ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ
21-ਸਤੰਬਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ। ਲਗਭਗ 40-50 ਸਟਾਲ, ਪਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਹਾਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਘੱਟ। ਬੈਠਣ-ਬੂਠਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰਨ-ਖੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ, ਬੰਦੇ 'ਚ ਬੰਦਾ ਵੱਜਦਾ ਫਿਰੇ। ਵਿੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਟੇਜ ਜਿੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਉੱਤੇ ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਜਿਹੇ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ ਲਗਾ ਕੇ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਵੰਡਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲਾ ਸਟਾਲ ਵੜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਖਰੀ ਦਿੱਖ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਸਟਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ-ਕਤੂਬਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਈ ਰਹਿੰਦਾ ਆਇਆ, ਦੂਜਾ ਜੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲ-ਭੁਲੇਖੇ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਭਾਅ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਜਿਸਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜੇਬ ਦੇਖਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟ 20 ਕੁ ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਏਨੀ ਕੁ ਛੋਟ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮਰਜੀ ਅੱਗੋਂ-ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਲੈਲੋ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 40-50 ਫੀਸਦੀ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੇ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਈ ਜਾਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ-
-ਜੋ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਗੈਰਾ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
-ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤੋਹਫ਼ਾ ਵਗੈਰਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
-ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈਣੀ ਹੈ ਤੇ ਏਨੇ 'ਚ ਮਿਲੂ
-ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈਣੀਆਂ ਹੋਣ
ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਗਾਹਕ ਅਕਸਰ ਮੇਲਿਆਂ ਜਾਂ ਮਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਜਾਂ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 5-10 ਖਰੀਦ ਲਵਾਂਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ-ਮੂਲਿਆਂ ਦਾ ਰੱਤੀ ਭਰ ਫਾਇਦਾ ਨੀ। ਮੈਂ ਡੇਢ ਕੁ ਘੰਟਾ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਸਟਾਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆਂ, ਮਸਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਕੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਜੋ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪਾਠਕ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਲੈਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕੀ ਜੇ ਉਸਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵੀ ਨਾ ਵਿਕੀਆਂ..!
ਦੋ ਸਟਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ਼ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਲੋਕੀਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰ ਵਿਭਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛਪਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਏਨੀ ਖੇਚਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਲਿਆ ਕੇ ਸਟਾਲ ਲਾਉਣ। ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਜਾਇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਛੋਟ ਵੀ ਚੰਗੀ ਦਿੰਦੇ ਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਣ ਪਰ ਬਿੱਲ-ਬੁੱਲ ਦਾ ਘਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਏ। ਦੂਜਾ ਸਟਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ, ਏਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਆਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨੀਂ ਚਾੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਛੋਟ 50 ਫੀਸਦੀ ਦਿੰਦੇ। ਏਥੇ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਿਦੀਏ ਤਾਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਏਹ ਤਾਂ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਮਿਲੂ, ਫੇਰ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਸਟਾਲ ਲਾਏ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤਾਂ ਏਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਵਈ ਨੇੜਿਓਂ ਮਿਲਜੂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਟਾਲਾਂ ਦਾ ਹਰ ਵਾਰੀ ਏਹੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ।
ਹੋਰ ਥਾਓਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪੁੱਛਿਆ ਪਰ ਮਿਲੀਆਂ ਨੀ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਘੱਟ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ-ਅੱਧੀ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲੇ ਸਟਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਭਾਅ ਨੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਸਟਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਈ ਰਿਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਕੁ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘੱਟ ਸਨ, ਹਿੰਦੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਅੰਦਰ 4-5 ਡੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟ-ਕੱਪੜੀਏ ਬੀਬੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਚਾਰ ਕੁ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਬਿੱਲ ਬਣਿਆ ਸਿਰਫ਼ 100 ਰੁਪਏ। ਬਿੱਲ ਕੱਟਣ ਲਈ ਅਲੱਗ ਬੰਦਾ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਹਕ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਡਾਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਹੇ ਅਸਲੀ ਬਿੱਲ ਦਿੱਤਾ, ਆਰਗੈਨਿਕ ਲਿਫਾਫਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਖੋ-
▪️ਵਿੰਡਰਾਈਡਰ ਦੀ ਉਡਾਣ-47 ਮੋਟੇ ਸਫ਼ੇ, ਸਾਰੇ ਰੰਗਦਾਰ, ਫੋਟਮਾਂ, 20 ਰੁ.
