قصه گورکانیان؛ امپراتوری که نگارگری هند رو متحول کرد
نگارگری گورکانی یکی از جذاب‌ترین فصل‌های تاریخ هنر هند و یکی از جالب‌ترین نمونه‌های ترکیب فرهنگ‌های مختلف در تاریخه.
گورکانیان چه کسانی بودن؟
چه ارتباطی با تیمور، ایران و صفویان داشتن؟
چطور سلسله‌ای که ریشه‌اش به جنگجویان آسیای مرکزی می‌رسید، به یکی از مهم‌ترین حامیان هنر و کتاب در هند تبدیل شد؟
از شکل‌گیری امپراتوری گورکانی با بابر و همایون شروع می‌کنیم، به دوران طلایی اکبر، جهانگیر و شاه‌جهان می‌رسیم و درباره‌ی علاقه‌ی عجیب جهانگیر به طبیعت، تاج‌محل، جنگ خونین اورنگ‌زیب با برادرانش و افول گورکانیان حرف می‌زنیم.
نگارگری گورکانی؛ از کارگاه سلطنتی اکبر و کتاب‌هایی مثل طوطی‌نامه و حمزه‌نامه، تا تأثیر نگارگری ایرانی، هنر هند و نقاشی رنسانس اروپا. می‌بینیم چطور این تأثیرات مختلف کم‌کم با هم ترکیب شدن و یکی از منحصربه‌فردترین سنت‌های تصویری تاریخ هنر رو به وجود آوردن.
با چند اثر شگفت‌انگیز از دوره‌ی جهانگیر می‌بینیم که چطور واقع‌گرایی، مشاهده‌ی دقیق طبیعت، نمادپردازی و خیال‌پردازی در نگارگری گورکانی کنار هم قرار گرفتن.
@dellaarteh
⚜️@rezamahdavi51.

