2024 жылдың желтоқсанында көтерілісшілер Дамаскіні басып алған соң, Асад отбасымен бірге Мәскеуге қашып, Ресейден саяси баспана алған болатын. Үкім сырттай (заочно) шығарылды, өйткені Асад қазіргі уақытта Ресей аумағында. Сирияның жаңа билігі Ресейден оны экстрадициялауды талап етуде.

АҚШ азаматы Гийом Гарро өзінің 4 жасар ұлын қайтаруды талап етіп, Алматыда аштық жариялады
 
Америкалық Гийом Гарро (Guillaume Garreau) Алматы қалалық прокуратурасының ғимараты алдында мерзімсіз аштық акциясын бастады. Ол бұрынғы жұбайы (Қазақстанда туған, АҚШ азаматшасы Сана Онаева) 2024 жылдың наурыз айында заңсыз алып кеткен 4 жасар ұлы Максимилен Алиханды табуды және АҚШ-қа қайтару туралы сот шешімдерін орындауды талап етуде.
 
2023 жылы Калифорния соты ата-анасының ажырасуынан кейін балаға толық қамқоршылықты (опека) әкесіне берген болатын. 2024 жылдың наурызында сот анасына баланы Наурыз мейрамына Қазақстанға 2 аптаға апаруға уақытша рұқсат берген. Ал мерзім аяқталған соң анасы қайтпай қойған соң, АҚШ соты оны тұтқындауға ордер берді.

Алматы қаласының ювеналды соты да баланы АҚШ-қа (Калифорнияға) қайтару туралы шешім шығарған. Шешім заңды күшіне енгенімен, орындау мүмкін болмай отыр. Анасы мен баласы сұрау салып жатқан құзырлы органдардан жасырынып жүргендіктен, ол Интерпол арқылы халықаралық іздеуге жарияланған.

Максимиленге аутизм диагнозы қойылған, ол арнайы терапия мен тұрақты ортаны қажет етеді. Әкесі баланың әлеуметтік изоляцияда болып, тиісті медициналық көмек алмай жатқанына алаңдаулы. Гийом Гарро баланы іздестіруге және сот процестеріне 250 мың доллардан астам (116 млн теңгедей) қаржы жұмсағанын хабарлады. Әкесі мен адвокаттарының айтуынша, 2026 жылдың шілде айында полиция әйел мен баланы тапқанымен, ол жедел жәрдем көлігінен қашып кетіп, қайтадан бой тасалаған.

ЖИ еңбек кітапшаларын тексеріп, Қазақстанда зейнетақы тағайындайды
 
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев Үкімет отырысында жыл соңына дейін жасанды интеллект (ЖИ) технологиясы әлеуметтік және еңбек саласының тағы 5 жаңа бағытына енгізілетінін хабарлады.
 
Бұл реформалар құжаттарды қолдан жасау тәуекелдерін жойып, мемлекеттік қызметтерді көрсету процесін толықтай автоматтандыруға бағытталған.
 
🗓 III тоқсанда енгізілетін жаңашылдықтар
·         🇰🇿 Қандас мәртебесі: Азаматтарға қандас мәртебесін беру процесіне ЖИ енгізіледі.
·         💼 Жұмысқа жолдама: Бос орындарға азаматтарды автоматты түрде іріктеп, бағыттау жүйесі іске қосылады.
·         🏥 Еңбек ету қабілетінен айырылуды анықтау: Медициналық деректерді талдау арқылы еңбек ету қабілетінен айырылу дәрежесі анықталады (бұл құжаттарды қолдан жасау мен сыбайлас жемқорлықты болдырмауға мүмкіндік береді).

🗓 IV тоқсанда енгізілетін жаңашылдықтар
·         📜 Сканерленген еңбек кітапшаларын тану: Цифрлық модельдер азаматтардың сканерленген еңбек кітапшаларындағы жазбаларды өздігінен танып, оқи алады.
·         👴 Жасына байланысты зейнетақы тағайындау: ЖИ жинақталған еңбек өтілі мен деректер негізінде жасына байланысты зейнетақы төлемдерін есептеп, ұсыныстар қалыптастырады.
·         ⚠️ Кәсіпорындардағы қауіпсіздік: Еліміздің өндірістік кәсіпорындарындағы еңбек қауіпсіздігі тәуекелдерін алдын ала анықтау үшін талдау жүйесі енгізіледі.

