamda ittifoqchi qõshinlar bosh qõmondoni, ayrim Fransuz ofitserlarining unga orqa õgirishiga guvoh bõladi.

Uning yonida voqeani kuzatib turgan Habsburglar sulolasi vakilasi Uellington gertsogidan ularning qõpolligi uchun uzr sõraganida, u shunday javob bergan:

Bu ahamiyatga ega emas, zoti oliyalari. Men ularning orqa õgirganini oldin ham guvohi bõlganman. (Tis of no matter, Your Highness; I have seen their backs before.)

@CJandLP

The City University of New York (CUNY) tadqiqotchi professori Branko Milanovich Edinburgdagi (Shotlandiya) taqdimotida Adam Smit sõlchi inson sifatida qaralishi mumkin degan nuqtai-nazarni ilgari suribdi. U mazkur qarashni quyidagilarga asoslangan holda ilgari surgan.

Smit, avallo, õz qarashlarida boy qatlamning qanday qilib boylik orttirganini qattiq tanqid ostiga oladi: talonchilik, korrupsiya, hukumat va nohukumat strukturalar bilan kollyuziyaga kirish, yirik tijorat kompaniyalari, monopoliyalar va mustamlakachilikni (kolonializm) qõllab-quvvatlash. Bu jihatdan uning tanqidi Marksning primitiv akkumlyatsiyasidan ham chuqurroq.

Smit ijtimoiy sinf haqida fikr bildirar ekan, uning yondashuvi ish beruvchilar manfaatlari doim ijtimoiy manfaatlarga qarama-qarshi degan ğoyadan iborat bõlgan. Chunki, jamiyatning oldinga qarab rivojlanishi daromadlar darajasini susaytiradi. Shu sababdan, ularning daromad olish imkoniyatlari susayadi. Bu nuqtai-nazar 17-18-asr Niderlandiyasi bilan ochib beriladi.

Bundan tashqari, Adam Smit kapitalistlar takliflarining davlat siyosatiga ta’sir õtkazishini qat’iy
qõllab-quvvatlamagan. Yuqoridagi sababga kõra bu keng jamoatchilik manfaatlariga qarama-qarshi manfaatlarni õzida aks ettiradi hamda ular manipulyatsiyalashga usta.

Uning sõl qarashlari va tanqidlari hukumatlarni ham chetlab õtmagan. Hukumatlar ommaviy saylovlar orqali emas, boylar va yuqori ijtimoiy sinf vakillari tomonidan shakllantirilgani bois uning hukumatlarga ishonchi past bõlgan.

Brankoning ma’ruzasiga havola: https://www.youtube.com/live/oPbnUL1qIEA?si=cbQ93MqG_MsL1Vu8

@CJandLP

Kriminologik burilish nuqtasi

Ehtimolan organgizda huquq maktablarida jinoyat-huquqiy fanlar bõyicha tahsil olgan yoki hech bõlmasa bir semester davomida bu fanlar bilan tanishgansiz. Balki, siz Kriminologiya kursi bilan umuman tanishishga ulgurmagandirsiz. Sizda bu qanday fan? U nimani o'rganadi? kabi savollar paydo bo'lishi tabiiy. Masalan, Zaripov umumiy tahriri ostida chop etilgan Kriminologiya darsligida ‘kriminologiya fani jinoyatchilik, jinoyatchining shaxsi, jinoyatlarning sabablari va jinoyatlarning sabab va sharoitlarni va ularning oldini olish choralari tizimi haqidagi fandır’ deb ta'riflangan. Ğarb fani doirasida krriminologiyaga bir necha xil ta’rif berilgan bõlsada, kriminologlar Edvin Sazerlandning ta’rifini eng optimal ta'rif deb e'tirof etadi. ‘Kriminologiya’—deydi Professor Sazerland—‘qonunlar yaratish, ularni buzish hamda ularning har ikkisiga nisbatan jamiyat munosabatini o'rganuvchi fandir’. Shu sababli, kriminologiya dasturlari aksar universitetlarda ijtimoiy fan sifatida õrganiladi.

