در باره کتاب معرفی شده در پست بالا + لینک دانلود کتاب
ابوالعباس قلانسی از متکلمان کمترشناخته‌شده اهل سنت در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم
هجری است که احتمالاً در شهر ری زندگی می‌کرد. او به مکتب کلامی ابن‌کلاب تعلق داشت؛ جریانی که می‌کوشید با بهره‌گیری از استدلال‌های عقلی و روش‌های کلامی، از عقاید اهل سنت دفاع کند.
اهمیت قلانسی در آن است که برخلاف بسیاری از متکلمان نخستین، از محیط معتزله برخاسته نبود. او نماینده گرایشی است که می‌توان آن را کلام اهل حدیث یا کلام سنت‌گرایان نامید؛ جریانی که در روایت‌های رایج تاریخ کلام، غالباً زیر سایه معتزله و اشاعره قرار گرفته است.
بوعقل در این کتاب، قطعات باقی‌مانده از «کتاب المقالات» قلانسی را گردآوری، تصحیح و به فرانسوی ترجمه کرده و با مقدمه‌ای پژوهشی و توضیحات تاریخی و کلامی منتشر ساخته است.
نکته مهم نسخه‌شناختی آن است که متن قلانسی به‌صورت کتابی مستقل باقی نمانده است. قطعات مورد استفاده مصحح در حواشی نسخه‌ای از «الاقتصاد فی الاعتقاد» غزالی، به تاریخ ۵۴۳ هجری/۱۱۴۸ میلادی، در مجموعه اسکوریال اسپانیا حفظ شده‌اند. بنابراین، این اثر بازسازی بخشی از کتابی مفقود بر اساس نقل‌قول‌های پراکنده است، نه تصحیح نسخه کامل آن.
ifao.egnet.net
اهمیت پژوهشی اثر
این کتاب از سه جهت اهمیت ویژه دارد.
نخست، برای تاریخ فرق‌نگاری اسلامی؛ زیرا امکان مقایسه روایت قلانسی از اختلافات کلامی با آثار ابوالحسن اشعری و ابوالقاسم بلخی را فراهم می‌کند.
دوم، برای شناخت تاریخ کلام اهل سنت پیش از تثبیت مکتب اشعری؛ زیرا نشان می‌دهد که پیش از غلبه اشعریت نیز جریان‌هایی در میان اهل سنت وجود داشتند که از استدلال کلامی بهره می‌بردند.
سوم، برای بررسی رابطه اهل حدیث و متکلمان؛ زیرا قلانسی برخلاف دیدگاه‌هایی که این دو گروه را کاملاً متعارض می‌دانستند، امکان جمع میان پایبندی به سنت و استفاده از روش کلامی را مطرح می‌کرد.
بوعقل در مقدمه کتاب همچنین می‌کوشد توضیح دهد که چرا جریان کلامی اشعری در نهایت شهرت و نفوذ بیشتری یافت و سنت کلامی قلانسی به حاشیه رانده شد.

آیا کتاب رایگان است؟
بله. این کتاب به‌صورت دسترسی آزاد (Open Access) منتشر شده و نسخه دیجیتال آن قابل مطالعه است.
نشانی رسمی DOI:
https://doi.org/10.1515/9783110724974
نسخه PDF:
https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783110732740_A42290102/preview-9783110732740_A42290102.pdf

https://t.me/UT_Central_Library

برنامه مقدماتی شصتمین همایش سالانه انجمن مطالعات خاورمیانه (MESA 2026)
زمان: ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵)
مکان: هتل هیلتون بوستون پارک پلازا، آمریکا
برگزارکننده: انجمن مطالعات خاورمیانه (Middle East Studies Association)
https://t.me/UT_Central_Library
تفصیل برنامه را پایین ملاحظه فرمایید

