‌
زمینهٔ مساعد

علت اینکه بعد از عود مسائل به یکی از راه‌ها و وسایل دیگر فریب و تخدیر متوسل نشده‌ام و بجای تداوم فریب خود، در اصالت کار هورنای تردید کرده‌ام این بوده است که دوازده سال «خود» را زیر نظر داشتن و هستی ذهنی خود را زیر و رو کردن، زمینه‌های مساعد را از قبل در من ایجاد کرده است، بی آنکه خود نسبت به آن آگاهی داشته باشم؛ و اشارهٔ آن منشی، که ظاهراً علت تردید من نسبت به کار هورنای شد، تنها حکم یک جرقه را داشته است. اگر زمینهٔ قبلی فراهم نمی‌بود، هیچ منطقی نمی‌توانست موجب رفع خودباختگی من نسبت به هورنای و تردید در اصالت کار او بشود.

محمدجعفر مصفا
کتاب «زندگی و مسائل»

@Mossaffadotcom

‌تجربهٔ یگانگی

حال ببینیم رابطهٔ انسانی که اسیر یک قالب هویتی نگشته و بنابراین خود را از مجموعهٔ هستی جدا نکرده است از نظر زیبایی و هنر چگونه رابطه‌ای است. برای اینکه موضوع دقیق و ملموس بشود و صورت یک انشاء را نداشته باشد اجازه بدهید تجربهٔ بنده‌خدایی را در این زمینه نقل کنیم. نوشته است: «من نمی‌توانم حالت و احساس خود را آنطور که بود ترسیم کنم. صبح قبل از برآمدن خورشید به ساحل دریا رفتم و نشستم. دریا بی‌موج بود و رنگ صبح را داشت. آنقدر با حالت «مراقبه» ولی با چشم باز نشستم و به دریا نگاه کردم تا موج‌ها و جوشش‌های فکر آرام گرفت. خورشید از آن سوی برآمد. ابتدا شط باریکی از نور بر روی آب کشید و این شط تا نزدیک ساحل می‌آمد. هر چه خورشید بالاتر می‌آمد آن شط نور پهن‌تر و زنده‌تر می‌شد؛ باروح‌تر می‌شد. به نظر می‌رسید که نور خورشید یک شکاف وسیع و عمیق در آب ایجاد کرده است. انگار یک رود وسیع طلائی از نور که عمق آن نیز دیده می‌شود بر روی آب به حرکت و تموج افتاده است؛ و همینطور می‌آید و می‌آید تا در ساحل فرو می‌رود.

در نگاه به آن منظره فکر کاملاً در غیبت بود. مثل اینکه چیز دیگری دریا و شط نور را نگاه می‌کرد. انگار خود شط نور و دریا بود که در تماشای خود بود. در حین نگاه چند بار فکر مثل جرقه‌ای آمد پرده‌ای بر آن شط نور کشید و دوباره رفت. یکبار هم پرنده‌ای تنها از روی دریا گذشت و این فکر از ذهن خطور کرد که آیا این پرنده هم به تماشای این صحنه آمده است؟ یکبار دیگر این فکر آمد که خدایا ممکن است روزی این سایهٔ تیره و سنگین از ذهن ما برخیرد تا شکوه زندگی را چنان که هست بنگریم؛ درک کنیم؟

در لحظاتی که جرقه‌های فکر می‌آمد، در دید ارگانیسم خدشه وارد می‌کرد. چنان می‌شد که انگار آن شط دیگر حرکت ندارد، عمق ندارد؛ انگار یک رشته نور ثابت، سطحی و کم‌مایه است بر سطح آب؛ انگار یک تصویر است. ولی همین که فکر غیبت می‌کرد صحنه باز کیفیت زنده، پوینده، بدیع، عمیق و شکوهمند خود را باز می‌یافت.

خورشید که بالاتر آمد آن نهر دیگر نبود تا وقتی که خورشید کاملاً در وسط آسمان قرار گرفت. تابش دوباره شروع شد. ابتدا اینطور به نظر می‌رسید که ستاره‌هایی مثل پولک به رنگ نقره‌ای شفاف از آسمان به روی آب می‌بارد. ستاره‌ها کم‌کم سطح وسیع‌تر و وسیع‌تری از دریا را فرا گرفت. چنان بود که بارانی تند از ستاره‌های نقره‌ای - یا ترکیبی از نقره‌ای و طلائی - بر روی آب می‌بارد. رفته رفته به نظر رسید که ستاره‌ها به صورت یک صفحهٔ بسیار بزرگ تمام سطح آب را پوشاند و صفحه بر روی آب شناور ماند. گاه به نظر می‌رسید که انگار صفحه از روی آب بلند می‌شود و با آب فاصله پیدا می‌کند. گاهی به نظر می‌رسید که صفحه به اندازهٔ یک دیوار بسیار بلند ارتفاع پیدا کرده است. گاه منظره شبیه رقص گندم‌هایی به نظر می‌رسید که با نسیم موج برمی‌دارند و بر روی هم خم می‌شوند. گاه به نظر می‌رسید که در آن دورها از حرکت پولک‌های نقره‌ای شهری ‌افسانه‌ای پر حرکت و پر جنب و جوش تشکیل شده است. مثل اینکه دریا چراغانی است و هزارها پولک در آسمان به چرخش و تموج افتاده است.

مردی گذشت و ساعت را پرسید. جواب او را دادم و رفت. سئوال مرد مرا از آن رؤیت منفک ساخت. همه چیز عوض شد. صفحهٔ پولکی آن شکل و تموج قبلی را از دست داد و ذهن متوجه آن تغییر گردید و دربارۀ آن به اندیشه فرو شد. ذهن هر قدر بیشتر به آن تغییر می‌اندیشید منظره محوتر، مرده‌تر و سطحی‌تر به چشم می‌آمد. چشم صفحه را می‌دید، اما نه با کیفیتی که قبلاً داشت.

در همان حال به خودم می‌گفتم - یعنی با خودم می‌اندیشیدم - آنچه باعث این تغییر گردید فکر است. می‌اندیشیدم که ذهن تا چند لحظه قبل مثل یک دریای بی‌موج بود. اما همین که آن مرد ساعت را پرسید و من جواب دادم این فکر حکم سنگی را پیدا کرد که در آب بیندازی و موجهائی را برانگیزد. بعد فکر کردم خوب است فکر نکنم تا آن منظره برگردد. همین فکر که "خوب است فکر نکنم"، حکم سنگ دوم را پیدا کرد. و همینطور فکر بعد از فکر می‌آمد و مانع برقراری یک ارتباط عمیق می‌شد.

وقتی از ساحل برمی‌گشتم یاد حرف چند روز پیش یکی از دوستان محلی افتادم. از او پرسیده بودم تو هر روز به تماشای برآمدن خورشید می‌روی؟ و او گفته بود: «ای بابا...».

کمی که از ساحل دور شدم. احساس کردم ارگانیسم به شدت گرسنه است. بعد از این احساس دریافتم که چرا فکر در آخرین لحظات تماشای صحنه، مهلت برقراری یک رابطهٔ عمیق و آرام را نمی‌داد و مرتب سنگ می‌انداخت و ذهن را بر می‌شوراند. فکرها هشداری بود بر اینکه ارگانیسم نیاز به تغذیه دارد».

کتاب «با پیر بلخ»
محمدجعفر مصفا

@MossaffaDotCom
‌