Deyarli bracha kriminologiya va sotsiologiya mutaxassisliklari doirasida tashkil etiladigan kurslar doirasida kriminologiyadagi eng muhim mutafakkirlar va ularning nazariyalari haqida gap boradi. Ushbu post doirasida fikr yuritiladigan shaxs, eng muhim muttafakirlardan biri Edvin Sazerland va uning e'tiborga sazovor, unikal differensial assotsiatsiya nazariyasi haqida. Edvin 1883-yilda Nebraska shtatining Gibbon shahrida protestantlar oilasida tavallud topgan. Oliy ta’limni Nebraskadagi Katta orol kollejida 1904-yilda va PhD darajasini 1913-yilda Chikago universitetida olgan. Urban Chicago shahridagi jinoyatchilik, kamağallik va boshqa qiyinchiliklarni boshidan õtkazish u uchun ijtimoiy sharoitlarni yaxshilash metodlarini o'rganishga motivatsiya bõlib xizmat qiladi.

Chikago, Illinois, Minnesota va Indiana universitetlarida sotsiologiya professori bõlgan Edvin Sazerlandning 1924-yilda keyinchalik bir necha bor qayta nashr etilgan dastlabki tõlaqonli Kriminologiya (prinsiplari) nomli darsligi chop etilgan. Indiana universitetida faoliyati mobaynida qayta nashr etgan ushbu darslikda u jinoyat sabablarini asoslovchi olamshumul differensial assotsiasiya nomli nazariyasini yaratadi. Amerika uchun oğir õtgan va tarixda buyuk depressiya sharoitida mazkur nazariya ilgari mavjud bo'lgan jinoyatchilikning biologik, iqtisodiy va psixologik-genetik hamda ‘tuğma jinoyatchi’ tushuntirishlar õrnini egallaydi. Sazerlandning yangi nazariyasi bu tushunitirishlarga qarama-qarshi ravishda ‘jinoyatchilik[ni] madaniy ananalarda ishtirok’ sifatida qabul qiladi va uni ‘mazkur madaniyat vakillari bilan birga uyushish natijasida paydo bo'ladi’ deb hisoblaydi. Oddiy qilib tushuntirganda, olim jinoyatchilikka ‘tuğma’ emas balki o'zlashtiriluvchi fenomenon deb qaraydi hamda uning mazkur qarashlari ijtimoiy tadqiqotchilar nazarini ijtimoiy va madaniy muammolarni o'rganishga qaratadi.

@CJandLP

Ularga qarshi kurashish va ijtimoiy nazoratni ta’minlashda hukumat komsomolchi guruhlar vositachiligidan keng foydalangan. Tazyiq õtkazishning asosiy shakli sifatida sazoyi va sharmanda qilishdan tortib kuch va zõravonlik ishlatishgacha foydalanilgan.

Sovet hukumatining ushbu aksil madaniyatga qarshi qanchalik kurashmasin, jamiyat bora-bora ğarb madaniyatini va ta’sirini internalizatsiyalashtirib borgan. Natijada, aksilmadaniyat noroziligini izhor qilishning hojati qolmaganligi bois, u yõqolib borgan.

2/2

Sur’atlar uchun H/t: Vladimir Ymets. Kuybishev-62 (Hozirgi Samara)

Mashhur Ingliz aktori Benedikt Kamberbetch Londondagi Royal Albert Hall sahnasidan turib Aleksey Navalny tomonidan jazo õtashning 3-yilida yozilgan maktubni õqib beribdi.

Maktub jonli maktublar (Letters Live) loyihasi doirasida tashkil etilgan tadbirda õqib berilgan. Unda odatda kõzga kõringan jamoat arboblari, san’at va madaniyat vakillari boshqalarning maktublarini keng jamoatchilikka yetkazib beradi.