گزارش نشست‌های علمی همایش MESA 2026
شصتمین همایش انجمن مطالعات خاورمیانه، ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶، بوستون
بر اساس فایل ۲۴صفحه‌ای برنامه همایش، نشست‌های علمی در ۱۲ نوبت زمانی طی چهار روز برگزار خواهند شد. برنامه شامل پنل‌های ارائه مقاله، میزگردهای تخصصی، نشست‌های ویژه و کارگاه‌های آموزشی است.
تنوع موضوعات چشمگیر است؛ از تاریخ اسلام، ایران‌شناسی و نسخه‌های خطی گرفته تا مطالعات عثمانی، فلسطین، جنسیت، مهاجرت، محیط زیست، هوش مصنوعی و سیاست معاصر.
در ادامه، عناوین مهم را به‌صورت موضوعی خلاصه کرده‌ام. عنوان‌ها ترجمه عناوین رسمی برنامه‌اند و توضیحات کوتاه، بر اساس موضوع اعلام‌شده هر نشست تنظیم شده‌اند؛ زیرا این فایل چکیده مقاله‌های منفرد را دربرندارد.
۱. تاریخ اسلام، اندیشه دینی و مطالعات اسلامی
این بخش از نشست‌ها به تاریخ اندیشه اسلامی، سنت‌های کلامی، تصوف، فقه و ارتباط دین با قدرت سیاسی می‌پردازد.
- تأثیر دیوید پاورز بر مطالعات حقوق و جامعه اسلامی در چهار دهه گذشته (I-04)
- حکمرانی اسلام: الهیات دولت و الهیات مخالف دولت (II-15)
- قانون، جنسیت و اقتدار در اندیشه سیاسی اسلامی (II-21)
- معرفت‌شناسی‌های جهان اسلام (III-23)
- تصوف، الهیات و شکل‌گیری سنت‌های فکری اسلامی (IV-27)
- اسلام و حکمرانی؛ چارچوب‌های تحلیلی جدید (V-26)
- فراتر از تأثیرپذیری و اصالت: شرح‌نویسی در تاریخ اندیشه اسلامی پساکلاسیک (VII-22)
در این مجموعه، به‌ویژه نشست مربوط به شرح‌نویسی در دوره پساکلاسیک اهمیت دارد؛ زیرا به بازنگری در شیوه مطالعه سنت‌های علمی و فکری مسلمانان مربوط می‌شود.
۲. ایران‌شناسی و مطالعات جهان فارسی‌زبان
در برنامه همایش، ایران هم از منظر تاریخ کلاسیک و قاجاری و هم از زاویه جامعه، فرهنگ و سیاست معاصر بررسی می‌شود.
- بازاندیشی تاریخ ایران از منظر محیط زیست (I-05)
- تاریخ‌های درهم‌تنیده: حضور خارجی، قدرت و مبادلات در عراق و ایران (I-24)
- مجموعه‌های ادبی در سنت‌های عربی، فارسی و ترکی دوره آغازین عصر جدید (II-14)
- سیاست زندگی در ایران (IV-26)
- جهان‌های فارسی‌زبان، تاریخ متون و ادبیات اندرزنامه‌ای (V-24)
- متون و شیوه‌ها: رویکردهای جدید به تاریخ و ادبیات قاجار (VI-19)
- شعر فارسی و عربی پیشامدرن: اشتیاق، ارادت و صورت ادبی (VI-26)
- بازخوانی انتقادی متون تاریخی ایران و بازیابی صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده (VII-19)
این عناوین نشان می‌دهند که تاریخ‌نگاری ایران، بررسی متون و جهان فارسی‌زبان در کنار مسائل معاصر همچنان جایگاه مشخصی در همایش دارند.
۳. نسخه‌های خطی، تاریخ کتاب و علوم انسانی دیجیتال
از جذاب‌ترین بخش‌های برنامه برای پژوهشگران تاریخ و میراث مکتوب، نشست‌هایی است که روش‌های جدید مطالعه متون را بررسی می‌کنند.
- افق‌های دیجیتال در مطالعات نسخه‌های خطی عثمانی: بهره‌گیری از هوش مصنوعی و بازشناسی متن دست‌نویس (HTR) (III-09)
- پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی: پیکره‌های متنی، بازشناسی دست‌نویس و منابع واژگانی (V-21)
- بازاندیشی در جایگاه آرشیو در مطالعات خاورمیانه (VI-07)
- سازوکارهای مادی و لجستیکی چاپ در تاریخ خاورمیانه (VI-23)
- آرشیوها، گذرنامه‌ها و روایت‌های زندگی (IV-04)
این نشست‌ها از حرکت بخشی از پژوهش‌های تاریخی به سوی ابزارهای دیجیتال، بازشناسی خودکار دست‌نوشته‌ها و بررسی تاریخ مادی تولید و گردش متون حکایت دارند.
۴. تاریخ عثمانی و تاریخ اجتماعی خاورمیانه
مطالعات عثمانی یکی از پرشمارترین موضوعات برنامه است. نشست‌ها از تاریخ حقوق و نهادهای سیاسی تا تاریخ علم، اقتصاد و مناسبات اجتماعی را دربرمی‌گیرند.
- غیرمسلمانان، محاکم شرعی و رویه‌های حقوقی در امپراتوری عثمانی (I-14)
- تاریخ عثمانی از منظر علم، فناوری و پزشکی (VIII-13)
- تمدن، حاکمیت و حقوق بین‌الملل در اواخر دوره عثمانی (VII-25)
- مشروطه‌خواهی و امپراتوری در خاورمیانه جدید (IX-13)
- تاریخ قزلباشان و علویان؛ منابع جدید و رویکردهای روش‌شناختی (XII-09)
- خانواده‌ها، اصناف، اشیا و حافظه؛ بازخوانی فرهنگ‌نامه‌های شرح‌حال (XII-16)
۵. سیاست، جامعه و تحولات معاصر
بخش قابل‌توجهی از برنامه به مسائل سیاسی و اجتماعی امروز خاورمیانه اختصاص دارد. مهم‌ترین موضوعات آن عبارت‌اند از:
- مستندسازی و فاجعه در نوار غزه (VIII-01)
- هوش مصنوعی در خاورمیانه: نسل‌کشی و فروپاشی معرفتی (VI-12)
- هوش مصنوعی، عاملیت شناختی و چالش‌های اخلاقی در پژوهش‌های خاورمیانه (XI-10)
- بحران‌های ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ (IV-10)
- تحریم‌ها و نظم سیاسی در خاورمیانه معاصر (IX-12)
- ادبیات زنان ایران معاصر (XI-03)
- بیماری، سلامت و سیاست‌های پدرسالارانه مراقبت در ایران معاصر (VIII-20)
۶. نشست‌های ویژه شصتمین سالگرد انجمن

