‍ 🌱🌱🌱
روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی

📍۲۲ مرداد سال ۱۳۹۳ سه هزار سازمان مردم‌نهاد کشور با رئیس‌جمهور دیدار کردند و آن نشست به مناسبتی در سالنامه رسمی جمهوری اسلامی تبدیل شد. اهمیت سازمان های مردم‌نهاد در چیست؟

📍گسترش سازمان‌های غیردولتی در جهان، دلایل روشنی دارد؛ آشکار شدن شکست دولت در تأمین خدمات، ادعای اقتصادی نولیبرال مبنی بر عقب‌نشینی دولت، کاراتر بودن سازمان‌های دولتی در تامین خدمات نسبت به نهادهای عمومی، داشتن فعالیت‌های دموکراتیک‌تر در غلبه بر فقر، کنشگری در راستای منفعت جمعی، تعامل بیشتر با اجتماعات و دریافت اعتماد بالاتر از سوی جامعه.

📍تشکل‌ها و نهادهای اجتماعیِ داوطلبانه و غیرسیاسی، از مهم‌ترین عرصه‌های شکل‌گیری حوزه عمومی و مشارکت اجتماعی هستند و رشد ناکافیِ آنها، تاخیر در شکل‌گیری مفهوم شهروند فعال و هویت اجتماعیِ مبتنی بر علائق عمومی خواهد شد. این سازمان‌ها امکان مشارکت گروه‌های مختلف را فراهم می‌آورند و مردم را نسبت به سرنوشت و محیط پیرامونی خود حساس می‌کنند. افراد نیز با عضویت در آن‌ها می‌توانند تااندازه‌ای بر احساس بی‌قدرتی غلبه کرده و به سطحی از اعتمادبه‌نفس جهت تحول‌آفرینی دست یابند.

📍یکی از کارکردهای مهم NGOها که به ویژگی مدنی‌شان بازمی‌گردد، انتقال صدای افراد و گروه‌هایی‌ست که به مجراهای سیاست‌گذاری دسترسی ندارند. از سوی دیگر آن‌ها این امکان را دارند که مانع دست‌درازی‌های نهادهای حکومتی به قلمرو زندگی خصوصی افراد و محدود کردن فضای آزاد شوند. اما این امر، منوط به رسمیت شناخته‌شدن فعالیت و جایگاه آ‌نان و رعایت آن از سوی نهادهای حکومتی است.

📍انگیزه اصلی فعالان سازمان‌های غیردولتی در ایران، بیشتر نوعی واکنش اجتماعی به شرایط اقتصادی-اجتماعی است. از این‌رو بیش از آنکه ستیزجویانه و علیه دولت باشد، همیارانه و در چارچوب قانون است.

📚منبع: «دولت و تجربه‌های مدنی»، آماده‌شده توسط موسسه رحمان، نشر پارسه، 1396

🔹علاقمندان برای تهیه این کتاب می توانند به دفتر مؤسسه رحمان یا کتاب‌فروشی‌ها مراجعه فرمایند.
—————————————————
@rahmaninstitute

‍ ☘☘☘
مؤسسه رحمان در نشست‌های اخیر با عنوان #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران، به بررسی ارتباط مسائل اجتماعی و آموزش و پرورش رسمی پرداخته است.
#عدالت_آموزشی به عنوان یکی از مسائل مهم در این حوزه، موضوع گفت و گو در دو جلسه پایانی در نظر گرفته شده است. در جلسه‌ی مردادماه مساله‌ی عدالت آموزشی از منظر قومیت و اقتصاد مورد بررسی قرار گرفت. تحقق عدالت در مفاهیم مختلف آن (از امکان دسترسی برابر به آموزش، تا کیفیت آموزش و ...) در مرکز-پیرامون و نیز دهک‌های اقتصادی از جمله موارد مورد بررسی در این نشست بود.
در آخرین جلسه از مجموعه نشست‌های راه و بیراهه آموزش و پرورش در ایران که در شهریورماه برگزار خواهد شد، عدالت آموزشی با توجه به #جنسیت را موشکافی خواهیم کرد. در این نشست با حضور جناب آقای دکتر محمد حسنی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، و سرکارخانم دکتر سمیه فریدونی عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی؛ محورهای زیر را مورد بررسی قرار خواهیم داد:
🔹مفهوم عدالت آموزشی چیست؟ درباره عدالت آموزشی چه تعریف جامعی می‌توان ارائه دارد؟ عدالت آموزشی را از چه وجوهی باید بررسی کرد؟
🔹ساز و کارهای ایجاد بی‌عدالتی در آموزش و پرورش و پیامدهای آن چیست؟
🔹راهکارهای برون‌رفت از آن چه می‌تواند باشد؟
------------------------------
@rahmaninstitute

عید غدیر بر شما مبارک باد
☘☘☘☘
--------------------------------
@rahmaninstitute

🌱🌱🌱
منتظر دیدار شما در نشست امروز هستیم
همراهان علاقمندی که امکان حضور ندارند، از طریق پخش زنده اینستاگرام (live) همراه ما باشند.
صفحه اینستاگرام مؤسسه رحمان : rahman.inst

🎧 فایل صوتی نشست "ردپای عدالت در آموزش و پرورش؛ جنسیت"
آخرین نشست از مجموعه نشست‌های #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران
سخنرانان: دکتر محمد حسنی، دکتر سمیه فریدونی
—————————-
@rahmaninstitute

‍ ☘☘☘☘
چهارم شهریور 1398 آخرین برنامه از مجموعه نشست‌های #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران با عنوان "#ردپای_عدالت_آموزشی_با_تمرکز_بر_جنسیت" در موسسه رحمان برگزار شد.
در آغاز، دکتر سمیه فریدونی به مرور مباحث مطرح شده در جلسه قبل (ردپای عدالت در آموزش و پرورش؛ ما و دیگری) پرداختند. سپس دکتر محمد حسنی به مبحث عدالت آموزشی و جنسیت پرداختند.
چکیده مباحث مطرح شده را در ادامه می‌خوانید:

🎙دکتر محمد حسنی:

🔹 سال 88 وزیر وقت آموزش‌و‌پرورش مطرح کرد که باید محتوای کتاب‌های درسی، متناسب با جنسیت دانش‌آموزان تنظیم شود. اما «جنسیت» در کجای آموزش‌و‌پرورش باید مورد ملاحظه قرار گیرد؟
🔹 در دوران مدرن، گسل‌های بی‌عدالتی جنسیتی حرکت کردند و در بسیاری از کلیشه‌های ذهنی انسان زلزله‌ای درباره جنسیت و رابطه آن با سازوکارهای اجتماعی ایجاد کرد و مفهوم‌پردازی‌های تازه‌ای شکل گرفت. روشن است که فمینیسم در این میان بیشترین تاثیر را داشت.