کتابخانه دولتی برلین و گنجینه نسخه‌های شرقی

کتابخانه دولتی برلین (Staatsbibliothek zu Berlin) یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتابخانه‌های پژوهشی آلمان است. سابقه آن به سال ۱۶۶۱ میلادی بازمی‌گردد و جالب اینکه نسخه‌ها و کتاب‌های شرقی از همان آغاز در مجموعه کتابخانه حضور داشته‌اند. امروزه بخش شرق‌شناسی آن منابع مربوط به خاورمیانه، آسیای مرکزی، جنوب آسیا و آفریقا و نیز یهودیت و مسیحیت شرقی را گردآوری و نگهداری می‌کند.
بخش شرق‌شناسی کتابخانه دولتی برلین
گنجینه نسخه‌های خطی
این کتابخانه بیش از ۴۲ هزار جلد نسخه خطی و چاپ قالبی شرقی نگهداری می‌کند و آن را بزرگ‌ترین مجموعه از این نوع در حوزه آلمانی‌زبان معرفی می‌کند. علاوه بر این، حدود ۴۰ هزار قطعه دست‌نوشته از مجموعه تورفان و شمار بسیار زیادی تصویر و میکروفیلم از نسخه‌های خطی دیگر کتابخانه‌ها در اختیار دارد.
برای مطالعات اسلامی، مجموعه برلین اهمیت ویژه‌ای دارد. فقط مجموعه نسخه‌های عربی حدود ۱۱٬۱۰۰ جلد است و از قطعات کهن قرآن و نسخه‌های نفیس تذهیب‌شده تا آثار معمول مدارس و مراکز علمی اسلامی را در بر می‌گیرد. فهرست مشهور ویلهلم آلوردت (Ahlwardt) نیز حدود ده هزار اثر عربی در ۶۵۰۰ جلد را معرفی کرده است.
مجموعه فارسی حدود ۲۹۰۷ جلد است و از مجموعه‌های تاریخی مهم اروپا به شمار می‌رود. بخشی از این نسخه‌ها از قرن هفدهم به بعد و از طریق شرق‌شناسان، دیپلمات‌ها، مسافران و مجموعه‌های خصوصی وارد کتابخانه شده‌اند. نسخه‌های ترکی و عثمانی و نیز عبری، سریانی، ارمنی، قبطی و اتیوپیایی نیز در این مجموعه وجود دارند.
موضوعات نسخه‌های اسلامی بسیار متنوع است: قرآن و علوم قرآنی، حدیث، فقه، کلام، فلسفه، تاریخ، ادبیات، پزشکی، نجوم، ریاضیات و دیگر علوم. نسخه‌های مصور ایرانی، عثمانی و هندی نیز از بخش‌های ارزشمند مجموعه‌اند. کتابخانه حدود ۳۱۰ جلد نسخه اسلامی مصور از دوره‌ها و مراکز مختلف هنر کتاب اسلامی دارد.
دسترسی به تصاویر نسخه‌ها
نکته مهم برای دانشجویان این است که تعداد قابل توجهی از نسخه‌های شرقی کتابخانه به‌طور کامل دیجیتال شده‌اند. آخرین آمار مشخص منتشرشده در صفحه آلمانی پروژه، ۹۰۶۷ جلد نسخه شرقی کاملاً دیجیتال‌شده را ذکر می‌کند (آمار اکتبر ۲۰۲۲) و می‌گوید بیشتر آنها در مجموعه دیجیتال کتابخانه در دسترس قرار گرفته‌اند. از جمله، در یک پروژه ۱۸۰۰ نسخه اسلامی، عمدتاً عربی دیجیتال شده و مجموعه نسخه‌های عربی یمن نیز به‌طور کامل دیجیتال شده است.
مجموعه دیجیتال Staatsbibliothek zu Berlin
در مجموعه دیجیتال، اگر نسخه‌ای دیجیتال شده باشد، پژوهشگر می‌تواند تصاویر صفحات را آنلاین و با وضوح بالا مشاهده کند. بنابراین برای استفاده از بسیاری از نسخه‌های دیجیتال‌شده نیازی به حضور در برلین نیست. کتابخانه همچنین به‌طور مستمر نسخه‌های جدید را دیجیتال می‌کند و یکی از راه‌های توسعه این مجموعه، دیجیتال‌سازی بنا بر سفارش پژوهشگران است.
البته تمام ۴۲ هزار نسخه شرقی دیجیتال نشده‌اند. بنابراین باید میان «وجود نسخه در کتابخانه» و «وجود تصویر کامل آن در اینترنت» تفاوت گذاشت. برای نسخه‌هایی که هنوز دیجیتال نشده‌اند، امکان استفاده حضوری و در شرایط معمول سفارش تصویر وجود دارد. در حال حاضر نیز یک محدودیت موقت وجود دارد: کتابخانه اعلام کرده که به علت جابه‌جایی مجموعه‌های ویژه، از ۱ ژوئیه تا حدود ۱ نوامبر ۲۰۲۶ استفاده حضوری از نسخه‌های شرقی و خدمات سفارش تکثیر متوقف است.
برای دانشجویان تاریخ اسلام و ایران، کتابخانه دولتی برلین به‌ویژه برای نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی و برای تاریخ علوم اسلامی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. اگر نسخه مورد نظر دیجیتال شده باشد، اصل کار پژوهشی را می‌توان از راه دور و از طریق تصاویر کامل نسخه انجام داد؛ و همین امر کتابخانه برلین را به یکی از منابع اصلی دیجیتال نسخه‌های اسلامی در اروپا تبدیل کرده است.
https://t.me/UT_Central_Library