Павлодарда әлі туылмаған баласын сатпақ болған бойжеткенге сот үкімі шықты
 
Павлодарда 2002 жылы туған жергілікті тұрғын әлі дүниеге келмеген нәрестесін әлеуметтік желі арқылы сатқаны үшін сотталды.
 
Ол ВКонтакте желісіндегі «бала асырап алғым келеді» тобына хабарландыру орналастырып, сәбиін 800 мың теңгеге бағалаған.
 
Жүкті әйел 2026 жылдың 28 наурызында Павлодар облыстық №1 перинаталдық орталығында қыз баланы дүниеге әкелген. Прокуратураның үйлестіруімен құқық қорғау органдары мәмілені бақылауға алып, сатып алушыға сериялық нөмірлері тіркелген белгіленген ақшаны берген. 31 наурыз күні Павлодардағы пәтерлердің бірінде бойжеткен жаңа туған нәрестені медициналық құжаттарымен бірге беріп, ақшалай сыйақының 100 мың теңге көлеміндегі алғашқы бөлігін алу кезінде қылмыс үстінде ұсталды.
 
Бойжеткен кәмелетке толмағандарды саудалағаны үшін кінәлі деп танылып, оған орташа қауіпсіздік мекемесінде 5 жыл мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Жазаны өтеу мерзімі 5 жылға кейінге қалдырылды (отсрочка).

Қазақстанда 380 мыңнан астам бала бірінші сыныпқа барады
 
ҚР Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, бүгінгі таңда мектеп табалдырығын алғаш аттайтын оқушылардың 320 мыңға жуығы (~84%) ресми түрде мектепке қабылданды.
 
Құжаттарды қабылдау процесі 2026 жылдың 27 мамыры мен 31 тамызы аралығында жүргізілуде. Өтініштердің 84%-ы eGov.kz, eGov Mobile немесе мектептер арқылы тікелей тапсырылған.
 
📊 Мектептер мен тілдер бойынша бөлініс
·         🏛 Мектеп түрі бойынша: 296 мыңы мемлекеттік, ал 23 мыңы жекеменшік мектептерге қабылданды.
·         🏙 Географиясы: Қалалық мектептерге 191 мың бала, ауылдық мектептерге 128 мың бала тіркелді.
·         ♿️ Ерекше қажеттіліктер: 4 мыңға жуық бала ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылар санатына жатады.
·         🇰🇿 Оқыту тілін таңдау:
o    Қазақ тілі: Бірінші сынып оқушыларының 71%-дан астамы;
o    Орыс тілі: 26%-дан астамы;
o    Басқа тілдер: ~2,5%.

Даркнетте 15 млн қазақстандықтың деректері сатылып жатыр деген ақпаратқа Министрлік жауап берді
 
Даркнетте 15 миллион қазақстандықтың (ел халқының ~73%-ы) жеке мәліметтері қамтылған деректер базасын сату туралы хабарландыру жарияланды.
 
Shymzz13 лақап аты бар пайдаланушы 2,7 Гб болатын мұрағатты 0,5 биткоинге (~32 мың АҚШ доллары) бағалап, бұл мәліметтерді eGov порталын бұзу арқылы алғанын мәлімдеген.
 
Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі арнайы қызметтермен бірлесе тексеру бастады. Қазіргі уақытта «Электрондық үкімет» жүйесінің бұзылғанын немесе бұл базаның тікелей eGov-тан ұрланғанын растайтын ешқандай дәлел жоқ. Жарияланған мәліметтердің құрылымы eGov деректерінің форматына сәйкес келмейді. Мысалы, eGov жүйесінде төлқұжаттардың сатылымға қойылған үлгідегі скан-көшірмелері сақталмайды, ал цифрлық құжаттардың форматы мүлде басқа. Даркнеттегі сатушының жай ғана мәлімдеме жасауы хакерлік шабуылды білдірмейді. Қазір жарияланған үлгілердің (семплдердің) нақты қайдан шыққаны тексерілуде.

Министрлік пен сарапшылар азаматтарға жеке сақтық шараларын күшейтуді ескертеді:
• 🔑 SMS-кодтарды, құпиясөздерді және ЭЦҚ (кілт) деректерін ешкімге бермеу;
• 🔗 Күмәнді сілтемелерге өтпеу және әртүрлі сайттарда бірдей құпиясөз қолданбау.

