📄 اختراع آزادی؛ روایت دنیل هانان از ساخت دنیای مدرن

درباره تبارشناسی مفاهیمی چون «آزادی» و «حاکمیت قانون»، یک جریان فکری مسلط، به ویژه پس از روشنگری، این مفاهیم را به مثابه ارزش‌هایی جهان‌شمول و محصول خردگرایی انتزاعی بشری معرفی می‌کند که در لحظه‌ای معین از تاریخ، به ویژه با انقلاب فرانسه، به صورت یک بسته ایدئولوژیک کامل به بشریت عرضه شد. در مقابل این دیدگاه، سنتی فکری وجود دارد که آزادی را نه یک مفهوم اختراعی و یک‌باره، بلکه یک پدیده برآمده از دل تاریخ، فرهنگ و نهادهای خاص یک ملت یا گروهی از ملل می‌داند.

کتاب «اختراع آزادی: چگونه مردمان انگلیسی‌زبان دنیای مدرن را ساختند» اثر دنیل هانان، یکی از مهم‌ترین بازخوانی‌های معاصر این دیدگاه دوم است. هانان، مورخ و سیاستمدار محافظه‌کار بریتانیایی، با نثری استدلالی و تاریخ‌محور، این تز را مطرح می‌کند که آزادی فردی، آنگونه که امروز در غرب فهمیده می‌شود -یعنی آزادی منفی، حاکمیت قانون، و دولت محدود- نه یک میراث مشترک بشری، بلکه برآمده از تمدن «آنگلوسفر» یا حوزه انگلیسی‌زبان است.

🔗 متن کامل را اینجا بخوانید

◽️@utfinance◽️

◽️ دیدار با مسعود یوسف‌حصیرچین

به مناسبت انتشار کتاب «نظریه‌های منفی‌باف»
با سخنرانی مترجم کتاب: مسعود یوسف‌حصیرچین

🏛 کتاب اردیبهشت

🗓 دوشنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۴
⏰ ساعت ۱۸

📍 سعادت‌آباد، بلوار اداره برق، پلاک ۱۸، کتاب اردیبهشت

◽️@utfinance◽️

📄 ایوان کلیما در 94 سالگی درگذشت

وجدان بیدار پراگ، جهان را ترک کرد

◽️@utfinance◽️

🖥 شکست شوروی و نقش ریگان و گورباچف در آن

👤 محمد رجبی‌مهوار

معرفی کتاب «پیروزی بداهه سرایی: سازش پذیری گورباچف التزام ریگان و پایان جنگ سرد»
نوشته جیمز ویلسون
ترجمه علی پاپلی یزدی
بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه

◽️@utfinance◽️

🖥 سوسیالیسم ریشه آزادی رو خشک می‌کنه

👤 پوریا تاجیک

◽️@utfinance◽️

🖥 خلاصه کتاب «ریشه های آلمان هیتلری»

نوشته لئونارد پیکاف




©️ کانال لرن کست

©️ یوتیوب لرن کست

◽️@utfinance◽️

📚 کتاب

ریشه‌های آلمان هیتلری
The Cause of Hitler's Germany

👤 لئونارد پیکاف
👤 Leonard Pikoff

ترجمه فارسی: لرن کست

با مقدمه: آین رند

🔗 یوتیوب لرن کست

◽️@utfinance◽️

اخلاق و اخلاقیات توسط دین تأسیس نشده

زیربنای علم اقتصاد، سیاست و حتی قانون‌گذاری، در نهایت اخلاق و حقوق است. اما هیچ‌کدام از این مفاهیم را دین‌ها تأسیس نکرده‌اند. اگر همه‌ی دین‌ها از جهان حذف می‌شدند باز هم انسان‌ها معنای دروغ و صداقت یا دزدی و امانت یا وفاداری و خیانت را همچنان می‌فهمیدند.