ادامه در پست بعدی

ادامه پست بالا
این بخش به بررسی تحول خود رشته مطالعات خاورمیانه و چالش‌های پیش روی آن اختصاص دارد.
عنوان نشست زمان
شصت‌سالگی MESA؛ گذشته، حال و آینده مطالعات خاورمیانه ۲۲ نوامبر
بازاندیشی رؤسای پیشین انجمن در رویدادهای مهم سی سال گذشته ۲۲ نوامبر
تدریس مطالعات خاورمیانه در نسل‌های مختلف؛ منازعات فرهنگی و ژئوپلیتیک ۲۲ نوامبر
ترسیم آینده مطالعات خاورمیانه از منظر فرامنطقه‌ای، مهاجرت و جوامع محلی ۲۳ نوامبر
بیست سال پیمایش «بارومتر عربی» و شناخت تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا ۲۳ نوامبر

همچنین سخنرانی اصلی همایش با عنوان «مطالعات خاورمیانه برای چیست؟ جنگ، سرکوب و شرایط تولید دانش» در ۲۲ نوامبر ارائه خواهد شد.
۷. کارگاه‌های علمی و مهارتی
در کنار نشست‌های پژوهشی، کارگاه‌هایی نیز برای پژوهشگران و دانشجویان در نظر گرفته شده است؛ از جمله ورود به حرفه کتابداری پس از تحصیلات تکمیلی، طراحی پژوهش و نگارش پروپوزال، کاربرد انتقادی فیلم مستند در آموزش، و چگونگی انتشار مقاله در نشریات علمی انجمن MESA.
جمع‌بندی تحلیلی
از مجموع عناوین برنامه، چند گرایش برجسته قابل تشخیص است: توجه به تاریخ اجتماعی و فرهنگی به‌جای محدود شدن به تاریخ سیاسی، بازخوانی انتقادی آرشیوها و منابع تاریخی، گسترش مطالعات فرامنطقه‌ای، و ورود هوش مصنوعی و روش‌های دیجیتال به مطالعات متنی.

برای پژوهشگران تاریخ اسلام و ایران، به‌ویژه نشست‌های مربوط به شرح‌نویسی در سنت فکری اسلامی، تصوف و کلام، ادبیات اندرزنامه‌ای فارسی، تاریخ قاجار، نسخه‌های خطی عثمانی و پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی اهمیت بیشتری دارند.
https://t.me/UT_Central_Library

بودجه ریزی کهن و زبان سیاق
(با سپاس از استاد عبدلی آشتیانی)

https://t.me/UT_Central_Library

آخرین وضعیت کتابخانه استاد مینوی از زبان وزیر علوم
پس از انتشار خبرهایی مبنی بر آسیب به بخشی از کتاب‌های نفیس و یکی از نامه‌های مرحوم مجتبی مینوی در پی بارش باران سیل‌آسا در تهران در دو روز گذشت، سه‌شنبه (۱۹ آبان) وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از این کتابخانه دیدن کرد و درباره آسیب‌دیدگی‌ها گفت «هیچ نسخه خطی آسیب ندیده است، تنها هشت نسخه کتاب چاپی و جیبی بر اثر رطوبت دیوار خیس شده‌اند که این کتاب‌ها نیز خشک شده و همچنان قابل استفاده هستند»
https://t.me/UT_Central_Library