🔹 عدالت وقتی وارد حوزه جنسیت میشود، چه معنایی می‌یابد؟ در دل عدالت، دو مفهوم وجود دارد: برابری/ استحقاق
بیشترین تاکیدِ برابری، بر شباهت انسان‌هاست؛ انسان‌ها در حقوق و مسئولیت‌های مشترک اجتماعی با یکدیگر برابراند، پس در فرصت‌ها و مزایای اجتماعی هم باید برابر باشند. اما تاکید استحقاق بر تفاوت‌هاست که موجب می‌شود امکانات در اختیار کسانی قرار گیرد که استحقاقش را دارند. این رویکرد، بر تفاوت‌های جنسی و بنابراین نیازها و ویژگی‌های جنسیِ متفاوت میان زنان و مردان تمرکز می‌کند که ممکن است موجب تبعیض شود. عدالت، جایی میانِ این دو مفهوم قرار می‌گیرد. برابری، کف عدالت است و اگر بخواهد عمیق شود، باید تفاوت‌ها را دید. اما تفاوت‌ها را کجا و چگونه لحاظ کنیم؟

🔹 تعریفی از عدالت جنسیتی که نه برابری محض باشد و نه استحقاق، باید به دو نکته توجه کند:
1) اساسا نظام آموزشی باید غیرجنسیتی باشد؛
2) در سازوکارهای آموزشی باید تفاوت‌های جنسی را مدنظر قرار داد. اما احترام به تفاوت‌ها، منوط به تحقق برابری‌ست و اصولا اگر برابری وجود نداشته باشد، توانمندی‌ها خودشان را نشان نمی‌دهند.
___
@rahmaninstitute

فرا رسیدن ایام سوگواری تاسوعا و عاشورای حسینی را تسلیت عرض می‌كنیم.
—————————
@rahmaninstitute

🖌یادداشت اول
قسمت نخست:
موسسه رحمان به دنبال برگزاری مجموعه نشست‌های موضوعی در نیمه دوم سال به موضوع جدیدی خواهد پرداخت.

🌅 مجموعه سخنرانی‌های «واکنش ما به چالش‌های اجتماعی» 🌅
مهر 1398 تا شهریور 1399

💬 در این مجموعه نشست به دنبال چه هستیم؟

🔹 کنار آمدن (coping) اصطلاحی است در فرهنگ عامه،‌ هنگامی که مردم از کوشش‌هایشان برای فائق آمدن بر مشکلات صحبت می‌کنند (دیماتئو، 1378). انسان‌ها در حالت مطلوب تلاش می‌کنند مشکلات را حل نمایند،‌ ولی گاهی ممکن است در برابر مشکلات تسلیم شوند (انفعال) یا سعی کنند از آن بگریزند (مثلاً با مست کردن). اقدامات فعال در واکنش به مشکلات را می‌توان به دو گروه عمده «مسأله‌محور» (problem-focused) و «هیجان‌محور» (emotion-focused) تقسیم کرد. در کنار آمدن مسأله محور فرد با توجه به توانایی‌های خود، اقتضائات محیطی و حمایت‌های اجتماعیِ در دسترس تلاش می‌کند اثرات موقعیت تنیدگی‌زا را حذف کند، کاهش دهد یا پیش‌گیری نماید. اقدام برای بیمه کردن ماشین و قرض گرفتن از دوستان هنگام تنگ‌دستی می‌تواند نمونه‌هایی ازکنار آمدن مسأله‌محور باشد. کنار آمدن هیجان‌محور شامل کوشش‌هایی است که پیامدهای عاطفی و اجتماعی حوادث را تعدیل کرده یا کاهش می‌دهد، مثلاً تلاش برای جست‌وجوی حمایت عاطفی هنگام داغ‌دیدگی نمونه‌ای از کنار آمدن هیجان‌محور است. گفتنی است برای کنار آمدن درازمدت و مؤثر، استفاده از هر دو رویکرد مسأله‌محور و هیجان‌محور ضروری است.

🔹اما وقتی از مشکلات و چالش‌های فردی و اجتماعی صحبت می‌شود، یکی از عوامل بسیار مهم در ارزیابی نوع واکنش به آنها، شدت مشکلات است. وقتی شدت مشکلات و چالش‌ها بیش از حد باشد،‌ بیشتر انسان‌ها در درازمدت توانایی مقابله با آن را از دست می‌دهند و از پا درمی‌آیند. ولی مرور پژوهش‌های این حوزه نشان می‌دهد که بعضی افراد باوجود چالش‌های بسیار شدید و پیچیده، می‌توانند یکپارچگی وجودی خود را حفظ کنند. تاب‌آوری (resiliency) مفهومی است که برای توصیف این فرایند به‌کار می‌رود. اینکه چه عواملی در تاب‌آوربودن افراد مؤثر واقع می‌شود و مهم‌تر آنکه تحت چه شرایطی، تاب‌آوری ویژگی اجتماعی پیدا می‌کند و بنابراین می‌توانیم از جامعة تاب‌آور سخن بگوییم، از جمله موضوعاتی است که در این مجموعه نشست به آنها پرداخته می‌شود. به بیان دیگر با توجه به شرایط اجتماعی پیچیده کشور (از جمله مسأله تحریم‌ها، تورّم، بی‌عدالتی و نابرابری در عرصه‌های مختلف و...)، بررسی چگونگی واکنش جامعه به موضوعات مبتلابه جامعه ضرورت پیدا می‌کند. در این بررسی واکنش تاب‌آورانه به‌عنوان واکنش مثبت و فعال در یک سوی طیف و واکنش پرخاشگرانه (aggressive)، به‌عنوان واکنش منفی و فعال سوی دیگر طیف مورد توجه قرار می‌گیرد. بنابراین شیوه‌های رایج حل مسأله و واکنش‌های منفعلانه از حیطه بررسی این مجموعه نشست خارج است. در مورد هر مسأله و چالشی که قرار است مورد بررسی قرار گیرد، پس از توصیف مختصری از وضعیت آن حوزه،‌ چرایی و عوامل دخیل در واکنش به آن مسأله بررسی می‌شود تا بتوان عوامل اثرگذار بر واکنش تاب‌آورانه به آن مشکل را شناسایی کرد و جهت بهبود و افزایش آن پیشنهادهایی ارائه داد. انتظار می‌رود به موازات افزایش واکنش‌های تاب‌آورانه، واکنش‌های پرخاشگرانه کاهش یابد.

🔹«تبارشناسی خشونت در تاریخ و پدیدارشناسی خشونت در فرهنگ و جامعه ایرانی»، «مواجهه با چالش‌های اجتماعی از منظر روان‌شناختی»، «خشونت یا همزیستی مسالمت‌آمیز با طبیعت»، «دین؛ تاب‌آوری یا خشونت»، «مواجهه با زن در عرصه‌های مختلف (جامعه، دین، خانواده)؛ خشونت یا تاب‌آوری»، «خشونت و تاب‌آوری در رسانه‌های جمعی و فضای مجازی»، «مواجهه با دیگری (اقلیت‌های قومی و عقیدتی و...)؛ خشونت یا ‌تاب‌آوری»، «چالش‌ها و خشونت‌های شهری (امنیت، دسترس‌پذیری، ترافیک، آلودگی هوا...)»، «بررسی تطبیقی: تجربه سایر کشورها در مواجهه مردم با چالش‌های اجتماعی» و «سیاست‌گذاری اجتماعی و فرهنگی؛ خشونت و تاب‌آوری» از جمله موضوعاتی هستند که تلاش می‌شود در این مجموعه نشست به برخی از آنها پرداخته شود.