در یادداشت قبلی با عنوان آزادی و عدالت، پیشادینی هستند عرض کردم مفاهیمی همچون عدالت، آزادی، خانواده یا مالکیت، از تجربه و گوهر زندگی انسانی برمی‌خیزند. البته که همه این موارد پیش از ظهور دین‌ها وجود داشته‌اند؛ همان‌طور که انسان‌ها چه پیش از پیامبران و چه بعد از ظهورشان، ازدواج می‌کردند؛ کار می‌کردند؛ تقسیم ارث داشتند؛ و در برابر ظلم، مقاومت و از عدالت استقبال می‌کردند.

آنچه ما به عنوان اخلاق می‌شناسیم در نظر جان لاک بخشی از«حقوق طبیعی» و مستقل از هر فرمان دینی یا حکومتی است. دیوید هیوم نیز اخلاق را برآمده از همدلی و تجربه‌ی انسانی و نه برآمده از وحی می‌دانست. کانت نیز می‌گفت: انسان‌هااز روی خرد و احترام به اخلاق و قوانین درونی پایبند هستند نه بخاطر پاداش‌های اخروی.

در دوران معاصر، پیتر سینگر، فیلسوف اخلاق استرالیایی و استاد بازنشستۀ اخلاق زیستی در دانشگاه پرینستون و همچنین دیگر اندیشمندان در حوزه پژوهش‌های تکاملی، نشان داده‌اند: اخلاق، نتیجه‌ی فرآیند هم‌زیستی انسان‌ها است. در واقع، ما اخلاق‌مند هستیم چون بدون پایبندی به اخلاق، بقا ممکن نبوده است.

همچنین در سنت دین‌پژوهی، میرچا الیاده در کتاب «مقدس و نامقدس»
The Sacred and the Profane
گفته: تجربه‌ی امر مقدس پیش از پیدایش دین‌های سازمان‌یافته وجود داشته یعنی انسان ابتدا نیایش و حس اخلاقی را تجربه کرده سپس دین‌ها این تجربه را نام‌گذاری کرده‌اند.

دین‌ها در واقع تنها اخلاقیات را گزارش کرده‌اند، نه تأسیس. اگر دین‌ها نیامده بودند از مفاهیمی همچون اخلاق، عدالت یا وجدان هیچ چیزی کم نمی‌شد. درست همان‌طور که امروز هم بسیاری از جوامع سکولار، اخلاقی‌تر و بسیار پایبندتر به حقوق و قانون هستند.

وقتی می‌گوییم اخلاق و اخلاقیات از دین مستقل‌ و پیشادینی هستند منظورمان حذف دین نیست؛ بلکه یادآوریِ این واقعیت است که بنیاد اخلاق و حقوق، در تجربه‌های انسانی است، نه در وحی و دین و شرعیات.

خلاصه اینکه اخلاق، عدالت و آزادی، همان‌گونه که لاک و هیوم یا دیگران هر یک از زاویه‌ای گفته‌اند پیشادینی هستند. و این پیشادینی بودن، همان چیزی است که آن‌ها را ماندگار کرده است.

✍️ مرتضی کاظمی
🗓 ۱۳ مهر ۱۴۰۴
🔗 t.me/mortezakazemii

🖥 معرفی کتاب «بر ویرانه‌های خدایان»
از زبان نویسنده:
👤 مسعود بربر

◽️@utfinance◽️

📄 3 دهه شکاف نرخ رشد درآمد سرانه و نرخ رشد تورم در ایران / سقوط رفاه مردم چگونه رقم خورد؟

برای اقتصاد ایران در سه دهه گذشته، شاید هیچ شاخصی گویاتر از شکاف مزمن و فزاینده میان نرخ رشد درآمد سرانه و نرخ تورم نباشد. در طول این بازه زمانی، به استثنای دوره‌های بسیار کوتاه و گذرا، رشد اسمی درآمدهای مردم ایران، اعم از دستمزدبگیران و صاحبان درآمدهای غیرسرمایه‌ای، همواره از نرخ تورم عقب مانده و این به معنای کوچک شدن مستمر و بی‌وقفه سفره حقیقی خانوارها و فرسایش قدرت خرید آن‌ها بوده است.