🔰وقتی بوکر قواعد بازی را شکست؛
[ام جان هریسون نخستین نویسنده علمی‌تخیلی برنده جایزه بوکر شد](ibna.ir/x6Lgy)
تاج‌گذاری فیلسوف علمی‌تخیلی در ۸۱ سالگی

🔸️ام جان هریسون، نویسنده ۸۱ ساله، برای رمان پایان همه‌چیز (The End of Everything)، روایتی پساآخرالزمانی در سواحل منطقه کنت در آینده‌ای نزدیک، برنده جایزه بوکر شد و عنوان کهنسال‌ترین برنده تاریخ این جایزه را به نام خود ثبت کرد


🔸️هریسون خود اخیراً در یادداشتی صادقانه، رمانش را روایتی از مصیبتِ «ناتوانی در فهم مصیبت» نامید. موجودات بیگانه در داستان او درست مثل طبقه‌ای مرفه و غریبه‌اند که به ناگاه بر بافت بومی هجوم می‌آورند؛ درست شبیه امواج اعیان‌نشین شدن سواحل جنوب شرقی انگلیس. او با طنز ظریفش می‌پذیرد که خواننده را در سرگشتگی شخصیت‌ها سهیم کرده، با این هدف که زنگ خطر را درباره «فروپاشی عقلانیت ناشی از عصر ترامپیسم و امواج افسارگسیخته اینترنت» به صدا درآورد.

🔸همزمانی این انتخاب با جهان پرشتاب هوش مصنوعی بی‌نهایت معنادار است. بیرد خاطرنشان کرد حرف انگلیسی «i» در نام آی‌گتی‌ها حسی از دنیای دیجیتال را تداعی می‌کند، و گبی وود اتمسفر ویران‌شهری قصه را چشم‌اندازی شبیه پهنه‌های شکل‌گرفته از مدل‌های بزرگ زبانی خواند.



@ibna_official

🔹 هوشنگ گلشیری؛ نویسنده، منتقد و روزنامه‌نگار
هوشنگ گلشیری (۱۳۱۶–۱۳۷۹) از نویسندگان و منتقدان اثرگذار ادبیات معاصر فارسی بود. او فعالیت ادبی خود را با حلقهٔ «جُنگ اصفهان» پی گرفت و با انتشار رمان کوتاه «شازده احتجاب» در اواخر دههٔ ۱۳۴۰ به شهرت رسید.

گلشیری همکاری خود با مطبوعات را از جوانی آغاز کرد و برخی آثار خود را در نشریاتی چون «پیام نوین»، «کیهان هفته» و «فردوسی» به چاپ رساند. پس از راه‌اندازی جُنگ اصفهان نیز، شاخص‌ترین چهره و به گفتهٔ منتقدی، سخنگوی پرنفوذ این جریان به‌شمار می‌رفت.

🔹 ادامهٔ فعالیت روزنامه‌نگاری پس از انقلاب
پس از انقلاب ۱۳۵۷، گلشیری فعالیت روزنامه‌نگاری را ادامه داد. او از اواخر سال ۱۳۶۴ با همکاری با مجلهٔ «آدینه» از نخستین شمارهٔ آن، و پس از آن «دنیای سخن»، و پذیرش مسئولیت صفحات ادبی «مفید» برای ده شماره، دور تازه‌ای از کار مطبوعاتی خود را آغاز کرد.

سردبیری «ارغوان» که تنها یک شمارهٔ آن منتشر شد (خرداد ۱۳۷۰)، و سردبیری و همکاری با چند شمارهٔ نخست فصلنامهٔ «زنده‌رود» (۱۳۷۱ تا ۱۳۷۲)، ادامهٔ فعالیت‌های مطبوعاتی او تا پیش از سردبیری کارنامه بود. سردبیری ماهنامهٔ ادبی «کارنامه» را در تابستان ۱۳۷۷ بر عهده گرفت و نخستین شمارهٔ آن را در دی‌ماه همین سال منتشر کرد.

🔹 میراث ادبی
این مجله در حقیقت پایگاهی برای نویسندگانی بود که در دههٔ پیشین امکان انتشار آثار خود را نداشتند. در این دوره، جلسات بررسی شعر و داستان نیز به همت او در دفتر کارنامه برگزار می‌شد. یازدهمین شمارهٔ کارنامه به سردبیری او، پس از مرگش در خرداد ۱۳۷۹ منتشر شد.

پس از درگذشت او، بنیاد هوشنگ گلشیری برای ادامهٔ فعالیت‌های ادبی او شکل گرفت و جایزهٔ هوشنگ گلشیری برای تقدیر از آثار برگزیدهٔ ادبیات داستانی فارسی بنیان‌گذاری شد.

