‘The challenge of modernity is to live without illusions and without becoming disillusioned. I’m a pessimist because of intelligence, but an optimist because of will.’

@CJandLP

Xalqaro huquq va Qõshma Shtatlar õrtasidagi munosabatlar haqida gap ketganida, odatda, Shtatlar muayyan yirik xalqaro konvensiyalar va shartnomalarga a’zo bõlmasligi, ularning yurisdiksiyasini tan olmasligi hamda ana shu yurisdiksiya tomonidan e’lon qilgan qarorlarni bekor qilishga urinishi haqida gapiriladi.

Xususan, 2002-yilda kichik Jorj Bush tomonidan imzolangan huquq himoyachilari orasida Haga bosqini Akti (the Hague Invasion Act) nomi bilan tilga olinadigan Shtatlar federal akti mavjud. Unga kõra, har qanday Qõshma Shtatlar vakiliga — harbiy saylangan mansabdorlar, tayinlangan mansabdor shaxslar — nisbatan urush jinoyatlari yuzasidan XJS jinoiy ishi ochilsa, ular hibsga olinsa mamlakat prezidenti harbiy kuch ishlatish orqali ularni Niderland Qirolligidan ozod qilishi mumkin.

E’tiborga molik tarafi, qonun formulirovkasi bu normani nafaqat Shtatlar rasmiy mulozimlariga nisbatan, balki NATO a’zo mamlakatlari hukumatlari va boshqa no-NATO ittifoqchi mamlakat rasmiylarini ozod qilish uchun qõllanishiga yõl ochib bergan.

Garchi bu normaning amalada ishlashi ehtimoldan ancha yiroq bõlsada, bu huddiki Rossiya yoki Xitoy milliy qonunchiligida ularning biror bir rasmiysi Hagada odil sudlovga tortilganida, mamlakat rahbarining harbiy kuch ishlatishga vakolati bõlishi kabi bir xil absurd holat sifatida qaralishi lozim.

@CJandLP

Birlashgan Qirollikda bugun õtayotgan mahalliy munitsipalliklar saylovlaridan olingan mazkur sur’at mamlakatning Torilar hukumronligi ostida qanday holga kelib qolganligini kõrsatadi.

@CJandLP

Aksar jamiyatlarda huquqshunoslik konvensional kasb sifatida qaralgan. Bu, xususan, nemis jamiyatida õziga xos tarzda aks etib turadi.

Romantisizm harakati a’zolari bõlgan Friderix Shillerdan tortib Gyotegacha oliy ta’limni huquqshunoslik darajasi bilan yakunlagan. Ularning aksari huquqshunos emas, balki shoir sifatida tanilgan.

Karl Marks ham bu konvensional yondashuvdan holi tarzda universitet ta’limini olmagan. U 16 yoshida Bonn shahriga falsafa va adabiyot mutaxassisligi bõyicha ta’lim olish uchun borgan, ammo otasining qistovi bilan Huquq fakultetiga õqishga kirgan.

Bugun dunyo bõylab turli mamlakatlarda uning tuğilgan kuni nishonlanmoqda.

@CJandLP

‘I acknowledge no master in human form.’

Radical abolitionist John Brown.

H/t: Jacobin

@CJandLP

2024-yil bitiruvchilari (‘Class of 2024’)

The New Yorker nashri õz jurnalining yangi soni muqovasini mana shu shaklda nashr ettirishni rejalashtirayotgan ekan.

Illyustratsiya muallifi Barri Blitt

@CJandLP

Bugungi kun oliy ta’lim tizimidagi ‘reytinglar’ ortidan quvish madaniyati, shubhasiz, tizimning yanada degradatsiyalashishiga olib keladi.

Oliy ta’limning har bir jabhasini performans indikatorlariga boğlab qõyish orqali neo-Staxanovchilar avlodini shakllantirish bunday muassasalarni asosiy missiyasi va qadriyatlaridan oğishtiradi.

P.S.: Staxanovchilik harakati sobiq ittifoq hududida 1930-yillarda yuzaga kelgan samaradorlikni oshirishga qaratilgan harakat.

Harakat 1935-yil 30-avgust kuni kechki soat 22:00’da kõmir shaxtasiga tushib odatdagi normadan 14 baravar kõproq kõmir olgan Aleksey Staxanov va uning 3 nafar sheriklari nomi bilan boğliq.