این پدیده، که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «رشد حقیقی منفی درآمد سرانه» یاد می‌شود، صرفاً یک داده آماری نیست، بلکه یک نیروی فرساینده و ویرانگر است که آثار آن در تمامی لایه‌های اقتصادی، از رفتار مصرف‌کننده و تصمیمات سرمایه‌گذاری بنگاه‌ها گرفته تا متغیرهای کلان اقتصادی و حتی ساختارهای اجتماعی و سیاسی، رسوخ کرده است. این پدیده به مثابه یک «ابربحران» عمل کرده و بسیاری از آسیب‌‌های دیگر اقتصاد ایران را تشدید نموده یا خود به وجود آورده است.

تورم مزمن که درآمد حقیقی را می‌بلعد، به عنوان یک مالیات پنهان عمل می‌کند و نابرابری اقتصادی را به شدت تشدید می‌نماید. این مالیات از همه اقشار جامعه به یک نسبت گرفته نمی‌شود. بیشترین فشار آن بر دوش اقشار با درآمد ثابت، مانند کارگران، کارمندان و بازنشستگان است که ابزاری برای محافظت از درآمد خود در برابر تورم ندارند.

از سوی دیگر، تورم هزینه‌های جاری دولت را به شدت افزایش می‌دهد. این شکاف فزاینده میان درآمدها و هزینه‌ها، به کسری بودجه مزمن منجر می‌شود. دولت برای تأمین این کسری، اغلب به استقراض از نظام بانکی و به طور مشخص بانک مرکزی متوسل می‌شود که این عمل به معنای چاپ پول بدون پشتوانه و پولی‌سازی کسری بودجه است. این سیاست، به طور مستقیم به رشد پایه پولی و نقدینگی دامن زده و خود به یکی از اصلی‌ترین موتورهای محرک تورم تبدیل می‌شود.

در واقع، دولت در تلاش برای حل مشکل کوتاه‌مدت خود، بیماری اصلی اقتصاد را تشدید می‌کند. این پدیده که در ادبیات اقتصادی به آن «سلطه مالی بر سیاست پولی» گفته می‌شود، استقلال بانک مرکزی را از بین برده و ابزارهای سیاست‌گذاری پولی برای کنترل تورم را ناکارآمد می‌سازد. هرگونه درخواست برای انقباض پولی (مانند افزایش نرخ بهره) با مقاومت شدید دولت مواجه می‌شود، زیرا این کار رکود را عمیق‌تر کرده و تأمین مالی دولت را دشوارتر می‌سازد. در نتیجه، سیاست‌گذار در یک وضعیت قفل‌شدگی قرار می‌گیرد و اقتصاد در یک تعادل سطح پایین و نامطلوب به دام می‌افتد.

🔗 متن کامل را اینجا بخوانید

◽️@utfinance◽️

📄 زنانی از جنس اراده، از تاچر تا ملونی

👤 زهرا عبدی

در روزگاری که بیشتر سیاستمداران شبیه سایه‌اند تا انسان؛ حرف می‌زنند اما تصمیم نمی‌گیرند، لبخند می‌زنند اما جرأت داوری ندارند،
در جهانی که رهبر کشور مهمی چون فرانسه، یکی از مهم‌ترین جریانات قضایی- دادگاهی‌اش، اثبات زن بودنِ زنش است،
زنانی مانند جورجیا ملونی یادآور مفهوم فراموش‌شده‌ای است که جهان کنونی دقیقاً بدان نیاز دارد:  اقتدار در خدمت معنا. جورجیا ملونی ما را یاد تاچر می‌اندازد.

تاچر در دهه‌ی ۱۹۸۰ بریتانیایی را تحویل گرفت که با تورم و فرسودگی صنعتی در آستانه‌ی سقوط بود. او با سیاست‌هایی سخت‌گیرانه اقتصادی موفق شد کشورش را از بحران بیرون بکشد. تاچر را می‌شود دوست نداشت، اما نمی‌شود انکار کرد که او بار دیگر به جهان سیاست، «تصمیم» را بازگرداند.