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

🔵 ۱۹ آبان | سالروز اعدام دکتر حسین فاطمی؛ روزنامه‌نگار و وزیر امورخارجه دولت مصدق

🔹 دکتر سید حسین فاطمی (۱۲۹۶–۱۳۳۳)، روزنامه‌نگار و از چهره‌های فعال جبهه ملی ایران، در نائین به دنیا آمد. او فعالیت مطبوعاتی خود را با روزنامه «باختر» آغاز کرد و در سال ۱۳۲۸ روزنامه «باختر امروز» را منتشر کرد؛ نشریه‌ای که به یکی از تریبون‌های اصلی دیدگاه‌های جبهه ملی تبدیل شد.

🔹 فاطمی در دولت دکتر محمد مصدق ابتدا معاون سیاسی و پارلمانی نخست‌وزیر و سپس در مهرماه ۱۳۳۱ وزیر امور خارجه شد. او در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت و تحولات سیاسی آن دوره نقش مؤثری داشت.

🔹 پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، فاطمی مدتی زندگی مخفیانه‌ای در پیش گرفت تا سرانجام در اسفند همان سال بازداشت شد.

🆔 @nlai_ir

⭐ کارگاه جامع و کاربردی «هوش مصنوعی در پژوهش»

🏫 با همکاری کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
هوش مصنوعی در حال تغییر شیوه یادگیری، پژوهش و تولید دانش است. امروزه با استفاده از ابزارهای هوشمند می‌توان بسیاری از مراحل پژوهش، از ایده‌پردازی و جست‌وجوی منابع تا تحلیل داده، نگارش مقاله و ارائه علمی را سریع‌تر و هدفمندتر انجام داد. در این کارگاه سه‌ساعته، با جدیدترین ابزارها، قابلیت‌ها و تکنیک‌های هوش مصنوعی آشنا می‌شویم و کاربرد عملی آن‌ها را در مراحل مختلف پژوهش بررسی می‌کنیم.

سرفصل‌ها

۱. مبانی و جدیدترین تحولات هوش مصنوعی
۱.۱. بررسی آخرین پیشرفت‌ها و کاربردهای هوش مصنوعی در دانشگاه و پژوهش
۱.۲. آشنایی با تاریخچه، مفاهیم پایه و مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs)
۱.۳. معرفی ChatGPT، Gemini، Claude و ابزارهای نسل جدید
۱.۴. بررسی قابلیت‌های جدید هوش مصنوعی و دستیارهای پژوهشی

۲. مهندسی پرامپت و یادگیری هوشمند
۲.۱. اصول پرامپت‌نویسی حرفه‌ای و آکادمیک
۲.۲. تکنیک‌های افزایش دقت و کیفیت خروجی هوش مصنوعی
۲.۳. استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان معلم و دستیار یادگیری
۲.۴. معرفی NotebookLM و محیط‌های یادگیری هوشمند
۲.۵. سازمان‌دهی اطلاعات و مدیریت دانش پژوهشی با Obsidian

۳. ایده‌پردازی و جست‌وجوی پیشرفته منابع
۳.۱. ایده‌پردازی، انتخاب موضوع و تدوین سؤال پژوهشی
۳.۲. شناسایی شکاف‌های پژوهشی (Research Gap)
۳.۳. بررسی نوآوری، امکان‌سنجی و اعتبارسنجی ایده‌ها
۳.۴. جست‌وجوی هوشمند مقالات با Consensus و Elicit
۳.۵. استفاده از قابلیت‌های تحقیق عمیق (Deep Research)
۳.۶. مدیریت منابع و ارجاع‌دهی با Zotero

۴. مقاله‌خوانی و مرور نظام‌مند
۴.۱. روش‌های مطالعه و خلاصه‌سازی هوشمند مقالات علمی
۴.۲. استخراج سؤالات، روش تحقیق، یافته‌ها و محدودیت‌های مقالات
۴.۳. نقد و ارزیابی کیفیت علمی مقالات
۴.۴. آشنایی با انواع مرور ادبیات و مرور سیستماتیک
۴.۵. طراحی راهبرد جست‌وجو و آشنایی با استاندارد PRISMA
۴.۶. غربالگری مقالات و ساخت ماتریس استخراج شواهد

۵. طراحی پژوهش و نگارش پروپوزال
۵.۱. انتخاب روش تحقیق متناسب با مسئله پژوهش
۵.۲. نگارش بیان مسئله، ضرورت و اهمیت پژوهش
۵.۳. تدوین اهداف، سؤالات و فرضیات پژوهش
۵.۴. نگارش پیشینه پژوهش و طراحی ساختار پروپوزال
۵.۵. نقد، بازنویسی و ارتقای کیفیت پروپوزال با هوش مصنوعی
۵.۶. معرفی ابزار تخصصی نقد و ارزیابی پروپوزال