♦️در قسمت بعدی از دو نوع واکنش مدنظر این مجموعه نشست در مواجهه با چالش‌ها (تاب‌آوری و خشونت) توصیف مختصری ارائه می‌شود.

🔴 ادامه دارد...
————————————
@rahmaninstitute

🖌 یادداشت اول
بخش دوم:

🌅 بررسی مفهومی «تاب‌آوری اجتماعی» و «خشونت» 🌅

🌱 تاب‌آوری اجتماعی

🔹تاب‌آوری از کلمه لاتین Resalire، به‌معنای به عقب جهیدن و حالت ارتجاعی داشتن گرفته شده است. اصطلاح تاب‌آوری برای نخستین‌بار در علوم فیزیکی برای نشان دادن رفتار فنر استفاده شد، به بیان دیگر به‌عنوان ظرفیت ماده در تحمل انرژی، بدون متحمل شدن دگرگونی پایدار. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، تاب‌آوری توسط جوامع زیست‌محیطی و روان‌شناسی برای توصیف پدیده‌های تا حدودی متفاوت به‌کار رفت. در بوم شناسی، این اصطلاح برای توصیف اکوسیستم‌هایی استفاده شد که با وجود شرایط دشوار همچنان کم و بیش به عملکرد خود ادامه می‌دهند. در روان‌شناسی این اصطلاح برای توصیف توانایی بیرون آمدن از شرایط سخت یا تعدیل آن به‌کار رفت. در واقع تاب‌آوری ظرفیت افراد برای سالم ماندن و مقاومت و تحمل در شرایط سخت و پرخطر است که طی آن فرد نه تنها بر آن شرایط دشوار فائق می‌شود، بلکه طی آن و با وجود آن قوی‌تر نیز می‌شود. پس در روان‌شناسی تاب‌آوری به معنای توان موفق بودن، زندگی کردن و خود را رشد دادن در شرایط دشوار و با وجود عوامل خطر است. این فرایند خودبه‌خود ایجاد نمی‌شود، مگر اینکه فرد در موقعیت دشوار و ناخوشایندی قرار گیرد تا برای رهایی از آن یا صدمه‌پذیری کمتر، حداکثر تلاش را برای کشف و بهره‌گیری از عوامل محافظت‌کننده (فردی و محیطی) در درون و بیرون خود _که همواره به صورت بالقوه وجود دارد_ به‌کار گیرد (فارنهام، چامورو ـ پریموزیک و همکاران، 2008).

🔹 تاب‌آوري به عوامل و فرایندهایی اطلاق می‌شود که خط سیر «خطر- رفتارهاي مشکل¬زا/ آسیب روان‌شناختی» را قطع می‌‌کند و در شرایط ناگوار به پیامدهاي سازگارانه منتهی می‌شود. سازگاري مثبت با زندگی، هم می‌تواند پیامد تاب‌آوري به شمار آید و هم به‌عنوان پیش‌آیند، سطح بالاتري از تاب‌آوري را موجب شود. این مسأله ناشی از پیچیدگی تعریف و نگاه فرایندي به تاب‌آوري است (سیدمحمودی، 1390). نکته‌ای که باید به آن اشاره کرد این است که اگرچه تحمل کردن، جزئی از تاب‌آوری است، ولی تاب‌آوری، صرفاً تحمل کردن نیست. بلکه رشد دادن خود و یک پله بالاتر ایستادن نسبت به قبل در شرایط دشوار است.
🔹 طبق مدل‌هاي موجود، سه حوزه عملكردي براي تاب‌آوري تعريف و بر آنها تمركز شده است:
1. تاب‌آوري به‌عنوان يك ويژگي شخصيتي؛
2. تاب‌آوری به‌عنوان يك وضعيت روانی مثبت يا سلامت رواني (مثل درك مثبت، خودپنداري، پيشرفت تحصيلي، موفقيت در وظايف و...) يا فقدان بيماري رواني، با وجود خطر؛
3. تاب‌آوری به‌عنوان يك فرايند پويا كه حاصل برهم‌كنش متغيرهاي فردي و پيراموني است و در طول زمان تغيير مي‌كند. اين تعريف به دليل چهارچوب فراگير و تلفيق ويژگي‌هاي فردي با محيطيِ ايجاد تاب‌آوري بيش از تعاريف قبلي مورد توجه است (شکری‌نیا، 2004).

🔹 از عوامل فردی می‌توان به ویژگی‌هایی چون سخت‌رویی (hardiness) با سه مؤلفه تعهد، کنترل و چالش (کوباسا، 1979)،‌ و جهان‌بینی و حس انسجام با سه مشخصه قابل‌درک‌بودن جهان در مقابل باورهای سحرآمیز، قابل مهار بودن وقایع و باارزش و بامعنا بودن زندگی (آنتونوسکی، 1987) اشاره کرد. از عوامل اجتماعی نیز می‌توان به دو زیردسته اصلی عوامل خانوادگی (مانند دلبستگی هيجانی؛ امنيت هيجانی؛ پيوستگی خانوادگی) و عوامل جامعه‌شناختی (مانند هويت اجتماعی و عضویت در میکرو و ماکرو سیستم‌ها؛ تأثیر اجتماعی؛ عوامل جمعیت‌شناختی؛ پایگاه اقتصادی- اجتماعی؛ آموزش و پرورش و...) پرداخت. تمامی این عوامل به‌نوعی جزء زیرسیستم اجتماعی تاب‌آوری در سطح ملی هستند.

🔹دیگر زیرسیستم‌های تاب‌آوری در سطح ملی عبارتند از: زیرسیستم اقتصادی، زیرسیستم زیست‌محیطی، زیرسیستم حکمرانی و زیرسیستم زیرساخت‌ها. زیرسیستم اقتصادی مشتمل بر جنبه‌هایی از قبیل محیط اقتصاد کلان، بازار کالا و خدمات، بازار مالی، بازار کار، پایدارپذیری و بهره‌وری و مانند آنها. زیرسیستم زیست‌محیطی مشتمل بر جنبه‌هایی مانند منابع طبیعی، شهرسازی و سیستم زیست‌بوم‌شناختی است. زیرسیستم حکمرانی مشتمل بر جنبه‌هایی همچون نهادها، دولت، رهبری، سیاست‌ها و قوانین است و زیرسیستم زیرساخت‌ها مشتمل بر جنبه‌هایی همچون زیرساخت‌های حساس (مخابرات، انرژی، سلامت، حمل و نقل و آب) است (غیاثوند و دیگران،‌1393).

🔹در بسیاری از مدل‌های بررسی‌شده، تاب‌‌آوری را یک متغیر جبرانی یا یک متغیر محافظتی در نظر گرفته‌اند که می‌تواند با تأثیرات منفی مقابله کند. در مدل چالشی تاب‌آوری، عامل خطر، خود ارتقاء‌دهنده ذاتي سازگاری موفق است. مطابق اين مدل خطر خيلي كم چالش كافي ايجاد نمي‌كند و سطوح بالاي خطر نيز مي‌تواند به رفتار ناسازگارانه منجر شود، ولي سطوح متوسط خطر، فرد را با چالشي روبرو مي‌كند كه در صورت غلبه برآن، موجب تقويت شايستگي مي‌شود. بنابراین اگر چالش، موفقيت‌آميز طی شود،‌ فرد نسبت به قبل قوی‌تر می‌شود.