Ammo, qisqa euforiya effektiga qaramay, samaradorlik bu butun mamlakatda samaradorlik illyuziyasini shakllantirgan.

@CJandLP

Global shimol mintaqasida pejorativ konnotatsiya orqali ishlatilib kelingan Homo Soveticus — sovetcha odam, nelogizmi orqali odatda konformist, õrtacha sovet fuqarolari nazarda tutilgan. 1982-yilda nashrdan bosilib chop etilgan ana shu nomli iqrornoma-romani muallifi Aleksandr Zinoviev rus õquvchilariga bu uzun terminni sovok yoki qizil õlat (krasnaya chuma) kabi pejorativ terminlardanda salbiy ma’no anglatuvchi qisqartma qõllaydi.

Qiziqarli tarafi, 80-90-yillarda sotsiolog olimlarda sovok bu muayyan vaqt õz ta’sirini saqlab qoluvchi hatti-harakat va xul-atvor yiğindisimi? Uning davomiyligi qancha degan savollar qiziqtirgan. Shu maqsadda, Yuriy Levada tomonidan har besh yil davomida fuqarolardan muayyan formulirovkada saqlanib qoluvchi sõrovnomalarni õtkazish orqali tadqiqot haypotesisni tekshirib kõrish qaroriga kelgan. 1989-2003-yillar oraliğidagi davriy sõrovnomalar natijasiga asosan olimlarning ‘yõqolib boruvchi sovet insoni’ dastlabki hipotesisi õz tasdiğini topmagan, aksincha u jamiyatning faol a’zosidan, moslashuvchan shaxsga õzgarish kabi transformatsiyasiga uchrab yashab qolishda davom etuvchi fenomen degan xulosaga keladi.

@CJandLP

‘Totalitarizm izolyatsiya va bir-biridan doimiy qõrquvda yashovchi insonlarning xatarli emotsiyalarini qõllab-quvvatlash vositasi sifatida bõy chõzadi.’

~ Hannah Arendt

@CJandLP

Nyu Yorkdagi Siti universiteti professori Branko Milanovich Lenin va Stalin qismati bilan boğliq ğalati õziga xoslik haqida fikr qoldiribdi.

Unda u Leninga mamlakat ikki xil nuqtai-nazardan yondashishini ta’kidlaydi. Qachonki, Rossiya tashqi siyosat haqida bayonot berishga tushsa, bu jarayonda Lenin shaxsiyati eksport mahsulotiga aylanadi. Uning anti-imperialistik ğoyalari dastak qilib olinadi. Ammo, ichki siyosatda unga mamlakatni uning yerlarini bir qismini Ukraina va Markaziy Osiyoga berib yuborgan likvidator sifatida yondashiladi.

Unga qarama-qarshi õlaroq, Stalin shaxsiyati Ğarbda chegarachi sifatida kõriladi. U chegaralarni har qanday qiymat bilan bõlsada (1922, 1939 va 1945-yillardagi bitimlar) saqlab qolish uchun barcha ishni xoh notõğri, xoh jinoiy bõlsin amalga oshirishdan tab tortmaydi.

@CJandLP

‘Qayerda bõlishidan qati nazar toki insonlar murakkab muammolarga oson yechim topishni istar ekan, totalitarizm har doim [bu jamiyatlar uchun] tahdid bõlib qoladi.’

~ Hannah Arendt

@CJandLP

~ Plato

Quoted in Moss, J. (2020), Plato's Doxa. Analytic Philos, 61: 193-217

@CJandLP

‘Even if people belonging to different classes develop exactly the same abilities, they are unlikely to enjoy equal success because they will have to play the game by different rules.’ (Harari, 2011, 154).

@CJandLP

Bugun Qo‘shma Shtatlar tarixida ilk bora sobiq prezident jinoiy javobgarlikka tortilgan kun sifatida muhrlanib qoladigan bo‘ldi.

Eks prezident ustidan chiqarilgan verdikt Shtatlardagi huquq ustuvorligining ğalabasi sifatida qaralishi lozim. Bu konsept o‘zagi asosida hech kim — hattoki prezident yoki eks prezident — qonundan ustun bo‘la olmaydi degan ta’limot yotadi.