۶. تحلیل داده و مصورسازی علمی
۶.۱. جمع‌آوری، آماده‌سازی و پاک‌سازی داده‌های پژوهشی
۶.۲. کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های کمی و کیفی
۶.۳. آشنایی با تحلیل آماری و کدنویسی به کمک هوش مصنوعی
۶.۴. ساخت جداول، نمودارها و تصاویر علمی
۶.۵. تفسیر نتایج و گزارش علمی یافته‌های پژوهش

۷. نگارش، ویرایش و انتشار آثار علمی
۷.۱. نگارش بخش‌های مختلف مقاله علمی و پایان‌نامه
۷.۲. نگارش چکیده، مقدمه، بحث و نتیجه‌گیری
۷.۳. ترجمه تخصصی و ویرایش آکادمیک متون
۷.۴. پارافریز، طبیعی‌سازی و بهبود کیفیت نگارش علمی
۷.۵. نقد، داوری و ارزیابی مقاله با هوش مصنوعی
۷.۶. انتخاب مجله علمی و آماده‌سازی مقاله برای ارسال

۸. تولید ارائه علمی و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی
۸.۱. ساخت اسلاید و پاورپوینت حرفه‌ای با هوش مصنوعی
۸.۲. طراحی شکل‌های مفهومی، دیاگرام‌ها و اینفوگرافیک‌های علمی
۸.۳. مصورسازی نتایج پژوهش و تولید محتوای ارائه دانشگاهی
۸.۴. شناسایی منابع جعلی و اعتبارسنجی اطلاعات تولیدشده
۸.۵. اصول اخلاق پژوهش و ملاحظات استفاده از هوش مصنوعی
۸.۶. معرفی نقشه راه و منابع تکمیلی برای ادامه یادگیری

اطلاعات برگزاری

🗓 زمان: دوشنبه ۲ آذر ۱۴۰۵
⏰ ساعت: 11 تا 14 | مدت کارگاه: ۳ ساعت
🏛 مکان: دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، طبقه همکف، سالن شورا
🎙 ارائه و پشتیبانی: گروه هوش مصنوعی در پژوهش
👥 مناسب برای: دانشجویان کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و تمام علاقه‌مندان به استفاده کاربردی از هوش مصنوعی در فعالیت‌های دانشگاهی.

ویژگی‌های کارگاه

💡 بررسی سناریوهای واقعی پژوهشی
💡 معرفی ابزارهای رایگان و روش‌های استفاده
💡 آشنایی با جدیدترین ابزارهای هوش مصنوعی
💡 ارائه یک نقشه راه کاربردی برای ادامه یادگیری و پژوهش

✍️ جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر به پشتیبانی پیام دهید.

🔹 تلگرام . یوتیوب . توییتر . لینکدین

هوش‌مصنوعی در پژوهش، برگزارکننده دوره‌های آموزشی هوش‌مصنوعی

گزارشی از دو نسخه خطی مصور گرجی سده هفدهم و تأثیر هنر ایرانی بر آنها
نویسنده: هلن گیوناشویلی (Helen Giunashvili) | نشریه دیجیتال اورینتالیست (The Digital Orientalist) | ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
مقاله «دو نسخه خطی گرجی سده هفدهم با نگاره‌های غیرمذهبی، محفوظ در مرکز ملی نسخ خطی گرجستان» به معرفی و بررسی دو نسخه خطی ارزشمند با شماره‌های H-599 و S-1594 می‌پردازد. اهمیت این دو نسخه در آن است که علاوه بر نمایش تحول نگارگری غیرمذهبی گرجستان، شواهد مهمی از نفوذ ادبیات فارسی، به‌ویژه شاهنامه فردوسی، در فرهنگ و هنر گرجستان ارائه می‌کنند.