🔹هرچند تاب‌آوري به‌عنوان يك مفهوم از تحقيقات مربوط به رشد فردي موفقيت‌آميز در شرایط بحران برخاسته است، اخيراً مفاهيم نظري به سمت حوزه اجتماعی سوق داده شده است. بر این اساس تاب‌آوری اجتماعی (social resiliency) به معنای ظرفیت تبدیل و تحول، تطبیق و سازگاری و توان مقابله با تنش و بحران‌های اجتماعی است. زمانی که جامعه‌ای با نیازهای تازه، خطر یا تهدید مواجه می‌شود، دچار درهم‌شکستگی و بحران می‌شود. بازگشت سریع و با حداقل آشفتگی به شرایط قبل از بحران را تاب‌آوری اجتماعی می‌نامند (پایگاه اطلاع‌رسانی مددکاران اجتماعی ایران). تاب‌آوری اجتماعی می‌تواند جامعه بحران‌زده را از حالت وحشت اجتماعی (social panic) به حالت موزون اجتماعی (social sanfonic) برگرداند و آن را در تعادل جدیدی قرار دهد و کارکردهای جامعه را در تعادل جدید تداوم بخشد (سام‌آرام، 1395).
🔹 زمانی یک سیستم اجتماعی تاب‌آور است که بتواند مخاطرات موقت یا دائم را جذب کرده و بدون از دست دادن کارکرد خود، خود را با شرایط به‌سرعت در حال تغییر انطباق دهد (سام‌آرام و منصوری، 1396). تاب‌آوری اجتماعی در بحران‌های اجتماعی نقش عمده‌ای ایفا می‌کند. تاب‌آوری اجتماعی قبل، حین و بعد از وقوع بحران‌های اجتماعی موضوعیت‌ دارد. توسعه تاب‌آوری اجتماعی باعث می‌شود امداد و حمایت‌های اجتماعی بهنگام و هماهنگ، فراگیر و جامع در حالت بهینه اعمال شود. شناخته‌شده‌ترین عاملی که با تاب‌آوری اجتماعی رابطه معکوس دارد، آسیب‌پذیری اجتماعی است.

🔹احیای مهربانی، توسعه سازگاری،‌ توسعه قدرت مبتنی بر انعطاف، تقویت سرمایه اجتماعی و سازندگی اجتماعی از دستاوردها و به‌طور همزمان از عوامل ایجادکننده تاب‌آوری اجتماعی هستند (پایگاه اطلاع‌رسانی مددکاران اجتماعی ایران). هاندرسون (2004) تاب‌آوری اجتماعی را ترکیبی از شش عامل معرفي مي‌كند:
🔻فراهم‌سازي حمايت مهربانانه؛
🔻طراحي و ارتباط‌سازي براي افزايش اميدواري؛
🔻 فرصت‌سازي براي مشاركت معنادار؛
🔻 پيشاهنگي در پيوندهاي اجتماعي؛
🔻 مرزبندي شفاف و سازگار؛
🔻 آموزش مهارت‌هاي زندگي.

🔹تاب‌آوری در سیستم اجتماعی می‌تواند به‌وسیله بررسی متغیرهای مدیریتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و در دو حالت فضایی و غیرفضایی مورد بررسی قرار گیرد. رشد اقتصادی و ثبات و توزیع درآمد از عوامل تاب‌آوری اقتصادی هستند، که منجر به ارتقای تاب‌آوری جوامع شهری می‌شود. تحرک‌پذیری جمعیت و مهاجرت دسته دیگری از شاخص‌های مهم تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی هستند. سرمایه اجتماعی شامل مشارکت، انسجام و اعتماد اجتماعی، تقویت شبکه‌های اجتماعی و ارتقای حافظه اجتماعی (شامل تجربیات برخورد با تغییرات) از مؤلفه‌های اساسی موجود در ظرفیت سیستم‌ها برای سازگاری و تغییرشکل‌های تحمیل‌شده است.

🔴 ادامه دارد ........
————————
@rahmaninstitute

🖌 یادداشت اول
بخش سوم:

💬 خشونت

🔹 روانشناسان اجتماعی عمل پرخاشگرانه را رفتار آگاهانه‌ای تعریف می‌کنند که هدفش اعمال درد و رنج جسمانی یا روانی باشد. این رفتار نباید با ابراز وجود اشتباه گرفته شود. همچنین مفید است که میان پرخاشگری خصمانه (holistic) و پرخاشگری وسیله‌ای (instrumental) تمایز قائل شد. پرخاشگری خصمانه، عملی پرخاشگرانه است که از احساس خشم ناشی می‌شود و هدفش اعمال درد و آسیب است. در پرخاشگری وسیله‌ای قصد و نیّت آسیب‌رساندن به فرد دیگر وجود دارد، ولی آسیب‌رسانی به‌عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به هدفی غیر از ایجاد درد و رنج صورت می‌گیرد، مثل بازیکن دفاع فوتبال که حاضر است هر کاری انجام دهد تا مهاجم تیم حریف را ناکام گذارد (شکرکن، 1382).
🔹 در ویکی‌پدیا خشونت بدین شکل تعریف شده است: استفاده از زور به منظور قراردادن دیگران در وضعیتی بر خلاف خواست‌شان. در تمامی جهان خشونت به عنوان ابزاری برای کنترل استفاده می‌شود، در واقع نوعی تلاش برای سرکوب و متوقف کردن اغتشاشگران در مقابل نگرانی‌های مربوط به اجرای قانون و فرهنگ در یک ناحیه خاص است. کلمه خشونت طیف گسترده‌ای را پوشش می‌دهد. خشونت می‌تواند از درگیری لفظی بین دو انسان تا جنگ و نسل‌کشی که کشته شدن میلیون‌ها نفر از پیامدهای آن است، گسترده شود.

🔹دسته‌بندی انواع خشونت را می‌توان به این شکل برشمرد:
📍فیزیکی: شناخته‌شده‌ترین نوع خشونت است و در منازعات مختلف در خانواده یا جامعه دیده می‌شود.
📍نوشتاری: انواع هتاکی‌های نوشتاری که در قالب انواع نشریات رسمی و غیررسمی بروز و ظهور دارد. با گسترش فضای مجازی این نوع از خشونت رواج و گسترش بیشتری یافته است.
📍تصویری: گرچه در گذشته نیز اعمال خشونت با انتشار عکس‌ها و تصاویر واژگونه از افراد وجود داشت، اما امروزه به دلیل دسترسی همگانی به فضای مجازی و نرم‌افزارهای مختلف تصویرسازی، این نوع خشونت تأثیرگذارتر شده و بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
📍علامتی: مانند قهر، ایما و اشاره که با قصد تحقیر و تخریب شخصیت فردی در اجتماع انجام می‌شود.
📍کلامی: این نوع از خشونت متداول‌ترین نوع در جامعه بوده و معولاً در عمل، مقدمه سایر انواع خشونت است. انواع فحاشی، متلک‌گویی، کنایه، بدگویی و تحقیر در این دسته می‌گنجد.