درگاه جامع نسخه‌های خطی شرقی
Qalamos: Connecting Manuscript Traditions

قلموس را بهتر است نه یک «کتابخانه دیجیتال»، بلکه یک فهرست جامع و پیونددهنده نسخه‌های خطی شرقی بدانیم. هدف آن این است که اطلاعات نسخه‌هایی که در کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مجموعه‌های مختلف پراکنده‌اند، در یک محیط واحد قابل جست‌وجو باشند و هرجا تصویر دیجیتال نسخه موجود است، پژوهشگر از همان رکورد به آن دسترسی پیدا کند. کتابخانه دولتی برلین Qalamos را «فهرست مرکزی نسخه‌های خطی شرقی» معرفی می‌کند.
ورود به Qalamos – Connecting Manuscript Traditions
سابقه
پایه Qalamos در پروژه Orient-Digital گذاشته شد؛ پروژه‌ای که با حمایت بنیاد پژوهش آلمان (DFG) از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ و با مشارکت کتابخانه دولتی برلین، کتابخانه ایالتی باواریا در مونیخ، کتابخانه پژوهشی گوتا و مرکز رایانش دانشگاه لایپزیگ اجرا شد. پایگاه Qalamos در ژوئن ۲۰۲۲ رسماً در دسترس قرار گرفت. مرحله بعدی پروژه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ ادامه یافته و دامنه آن در حال گسترش است.
تمرکز نخستین پروژه بر نسخه‌های عربی، فارسی و ترکی عثمانی بود، اما اکنون دامنه بسیار وسیع‌تری از سنت‌های مکتوب آسیایی و آفریقایی، از جمله سریانی، قبطی، ارمنی، اتیوپیایی و زبان‌های جنوب آسیا را نیز پوشش می‌دهد. در آمار اعلام‌شده برای مارس ۲۰۲۴، اطلاعات بیش از ۱۲۰ هزار شیء فیزیکی در ۱۷۰ زبان و ۸۷ نوع خط در Qalamos ثبت شده بود.
دانشجو چگونه از آن استفاده کند؟
اهمیت Qalamos در این است که جست‌وجو فقط بر اساس عنوان کتاب نیست. می‌توان از طریق نام اثر، مؤلف، کاتب، زبان، موضوع، شماره نسخه و محل نگهداری به نسخه‌ها رسید و روابط میان اشخاص، آثار و نسخه‌ها را دنبال کرد. حتی می‌توان نسخه‌های متعدد یک اثر را که امروز در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شوند، کنار هم پیدا کرد. Qalamos همچنین امکان شناسایی روابط میان متون، مانند اصل اثر و شرح یا ترجمه آن را فراهم می‌کند.
این ویژگی برای تصحیح متون بسیار مهم است. دانشجویی که مثلاً در پی نسخه‌های یک کتاب فارسی است، نباید Qalamos را فقط برای پیدا کردن «یک نسخه» جست‌وجو کند؛ بهتر است ابتدا اثر و مؤلف را پیدا کند و سپس نسخه‌های مختلف، محل نگهداری، تاریخ کتابت، کاتب و اطلاعات نسخه‌شناختی آنها را مقایسه کند.
آیا خود نسخه را هم نشان می‌دهد؟
اینجا باید یک تفکیک مهم را به خاطر سپرد:
وجود یک نسخه در Qalamos الزاماً به معنای وجود تصویر دیجیتال آن نیست.
Qalamos در درجه اول فهرست و زیرساخت اطلاعاتی نسخه‌ها است. اگر نسخه‌ای در کتابخانه دارنده آن دیجیتال شده باشد، رکورد Qalamos می‌تواند پژوهشگر را مستقیماً به تصاویر دیجیتال برساند. برای نمونه، همه نسخه‌های دیجیتال‌شده کتابخانه دولتی برلین در Qalamos دارای توصیف تفصیلی هستند.
در بعضی مجموعه‌ها امکانات بسیار خوبی وجود دارد. برای مثال، در پروژه نسخه‌های مصور اسلامی برلین، اطلاعات حدود ۸۲۰۰ نگاره، تصویر، تذهیب و آرایه کتاب ثبت و به تصاویر دیجیتال مرتبط شده است؛ حتی می‌توان آنها را بر اساس نوع اثر هنری، نقش و کلیدواژه جست‌وجو کرد.
چرا Qalamos مهم است؟
مزیت اصلی آن یکپارچه کردن مجموعه‌های پراکنده است. پژوهشگر دیگر لازم نیست بداند نسخه مورد نظرش در برلین، مونیخ، لایپزیگ، گوتا یا کتابخانه دیگری قرار دارد و سپس تک‌تک فهرست‌های آنها را جست‌وجو کند. افزون بر مؤسسات آلمانی، اطلاعات برخی مجموعه‌های خارج از آلمان، از جمله مجموعه‌هایی از یمن، موریتانی، اندونزی و اتریش نیز وارد Qalamos شده است.
بنابراین برای دانشجویان نسخه‌شناسی و تاریخ اسلام، تعریف ساده Qalamos چنین است:

Qalamos کتابخانه‌ای نیست که خودش صاحب همه نسخه‌ها باشد؛ یک «دروازه مشترک» برای کشف نسخه‌های خطی شرقی در مجموعه‌های مختلف است. نسخه را پیدا می‌کنید، مشخصات و نسخه‌های دیگر همان اثر را بررسی می‌کنید و، هرجا دیجیتال شده باشد، به تصویر آن نیز راه می‌یابید.