زمینه تاریخی و فرهنگی
نویسنده توضیح می‌دهد که از سده شانزدهم میلادی، جنبشی فرهنگی موسوم به «رنسانس گرجی» در گرجستان شکل گرفت که با گسترش ترجمه آثار ادبی و افزایش ارتباطات فرهنگی با ایران و دیگر سرزمین‌ها همراه بود. در این دوره، شعر و ادبیات حماسی جایگاه ویژه‌ای یافت و آثار فارسی مورد توجه شاعران و مترجمان گرجی قرار گرفت.
در فاصله سده‌های شانزدهم تا هجدهم، نگارگری غیرمذهبی گرجستان در دو جریان اصلی توسعه یافت: یکی نگارگری متأثر از سنت ظریف و رنگارنگ ایرانی و دیگری نگارگری بومی و عامیانه که از نقاشی‌های دیواری و سنت‌های هنری محلی تأثیر می‌پذیرفت.
نسخه نخست: H-599، منظومه «پلنگینه‌پوش»
Europalia Georgia: Heritage exhibition ‘A Story of Encounters’ illuminates melting pot culture | The Bulletin
File:Tariel fighting King Ramaz. Tavakarashvili H-599, 137v, 17th c.jpg - Wikimedia Commons
Chapter 47: Here is the Marriage of Avt'handil and T'hinat'hin by the King of the Arabs | Knight in the Panther's Skin
این نسخه حاوی منظومه مشهور پلنگینه‌پوش اثر شوتا روستاولی، شاعر بزرگ گرجی سده دوازدهم، است. نسخه در سال ۱۶۴۶ میلادی به دست ماموکا تاواکالاشویلی، خوشنویس، شاعر و نگارگر گرجی، به سفارش لوان دوم دادیانی، فرمانروای منگرلیا، کتابت و مصور شده است.
نسخه دارای ۲۶۷ برگ به ابعاد ۲۷ در ۱۹ سانتی‌متر و شامل ۳۹ نگاره تمام‌صفحه است. متن آن به خط گرجی «مخدرولی» نوشته شده است. نگاره‌های این نسخه، برخلاف نمونه‌های کاملاً متأثر از نقاشی ایرانی، ویژگی‌های بومی گرجستان را حفظ کرده‌اند. پوشاک شخصیت‌ها، ابزار و محیط زندگی آنان بازتاب‌دهنده جامعه گرجستان غربی در سده هفدهم است و چهره‌ها به نقاشی‌های دیواری کلیساهای گرجی شباهت دارند.
نسخه دوم: S-1594، روایت گرجی شاهنامه فردوسی
Medieval Georgian Manuscripts of Shahnameh Translations with Miniatures at the National Centre of  Manuscripts  of  Georgia (“Rostomiani”) – The Digital Orientalist
نسخه دوم برای پژوهشگران ادبیات فارسی و تاریخ روابط ایران و گرجستان اهمیت بیشتری دارد. این نسخه حاوی اثر «اوترُتیان ـ سامیانی» (Utrutian-Saamiani) است که از ترجمه‌ها و اقتباس‌های منثور بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی تشکیل شده است.
ماموکا تاواکالاشویلی این اثر را در سال ۱۶۴۷ میلادی، باز هم به سفارش لوان دوم دادیانی، کتابت و مصور کرده است.
نسخه دارای ۱۴۸ برگ به ابعاد ۳۱ در ۲۰٫۵ سانتی‌متر است و متن آن با مرکب سیاه و به خط مخدرولی نوشته شده است. ۶۵ نگاره در این نسخه وجود دارد که داستان‌های شاهنامه را از دوران کیومرث تا تولد زال به تصویر می‌کشند.
نگاره‌ها عمدتاً صحنه‌های نبرد پادشاهان و پهلوانان ایرانی با دشمنان و دیوان را نشان می‌دهند. رنگ قهوه‌ای در آنها غلبه دارد و سبک تصاویر بیشتر بومی و عامیانه گرجی است: پیکره‌های دوبعدی، خطوط مشخص، نقوش هندسی و گیاهی و بزرگ‌نمایی اندام یا ابزار شخصیت‌ها برای تأکید بر قدرت و اهمیت آنان.
نویسنده همچنین چند تصویر از این نسخه را با کیفیت بالا معرفی کرده است که برخی از آنها برای نخستین بار عرضه می‌شوند. این تصاویر از برگ‌های ۲۷ رو، ۳۹ رو تا ۴۰ پشت، ۵۰ رو تا ۵۱ پشت و ۹۵ رو تا ۹۶ پشت انتخاب شده‌اند.
https://t.me/UT_Central_Library

برگ معافیت موقت تحصیلی مرحوم شهید دکتر بهشتی، مورخ 14 / 12 / 1329 خورشیدی. وقت تحصیل در دانشکده معقول و منقول (الهیات بعدی).
از اسناد دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library