🔹 درباره عوامل بروز و شیوع خشونت‌های خانوادگی و اجتماعی مطالعات و گفتارهای متعددی وجود دارد. برخی صاحب‌نظران عمده‌ترین دلایل خشونت را به گونه زیر دسته‌بندی کرده‌اند:
📍عوامل روانشناختی: برخی از نظریه‌ها، خشونت را نوعی رفتار فردی با ریشه غریزی و یا رفتاراجتماعی یادگرفته‌شده و درونی‌شده افراد می‌دانند.
📍عوامل اجتماعی: محرومیت، بی‌عدالتی، فقر و مخاطرات اقتصادی، ناکامی‌های فردی و اجتماعی، تبلیغات محیطی و رسانه‌ای و یا تحریک مستقیم از سوی فرد یا گروهی از جمله عوامل اجتماعی خشونت است.
📍عوامل محیطی: آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ازدحام، ترافیک و... از مصادیق این عوامل هستند.
📍عوامل زیستی: برانگیختگی‌های جنسی، تغییرات هورمونی، استفاده از مواد روانگردان یا الکل و مواد مخدر و درد جسمی از شایع‌ترین عومل مورد بررسی در این دسته هستند.
📍عوامل شناختی: خشونت می‌تواند حاصل تشخیص و شناخت متفاوت فرد از شرایط اجتماعی باشد. اقدامات آمرانه که به‌واسطه مسئولیت‌پذیری فرد انجام می‌شود از این گونه عوامل است.

🔹 در ایران نیز بررسی‌های گوناگونی درباره علل و عوامل خشونت و پرخاشگری اجتماعی و کاهش تاب‌آوری اجتماعی انجام شده است. پژوهشگران عمده‌ترین عوامل خشونت در ایران را موارد زیر دانسته‌اند:
📍 وضعیت اقتصادی: شیوع فساد اقتصادی و اداری، وجود فقر و نابرابری روزافزون، احساس محرومیت و تبعیض از جمله عناصر اصلی بی‌اعتمادی مردم به نظم اجتماعی و حاکمیت به‌شمار می‌آید و این عوامل برخی را وا می‌دارد تا برای احقاق حق و به کرسی نشاندن نظر خود از روش‌های خشونت‌آمیز بهره گیرند.
📍شرایط فرهنگی: ترویج پدرسالاری و مردسالاری در قوانین و رسانه‌ها، عادی شدن برخی از پرخاشگری‌های کلامی و علامتی در قالب شوخی و طنز، رویکردهای نادرست آموزشی و ترویج قضاوت‌های قالبی نادرست از جمله مهم‌ترین عوامل فرهنگی خشونت در ایران به‌شمار می‌آید.
📍نظام سیاسی: رفتارهای خشن نمادین حکومت و حاکمیت احساسات و بی‌خردی بر عقلانیت از جمله این عوامل برشمرده شده است. به عبارتی در هنگام رویدادهای مهم، خشم در عرصه سیاسی ایران باز تعریف و باز تولید می‌شود.
-----------------------
@rahmaninstitute

🔹تأثیر رواج خشونت و پرخاشگری در جامعه نیز یکی دیگر از حوزه‌های قابل بررسی در مطالعات فرهنگی و اجتماعی است که کم‌وبیش به آن پرداخته شده است. از جمله این تأثیرات می‌توان به تثبیت الگوهای اجتماعی نادرست در احقاق حق، آشفتگی‌های اجتماعی، احساس ناامنی و بی‌نظمی اشاره کرد و دردناک‌تر آنکه افرادی که الگوی اجتماعی خشونت را پذیرفته‌اند، برای ایجاد نظم و امنیت نیز اعمال خشونت را توصیه می‌کنند.

🔹از دیگر حوزه‌هایی که پژوهشگران در این زمینه بدان پرداخته‌اند، راهکارهای کاهش خشونت در جامعه و خانواده است. در این خصوص به انواع مهارت‌های فردی و اجتماعی اشاره شده است.

🔹 علاوه بر منظر جامعه‌شناختی، در سال‌های اخیر علم سیاست، مطالعات فرهنگی و... نیز به ابعاد گوناگون خشونت پرداخته‌اند، به‌طور مثال از نگاه علم سیاست، حد و مرز خشونت مجاز و غیرمجاز از اهمیت برخوردار است؛ در جوامع امروزی حفظ نظم و امنیت با وضع قانون و اعمال آن از سوی نهادهای انتظامی و قضایی ممکن شده است و در این میان حدود مجاز اعمال خشونت از سوی این نهادها مورد پرسش است و اینکه جوامع ابتدایی و مدرن هر یک با چه ساز و کارهایی خشونت‌گرایی نهادهای حاکمیتی را محدود و کنترل نموده‌اند.

🖌 اشرف‌سادات موسوی
دکترای روان‌شناسی

—————————————————
@rahmaninstitute

‍ ‍ ‍ ☘☘☘
موسسه رحمان در مجموعه‌نشست‌های جدید خود موضوع #واکنش_ما_به_چالش‌های_اجتماعی_تاب‌_آوری_و_پرخاشگری را مورد کندوکاو قرار خواهد داد. 🔍

در مجموعه نشست‌های «واکنش ما به چالش‌های اجتماعی» با توجه به شرایط خاص کشور، به دنبال بررسی واکنش‌ها به مسائل و چالش‌های اجتماعی هستیم و از میان واکنش‌های موجود، بر دو واکنش تاب‌آوری و پرخاشگری تأکید بیشتری داریم. امیدواریم بتوانیم در پایان این مجموعه، از محتوای سخنرانی‌ها و نظرات و پیشنهادات حضار راهکارهایی برای افزایش تاب‌آوری اجتماعی در ارتباط با مسائل مختلف ارائه دهیم.
در نخستین جلسه از این مجموعه سخنرانی‌ها، فیلم «کمپ ایکس ری»، محصول 2014 آمریکا به نمایش درخواهد آمد. پس از پایان فیلم از سخنان دکتر حسین میرزایی (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی) در خصوص واکاوی دو مفهوم تاب‌آوری و پرخاشگری بهره خواهیم برد.
با ما همراه باشید
🗓 دوشنبه اول مهرماه ساعت ۱۷
🏢 میدان توحید، خیابان نصرت غربی، پلاک 56، طبقه دوم
____________
@rahmaninstitute

🖊 یادداشت دوم

از مجموعه سخنرانی‌های #واکنش_ما_به_چالش‌های_اجتماعی

🎞 معرفی برخی فیلم‌های حوزه خشونت و تاب‌آوری
اشاره: در حین جست‌وجو برای یافتن فیلم مناسبی برای پخش در نخستین جلسه با فیلم‌های متعددی آشنا شدیم. توضیح مختصری درباره فیلم‌ها ارائه می‌شود. ولی پیش از آن لازم به یادآوری است که در این مجموعه سخنرانی‌ها بر دو واکنش تاب‌آوری و خشونت در مواجهه با چالش‌های اجتماعی تأکید می‌شود. در یادداشت قبلی تلاش شد این دو مفهوم به اجمال توضیح داده شود. در ادامه دو توضیح کوتاه درباره تاب‌آوری فردی و اجتماعی آورده می‌شود و سپس توضیح مختصری درباره فیلم‌های پیشنهادی.