برای پژوهش در نسخه‌های عربی، فارسی و عثمانی موجود در آلمان، Qalamos باید یکی از نخستین جاهایی باشد که دانشجو جست‌وجوی خود را از آن آغاز می‌کند.
https://t.me/UT_Central_Library

در خاک بیلقان برسیدم به عابدی
گفتم: مرا به تربیت از جهل پاک کن
گفتا: برو چو خاک تحمل کن ای فقیه
یا هر چه خوانده‌ای همه در زیر خاک کن
https://t.me/UT_Central_Library

✳️ برگزاری کارگاه آموزشی تحلیل و مصورسازی داده‌ها با ابزارهای هوش مصنوعی

🗯️ مدرس: دکتر فرزانه قنادی نژاد

🗓️ زمان برگزاری: یکشنبه، ۲۹ شهریورماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲-۱۰

💢 مکان برگزاری: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، طبقه همکف، سالن شورا

🌐 لینک پیوند مجازی: 
https://vroom.ut.ac.ir/library

💥💥 شرکت در این کارگاه برای کارکنان محترم کتابخانه‌های دانشگاه تهران دارای امتیاز آموزشی است. در این راستا، کارکنان محترم لازم است پس از ورود به لینک پیوند مجازی (https://vroom.ut.ac.ir/library)، ورود مهمان را انتخاب کرده و نام و نام خانوادگی و کد پرسنلی خود را وارد نمایند.

🖋️  نمایشگاه تخصصی حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران


📚 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، با همکاری بخش مرمت و آسیب شناسی، نمایشگاه تخصصی «حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی» را برگزار میکند.

🔷 این رویداد که به همت کارشناسان بخش مرمت کتابخانه مرکزی ترتیب یافته، فرصتی کم نظیر برای آشنایی نزدیک با فرآیندهای پیچیده و ظریف احیای نسخ خطی، اسناد تاریخی و آثار هنری بر بستر کاغذ فراهم آورده است.

🔷 در این نمایشگاه، بازدیدکنندگان میتوانند شاهد نمونه های شاخصی از مرمتهای موفق باشند که هر یک روایتی از تلاش برای غلبه بر  آسیب های مختلف شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است. بخش دیگری از نمایشگاه به ارائه فرآیند گام به گام مرمت اختصاص دارد که تکنیکهای علمی نظیر اسیدزدایی، ضدعفونی، ترمیم الیاف و صحافی را به صورت عملی به بازدیدکنندگان نشان میدهد.

🔷 مرمت کاغذ، تنها یک مهارت فنی نیست؛ این هنر، پلی است میان گذشته و آینده که به ما امکان میدهد هویت تاریخی خود را برای نسلهای بعدی زنده نگه داریم. ارائه اطلاعات و آگاهی در زمینه نگهداری و درمان میراث کاغذی از وظایف مهم جامعه دانشگاهی است که این نمایشگاه با روایت ساده اما تخصصی، سعی در انجام این امر خطیر دارد.

📍 زمان و مکان برگزاری نمایشگاه:

🗓️ تاریخ برگزاری: از ۴ شهریور تا ۲۰ مهر ماه
⏰ ساعت بازدید: همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۳
🏛️ مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

به اطلاع پژوهشگران محترم دانشگاه تهران می رساند:

دسترسی به Zendy  و هوش مصنوعی Zaia تا پایان سال میلادی ۲۰۲۶ برقرار شده است.
آدرس:zendy.io

فیلم آموزشی:https://irandoc.ac.ir/Zendy


https://t.me/UT_Central_Library

فایل "معرفی و آثار میرزا طاهر خوشنویس"
مشق نویس عشق...
@mashqkhat

تصویر بسیار با کیفیت از قطعه نفیس و منحصر به فرد از استاد حبیب الله فضایلی، خوشنویس، پژوهشگر خطوط اسلامی، کتیبه نویس، ادیب و کاتب قرآن. به اقلام محقق، ثلث، توقیع و رقاع، مسلسل، نسخ و رقعه. خطوط الحاقی کوفی تزیینی مسجد جامع میمه و کوفی بنایی مسجد حیدریه قزوین از هنرمند گرامی مرضیه ضرابی