Украина АҚШ-тың өтінішінен кейін КҚК мен қазақстандық мұнай танкерлеріне соққы беруді тоқтатты  
 
Financial Times басылымының хабарлауынша, Украина қарулы күштері Новороссийск портындағы Каспий құбыр консорциумы (КҚК) терминалы маңындағы және қазақстандық мұнайды тасымалдайтын танкерлерге ұшқышсыз аппараттармен шабуыл жасауды тоқтатты.
 
Бұл шешім АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнстің Украина президенті Владимир Зеленскийге жасаған арнайы өтінішінен кейін қабылданған.
 
Джей Ди Вэнс 31 шілде күні Зеленскиймен телефон арқылы сөйлесіп, КҚК инфрақұрылымына және Ресейге тиесілі емес танкерлерге соққы беруді тоқтатуды сұраған. Украина тарапы АҚШ-тың бұл өтінішін қабылдап, КҚК нысандарына және Ресей байрағы астында жүрмейтін кемелерге шабуылды тоқтатты. Алайда бұл ереже Украина санкциясына іліккен немесе ресейлік мұнайды/жүктерді тасымалдайтын кемелерге жүрмейді. 31 шілдеден бері КТК акваториясындағы танкерлерге ешқандай шабуыл тіркелген жоқ.

Өскемен ЖЭО-да жаңа энергоблок құрылысы басталды
 
ҚР Энергетика министрлігінің хабарлауынша, Өскемен жылу-электр орталығында (ЖЭО) жаңа энергоблоктың құрылысы басталды. Жобаны 2030 жылға қарай аяқтау жоспарланған.
 
Жаңа блокты іске қосу қаланы жылумен және электр энергиясымен үздіксіз қамтамасыз етуге және өңірдегі дефицит тәуекелдерін жоюға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда бұл ЖЭО Өскемен қаласының жылу қажеттілігінің 85%-ын жауып отыр.
 
📊 Қуаттылық көрсеткіштері мен қаржыландыру
·         ⚡️ Электр қуаттылығы: +100 МВт-қа артады (қазіргі қуаты – 372,5 МВт).
·         ♨️ Жылу қуаттылығы: +130 Гкал/сағ-қа көбейеді (қазіргі қуаты – ~860 Гкал/сағ).
·         💰 Жоба құны: 240 миллион АҚШ доллары.
·         🏦 Инвесторлар: Жобаны қаржыландыруға Еуразиялық даму банкі (ЕАДБ) қатысуда.

Министрліктің мәліметінше, қолданыстағы орталықты кеңейтумен қатар, қалада мүлде жаңа ЖЭО құрылысы да қатар жүргізіліп жатыр:
·         ⏱️ Мерзімі: Жобаны 2029 жылға дейін аяқтау жоспарланған.
·         📈 Болашақ қуаты: Электр қуаттылығы – 405 МВт, жылу қуаттылығы – 1000 Гкал/сағ.
·         🚜 Қазіргі өріс: Құрылыс алаңында геодезиялық жұмыстар жүргізіліп, территория дайындалуда.

Сыбайлас жемқорлықты хабарлаған қазақстандықтарға 17,3 млн теңгеге дейін сыйақы төленеді
 
Қазақстанда сыбайлас жемқорлық деректері туралы ақпарат берген азаматтарды көтермелеудің жаңа тәртібі күшіне енеді. Жаңа ережелер 22 тамыздан бастап қолданысқа енгізіледі.
 
Сыйақы мөлшері параның немесе келтірілген залалдың көлеміне тікелей байланысты болады. 2026 жылғы МРП (айлық есептік көрсеткіш) есебімен максималды төлем 17,3 миллион теңгені құрайды.
 
Сыйақы дайындалып жатқан, жасалып жатқан немесе бұрын орын алған жемқорлық құқық бұзушылықтар туралы мәліметтерге беріледі. Хабарлама түскеннен кейін материалдар жан-жақты тексеріліп, арнайы комиссияның қарауына жіберіледі. Комиссия оң шешім шығарған жағдайда, қаражат өтініш берушінің банктік есебіне бір ай ішінде аударылады.
 