Bundan bir yilcha oldin Donlad Trampga qo‘yilayotgan ayblovlar atrofidagi bahs-munozaralar, ishning o‘ziga xos nyuanslari haqida Toronto universitetidagi siyosatshunos, kriminolog Metyu Layt’ning nuqtai-nazari haqida post qoldirgandim. Unda Mett bir qiziq savolni o‘rtaga tashlagandi: Tramp qanchalik statusidan foydalangan holda javobgarlikdan qutilib qola oladi?

@CJandLP

Huquq va jamiyat

Huquq va jamiyat bu, bir tomondan, huquq va huquqiy institurlar, boshqa tomondan, jamiyat õrtasidagi munosabatlarni õrganuvchi interdisiplinar yõnalish. Unda odat normalari, statutlar (qonunlar), sud qarorlari va boshqa yuridik-ommaviy xarakterdagi qarorlar, huquqiy institutlar va tizimlardagi jarayonlar hamda ularning sabab va oqibatlari tahlil qilinadi.

Qolaversa, bu interdisiplinar sohaviy tadqiqotlar shaxslarning qonun bilan munosabati, ulardan qanday foydalanishi, ularga bõlgan munosabati hamda ularga nisbatan kechinmalarini õrganadi. Bu jarayon õzi ichiga, shuningdek, qonunlar qanday qilib shaxslar xulq-atovori va e’tiqodini shakllantirishi hamda ular qanday qilib ana shu qonunlarga ijodkorona javob berishini tushunish va tushintirishni qamrab oladi.

Umuman olganda, bu yõnalish harakatdagi qonunlarni õrganadi. Shu bilan u huquq maktablaridagi standard normativ-doktorinal ta’limot va tadqiqotlardan — kitoblardagi qonunlar — farqlanadi. Huquq maktablaridagi huquqshunos olimlar asosan qonun qanday bõlishi kerak degan savolga javob berishga urinadi.

Huquq va jamiyat esa aynan mana shu yondashuvga javob sifatida 20-asrning 20-30-yillarida huquqiy realizm harakati sifatida vujudga kelgan. Huquqiy realistlar meynstirm olimlarning sudyalarni neytral arbitr sifatida qonunlarni qõllashi haqidagi qarashlarni rad etgan va buni safsata deb atagan. Ular sudyalarning õz preferensiya va noholisliklari (bias) sud qaror qabul qilish natijasiga ta’sir qilishi tan olgan.

1/

@CJandLP

Huquq ustuvorligi qulab parchalangan mamlakatlarda odil sudlovni amalga oshirishi kutilgan sudyalar sirli ravishda o‘z turar-joyi atrofidan jonsiz topilishi mumkin.

Paradoksal ravishda, 50 yoshli sobiq sudya Nataliya Larina Putinga ğoyaviy jihatdan muxolif fikr bildirgan shaxslarga nisbatan bir necha hukmlar õqigan.

Ehtimol, Larina 1930-yillardagi buyuk terror davrida shou sudlarda sudyalik qilgan õtmishdosh hamkasblarining qanday sharoitda faoliyat kõrsatganini õz tanasida bir muncha vaqt his qilib kõrgandir.

@CJandLP

Bugun dunyo bõylab Musilmon jamoalari va hamjamiyatlari Iyd Al-Adha bayramini nishonlamoqda. Birlashgan Qirollik Leybor partiyasi yetakchisi Kier Stammer London meri Sodiq Xon uyida mehmon bõlib barcha Britaniya Musilmonlarini bayram bilan tabriklabdi.

Bu Leybor partiyasining keyingi oyning 4-sanasida rejalashtirilgan Umumiy saylov oldidan Musilmon saylovchilarga qilgan murojaati deb qaralishi mumkin. Odatda Leyborist nomzodlarga ovoz beruvchi mazkur elektoral segmentining ovoz berish bõlaklariga ushbu siyosiy partiyaning Isroilning Ğazodagi genotsidiga yondashuvidagi sustkashligi jiddiy ta’sir qilishi kutilmoqda.

Ana shu faktorlarni inobatga olgan holda Leybor partiyasi saylovga qadar pozitsiyasida bir qator õzgarishlar qilgan holda ushbu elektoratni imkon qadar õziga qaytarishga urinmoqda.

@CJandLP

Huquqlar hamda kuch-qudrat va boylik õrtasidagi munosabat haqida AQShlik kõzga kõringan jamoat arbobi, Arizona va keyinchalik Massachusetts texnologiyalar instituti professori Noam Chomski mulohazalari.

~ Noam Chomski (1928—2024)

@CJandLP