چند دهه‌ی بعد در اروپایی گرفتار شکاف فرهنگی و بحران مهاجرت، جورجیا ملونی برآمد. زنی که برخلاف گفتمان غالب، از مفاهیمی چون خانواده، ملت، ایمان و ریشه سخن گفت؛ واژه‌هایی که در دنیای امروز، گویی باید با احتیاط بر زبان آورد.
ملونی در نخستین سخنرانی‌اش پس از پیروزی، گفت: «من زنم، مادر، ایتالیایی و مسیحی؛ و از این بابت شرمنده نیستم.» همین جمله برای میلیون‌ها اروپایی خسته از بی‌هویتی، صدای تازه‌ای بود.
نتیجه‌ی اقدامات او تاکنون فزونی زندگی و رفاه برای مردمش است.
وجه مشترک این دو زن نه در جنسیت‌شان، بلکه در منش رهبری‌شان است:
هر دو به جای محبوبیت، به وضوح تکیه کردند.
هر دو تصمیم گرفتند به‌جای پیروی از افکار عمومی، آن را شکل دهند.

و هر دو نشان دادند که سیاست، اگر بر پایه‌ی اراده و باور باشد، هنوز می‌تواند معنا داشته باشد.
جهان امروز گرفتار نوعی بی‌معنایی سیاسی است: رهبران از قضاوت می‌ترسند، از حقیقت می‌گریزند و به‌جای بنانهادن و ساختن، فقط به نشان‌دادن واکنش اکتفا می‌کنند.

ملونی و تاچر، هرچقدر از هم دور باشند، در یک نقطه به‌هم می‌رسند: در دفاع از اصول روشن در زمانه‌ای تیره.
دنیا امروز بیش از همیشه به رهبرانی نیاز دارد که بدانند چه می‌خواهند و چرا.

رهبرانی که بتوانند میان آزادی و مسئولیت، تعادلی تازه بسازند. هانا آرنت می‌گفت: «بزرگ‌ترین بحران قرن ما، بحرانِ داوری است.»
و ملونی، با تمام موافقت‌ها و مخالفت‌ها، نماد بازگشت همین داوری است؛ زنی که می‌گوید جهان نمی‌تواند بی‌ریشه زندگی کند.
و شاید به همین دلیل است که نام این دو زن، فراتر از جناح و مرز، در حافظه‌ی تاریخی سیاست مدرن باقی خواهد ماند.⁩



#جورجیا_ملونی #مارگارت_تاچر

◽️@utfinance◽️

◽️ دیدار با مسعود یوسف‌حصیرچین

به مناسبت انتشار کتاب «نظریه‌های منفی‌باف»
با سخنرانی مترجم کتاب: مسعود یوسف‌حصیرچین

🏛 کتاب اردیبهشت

🗓 دوشنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۴
⏰ ساعت ۱۸

📍 سعادت‌آباد، بلوار اداره برق، پلاک ۱۸، کتاب اردیبهشت

◽️@utfinance◽️

آزادی یعنی:
دستیابی به حقوق فردی
در برابر قدرت و دولت

این یادداشت تلاشی است برای تعریف مفهوم آزادی.

از آزادی زیاد گفته می‌شود اما کمتر پرسیده‌ایم آزادی در برابر چه؟

پاسخ شفاف است: آزادی در برابر قدرت و دولت معنا دارد؛ به‌ویژه در برابر دولت، که بیش از هر نهاد دیگری وسوسه‌ی کنترل انسان‌ها را دارد.

آزادی و‌ مسئولیت‌پذیری دست‌در دست و دو روی یک سکه هستند. هر فرد آزاد ناگزیر است مسئولیت کارهایش را بپذیرد. این مسئولیت‌پذیری همان چیزی است که به آن اخلاق یا حقوق می‌گوییم. آزادی یعنی هر فرد بتواند در چارچوب حقوق درباره‌ی زندگی، بدن، دارایی و انتخاب‌هایش تصمیم بگیرد؛ بدون آن‌که قدرت سیاسی یا دینی برای او تعیین تکلیف کند؛ به همین دلیل، آزادی در برابر قدرت تعریف می‌شود، نه در خلأ.