🔸در ارتباط با تاب‌آوری ذکر این نکته مفید است که در متون علمی از پشتوانه‌ای با عنوان «منبع عمومی مقاومت» (general resistance resource) یاد می‌شود که افراد تاب‌آور با تکیه بر این پشتوانه می‌توانند چالش‌های عظیم و پیچیده را به سلامت پشت سر بگذارند. برای مثال می‌توان به فرهنگ و پیشینه خانوادگی خاص، منابع مالی شایان توجه، تحصیلات، باورها و اعتقادات درونی خاص، اعتبار اجتماعی بسیار بالا، ویژگی‌های شخصیتی خاص اشاره کرد. در برخی از فیلم‌هایی که در پایین به آنها اشاره می‌شود می‌توان برخی از این ویژگی‌ها را ردیابی کرد. برای مثال روحیه طنزگونه شخصیت اصلی در فیلم «زندگی زیباست» که پیش از شروع جنگ و طی زندگی نیز به خوبی (البته به شکل کُمیک) به تصویر کشیده شده است، نمایان‌گر چنین پشتوانه‌ای است. در فیلم «بانوی گل سرخ» نیز می‌توان به پیشینه و دارایی خانوادگی خانم صنعتی به‌عنوان یکی از منابع تاب‌آوری ایشان اشاره کرد.

🔸نکته دومی که شاید بتوان از آن برای فهم تاب‌آوری اجتماعی استفاده کرد، توجه به تفاوت جوامع، در گذار از بحران است؛ بخش عمده پیشینه پژوهشی در حوزه تاب‌آوری از بررسی بازماندگان جنگ جهانی دوم به‌دست آمده است (برای مثال می‌توان به پژوهش‌های کوباسا (1979) و آنتونوسکی (1987) اشاره کرد)؛ شرایط ناگوار و جان‌فرسای جنگ و اردوگاه‌های کار اجباری به‌خوبی در دو فیلم «پیانیست» و «زندگی زیباست» به تصویر کشیده شده و طبیعی است که افرادی که از چنین شرایطی جان سالم به‌ در می‌برند، واجد ویژگی‌هایی هستند درخور بررسی و شناسایی. همان فرایندی که طی شد تا مفاهیم و نظریه‌هایی مانند سخت‌رویی (کوباسا، 1979) یا حس انسجام (آنتونوسکی، 1987) شکل بگیرد.

🔸حال این پرسش مطرح می‌شود که در ایران پس از پشت سر گذاشتن هشت سال جنگ، از بررسی اسرا و خانواده‌های شهدا و اسرا در حیطه علمی چه رشدی صورت گرفت؟ آیا بررسی‌های انجام شده به تولید نظریه‌ای خاص انجامید؟ آیا ابعاد چالش‌برانگیزِ زندگی اسرا و خانواده شهدا مورد بررسی قرار گرفت؟ اساساً کسی به چگونگی مواجهه آنان با مسائلی که داشتند، پرداخت؟ یا نگاه‌های رسمی و اسطوره‌ساز به مقوله شهادت و اسارت، این موضوع را تماماً به حاشیه راند؟

🔸به‌عنوان نمونه‌ای دیگر مقایسه دو کشور ایران و ژاپن در بحث مقابله با زلزله مفید به نظر می‌رسد. ژاپن به‌عنوان دومین کشور زلزله‌خیز جهان توانست به نحو مؤثری با یک ویژگی جغرافیایی غیرقابل تغییر مقابله کند؛ برای مثال با پیشرفت‌های فراوان در اصول ساختمان‌سازی میزان خرابی و تلفات جانی ناشی از آوار را به حداقل رساند. اما در ایران با وجود وضعیت جغرافیایی در خطر، و پس از تجربه زلزله‌های بزرگی مانند بوئین‌زهرا (1341)، طبس (1357) و رودبار و منجیل (1369) تغییرات و آینده‌نگری‌های خاصی صورت نگرفت، تا اینکه پس از پشت سر گذاشتن چندین و چند زلزله کوچک در نقاط مختلف، به تازگی و در سال 1396 شاهد خسارت‌های مالی و جانی زلزله در نقاط غربی کشور بودیم. چند زلزله دیگر برای آینده‌نگری و تاب‌آوری اجتماعی لازم داریم؟

🔸 اعتراضات مدنی سال‌های اخیر در حوزه های مختلف، نمونه دیگری است. وقتی که اعتراضی وجود دارد، رویکرد عاقلانه آن است که به مطالباتِ مطرح‌شده در پس آنها گوش سپرده و پاسخ درخوری داده شود تا نه تنها از التهاب بیشتر جامعه جلوگیری شود، بلکه همبستگی اجتماعی و ثبات جامعه افزایش یابد. آیا شاهد چنین رویکردی هستیم؟

🔸امید که برای خوب شدن حال مردم و از دست نرفتن آخرین امیدها، چنین نگاه و عزمی در تمامی ارکان جامعه از دولتمردان و پژوهشگران تا عموم مردم جوانه بزند. در پایان این بخش، لازم به یادآوری است که رویکرد رحمان اصلاحی است؛ نگاه نقادانه به ضعف‌ها و توجه به قوّت‌ها با هدف اصلاح اجتماعی صورت می‌پذیرد و مصرف داخلی دارد. همچنین به رویکردهای غیرپویایی که این ویژگی‌ها را ذاتی ایرانیان و بنابراین غیرقابل تغییر می‌دانند، قائل نیست. مؤسسه رحمان باور دارد که به شیوه علمی و با همراهی تمامی ارکان جامعه می‌توان به سوی فردایی بهتر برای ایران حرکت کرد.
🔻ادامه دارد...
_______
@rahmaninstitute

🎞 و اما معرفی فیلم‌ها:

🎥 اقدامات شگفت‌انگیز (Extraordinary Measures)، محصول آمریکا، 2010:

🔹فیلم، روایتگر تلاش‌های پدر و مادری است که دو فرزند مبتلا به دیستروفی دارند؛ بیماری نادری که فردِ مبتلا به آن به تدریج فلج می‌شود و نهایتاً تا 9 سالگی زنده می‌ماند. آنها به جای انفعال و پذیرش آنچه که پزشکان می‌گویند، تلاش دارند پژوهشگری را بیابند که روی داروی بیماری مذکور مطالعه می‌کند، تا بتوانند مؤسسات داروسازی را برای تولید آن راضی کنند. همه این فرایندها باید ظرف حداکثر یک سال انجام شود، چون فرزند بزرگ‌تر اکنون 8 سال دارد! خشونت این فیلم عیان نیست، بلکه نوعی خشونت ساختاریِ نهاد پزشکی و سرمایه‌داری را می‌توان در آن دید.