‘Hozir siyosiy doiralar chekkasida joylashgan guruhlar hokimiyatda. Ularning hech qanday ğoyalari mavjud emas. Ularning birdan-bir maqsadi — gunohlarini yuvishdir. Ularning ikki yuzlamachiligi ularni har qanday niqob ostida harakatlantiradi. Shu sababdan, … kommunistlar ortodoks xristianlarga, oltin passport va offshore hisob raqam egalari agressiv patriotlarga aylangan.’

H/t: Kira Yarmısh X sahifasi orqali

@CJandLP

Sirakuza universiteti Siyosatshunoslik professori, Fuqarolik va Ommaviy munosabatlar bõyicha Maksuell maktabining Moyniham Instituti direktori Brayn Teylor talabalar bilan Kremlshunoslikning birinchi qonunini muhokama qilgani haqida yozmoqda.

Londondagi Birkbek kolleji Birlashgan Qirollik tarixida eng birinchilardan bõlib 1830-yilda ayollarni õqishga qabul qilgan oliy ta’lim muassasasidir. U bu jarayonni Oksbridj (Oksford va Kembridj) universitetlaridan deyarli 4 dekada oldin amalga oshirgan.

Umuman olganda, Birkbek ishchi sinf vakillari oliy ta’lim olishida õziga xos õringa ega akademik muassasa sanaladi.

Bayram muborak!

@CJandLP

Tanishing: Yulia Motok. U kuni kecha Xalqaro jinoyat sudi sudyasi qasamyodini qabul qilgan holda õzining xalqaro adliya mahkamasidagi faoliyatiga start berdi.

Yulia, shuningdek Yevropa Inson huquqlari bõyicha sudining sobiq sudyasi sanaladi.

U, bundan tashqari, Buxarest universitetining Xalqaro huquq professori hisoblanadi.

@CJandLP

Zamonaviy huquqiy ‘lawfare’

Yuridik terminlar orasida mustahkam õrin olgan, õzida uzoq muddatni qamrab oluvchi, ulkan moddiy harajatlarni aks ettiruvchi lawfare atamasi bor.

Industrial demokratiyalar kontekstida lawfare bu siyosiy doiralar bilan kollyuziyaga kirishgan, qudratli biznes doira vakillarining õz opponentlari va tanqidchilarini huquqiy institutlar orqali uzluksiz va davomiy litigatsiyalarga jalb etish orqali tanqidlar darajasini pasaytirishni nazarda tutadi.

Yodingizda bõlsa, The Guardian va The Observer nashri jurnalisti Karol Kaduelladr va Aron Banks õrtasidagi oxir-oqibatda jurnalist foydasiga hal etilgan tuhmat keysi haqida bir necha post qoldirgan edim.

The Guardian nashrining boshqa bir jurnalisti Tom Burjes bu jarayonlarni shunday ta’riflashga harakat qiladi:

‘Birlashgan Qirollikda boylar haqida beriladigan savollarni tõxtatib qõyishning boshqacha yõllari bor. Buning uchun Arktik jazo koloniyasi bõlishi shart emas. Shunchaki, Yuqori sudning (the High Court) õzigina kifoya. Hattoki, huquqiy tahdid va u bilan birga assotsiatsiyalanuvchi harajatlarning õzi legitim jurnalistikani cheklab turadi.’

Albatta, huquqiy soha vakillari doirasida, ayniqsa yuridik ta’limda bu haqida kõplab muhokamalar olib borilishi darkor. Sõnggi vaqtlarda, global huquqiy hamjamiyatda bunday reputatsiyalarni boshqaruvchi yuridik firmalar (reputation management law firms) faoliyatining etik masalalari qayta-qayta kun tartibiga chiqmoqda.