در فلسفه‌ی کلاسیک، جان لاک آزادی را «حق طبیعی انسان» دانست؛ حقی که پیش از دین و حکومت وجود داشته است. با این وصف، دولت فقط زمانی مشروع است که از این حق حفاظت کند.

🔹 در قرن هجدهم، آدام اسمیت در ثروت ملل نوشت: نظم بازار و رفاه جامعه حاصل «آزادی عمل انسان‌ها» است، نه فرمان دولت‌ها.

🔹 در قرن بیستم، فریدریش هایک تأکید می‌کرد که آزادی یعنی «رهایی از اراده‌ی خودسرانه‌ی دیگران»، مخصوصاً اراده‌ی دولت.

آزادی با نظم و حقوق در تضاد نیست، اما با قدرت بی‌حد و با قوانین تحمیلی در تضاد است. آزادی فقط در نظامی پایدار است که حقوق بر قدرت حاکم باشد، نه قانونِ قدرت بر مردم.

من ترجیح می‌دهم از عبارت «حاکمیتِ حقوق» استفاده کنم، نه «حاکمیتِ قانون» زیرا قانون معمولاً به مقرراتی اطلاق می‌شود که قدرت وضع می‌کند
اما حقوق، آن چیزی است که در بطن زندگی اجتماعی و از تجربه‌های انسانی زاده می‌شود؛ حقوقی که پیش از حکومت و سیاست وجود داشته و گاهی حکومت یا دیانت، صرفاً برای مشروعیت‌بخشی به خود، آن را اعلام و به رسمیت می‌شناسد.

در ایران امروز، این تمایز کاملاً عینی است. وقتی شهروندی برای آغاز یک کسب‌وکار، گرفتن مجوز رسانه‌ای، یا حتی نوع پوشش خود باید از دولت اجازه بگیرد یعنی «قانونِ قدرت» جای «حقوقِ انسان» را گرفته است در حالی‌که در فلسفه‌ی آزادی، انسان مالک بدن، اندیشه و دارایی خود است و هیچ مقام حکومتی یا دینی نمی‌تواند به نام مصلحت یا دین، این مالکیت را محدود کند.

خلاصه اینکه، آزادی یعنی بتوانی بی‌اجازه زندگی کنی، نه اینکه اجازه‌ی زندگی را از قدرتمندان دریافت کنی.

خوشبختانه تلاش‌های خوبی برای سنجش آزادی صورت گرفته است. مثلاً در شاخص آزادی اقتصادی بنیاد هریتیج چهار رکن اصلی آزادی چنین آمده است:

🔹 چهار رکن اصلی شاخص آزادی اقتصادی

۱. حاکمیت حقوق (Rule of Law)

شامل سه شاخص:
ـ حقوق مالکیت
- کارآمدی نظام قضایی
- درستی و سلامت حکومت

۲. اندازه و دخالت دولت

شامل سه شاخص:
-میزان هزینه‌های دولت
- بار مالیاتی
- سلامت مالی

۳. کارآمدی مقررات و آزادی کسب‌وکار

شامل سه شاخص:
- آزادی کسب‌وکار
- آزادی بازار کار
- آزادی پولی

۴. بازارهای آزاد و باز

شامل سه شاخص:
- آزادی تجارت
- آزادی سرمایه‌گذاری
- آزادی مالی

در چنین تعریفی، آزادی یعنی دولت و قدرت نتوانند به نام خیر عمومی یا عدالت اجتماعی در زندگی مردم دخالت کنند؛ نتوانند تعیین کنند چه بخریم، چه بفروشیم، چه بپوشیم یا چگونه فکر کنیم.

وقتی دولت هم‌زمان به مالک، قیمت‌گذار، کارفرما و آموزگار تبدیل می‌شود، آزادی تهدید می‌شود و اختیار انسان به مجوز و مقررات تقلیل می‌یابد. در واقع، هرچه دولت بزرگ‌تر شود انتخاب‌های فردی کوچک‌تر می‌شوند.