▪️ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਰੇਤ ਦਾ, 50 ਮੋਟੇ ਸਫ਼ੇ, ਸਾਰੇ ਰੰਗਦਾਰ, ਫੋਟਮਾਂ, 25 ਰੁ.
▪️ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਸੁਆਦਲੇ ਪਕਵਾਨ, 156 ਸਫ਼ੇ, 20 ਰੁਪਏ
▪️ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜ਼ਾਇਕਾ, 216 ਸਫ਼ੇ, ਸਪਰਿੰਗ ਬਾਈਡਿੰਗ, 35 ਰੁ.
ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ, ਕੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸਰਵਿਸ ਦਾ। ਜੇ ਏਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਛਾਪੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ 1000 ਦੇ ਨੇੜ ਬਿੱਲ ਬਣਨਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਅ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਸੌ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ, ਕਿ ਖਰਚੇ ਪੈਂਦੇ ਨੇ, ਕਾਗਜ਼ ਮੋਟਾ, ਫਲਾਣਾ ਧੀਂਗੜ। ਜੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਇਜ਼ ਭਾਅ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ। ਚਲ ਜੇ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਲਿਓਂ ਪਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਕਿਤਾਬ 20 ਰੁਪਏ ਦੀ ਆ ਤਾਂ 20 ਪੱਲਿਓਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨੀ ਸਕਦਾ ਕਿ 20 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ 200 ਦੀ ਛਪਦੀ ਹੋਵੇ ਤੇ 180 ਪੱਲਿਓਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ 180 ਘਾਟਾ ਪਾ ਕੇ ਵੇਚਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ 20 ਰੁਪਏ ਵੀ ਕਾਹਤੋਂ ਰੱਖਣ, ਮੁਫ਼ਤ ਨਾ ਵੰਡ ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ 200 ਲਿਖਕੇ ਛੋਟ ਦੇਣ।
21-ਸਤੰਬਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ। ਲਗਭਗ 40-50 ਸਟਾਲ, ਪਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਹਾਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਘੱਟ। ਬੈਠਣ-ਬੂਠਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰਨ-ਖੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ, ਬੰਦੇ 'ਚ ਬੰਦਾ ਵੱਜਦਾ ਫਿਰੇ। ਵਿੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਟੇਜ ਜਿੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਉੱਤੇ ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਜਿਹੇ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ ਲਗਾ ਕੇ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਵੰਡਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲਾ ਸਟਾਲ ਵੜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਖਰੀ ਦਿੱਖ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਸਟਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ-ਕਤੂਬਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਈ ਰਹਿੰਦਾ ਆਇਆ, ਦੂਜਾ ਜੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲ-ਭੁਲੇਖੇ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਭਾਅ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਜਿਸਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜੇਬ ਦੇਖਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟ 20 ਕੁ ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਏਨੀ ਕੁ ਛੋਟ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮਰਜੀ ਅੱਗੋਂ-ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਲੈਲੋ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 40-50 ਫੀਸਦੀ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੇ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਈ ਜਾਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ-
-ਜੋ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਗੈਰਾ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
-ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤੋਹਫ਼ਾ ਵਗੈਰਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
-ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈਣੀ ਹੈ ਤੇ ਏਨੇ 'ਚ ਮਿਲੂ
-ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈਣੀਆਂ ਹੋਣ
ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਗਾਹਕ ਅਕਸਰ ਮੇਲਿਆਂ ਜਾਂ ਮਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਜਾਂ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 5-10 ਖਰੀਦ ਲਵਾਂਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ-ਮੂਲਿਆਂ ਦਾ ਰੱਤੀ ਭਰ ਫਾਇਦਾ ਨੀ। ਮੈਂ ਡੇਢ ਕੁ ਘੰਟਾ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਸਟਾਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆਂ, ਮਸਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਕੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਜੋ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪਾਠਕ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਲੈਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕੀ ਜੇ ਉਸਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਵੀ ਨਾ ਵਿਕੀਆਂ..!
