برنامه مقدماتی شصتمین همایش سالانه انجمن مطالعات خاورمیانه (MESA 2026)
زمان: ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵)
مکان: هتل هیلتون بوستون پارک پلازا، آمریکا
برگزارکننده: انجمن مطالعات خاورمیانه (Middle East Studies Association)
https://t.me/UT_Central_Library
تفصیل برنامه را پایین ملاحظه فرمایید

گزارش نشست‌های علمی همایش MESA 2026
شصتمین همایش انجمن مطالعات خاورمیانه، ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶، بوستون
بر اساس فایل ۲۴صفحه‌ای برنامه همایش، نشست‌های علمی در ۱۲ نوبت زمانی طی چهار روز برگزار خواهند شد. برنامه شامل پنل‌های ارائه مقاله، میزگردهای تخصصی، نشست‌های ویژه و کارگاه‌های آموزشی است.
تنوع موضوعات چشمگیر است؛ از تاریخ اسلام، ایران‌شناسی و نسخه‌های خطی گرفته تا مطالعات عثمانی، فلسطین، جنسیت، مهاجرت، محیط زیست، هوش مصنوعی و سیاست معاصر.
در ادامه، عناوین مهم را به‌صورت موضوعی خلاصه کرده‌ام. عنوان‌ها ترجمه عناوین رسمی برنامه‌اند و توضیحات کوتاه، بر اساس موضوع اعلام‌شده هر نشست تنظیم شده‌اند؛ زیرا این فایل چکیده مقاله‌های منفرد را دربرندارد.
۱. تاریخ اسلام، اندیشه دینی و مطالعات اسلامی
این بخش از نشست‌ها به تاریخ اندیشه اسلامی، سنت‌های کلامی، تصوف، فقه و ارتباط دین با قدرت سیاسی می‌پردازد.
- تأثیر دیوید پاورز بر مطالعات حقوق و جامعه اسلامی در چهار دهه گذشته (I-04)
- حکمرانی اسلام: الهیات دولت و الهیات مخالف دولت (II-15)
- قانون، جنسیت و اقتدار در اندیشه سیاسی اسلامی (II-21)
- معرفت‌شناسی‌های جهان اسلام (III-23)
- تصوف، الهیات و شکل‌گیری سنت‌های فکری اسلامی (IV-27)
- اسلام و حکمرانی؛ چارچوب‌های تحلیلی جدید (V-26)
- فراتر از تأثیرپذیری و اصالت: شرح‌نویسی در تاریخ اندیشه اسلامی پساکلاسیک (VII-22)
در این مجموعه، به‌ویژه نشست مربوط به شرح‌نویسی در دوره پساکلاسیک اهمیت دارد؛ زیرا به بازنگری در شیوه مطالعه سنت‌های علمی و فکری مسلمانان مربوط می‌شود.
۲. ایران‌شناسی و مطالعات جهان فارسی‌زبان
در برنامه همایش، ایران هم از منظر تاریخ کلاسیک و قاجاری و هم از زاویه جامعه، فرهنگ و سیاست معاصر بررسی می‌شود.
- بازاندیشی تاریخ ایران از منظر محیط زیست (I-05)
- تاریخ‌های درهم‌تنیده: حضور خارجی، قدرت و مبادلات در عراق و ایران (I-24)
- مجموعه‌های ادبی در سنت‌های عربی، فارسی و ترکی دوره آغازین عصر جدید (II-14)
- سیاست زندگی در ایران (IV-26)
- جهان‌های فارسی‌زبان، تاریخ متون و ادبیات اندرزنامه‌ای (V-24)
- متون و شیوه‌ها: رویکردهای جدید به تاریخ و ادبیات قاجار (VI-19)
- شعر فارسی و عربی پیشامدرن: اشتیاق، ارادت و صورت ادبی (VI-26)
- بازخوانی انتقادی متون تاریخی ایران و بازیابی صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده (VII-19)
این عناوین نشان می‌دهند که تاریخ‌نگاری ایران، بررسی متون و جهان فارسی‌زبان در کنار مسائل معاصر همچنان جایگاه مشخصی در همایش دارند.
۳. نسخه‌های خطی، تاریخ کتاب و علوم انسانی دیجیتال
از جذاب‌ترین بخش‌های برنامه برای پژوهشگران تاریخ و میراث مکتوب، نشست‌هایی است که روش‌های جدید مطالعه متون را بررسی می‌کنند.
- افق‌های دیجیتال در مطالعات نسخه‌های خطی عثمانی: بهره‌گیری از هوش مصنوعی و بازشناسی متن دست‌نویس (HTR) (III-09)
- پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی: پیکره‌های متنی، بازشناسی دست‌نویس و منابع واژگانی (V-21)
- بازاندیشی در جایگاه آرشیو در مطالعات خاورمیانه (VI-07)
- سازوکارهای مادی و لجستیکی چاپ در تاریخ خاورمیانه (VI-23)
- آرشیوها، گذرنامه‌ها و روایت‌های زندگی (IV-04)
این نشست‌ها از حرکت بخشی از پژوهش‌های تاریخی به سوی ابزارهای دیجیتال، بازشناسی خودکار دست‌نوشته‌ها و بررسی تاریخ مادی تولید و گردش متون حکایت دارند.
۴. تاریخ عثمانی و تاریخ اجتماعی خاورمیانه
مطالعات عثمانی یکی از پرشمارترین موضوعات برنامه است. نشست‌ها از تاریخ حقوق و نهادهای سیاسی تا تاریخ علم، اقتصاد و مناسبات اجتماعی را دربرمی‌گیرند.
- غیرمسلمانان، محاکم شرعی و رویه‌های حقوقی در امپراتوری عثمانی (I-14)
- تاریخ عثمانی از منظر علم، فناوری و پزشکی (VIII-13)
- تمدن، حاکمیت و حقوق بین‌الملل در اواخر دوره عثمانی (VII-25)
- مشروطه‌خواهی و امپراتوری در خاورمیانه جدید (IX-13)
- تاریخ قزلباشان و علویان؛ منابع جدید و رویکردهای روش‌شناختی (XII-09)
- خانواده‌ها، اصناف، اشیا و حافظه؛ بازخوانی فرهنگ‌نامه‌های شرح‌حال (XII-16)
۵. سیاست، جامعه و تحولات معاصر
بخش قابل‌توجهی از برنامه به مسائل سیاسی و اجتماعی امروز خاورمیانه اختصاص دارد. مهم‌ترین موضوعات آن عبارت‌اند از:
- مستندسازی و فاجعه در نوار غزه (VIII-01)
- هوش مصنوعی در خاورمیانه: نسل‌کشی و فروپاشی معرفتی (VI-12)
- هوش مصنوعی، عاملیت شناختی و چالش‌های اخلاقی در پژوهش‌های خاورمیانه (XI-10)
- بحران‌های ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ (IV-10)
- تحریم‌ها و نظم سیاسی در خاورمیانه معاصر (IX-12)
- ادبیات زنان ایران معاصر (XI-03)
- بیماری، سلامت و سیاست‌های پدرسالارانه مراقبت در ایران معاصر (VIII-20)
۶. نشست‌های ویژه شصتمین سالگرد انجمن