Ayrim bunday harakatlarni qõllovchi argumentlar ‘siz diktatorning doktorini uning mijoziga yordam kõrsatganligi uchun qõl uchida kõrsatib uni ahloqqa zid harakat qilmoqda deb ayta olmaysiz’ degan qarashlarni ilgari suradi. Shaksiz, tibbiyot vakillarining faoliyati har qanday shaxsni ularning klinik ehtiyojlaridan kelib chiqib kim bõlishidan qati nazar tibbiy yordam kõrsatish uchun qasamyod qabul qilgan. Biroq, huquqiy amaliyot vakillari qisman bundan mustasnodir. Agarda shaxs jinoyat sodir etishda ayblanayotgan bõlsa doktor va huquqshunos õrtasidagi taqqoslash mantiqiy deb qaralishi mumkin. Har bir shaxs qanday oğir jinoyat sodir etgan bõlishidan qati nazar yuridik himoyadan foydalanish huquqiga ega bõlishi lozim. Aksincha, huquqiy amaliyot vakillari biznes doirasi vakillari õz raqobatchilarini fuqarolik litigatsiyalari orqali huquqiy urush maydoniga tortishda instrumental vosita bõlish majburiyatiga ega emas.

@CJandLP

Sud majlislarida qat’iy belgilangan kiyinish qoidalariga amal qilishi lozim bõlgan Angliya va Uels barristerlariga ayrim barristerlik uylari tomonidan ikkilamchi kiyim bosh taklif etish amaliyoti ham bor.

@CJandLP

Yoshlar uyushgan jinoyatchiligi sotsiologiyasi

Õzbek ijtimoiy diskursida shunday bir termin paydo bõldiki, uning foydali ijtimoiy samarasi hali hamon bõy chõzmadi. Aksincha, u yoshlar dilinkentligini yanada orttirishga xizmat qildi. Gap uyushmagan yoshlar degan odatdagi Õzbek amaldorining õziga xos terminologik novellasi haqida ketmoqda.

Tarixan sanoqsiz bolalar avlodi kõchalarda õzaro õynash va mushtlashuvlar bilan õz bolaligini õtkazgan. Kõcha bolalar uchun kattalar nazoratidan holi bõlish va erkinlik imkonini beruvchi maskan sifatida qaralgan. Tez-tez sodir bõladigan urushlar kontekstida erkaklar zõravonligi, viqori va sharafi jamiyatlar uchun muhim sanalgan va kõchadagi mushtlashuv va janglar bolalarda ana shunday xususiyatlarni shakllantirgan.

Zamonaviy dunyoga mazkur holatlardan holi bõlmagan holda yetib keldik. Dunyoning turli burchaklarida yoshlar erkaklar birodarligi, zõravonlik tajribasi va moddiy manfaatdorlik maqsadlarida hali hanuz tõdalar shakllantirib keladi. Bunday ijtimoiy strukturalar õz a’zolarini ‘tashqaridagilarga’ qaraganda cheksiz ustuvorlik, mardlik, qudrat va kattalar tomonidan õrnatilgan majburiyat va javobgarliklardan erkinlikka da’vo qilib adolat va õzaro himoyani va’da qiladi.

Kollins (2011) õz tadqiqotlarida zamonaviy tõdalarni Viking jangchi koalitsiyalari, Nemis jangari qabilalari va qadimiy Yunon kolonistlari bilan õxshash xususiyatlarga ega deydi. Nemis sotsiologi Maks Ueber esa bu ijtimoiy formani partrimonial ittifoq deb nomlaydi. Reydlar õtkazish va bosib olish uchun tuzilgan mazkur jangchi tõdalar qabiladoshlik sadoqati va psevdo-uruğchilik majburiyatlari atrofida birlashib õz ajdodlari haqida mifologik tõqimalar yaratgan. Zamonaviy shaharlarda esa bunday jangchi tõdalar asosan ishchi sinf vakillari tomonidan tuzilib, ular õzlarining kichik partimonial qabilasini shakllantirgan holda maktabning disiplinar kuchiga qarshi bosh kõtaradi.

Garchi zamonaviy davlatlar buyrokratiyalari patrimonalizm ildiziga bolta urishga urinib kelayotgan bõlsada kõcha tõdalari davlatning jazolovchi kuchiga qarshi turib hali hamon yashab kelmoqda.