🎥 بانوی گل سرخ، محصول ایران، ‌1387

🔹داستان فیلم، روایت‌گر زندگی «شهین‌دخت سرلتی» است که البته با نام «شهین‌دخت صنعتی» شناخته می‌شود. فردی که پیش از انقلاب به همراه همسرش به منطقه لاله‌زار كرمان می‌رود و گُل را جایگزین خشخاش و گُلاب را جایگزین تریاك می‌کند، به‌گونه‌ای که در نهایت «گلاب زهرا» سرنوشت كشاورزی منطقه را دگرگون می‌کند. با دیدن فیلم از همت والا،‌ تلاش بی‌وقفه و بدون چشم‌داشت و تیزبینی این زوج حیرت می‌کنیم. همان‌طور که راوی (همسر خانم صنعتی) مختصر اشاره‌ای می‌کند، شروع این فعالیت به مذاق افراد منطقه خوش نمی‌آید و بنابراین شروع و پا گرفتن کار حتماً با سختی‌ها و ناملایماتی همراه بوده است، ولی در کل فیلم اثری از خشونت دیده نمی‌شود!

🎥 پاپیون (Papillon)، محصول آمریکا، 1973

🔹 «پاپیون» که جرم خود را قبول ندارد، به همراه هم‌بندی‌اش به دنبال فرار از زندان است. پایداری نقش اول فیلم برای رسیدن به هدفش در حدی است که تحمل پنج سال زندان انفرادی، به‌عنوان جریمه دومین بار فرار از زندان هم نمی‌تواند او را از هدفی که دارد، منصرف کند و در عوض تمام تلاش خود را به‌کار می‌گیرد تا با بالا نگه‌داشتن روحیه خود و با وجود هزینه بالای فرار برای بار سوم (اعدام)، باز هم فرار را امتحان کند...

🎥 پیانیست (the pianist)، محصول آلمان، 2002

🔹 داستان فیلم برگرفته از داستان زندگی ولادیسلاو اشپیلمان یکی از بهترین نوازندگان پیانو در لهستان و در زمان هولوکاست است و نشان می‌دهد که چگونه این نوازنده مشهور یهودی برای نجات یافتن از دست نازی‌ها در جنگ جهانی دوم تلاش می‌کند؛ او با پناه بردن به نواختن پیانو در خیالش، امید خود را برای بهتر شدن دنیا و در نتیجه امکان دوباره نواختن پیانو از دست نمی‌دهد... از آنجا که فیلم روایت‌گر جریان جنگ جهانی است، خشونت در سراسر فیلم موج می‌زند.

🎥 زندگی زیباست (life is beautiful)، محصول ایتالیا، ‌1997

🔹 داستان این فیلم نیز در جنگ جهانی دوم می‌گذرد: یک یهودی با خانواده‌اش اسیر نیروهای متحدین شده، به اردوگاه کار اجباری نازی فرستاده می‌شود. او برای دور نگاه داشتن پسر کوچکش از واقعیت ترسناک و بی‌رحم جنگ، رخدادها را یک مسابقه و بازیِ هیجان‌انگیز جا می‌زند... در این فیلم نیز خشونت‌ برنامه‌ریزی‌شده طی جنگ به‌خوبی به نمایش کشیده شده است!

🎥 صفر تا سکو، محصول ایران، ‌1395

🔹داستان فیلم، روایت زندگی خواهران منصوریان، قهرمانان ووشوی جهان است. شرایط بسیار سخت زندگی این سه خواهر و تلاش و مبارزه آنان با این شرایط برای رسیدن به هدف بزرگ قهرمانی، آن‌قدر زیبا به تصویر کشیده شده است که بیننده لحظه به لحظه با نگرانی‌ها و مشکلات و شادی‌های آنها همراه می‌شود تا در نهایت مقام قهرمانی جهان را همراه آنان تجربه کند!

🎥 کمپ ایکس‌ری (camp x-ray)، محصول آمریکا، ‌2014

🔹 فیلم، داستان زندگی یک زندانی......

🔻دوشنبه اول مهرماه این فیلم را در مؤسسه رحمان تماشا خواهیم کرد و همزمان از سخنان دکتر حسین میرزایی درباره فیلم بهره خواهیم برد.

اشرف‌سادات موسوی
دکترای روان‌شناسی
___________
@rahmaninstitute

‍ ‍ ‍ 📔📚✏️
🌱 تنها تکیه‌گاه و بخت جامعه ایران در «آموختن» است و غیر از آن، چاره‌ای وجود ندارد. ما با این آموختن می‌توانیم بر عدم‌اطمینان در جامعه فائق آییم و مطالب، هیجان، آگاهی، رؤیاهای واقعی، انگیزه و کیفیت برای جامعه تولید کنیم.

🌱 آموزش‌وپرورش که اصولاً مسئله‌ای اجتماعی و متعلق به یک نظام حرفه‌ای، محله، خانواده‌ها و زیست‌جهان جامعه است، ازسوی بوروکراسیِ ایدئولوژیک و نه عقلانی تسخیر شده است. نتیجه این کارها جدایی مدرسه از زندگی و فرهنگ عمومی بوده و مدارس را به پادگان‌های آموزشی تبدیل کرده است. در مدارس ما خبرهایی هست، منتها مغلوب است.

🌱 جهانی‌شدن و فنّاوری اطلاعات و ارتباطات درکنار ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی، تحرک جامعه ایران و سنت‌های روشن‌فکری، خِرد و حکمت ایرانی مجموعاً دست‌به‌دست هم داده‌اند و جامعه ایران را فعال نگه داشته‌اند. مردم می‌خواهند زندگی کنند و فکرهای زیادی دارند. جامعه باید به حدی از توانایی برسد که بتواند آموزش‌وپرورش را تحویل بگیرد و دولت به حامی آموزش‌وپرورش تبدیل شود.

(دکتر مقصود فراستخواه؛ نشست معلم دیروز، معلم امروز؛ مجموعه نشست #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران )
_________
@rahmaninstitute

‍ ‍ 📒🖌📚

🍃 آیا مدرسه یک بنگاه اقتصادی است؟ متاسفانه ذهنیت تمام والدین ایرانی اینگونه است که وقتی بچه‌شان را به مدرسه می‌فرستند، برایش شغل انتخاب می‌کنند. جایی که ما باید درباره تجارت، تربیت شغلی، کارآفرینی و چنین چیزهایی در آن صحبت کنیم؟ خیر! مدرسه یک بنگاه اقتصادی نیست.

🍃 مدرسه، تمام جهان است. در مفهوم مدرن، مدرسه را کوچک کرده‌ایم. همه دانش‌ها و امکان‌های یادگیری که در جهان وجود دارد را انتخاب، محدود و کوچک کردیم و در مدرسه گذاشتیم. در این انتخاب، قطعا هژمونی دخیل است.

🍃 مدرسه، مکان نیست؛ خودِ زندگی است. در ایران به الگوهای مختلف مدرسه‌داری نیاز داریم که اتفاقا در گذشته همین‌گونه بوده است. مدرسه‌ ایده‌آل ایرانی را نمی‌شود تعریف کرد؛ بستگی به شهر و روستایی دارد که آنجا نشسته‌اید. نمی‌توانید بگویید مدرسه فقط باید این دانش‌ها را آموزش دهد و آن را به تمام مدارس کشور تعمیم بدهید.