در قفسه کتاب هر هنرمند خوشنویسی دو کتاب اطلس خط و تعلیم خود حتما وجود دارد. خدایش رحمت کناد...
(با سپاس از استاد شهاب شهیدانی)

https://t.me/UT_Central_Library

💥 معرفی Dimensions AI؛ سکوی هوشمند برای جستجو، تحلیل و ارزیابی دانش علمی

یکی از جامع‌ترین پایگاه‌های اطلاعات پژوهشی Dimensions است که با بهره‌گیری از قابلیت‌های هوش مصنوعی، فرایند جستجو، تحلیل و ارزیابی اطلاعات علمی را برای پژوهشگران تسهیل می‌کند. این سامانه میلیون‌ها مقاله، کتاب، پیش‌چاپ، طرح پژوهشی، ثبت اختراع، کارآزمایی بالینی و داده‌های استنادی را در یک محیط یکپارچه گردآوری کرده است.
قابلیت Dimensions AI Assistant به کاربران امکان می‌دهد پرسش‌های خود را به زبان طبیعی مطرح کنند و پاسخ‌هایی مبتنی بر شواهد علمی همراه با استناد به منابع معتبر دریافت کنند. پژوهشگران می‌توانند با استفاده از این ابزار، مهم‌ترین مطالعات یک حوزه، روندهای پژوهشی، نویسندگان و مؤسسات اثرگذار و شبکه‌های استنادی را به‌سرعت شناسایی کنند.
همچنین هوش مصنوعی Dimensions در استخراج مفاهیم کلیدی، خلاصه‌سازی مقالات، تحلیل موضوعی و کشف ارتباط میان پژوهش‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کند. این سامانه در انتخاب موضوع پژوهش، نگارش مرور ادبیات، شناسایی شکاف‌های تحقیقاتی و ارزیابی تأثیر علمی پژوهش‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد. وجود شاخص‌های استنادی، داده‌های آلتمتریک و پیوند میان انواع خروجی‌های پژوهشی، امکان تحلیل جامع اکوسیستم علم را فراهم می‌سازد.
به همین دلیل، Dimensions به یکی از ابزارهای ارزشمند برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها، کتابداران و مدیران پژوهشی در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد تبدیل شده است. دسترسی به این سامانه از طریق نشانی https://www.dimensions.ai امکان‌پذیر است.

Digital Science. (2025). Dimensions AI. https://www.dimensions.ai/
Hook, D. W., Porter, S. J., & Herzog, C. (2018). Dimensions: Building context for search and evaluation. Frontiers in Research Metrics and Analytics, 3, 23. https://doi.org/10.3389/frma.2018.00023