Yoshlar deviantalogiyasi va dilinkentligi juda ham qiziq va muhim. Yoshlarga oid davlat siyosatini shakllantirishda esa asossiz farazlarga emas, ilmiy hamjamiyatda e’tirof etilgan tadqiqotlarga suyanish maqsadga muvofiq.

*

Adabiyotlar:

Collins, Randall. 2011. “Patrimonial Alliances and Failures of State Penetration.” Annals of the American Academy of Political and Social Science 636 (1): 16–31.
Weber, Max. 1978 [1922]. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology.
Berkeley: University of California Press.

@CJandLP

Kaliforniyadagi Berkli universiteti professori Chihan Tugal hafta davomidagi ma’ruza mashğulotlariga tayyorgarlik haqida post qoldiribdi.

Asosiy adabiyotlar sifatida Mishel Fukoning Bio-siyosat tavalludi nomli Kollej de Fransdagi maruzalar tõplamidan tortib, Pyer Bordjeuning Amaliyot mantiği va Farqlashga bağishlangan tanqidiy ishigacha; Gramshining Qamoqxona daftari va Fanonning dekolonial ishlarini kuzatish mumkin.

Biz amaldagi oliy ta’lim tizimi akademik jarayonlarni tez-tez almashib turuvchi õquv dasturlari doirasida tayyorlangan, cheklangan va qattiq darsliklar ustiga qurishda qayta-qayta urinayotgan bir vaqtda, zamonaviy ta’lim tizimida darsliklar õrnini mana shunday asosiy ilmiy adabiyotlar egallagan.

@CJandLP

Iqtisodiy beqarorlik va õlim krizisi

Qatardagi Jorjtaun universiteti professori Gábor Scheiring Sharqiy Yevropa, Rossiya va AQSh’dagi iqtisodiy tushkunlik oqibatidagi õlim darajasini qiyosiy tadqiq qilayotgan ekan.

Bugungi kunda Qõshma Shtatlarda iqtisodiy tushkunlik va umidsizlikdan õlayotganlar darajasi Sharqiy Yevropa mamlakatlarida bundan 30 yil oldin post-kommunizmdan kapitalizmga õtish jarayonida kuzatilgan.

Birgina Rossiya Federatsiyasida post-kommunistik tranzitsion davrning dastlabki 15 yilida butun 1-jahon urushi davrida bergan qurbonlaridan 3 baravar kõp õlim qayd etilgan. Erkaklarning umr kõrishi 1991-yildan 1994-yilgacha 5.7 yoshga qisqargan. Ushbu mortal krizis mazkur mamlakatning urush yoki ocharchilikdan tashqari davrda kõrgan eng katta demografik falokatidir.

Gáborning markaziy tezisi mortal krizisning chuqurligi turli iqtisodiy shok va terapiyalar bilan izohlanadi degan qarash atrofida qurilgan. Iqtisodiy shok qanchalik katta bõlsa, shuncha kõp odam stress va tushkunlikdan õladi. Terapiya qanchalik yaxshi bõlsa, shuncha kam odam stress va tushkunlikdan õladi.

@CJandLP

‘This business of “publish or perish” has been a catastrophe. People write things which should never have been written and which should never be printed. Nobody’s interested. But for them to keep their jobs and get the proper promotion, they’ve got to do it. It demeans the whole of intellectual life.’

~ Hannah Arendt

‘[Akademik doiralarda] “nashr qil yoki yõq bõlib ket” qabilidagi yondashuv fojeaga aylandi. Odamlar shunday ishlar yozmoqdaki, ular hech qachon yozilmasligi yoki nashr etilmasligi lozim. Bular hech kimga qiziq emas. Ular nazarida bu ularning õz ishini saqlab qolish hamda yaxshi kõtarilishga erishish uchun ana shunday ishlarni qilishga majbur. Bu butun akademik hayotning obrõsiga putur yetkazadi.’

@CJandLP