ادامه در پست بعدی

ادامه پست بالا
این بخش به بررسی تحول خود رشته مطالعات خاورمیانه و چالش‌های پیش روی آن اختصاص دارد.
عنوان نشست زمان
شصت‌سالگی MESA؛ گذشته، حال و آینده مطالعات خاورمیانه ۲۲ نوامبر
بازاندیشی رؤسای پیشین انجمن در رویدادهای مهم سی سال گذشته ۲۲ نوامبر
تدریس مطالعات خاورمیانه در نسل‌های مختلف؛ منازعات فرهنگی و ژئوپلیتیک ۲۲ نوامبر
ترسیم آینده مطالعات خاورمیانه از منظر فرامنطقه‌ای، مهاجرت و جوامع محلی ۲۳ نوامبر
بیست سال پیمایش «بارومتر عربی» و شناخت تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا ۲۳ نوامبر

همچنین سخنرانی اصلی همایش با عنوان «مطالعات خاورمیانه برای چیست؟ جنگ، سرکوب و شرایط تولید دانش» در ۲۲ نوامبر ارائه خواهد شد.
۷. کارگاه‌های علمی و مهارتی
در کنار نشست‌های پژوهشی، کارگاه‌هایی نیز برای پژوهشگران و دانشجویان در نظر گرفته شده است؛ از جمله ورود به حرفه کتابداری پس از تحصیلات تکمیلی، طراحی پژوهش و نگارش پروپوزال، کاربرد انتقادی فیلم مستند در آموزش، و چگونگی انتشار مقاله در نشریات علمی انجمن MESA.
جمع‌بندی تحلیلی
از مجموع عناوین برنامه، چند گرایش برجسته قابل تشخیص است: توجه به تاریخ اجتماعی و فرهنگی به‌جای محدود شدن به تاریخ سیاسی، بازخوانی انتقادی آرشیوها و منابع تاریخی، گسترش مطالعات فرامنطقه‌ای، و ورود هوش مصنوعی و روش‌های دیجیتال به مطالعات متنی.

برای پژوهشگران تاریخ اسلام و ایران، به‌ویژه نشست‌های مربوط به شرح‌نویسی در سنت فکری اسلامی، تصوف و کلام، ادبیات اندرزنامه‌ای فارسی، تاریخ قاجار، نسخه‌های خطی عثمانی و پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی اهمیت بیشتری دارند.
https://t.me/UT_Central_Library

بودجه ریزی کهن و زبان سیاق
(با سپاس از استاد عبدلی آشتیانی)

https://t.me/UT_Central_Library