https://t.me/UT_Central_Library

📚 زبان، ادبیات و دانشگاه؛ از میراث شهریار تا سواد فرهنگی نسل دانشگاهی

۲۷ شهریور، هم‌زمان با سالروز درگذشت استاد سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، شهریار، در تقویم ایران به‌عنوان روز شعر و ادب فارسی شناخته می‌شود.
این مناسبت فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه زبان و ادبیات فارسی در آموزش، پژوهش و فرهنگ دانشگاهی است.
زبان فارسی تنها ابزار انتقال دانش نیست، بلکه بخشی از میراث فکری، تاریخی و هویتی جامعه علمی ایران به شمار می‌رود.
آثار شهریار نمونه‌ای قابل تأمل از پیوند میان سنت ادبی، تجربه زیسته و زبان معاصر است.
او در کنار سرودن شعر فارسی، بخش مهمی از آثار خود را به زبان ترکی آذربایجانی آفرید و از این منظر، ظرفیت ادبیات برای گفت‌وگوی میان زبان‌ها و فرهنگ‌ها را نشان داد.
منظومه «حیدربابایه سلام» از شناخته‌شده‌ترین آثار او در ادبیات ترکی آذربایجانی است و بازتاب‌دهنده خاطرات، فرهنگ عامه و زیست‌بوم بومی شاعر است.
برای جامعه دانشگاهی، مطالعه آثار ادبی می‌تواند فراتر از علاقه شخصی، زمینه‌ای برای تقویت تفکر انتقادی، تحلیل متن و شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی تولید دانش باشد.
دانشجویان و پژوهشگران می‌توانند با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل متن و ابزارهای دیجیتال، آثار ادبی را از منظر واژگان، مضامین، سبک، بینامتنیت و تحول زبان بررسی کنند.
کتابخانه‌های دانشگاهی نیز می‌توانند با فراهم‌کردن مجموعه‌های دیجیتال و چاپی، منابع پژوهشی و برنامه‌های ترویجی، دسترسی دانشگاهیان به میراث ادبی را تقویت کنند.
در عصر هوش مصنوعی، دیجیتال‌سازی و تحلیل محاسباتی متون ادبی فرصت‌های تازه‌ای برای پژوهش میان‌رشته‌ای در ادبیات، علوم انسانی دیجیتال و علم اطلاعات فراهم کرده است.
از این منظر، بزرگداشت شهریار می‌تواند بهانه‌ای برای پیوند دادن مطالعه میراث ادبی با پژوهش نوین، سواد اطلاعاتی و فناوری‌های دیجیتال باشد.
پاسداشت زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه، در نهایت به معنای حفظ ارتباط نسل جدید پژوهشگران با میراث مکتوب و تقویت ظرفیت آن برای تولید دانش جدید است.

https://t.me/UT_Central_Library

امروز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵

سند  ۵۴

اسناد قاجاری در کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان
جلد چهارم
 
شامل اسناد ظل‌السلطان:
تلگرافها، محاسبات و اسناد دولتی، 
کتابچه‌های جمع و خرج مالیات، 
انواع اسناد شرعی و اجتماعی 
(همراه با چند سند از دوره پهلوی)

تنظیم اسناد و فهرست کلیدواژهها: سید صادق حسینی اشکوري 
مجمع ذخائر اسلامی
قم
سال ۱۳۹۳
۵۰۶ صفحه

🇮🇷 اصفهان شناسی
t.me/is_shenasi

🎓 کتابخانه‌های دانشگاه شارجه؛ الگوی تحول دیجیتال و حرکت به سوی خدمات هوشمند و پژوهش‌محور