Жұмыс бабымен жемқорлық туралы хабарлауға міндетті мемлекеттік қызметшілер үшін ақшалай сыйақы қарастырылмаған. Олар үшін моральдық көтермелеу шаралары қарастырылған: Грамотамен немесе Алғыс хатпен марапаттау.

Google-ға тыйым салынған қосымшаларды өшірмегені үшін 7,6 млн рубль айыппұл салынды
 
Ресей соты Google компаниясына Google Play дүкенінен «тыйым салынған» екі қосымшаны өшіруден бас тартқаны үшін 7,6 миллион рубль көлемінде кезекті әкімшілік айыппұл салды.
 
Бұл шешім Роскомнадзордың (РКН) талабын орындамағаны үшін қабылданды.
 
Ресейлік соттар мен реттеуші органдар тарапынан салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 56 миллиард рубльден асып жығылады. Сот шешімдерін уақытында орындамағаны үшін күн сайын есептелетін өсімдік айыппұлдарды косқанда, Google-дың Ресейдегі жалпы заңды қарызы 2 ундециллион рубльге (1-ден кейін 36 нөл бар сан) жеткен.
 
Google-дың Ресейдегі еншілес компаниясы бұған дейін банкроттық процедурасын бастап, ресми түрде банкрот деп танылған болатын, ал негізгі шоттары бұғатталған.

Ливан – өлім жазасын жойған Таяу Шығыстағы алғашқы мемлекет атанды
 
Ливан парламенті елде өлім жазасын толығымен жою туралы тарихи заң жобасын мақұлдады. Дауыс беруге қатысқан 128 депутаттың басым бөлігі құжатты қолдап дауыс берді.
 
Осылайша Ливан өлім жазасын ресми түрде жойып, оны өмір бойына бас бостандығынан айыру және мәжбүрлі еңбекпен алмастырған Таяу Шығыс аймағындағы ең алғашқы араб мемлекеті болды.
 
Заң жобасына парламенттегі «Хезболла» фракциясының депутаттары қарсы шықты. Ливанда соңғы өлім жазасы 2004 жылдың қаңтарында орындалған болатын. Содан бері соттар өлім үкімдерін шығарғанымен, іс жүзінде олар тоқтатылып, мораторий қолданылып келді. Халықаралық және отандық құқық қорғау ұйымдары бұл шешімді Таяу Шығыстағы адам құқықтарын қорғау саласындағы үлкен серпіліс деп бағалады.

Қазақстанда Telegram қайтадан жұмыс істей бастады
 
Қазақстанда Telegram мессенджерінің жұмысында байқалған кедергілер толығымен жойылды. Қолданушылар желіге қайтадан еркін қосылып жатыр.
 
Алғашқы ақаулар жергілікті уақыт бойынша сағат 11:30 шамасында тіркелген болатын.
 
«Қазақтелеком» компаниясының өкілдері телекоммуникациялық инфрақұрылым тарапынан ешқандай апат немесе техникалық ақаулар тіркелмегенін хабарлады. Кедергілер негізінен сервистің ішкі немесе халықаралық серверлеріндегі уақытша іркілістерден туындауы мүмкін.

Несие бойынша пайыздар төмендеді: ескі қарызды қайта қаржыландыру (рефинансирование) тиімді ме?
 
Маусым айында жеке тұлғаларға арналған теңгелік кредиттер бойынша орташа пайыз 21,4%-дан 19,5%-ға дейін төмендеді.
 
Алайда, пайыздық мөлшерлеменің төмендеуі бұрын жасалған келісімшарттарға автоматты түрде әсер етпейді – банктер шарттарды тек жаңадан берілетін несиелер үшін қайта қарайды. Осыған байланысты бұрын жоғары пайызбен несие алған азаматтар үшін рефинансирование (қайта қаржыландыру) жасау мүмкіндігі туып отыр.
 
Жоғары мөлшерлемемен (мысалы, 23-24%) алынған несиені қазіргі төмендетілген пайызбен (19-21%) қайта ресімдеу арқылы ай сайынғы төлем жүктемесін едәуір жеңілдетуге болады. Негізгі қарыз мерзімі ұзақ болса, мөлшерлемені тіпті 2-3%-ға төмендетудің өзі миллиондаған теңгені үнемдеуге мүмкіндік береді.