ਦੋ ਸਟਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ਼ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਲੋਕੀਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰ ਵਿਭਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛਪਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਏਨੀ ਖੇਚਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਲਿਆ ਕੇ ਸਟਾਲ ਲਾਉਣ। ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਜਾਇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਛੋਟ ਵੀ ਚੰਗੀ ਦਿੰਦੇ ਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਣ ਪਰ ਬਿੱਲ-ਬੁੱਲ ਦਾ ਘਾਲਾ-ਮਾਲਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਏ। ਦੂਜਾ ਸਟਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ, ਏਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਆਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨੀਂ ਚਾੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਛੋਟ 50 ਫੀਸਦੀ ਦਿੰਦੇ। ਏਥੇ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਿਦੀਏ ਤਾਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਏਹ ਤਾਂ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਮਿਲੂ, ਫੇਰ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਸਟਾਲ ਲਾਏ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤਾਂ ਏਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਵਈ ਨੇੜਿਓਂ ਮਿਲਜੂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਟਾਲਾਂ ਦਾ ਹਰ ਵਾਰੀ ਏਹੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ।
ਹੋਰ ਥਾਓਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪੁੱਛਿਆ ਪਰ ਮਿਲੀਆਂ ਨੀ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਘੱਟ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ-ਅੱਧੀ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲੇ ਸਟਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਭਾਅ ਨੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਸਟਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਈ ਰਿਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਕੁ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘੱਟ ਸਨ, ਹਿੰਦੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਅੰਦਰ 4-5 ਡੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟ-ਕੱਪੜੀਏ ਬੀਬੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਚਾਰ ਕੁ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਬਿੱਲ ਬਣਿਆ ਸਿਰਫ਼ 100 ਰੁਪਏ। ਬਿੱਲ ਕੱਟਣ ਲਈ ਅਲੱਗ ਬੰਦਾ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਹਕ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਡਾਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਹੇ ਅਸਲੀ ਬਿੱਲ ਦਿੱਤਾ, ਆਰਗੈਨਿਕ ਲਿਫਾਫਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਖੋ-
▪️ਵਿੰਡਰਾਈਡਰ ਦੀ ਉਡਾਣ-47 ਮੋਟੇ ਸਫ਼ੇ, ਸਾਰੇ ਰੰਗਦਾਰ, ਫੋਟਮਾਂ, 20 ਰੁ.
▪️ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਰੇਤ ਦਾ, 50 ਮੋਟੇ ਸਫ਼ੇ, ਸਾਰੇ ਰੰਗਦਾਰ, ਫੋਟਮਾਂ, 25 ਰੁ.
▪️ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਸੁਆਦਲੇ ਪਕਵਾਨ, 156 ਸਫ਼ੇ, 20 ਰੁਪਏ
▪️ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜ਼ਾਇਕਾ, 216 ਸਫ਼ੇ, ਸਪਰਿੰਗ ਬਾਈਡਿੰਗ, 35 ਰੁ.
ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ, ਕੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸਰਵਿਸ ਦਾ। ਜੇ ਏਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਛਾਪੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ 1000 ਦੇ ਨੇੜ ਬਿੱਲ ਬਣਨਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭਾਅ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਸੌ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ, ਕਿ ਖਰਚੇ ਪੈਂਦੇ ਨੇ, ਕਾਗਜ਼ ਮੋਟਾ, ਫਲਾਣਾ ਧੀਂਗੜ। ਜੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜਾਇਜ਼ ਭਾਅ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ। ਚਲ ਜੇ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਡੇਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਲਿਓਂ ਪਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਦਿੰਦੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਕਿਤਾਬ 20 ਰੁਪਏ ਦੀ ਆ ਤਾਂ 20 ਪੱਲਿਓਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨੀ ਸਕਦਾ ਕਿ 20 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ 200 ਦੀ ਛਪਦੀ ਹੋਵੇ ਤੇ 180 ਪੱਲਿਓਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ 180 ਘਾਟਾ ਪਾ ਕੇ ਵੇਚਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ 20 ਰੁਪਏ ਵੀ ਕਾਹਤੋਂ ਰੱਖਣ, ਮੁਫ਼ਤ ਨਾ ਵੰਡ ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ 200 ਲਿਖਕੇ ਛੋਟ ਦੇਣ।
ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ... ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਜਪਾਨ ਜਿਹੇ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਜਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਦੇਖ ਲਓ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਗਾਂਹ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਏ ਕਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਚਾਰਟ ਵਗੈਰਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੰਗ, ਨਾ ਕਾਗਜ਼ ਮੋਟਾ। ਮਸਾਂ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਜਿਲਦ ਗੱਤੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ।
ਜੇ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਕੱਚ-ਘਰੜ ਸ਼ੇਅਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਪੁਰਾਣੇ ਚੋਣਵੇਂ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਗੈਰਾ ਹੁੰਦੇ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ, ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਈ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾ ਕੋਈ ਲਿਖਦਾ, ਨਾ ਛਾਪਦਾ, ਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਹਾਂ ਇੱਕ ਧਰਮ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਮਾੜੇ-ਮੋਟੇ ਸਾਹ ਚਲਦੇ ਰੱਖੇ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ।
ਏਦੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇਖਣਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਬਦਲਦੇ ਯੁੱਗ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਐਪ, ਨਾ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੀ, ਨਾ PDF ਵਰਜ਼ਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਰੇਟ ਲਿਸਟ ਵੀ ਹੈਨੀ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨੂੰ, ਦੁਰ ਫਿਟੇ ਮੂੰਹ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਨੇ 2050 ਤੱਕ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬਹੁਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਛਾਈ ਜਾਂਦਾ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਛਾਪੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਰਸਾਲੇ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਗੈਰਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਬਚੂਗਾ ਓਹੀ ਜੋ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲੂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੋਪੜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਉਣੀ ਤੇ ਪਾਉਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸੋ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ
ਜੇ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਤਾਂ ਕੱਚ-ਘਰੜ ਸ਼ੇਅਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਪੁਰਾਣੇ ਚੋਣਵੇਂ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਗੈਰਾ ਹੁੰਦੇ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ, ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਈ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾ ਕੋਈ ਲਿਖਦਾ, ਨਾ ਛਾਪਦਾ, ਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਹਾਂ ਇੱਕ ਧਰਮ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਮਾੜੇ-ਮੋਟੇ ਸਾਹ ਚਲਦੇ ਰੱਖੇ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ।
ਏਦੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇਖਣਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਬਦਲਦੇ ਯੁੱਗ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਐਪ, ਨਾ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੀ, ਨਾ PDF ਵਰਜ਼ਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਰੇਟ ਲਿਸਟ ਵੀ ਹੈਨੀ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨੂੰ, ਦੁਰ ਫਿਟੇ ਮੂੰਹ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਨੇ 2050 ਤੱਕ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬਹੁਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਛਾਈ ਜਾਂਦਾ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਛਾਪੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਰਸਾਲੇ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਗੈਰਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਬਚੂਗਾ ਓਹੀ ਜੋ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲੂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੋਪੜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਉਣੀ ਤੇ ਪਾਉਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸੋ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ
ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ, ਅਖੌਤੀ ਗੋਸ਼ਠੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਬਕਬਕ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਬੌਣੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਘਟੀਆ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੁੱਝ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੋਂ 20-25 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਸੈਕੜੇ ਕਹਾਣੀਆ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਸਮਕਾਲ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਅਤੇ ਚੇਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
Forwarded from Promo ਸ਼ਬਦਸ਼ਾਲਾ
3️⃣5️⃣0️⃣0️⃣0️⃣➕ ਸ਼ਬਦ
🤖 ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਬੋਟ @PunjabiBoliBot ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਏ ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।
➕ ਬੋਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
📚 ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਬੋਟ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਫੀਚਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਖਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣੇ, ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਝਣਾ, ਤੁਕਾਂਤ ਲੱਭਣੇ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
💬 ਇਹ ਕੋਈ AI ਚੈਟਬੋਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋੜਾ ਦੱਬੀ ਜਾਓ। ਬੋਟ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਮਾਂਡਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਬੋਟ ਖੋਲ੍ਹਕੇ /help ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ
👇🏼
https://t.me/+bpz1lIZ-Om82ZWI1
⛳️ ਉਪਰਾਲਾ by @ShabadShala
🤖 ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਬੋਟ @PunjabiBoliBot ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਏ ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।
➕ ਬੋਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
📚 ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਬੋਟ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਫੀਚਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਖਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣੇ, ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਝਣਾ, ਤੁਕਾਂਤ ਲੱਭਣੇ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
💬 ਇਹ ਕੋਈ AI ਚੈਟਬੋਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋੜਾ ਦੱਬੀ ਜਾਓ। ਬੋਟ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਮਾਂਡਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਬੋਟ ਖੋਲ੍ਹਕੇ /help ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ
👇🏼
https://t.me/+bpz1lIZ-Om82ZWI1
⛳️ ਉਪਰਾਲਾ by @ShabadShala