کتابخانه‌های دانشگاه شارجه (UOS) در امارات متحده عربی، در سال‌های اخیر رویکردی مبتنی بر تحول دیجیتال، فناوری‌های نوظهور و توسعه خدمات پژوهش‌محور اتخاذ کرده‌اند و هدف خود را تبدیل کتابخانه به مرکزی پایدار، نوآور و توانمندساز برای جامعه دانشگاهی اعلام کرده‌اند.
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رویکرد، فراهم‌سازی دسترسی یکپارچه به طیف گسترده‌ای از منابع الکترونیکی، از جمله پایگاه‌های اطلاعاتی، مجلات الکترونیکی، پایان‌نامه‌ها، مخزن دیجیتال و منابع عربی است که دسترسی پژوهشگران به اطلاعات علمی را تسهیل می‌کند.
کتابخانه دانشگاه شارجه در حال حاضر Scopus AI را نیز در مجموعه خدمات اطلاعاتی خود قرار داده است؛ ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی مولد که برای جست‌وجوی هوشمند، درک سریع‌تر منابع و استخراج بینش‌های پژوهشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ایجاد Library AI Guide نیز نشان‌دهنده آن است که کتابخانه صرفاً مصرف‌کننده فناوری هوش مصنوعی نیست، بلکه تلاش می‌کند نقش آموزشی و سواد اطلاعاتی خود را در زمینه استفاده از AI برای پژوهش، تحلیل داده و مدیریت اطلاعات تقویت کند.
زیرساخت دیگر این تحول، مخزن دیجیتال دانشگاه است که مجموعه‌هایی مانند پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها، مقالات عربی، آزمون‌های گذشته و آموزش‌های ویدئویی را در دسترس قرار می‌دهد؛ گزارش راهبردی دانشگاه نیز از ثبت بیش از ۴۲ هزار رکورد در این مخزن خبر می‌دهد.
در حوزه خدمات پژوهشی نیز کتابخانه خدماتی مانند «از کتابدار بپرس»، تحویل مدرک، راهنمایی پژوهشی و کمک فنی برای دسترسی به منابع را ارائه می‌کند؛ بنابراین نقش کتابخانه از تأمین منابع به سمت مشاوره و پشتیبانی فعال از فرایند پژوهش در حال گسترش است.
تجربه دانشگاه شارجه همچنین نشان می‌دهد که تحول هوشمند کتابخانه در خلأ اتفاق نمی‌افتد، بلکه بخشی از برنامه گسترده‌تر تحول دیجیتال دانشگاه است؛ دانشگاه هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰ به تحول کامل دیجیتال و محیطی کاملاً بدون کاغذ نزدیک شود و کتابخانه‌ها نیز بخشی از این تحول هستند.
در سال ۲۰۲۵، دانشگاه شارجه میزبان دومین مجمع کتابخانه‌های پزشکی با محور «ادغام هوش مصنوعی، منابع دیجیتال و خدمات کاربرمحور» بود؛ موضوعی که نشان‌دهنده توجه عملی این دانشگاه به پیوند میان AI، خدمات اطلاعاتی و نیازهای کاربران تخصصی است. در این رویداد بر کاربرد راهکارهای هوشمند در کتابخانه‌های پزشکی و خدمات اطلاعات سلامت تأکید شد و نقش کتابخانه‌ها در پشتیبانی از پژوهش و تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات معتبر مورد توجه قرار گرفت.
از منظر زیرساختی نیز کتابخانه‌های دانشگاه شارجه سابقه استفاده از فناوری‌هایی مانند RFID برای امنیت و سازمان‌دهی مجموعه‌ها دارند و شبکه رایانه‌ای و تجهیزات فناوری اطلاعات را در فضاهای کتابخانه‌ای توسعه داده‌اند.
در مجموع، تجربه اخیر دانشگاه شارجه نشان می‌دهد که «کتابخانه هوشمند» صرفاً به معنای خودکارسازی عملیات نیست؛ بلکه ترکیبی از منابع دیجیتال، مخازن سازمانی، جست‌وجوی مبتنی بر AI، سواد هوش مصنوعی، خدمات پژوهشی، زیرساخت دیجیتال و طراحی خدمات کاربرمحور است.
این تجربه برای کتابخانه‌های دانشگاهی ایران قابل توجه است؛ زیرا نشان می‌دهد مسیر هوشمندسازی می‌تواند از دیجیتالی‌کردن منابع آغاز شود و به تدریج به خدمات پژوهشی هوشمند، آموزش سواد AI، تحلیل داده، دستیارهای پژوهشی و یکپارچه‌سازی کتابخانه با تحول دیجیتال دانشگاه گسترش یابد.

University of Sharjah. (2025). University of Sharjah libraries. University of Sharjah. University of Sharjah Libraries
University of Sharjah. (2025). University of Sharjah strategic achievements. University of Sharjah. (Sharjah University API)
University of Sharjah. (2025, February 25). University of Sharjah Medical Libraries Forum explores innovation in healthcare and information services. University of Sharjah.
University of Sharjah. (2025). University Catalog 2025/2026. University of Sharjah.
University of Sharjah. (2024, May 30). University of Sharjah and Abdulla Al Ghurair Foundation to accelerate digital transformation. University of Sharjah.

https://t.me/UT_Central_Library

اهدای 24 نسخه خطی توسط استاد علی صدرائی خویی به کتابخانه مرکزی
این روزها شاهد مراسم بزرگداشت استاد علی صدرایی خویی به خاطر نگارش دهها اثر در حوزه فهارس نسخ خطی و سنگی بودیم. الحق و الانصاف شایسته این تقدیر بودند.
استاد صدرایی خویی لطف کرده و از سر محبت، تعداد 24 نسخه خطی خود را به همراه تعدادی نسخه چاپی به کتابخانه مرکزی تقدیم کردند.
این نسخه ها عموما از قرن های سیزدهم و چهاردهم هجری و شماری از آنها، فقه، دیوان، خاطرات، کتب ادبی و جُنگ و مجموعه است.
از ایشان به خاطر محبتشان به کتابخانه مرکزی سپاسگزاری می کنم.
https://t.me/UT_Central_Library