Несиенің жартысынан астамы төленіп қойған болса (аннуитеттік кестеде банктің пайыздары бастапқы жылдары төленеді), қайта қаржыландырудың экономикалық тиімділігі төмен болуы мүмкін. Жаңа келісімшарт ресімдеу кезінде комиссиялар, сақтандыру немесе қайта бағалау (ипотека болса) шығындарының бар-жоғын мұқият тексеру қажет. Тек номиналды ставкаға емес, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесіне назар аудару маңызды.

ОПЕК мұнай өндіруді еселеді: Қазақстанның да квотасы өсті
 
ОПЕК ұйымына мүше мемлекеттер шілде айында мұнай өндіру көлемін айтарлықтай арттырды. Бір ай ішінде тәуліктік өндіріс 1,66 млн баррельге өсіп, 23,63 млн баррельге жетті.
 
Өндіріс көлемінің ұлғаюына қарамастан, ұйым әлемдегі мұнайға деген сұраныс болжамын қайта қарап, біршама төмендетіп отыр.
 
📊 ОПЕК елдері бойынша өндіріс динамикасы
·         🇮🇶 Ирак: Өндірісті ең көп арттырған ел болды – тәулігіне +665 мың баррель қосып, жалпы көлемді 2,62 млн баррельге жеткізді.
·         🇸🇦 Сауд Арабиясы: Тәуліктік өндіріс +590 мың баррельге өсіп, 7,35 млн баррельді құрады.
·         🇰🇼 Кувейт: Өндірісті +393 мың баррельге арттырып, 1,85 млн баррельге жеткізді.
·         🔻 Өндірісті азайтқандар: Нигерия (тәулігіне -37 мың б/с, 1,55 млн-ға дейін) мен БАӘ (-30 мың б/с, 3,78 млн-ға дейін) мұнай өндіруді қысқартты.
 
ОПЕК+ тобы бойынша да өсім тіркелді – шілдеде жалпы өндіріс тәулігіне 37,66 млн баррельді құрады (+1,42 млн б/с).

Қыркүйек айынан бастап Қазақстан үшін мұнай өндіру квотасы тәулігіне 10 мың баррельге өсіп, 1,628 млн баррельге жетті. Бұл шешім арқылы альянс бұған дейін нарықтан ерікті түрде алып тастаған мұнай көлемін толық қайтару процесін аяқтайды.
 
🔮 Әлемдік сұранысқа болжам
·         🗓 2026 жыл: ОПЕК әлемдік мұнай сұранысы тәулігіне орта есеппен 105,74 млн баррель болады деп болжайды (былтырғыдан +580 мың б/с).
o    ЭЫДҰ емес елдерде сұраныс +610 мың б/с өсіп, 59,82 млн баррельге жетеді.
o    ЭЫДҰ (ОЭСР) елдерінде сұраныс керісінше -40 мың б/с азайып, 45,91 млн баррельді құрайды.
·         🗓 2027 жыл: Сұраныс бірден +2,16 млн баррельге өсіп, тәулігіне 107,9 млн баррельге жетеді деген оптимистік болжам бар.

Легионерлерді бюджеттен қаржыландыру тоқтап, 8 млрд теңге үнемделді
 
ҚР Туризм және спорт министрлігі отандық спорт саласында жүргізіліп жатқан ауқымды реформалардың алғашқы нәтижелерін қорытындылады.
 
Басты жаңалық – мемлекет қаржысын тиімсіз жұмсауды шектеу және оны бұқаралық әрі балалар спортын дамытуға бағыттау.
 
Кәсіби спорт клубтарын қаржыландыруға арнайы лимит енгізіліп, легионерлерді (шетелдік спортшыларды) мемлекеттік бюджет есебінен ұстаудан толықтай бас тарту нәтижесінде 8 миллиард теңгеден астам қаражат үнемделді.
 
Балалар мен жасөспірімдер спортына бөлшектелген бюджет көлемі артты. Спорт мектептеріндегі бір тәрбиеленушіге арналған жылдық қаржыландыру көлемі 233 мың теңгеден 415 мың теңгеге дейін ұлғайтылды.
 
Спорт мектептерінің жаттықтырушы-оқытушыларының еңбекақысын кезең-кезеңімен арттыру аясында жалақы 30%-ға өсті. Қазіргі таңда біліктілігін растау және тиісті үстемеақы алу үшін 3 511 жаттықтырушы-оқытушы арнайы тестілеуден өтті.