سخنرانی دکتر جواد بشری

سخنرانی استاد محمد حسین حکیم

سخنرانی سرکار خانم کرم رضایی

✳️ نقشه علمی ایران در آینه داده‌های باز؛ انتشار بزرگ‌ترین مجموعه داده علم‌سنجی دانشگاه‌ها، استادان و مقالات ایرانی

مطالعه‌ای جدید در نشریه Data in Brief از انتشار یک مجموعه داده جامع علم‌سنجی خبر می‌دهد که تصویری گسترده از نظام پژوهش و آموزش عالی ایران ارائه می‌کند. این پایگاه داده با استفاده از اطلاعات گردآوری‌شده از Google Scholar، بیش از ۱.۵ میلیون مقاله، حدود ۵۰ هزار عضو هیئت علمی و ۹۰ دانشگاه ایرانی را در قالب یک ساختار یکپارچه به یکدیگر پیوند داده است.
پژوهشگران با بهره‌گیری از ابزارهای برنامه‌نویسی و وب‌کاوی، داده‌های مربوط به دانشگاه‌ها، استادان و مقالات را استخراج و در قالب چند فایل داده‌ای سازمان‌دهی کرده‌اند تا امکان تحلیل عملکرد پژوهشی، شبکه‌های همکاری علمی و روندهای موضوعی فراهم شود.
این مجموعه داده به کاربران اجازه می‌دهد روابط میان دانشگاه‌ها، پژوهشگران، مقالات و حوزه‌های موضوعی را در قالب یک شبکه چندلایه بررسی کنند و الگوهای همکاری علمی و اثرگذاری پژوهش‌ها را شناسایی نمایند.
بر اساس گزارش، داده‌ها شامل شاخص‌هایی مانند تعداد استنادها، شاخص H، شاخص i10، روند استنادهای سالانه و اطلاعات جغرافیایی دانشگاه‌ها هستند که امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد پژوهشی را فراهم می‌کنند.
یکی از ویژگی‌های مهم این پروژه، ایجاد نسخه پالایش‌شده‌ای از مقالات است که بر پژوهش‌های منتشرشده بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ و نویسندگان دارای بیش از ۱۰۰ استناد تمرکز دارد. این بخش برای تحلیل‌های سیاستی و ارزیابی عملکرد دانشگاه‌های دولتی طراحی شده است.
نویسندگان همچنین با استفاده از هوش مصنوعی، مقالات را در ۲۱ حوزه موضوعی طبقه‌بندی کرده‌اند تا امکان تحلیل روندهای علمی و مقایسه میان رشته‌ها فراهم شود.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد این مجموعه داده می‌تواند برای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، تحلیل شبکه‌های همکاری، شناسایی پژوهشگران اثرگذار و تدوین سیاست‌های علم و فناوری مورد استفاده قرار گیرد.
محققان تأکید می‌کنند که این داده‌ها ظرفیت بالایی برای توسعه مدل‌های یادگیری ماشین، تحلیل شبکه‌های علمی و مطالعه روندهای پژوهشی در سطح ملی دارند.
در عین حال، مقاله به برخی محدودیت‌ها نیز اشاره می‌کند؛ از جمله وابستگی کامل به Google Scholar، وجود برخی داده‌های ناقص و احتمال خطا در طبقه‌بندی خودکار موضوعات پژوهشی.
از منظر سیاست‌گذاری علم، این پایگاه داده می‌تواند به تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد در زمینه تخصیص منابع، ارزیابی دانشگاه‌ها و تقویت همکاری‌های علمی کمک کند.
این پژوهش همچنین بر اهمیت داده‌های باز و قابل بازتولید در مطالعات علم‌سنجی تأکید دارد و تلاش می‌کند زیرساختی شفاف برای تحلیل نظام علمی ایران فراهم سازد.
در مجموع، این مجموعه داده را می‌توان یکی از گسترده‌ترین منابع باز علم‌سنجی ایران دانست که امکان ترسیم تصویری دقیق‌تر از ساختار، عملکرد و پویایی‌های نظام پژوهش کشور را برای پژوهشگران و سیاست‌گذاران فراهم می‌کند.

📚 منبع:
Shafei, M., Zahedi, P., & Pirmohamadiani, R. (2025). Iranian Scientometrics; Dataset on Universities, Professors and Articles. Data in Brief, 63, 112285. DOI: 10.1016/j.dib.2025.112285.

https://t.me/UT_Central_Library