به تعبیر میلتون فریدمن:
“Freedom is a rare and delicate plant; it cannot thrive in the soil of absolute power.”
آزادی گیاهی نادر و شکننده است؛ در خاک قدرت مطلق رشد نمی‌کند.

آزادی در نهایت، مفهومی پیشا-دینی و پیشا-سیاسی است؛ از درون انسان برمی‌خیزد، نه از وحی یا حکومت. یعنی حق تصمیم‌گیری درباره‌ی زندگی شخصی و مالکیت بر انتخاب‌ها، پیش از هر دین و قانونی وجود داشته است.

آزادی یعنی انسان بتواند راه خود را انتخاب کند و هیچ قدرتی نتواند به نام مصلحت عمومی، اختیار او را سلب کند.
به زبان ساده‌تر:

آزادی یعنی دستیابی به حقوق فردی در برابر قدرت و دولت.

✍️ مرتضی کاظمی
🗓 ۱۴ مهر ۱۴۰۴
🔗 t.me/mortezakazemii

📄 یادداشت

👤 علیرضا غلامحسینی

انقلابیون ۵۷ (چه مسلمان و چه چپ) اگرچه از تصور ارتباط با تاریخ پیش از اسلام دچار انزجار می‌شدند به شکلی بی‌سابقه در ناخودآگاه جمعی متاثر از ثنویت خیر و شر بودند، دیالکتیک هابیل و قابیل شریعتی بسیار برای آنها قابل فهم‌تر و ملموس‌تر بود تا ماتریالیسم دیالکتیک مارکس.

غرض آن نیست که ثنویت خیر و شر مزدیسنان همین اندازه ساده بود که این‌ها ساده‌سازی کردند، اما ارتباط اشکال ساده‌تر آن با ایده‌های انقلابی اولیه غیرقابل انکار است. برای آنها دیوان اهریمن‌ساخته عینیتی غیرقابل انکار داشتند.

در قیاس و برای فهم ملموس‌تر آن‌چه فردوسی را از این چارچوب فکری متمایز می‌کند نگرش تراژیک او به تاریخ است، تلاش انسان‌هایی نه کامل خیر و نه کامل شر برای فائق آمدن بر سرنوشت و نتایج نادیده گرفتن ناگزیر خرد در این مسیر.
بیهوده نیست که تنفر از فردوسی در عمق نگرش آنها نهادینه بود. جهان فردوسی پیچیده‌تر و غنی‌تر از چپاندن خیر و شر در هر موقعیت تاریخی بود، بالعکس موقعیت‌های عمیقا تاریخی که پایان یک دوره را مشخص می‌کرد مربوط به تقابل‌هایی کاملا انسانی بود.

نگرش ساده‌خوان‌ فردوسی خوراک کافی برای همه به دست می‌دهد: در دفاع از اندیشه زرتشتی، در نقد آن، تحقیر زنان، بزرگداشت آنان، کنار نهادن آزادی، ارج نهادن آن، تسلیم سرنوشت بودن و جنگیدن با آن. شاهنامه روایت انتخاب‌های گوناگون قهرمانان در مواجهه و نتایج آن است.

‏آن ادراکی که توسط خیام و فردوسی لمس شد همیشه در همین حد باقی‌ ماند، تبدیل به پروژه نشد، در حد بازیگوشی‌های حافظ برای آن که به گوشه چشم نشان دهد شکل دیگری هم می‌شود اندیشید ماند. اهمیت حافظ در پرده‌پوشی اوست، چیزی هست ولی بررسی‌اش شاید چندان صلاح نباشد.

احتمالا حافظ در عکس نقش خود فهمیده شد، دلیری حافظ در همین نگاهبانی مرزی بود. رند کسی بود که حداقل به کنایه می‌فهماند اگرچه زمانه‌ایست که ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند اما پنهان خوردن باده نصیحت چنگ و عود است.