(دکتر مصطفی قادری؛ نشست مدرسه؛ آنچه هست، آنچه نیست؛ مجموعه نشست #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران )

🌿 معمولا مدرسه با نهاد آموزش، نظام آموزشی و حتی گاه با دانش تعلیم و تربیت یکسان گرفته می شود. و مدام این مدرسه است که مورد اعتراض قرار می‌گیرد. حال آنکه مدرسه، تنها یکی از نهادهای آموزشی است.

🌿در بحث تربیت تعامل میان معلم و دانش‌آموز خیلی نکته‌ مهمی است. وقتی آموزش علوم آمد، ناگزیر تعداد معلم‌های مدرسه زیاد شد. هر دانش‌آموز به جای اینکه زیر نظر یک معلم تحصیل کند، در طول هفته چندین معلم می‌بیند. معلم هم در طول هفته یک یا چند درس مشخص می‌دهد و دیگر با یک گروه دانش‌آموز کار نمی‌کند. عملا آن دلبستگی و ارتباط دچار چالش شده و مدرسه به نهاد آموزشی تقلیل یافته و نقش تربیتی‌اش را ندارد.

(دکتر شهین ایروانی؛ نشست مدرسه، آنچه هست، آنچه نیست؛ مجموعه نشست #راه_و_بیراهه_آموزش_و_پرورش_در_ایران )

_____________
@rahmaninstitute

‍ 🔸کار، آموزش، گذشتن از کلیشه‌ها
(به بهانه ۹ مهر، روز جهانی سالمند)

📍در کمتر از یک سده گذشته، میانگین امید به زندگی، تقریبا دو برابر شده. این نخستین بار در تاریخ است که سالمندی به یک دوره ثابت از زندگی بشر تیدیل می‌شود. مفهوم سالمندی در کشورهای درحال‌توسعه متأثر از سه مقوله کلی است: سن تقویمی، تغییر در نقش‌های اجتماعی فرد (مثلا تغییر در الگوهای شغلی) و تغییر در توانمندی‌ها (ازجمله کاهش جایگاه اجتماعی، قدرت جسمی و...). در جوامع درحال‌توسعه، تغییر نقش‌های اجتماعی فرد عامل مهم‌تری در تعریف او به‌مثابه یک سالمند است تا سن تقویمی.

📍کاهش حس اختیار و احترام، حسرت گذشته، نگرانی و ترس، از عمده درگیری‌های روانی و عاطفیِ دوران سالمندی به حساب می‌آیند؛ احساساتی که جزء جدایی‌ناپذیرِ دوران سالمندی نیستند، بلکه حاصل رویکردهای نامناسب جامعه در برابر سالمندان‌اند و با مدیریت صحیح، قابل پیشگیری خواهند بود. افراد زمانی در بهترین صورت با سالمندی سازگار می‌شوند که بتوانند سطوح عالیِ فعالیت خود را حفظ و نگهداری کنند یا سطوحی از #فعالیت و #اشتغال را که مشابه تجارب دوران میانسالی است، ادامه دهند.

📍سالمندان با شرکت در نقش‌هایی که ویژگی‌های دوران میانسالی‌شان را دارد، ذهنیت ارزشمندی درباره خود پیدا می‌کنند. سالمندانی که به کار و فعالیت‌های نیمه‌وقت اشتغال دارند، از نشاط، سلامت روانی بالاتر و احساس ارزشمند بودن برخوردار هستند و همچنین فرصت‌های جدیدی برای برقراری روابط اجتماعی پیدا می‌کنند. اشتغال سالمندان، بخشی از هزینه‌های ملی خدمات سالمندی را هم کاهش می‌دهد.

📍#آموزش، راهبردی اساسی برای حل مسائل سالمندان است. از برنامه‌های مختلف برای سالمندان و خانواده‌ها‌شان همچون برگزاری اردو گرفته تا آموزش رفتار با سالمندان در کتب مقطع دبستان. آموزش استفاده از فناوری‌های ارتباطی در میان سالمندان کنونیِ ایران، یکی از الزامات اساسی‌ست که به دلیل تجربه کمترِ آنان از تکنولوژی، می‌تواند مشکلاتی در ارتباطات‌شان ایجاد کند.

📍ابزارهای ارتباطیِ نوین، بسیاری از کارهای روزمره را آسان کرده‌اند. تسلط بر این مهارت‌ها به سالمندان کمک می‌کند تا بتوانند به خوبی با نسل جوان‌تر از خود ارتباط برقرار کنند، انزوای اجتماعی‌شان کاهش یابد و درون اجتماع جذب شوند. جمهوری ایرلند این خط‌مشی را در پیش گرفت و جالب آنکه وظیفه آموزش سالمندان را در زمینه فناوری ارتباطات، برعهده جوانان و نوجوانان گذاشت.

📍سالمندان در معرض غفلت اجتماعی قرار دارند. درحالی‌که انکار مشکلات آن‌ها و کنارگذاری اجتماعی‌شان سبب بغرنج‌تر شدن مسائل آنان و آسیب به دیگر بخش‌های جامعه خواهد شد. سیاست‌های رفاهی سالمندی در کشور به شکل غلطی با سیاست‌های رادیکال جمعیتی (که تأکید کورکورانه‌ای بر لزوم افزایش نرخ رشد جمعیت دارند) خلط شده و گرفتار مواضع سیاسی و جناحی می‌شوند. حال‌آنکه این دو مقولاتی کاملا جداگانه هستند.

📍در برنامه‌ریزی برای حمایت از سالمندان در کشور، نکاتی را باید در نظر گرفت:

▫️انجام مطالعات میدانی گسترده جهت شناسایی تنوع جمعیت سالمندان و احصای نیازهای آنان؛ این گام می‌تواند کلیشه‌های حاکمیت و شهروندان را درباره هزینه‌بر بودن خدمات سالمندی از میان بردارد. این خدمات درصورتی پرهزینه است که بدون در نظر گرفتن ویژگی‌های زمانی و مکانی سالمندان به آنان بودجه اختصاص دهیم؛

▫️توجه به فرهنگ بومی؛ برخی باورهای فرهنگی به‌ویژه حجب و حیا و گاه ناتوانی در اظهار نارضایتی و مخالفت، ممکن است بسیاری از سالمندان را از صحبت درباره نامساعد بودن اوضاع‌شان بازدارد؛

▫️هر نوع خدماتی که به سالمندان ارائه می‌دهیم، درحقیقت نه‌تنها خدمت‌رسانی به آنان نیست، بلکه فرهنگ‌سازی برای نوجوانانی است که در آینده‌ای نزدیک به برنامه‌ریزی برای ما خواهند پرداخت.

📚منبع: کتاب "گزارش وضعیت اقشار آسیب‌پذیر و آسیب‌دیدگان اجتماعی" مقاله "بررسی راهکارهای مشکلات زندگی سالمندان در ایران" سعید روحانی‌نژاد؛ آماده‌سازی: مؤسسه رحمان؛ انتشارات آگاه
————————————————
@rahmaninstitute