از اسناد دانشگاه تهران
https://t.me/UT_Central_Library

تحول حقوق نشر در عصر دیجیتال و شتاب پیشرفت علم
حقوق نشر یا حق مؤلف (Copyright) در سه دهه اخیر، با گسترش اینترنت، نشر الکترونیکی، دسترسی آزاد به منابع علمی و ظهور هوش مصنوعی، دستخوش تحولات مهمی شده است. مسئله اصلی دیگر صرفاً جلوگیری از تکثیر غیرمجاز کتاب نیست، بلکه ایجاد تعادل میان حقوق اقتصادی و معنوی پدیدآورندگان، منافع ناشران و ضرورت گردش سریع دانش است.
در نظام سنتی نشر، ناشر نقش اصلی را در تولید، توزیع و دسترسی به آثار بر عهده داشت. اما فناوری دیجیتال هزینه تکثیر و توزیع را به‌شدت کاهش داده و امکان انتشار جهانی و فوری آثار را فراهم کرده است. بااین‌حال، کاهش هزینه توزیع لزوماً به معنای کاهش قیمت دسترسی یا از میان رفتن انحصار ناشران نیست.
یکی از مهم‌ترین تحولات، گسترش دسترسی آزاد (Open Access) در نشر علمی است. در این الگو، مقالات پژوهشی بدون پرداخت هزینه اشتراک در اختیار خوانندگان قرار می‌گیرند. ابتکار دسترسی آزاد بوداپست (۲۰۰۲) و بیانیه برلین (۲۰۰۳) از نقاط عطف این تحول بودند. امروزه دانشگاه‌ها و نهادهای تأمین مالی پژوهش، بیش‌ازپیش خواستار دسترسی عمومی به نتایج تحقیقات، به‌ویژه پژوهش‌های تأمین‌شده از بودجه عمومی هستند.
تحول دیگر، گسترش مجوزهای کریتیو کامنز (Creative Commons) است. این مجوزها به مؤلف اجازه می‌دهند از پیش مشخص کند دیگران تحت چه شرایطی می‌توانند اثر او را بازنشر، ترجمه یا اقتباس کنند. بدین‌ترتیب، حمایت حقوقی از اثر الزاماً به معنای ممنوعیت استفاده مجدد از آن نیست.
در عین حال، دیجیتالی‌شدن آثار مسئله حقوق نشر را پیچیده‌تر کرده است. کتابخانه‌ها و مراکز اسناد می‌توانند میلیون‌ها صفحه کتاب و نسخه خطی را دیجیتالی کنند، اما انتشار آزاد تصاویر و متن آثار همچنان تابع وضعیت حقوقی آنهاست. به‌ویژه باید میان حق مؤلفِ متن اصلی، حقوق احتمالی ترجمه و تصحیح، و حقوق مربوط به نسخه دیجیتال تمایز گذاشت.
تحول مهم دیگر به استثناهای حقوق مؤلف برای آموزش و پژوهش مربوط است. بسیاری از نظام‌های حقوقی امکان استفاده محدود از آثار را برای مقاصد علمی پیش‌بینی کرده‌اند، اما دامنه این استثناها در کشورها یکسان نیست. در اتحادیه اروپا، مقررات سال ۲۰۱۹ استخراج متن و داده (Text and Data Mining) را برای پژوهش علمی تحت شرایط مشخص تسهیل کرده است. این تحول برای تحلیل رایانشی میلیون‌ها مقاله و کتاب اهمیت فراوان دارد.
در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی مولد چالش تازه‌ای ایجاد کرده است: آیا استفاده از آثار دارای حق نشر برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی نیازمند اجازه مؤلف است؟ پاسخ حقوقی در کشورها متفاوت و همچنان محل اختلاف است. قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، ارائه‌دهندگان مدل‌های عمومی را به تدوین سیاست رعایت حقوق مؤلف و انتشار خلاصه‌ای از محتوای داده‌های آموزشی ملزم کرده است. پارلمان اروپا نیز در مارس ۲۰۲۶ بر شفافیت و جبران منصفانه حقوق صاحبان آثار تأکید کرد.
در مجموع، حقوق نشر در عصر دیجیتال حذف نشده، بلکه از نظامی عمدتاً مبتنی بر کنترل تکثیر به چارچوبی پیچیده‌تر برای تنظیم دسترسی، بازاستفاده، مجوزدهی و بهره‌برداری ماشینی از دانش تحول یافته است. توصیه‌نامه علم باز یونسکو (۲۰۲۱) این رویکرد را چنین خلاصه می‌کند: دانش باید تا حد امکان باز و تنها در موارد ضروری محدود باشد. آینده حقوق نشر نیز به برقراری تعادل میان حمایت از خلاقیت و تسریع پیشرفت علمی وابسته خواهد بود.
Legal Affairs+1
منابع اصلی: توصیه‌نامه علم باز یونسکو، ۲۰۲۱؛ گزارش کمیسیون اروپا درباره علم باز و مالکیت فکری، ۲۰۲۲؛ ماده ۵۳ قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا.
https://t.me/UT_Central_Library