‏صد البته که منظور حافظ از باده فقط شراب نیست، شراب تصویر نمادینی از یک اتهام بزرگ‌تر است.
پس از حافظ اما عموما به همان مرز چسبیدیم: در شجاعانه‌ترین تفسیر‌ها موضوع را به شراب تقلیل دادیم اما معلوم بود که موضوع شورشی علیه ادراک مسلط است.

متاسفانه ورود به مدرنیته و ساخت دولت به همان دلیری نیاز داشت که نداشتیم. ساخت دولت همان‌طور که در تعبیر کنایی هابز مشخص است شورش نهایی است، لویاتان ساخته می‌شود، آنچه به عنوان نفرین و برای ترساندن تصویر شده بود اینجا آگاهانه در آغوش کشیده می‌شود.

‏این تطور که چگونه تلاش برای بازگرداندن عمل آدم و حوا (خوردن سیب) وجود داشت به صورت واژگونه درمی‌آید خود یک بحث مجزاست، جایی بالاخره در اندیشه دینی این مساله را حل کردیم که چرا آدم و حوا می‌بایست آن میوه ممنوعه را می‌خوردند.

برگرداندن حافظ به نقش اصلی خود اگر کلید ماجرا باشد چگونه باید آن را انجام داد؟ گویی همه چیز از ابتدا در دسترس بود، اما باید مسیری را می‌آمدیم تا متوجه شویم.

کس چو حافظ نگشاد از رخ اندیشه نقاب
تا سر زلف سخن‌ را به قلم شانه زدند

◽️@utfinance◽️

📄 نگهبانی از نرخ‌های کلیدی

👤 داود سوری


وزیر اقتصاد، مستند به ترکیب هیات عالی بانک مرکزی، خود و مجموعه تحت مدیریتش را از سیاست‌های پولی و ارزی جاری مبرا دانست؛

بحثی که فارغ از صحت و سقم آن که مقوله‌ای در قالب نظام قانونی حاکم بر اداره کشور است، این سوال را به ذهن متبادر می‌کند که اصلا سیاست پولی و ارزی کشور چیست و چه سهم و جایگاهی در کارکرد اقتصاد کشور دارد؟

◽️@utfinance◽️

🖥 مسیر لهستان برای ورود به لیگ توسعه یافته‌ها

©️ فردای اقتصاد

◽️@utfinance◽️

عدالت چیست؟ قاضی کیست؟
و چگونه مستقل می‌شود؟

عدالت یعنی دستیابی به حق‌وحقوقِ فردی
نه تقسیم و غارت به نام برابری

در ادامه یادداشت پیشین که تلاشی بود برای فهم و تعریف مفهوم آزادی، این یادداشت تلاشی است برای فهم و تعریف عدالت، البته نه به‌عنوان شعار سیاسی و ایدئولوژیک، بلکه به‌عنوان سازوکاری برای تحقق حق‌وحقوقِ فردی.

عدالت یعنی هر فرد در چارچوب حاکمیت‌حقوق (یعنی حالتی که به حق‌وحقوق دیگران آسیب نرساند) امکان دستیابی به حق‌وحقوق خود را داشته باشد. یعنی اختیار انسان بر زندگی، بدن، اندیشه، دارایی و انتخاب‌هایش؛ به‌نحویکه هیچ قدرت سیاسی، دینی یا جمعی نتواند امکان دستیابی به این حق‌وحقوق را از او سلب کند.

اما اگر کسانی مانع این دستیابی شوند چه باید کرد؟

اینجاست که مفهوم قضاوت، داوری و دادگستری پدید می‌آید؛ ابزارهایی برای بازگرداندن حق به صاحب حق.

در فرایند تدریجی و رشد تکاملی، عدالت پدیده‌ای خودجوش (Spontaneous) بوده است. انسان‌ها به مرور یاد گرفته‌اند برای حل اختلاف، به ریش‌سفیدان، بزرگان، یا کسانی پناه ببردند که در میان جامعه به انصاف و خرد شهره بوده‌اند. عدالت از دل جامعه و اعتماد انسانی زاده شده نه از فرمان حاکمان.

دادگر، کسی بوده که حتی اگر قدرت نداشته اما قابل اعتماد بوده، سخنش نافذ بوده و مردم او را بی‌طرف و منصف می‌دانسته‌اند.

مطالعات تاریخی و انسان‌شناسی از هایک تا اوستروم و دیگران نشان داده‌اند که قضاوت و عدالت، ریشه‌ای خودجوش دارند. انسان‌ها در جوامع اولیه، پیش از پیدایش دولت یا دین، برای حل تعارض‌ها و حفظ توازن اجتماعی، سازوکارهای داوری و تنبیه شکل داده بودند. قضاوت نخست یک رفتار اجتماعی بود، نه حکومتی؛ پاسخی جمعی به پرسش دیرینِ «چه کسی حق دارد و چه کسی ندارد؟»

الیونور اوستروم، برنده نوبل اقتصاد ۲۰۰۹ در پژوهش‌هایش نشان می‌داد جوامع محلی می‌توانسته‌اند بدون دولت مرکزی، نظام‌های عادلانه‌ی قضاوت و حل‌اختلاف ایجاد کنند؛ مثلاً در تقسیم آب، چراگاه یا منابع مشترک، مردم سازوکارهایی بر پایه‌ی اعتماد و مجازات اجتماعی داشته‌اند.

اما با پیدایش دولت‌های متمرکز، قدرت سیاسی توانست داوری را از جامعه گرفته و آن را در قالب دستگاهی رسمی به نام دادگستری نهادینه کند. این تغییر خطری بزرگ در خود داشت:

وقتی داوری و قدرت در هم آمیخته شوند عدالت، تهدید می‌شود.

اینجاست که استقلال دادگستری معنا پیدا می‌کند. استقلال دادگستری یعنی حفظ همان خصلت خودجوش عدالت در قالب نهادی مدرن. قاضی نباید بازوی قدرت باشد، بلکه باید پناه فرد در برابر قدرت باقی بماند.

منتسکیو در روح‌القوانین می‌نویسد:
«آزادی از میان می‌رود، هرگاه قاضی و پادشاه در یک نفر جمع شوند.»

دادگستری مستقل ادامه‌ی همان سنت دیرینه‌ی عدالتِ خودجوش است؛ عدالتی که از اعتماد مردم زاده می‌شود نه از اراده‌ی حکومت‌ها. هرگاه نهاد قضا تابع دولت شود، عدالت از درون تهی می‌شود و مردم دوباره به رابطه، نفوذ و قدرت پناه می‌برند.

در فلسفه‌ی سیاسی کلاسیک، از جان لاک تا آدام اسمیت، عدالت نه در نیت خیر حاکمان، بلکه در فرآیند بی‌طرفانه‌ی داوری و احترام به حقوق طبیعی انسان‌ها معنا دارد. لاک می‌گفت: «هرگاه قاضی همان کسی باشد که می‌تواند قانون را به سود خود تغییر دهد، عدالت از جامعه رخت برمی‌بندد.»

عدالت یعنی سیستمی وجود داشته باشد که هیچ قدرتی نتواند به‌راحتی حقوق فرد را مصادره کند؛ نظامی که نه بر احساسات یا برابری تحمیلی، بلکه بر حق و مسئولیت استوار باشد.

عدالت، همانند بازار و زبان، پدیده‌ای خودجوش است: از تعامل آزاد انسان‌ها و تجربه‌ی تاریخی آنان شکل گرفته است، نه از طرح و دستور حاکمان. هرگاه عدالت به برنامه‌ی سیاسی یا وعده‌ی انتخاباتی تقلیل یابد، دیگر عدالت نیست، بلکه ابزار قدرت است.

در جهان مدرن، استقلال دادگستری و حاکمیت‌حقوق دو ستون عدالت‌ هستند. حاکمیت‌حقوق یعنی داوری بر پایه‌ی اصولی فراتر از میل دولت یا اکثریت؛ اصولی که ریشه در تجربه‌ی انسانی دارند و پیش از دین و حکومت وجود داشته‌اند. عدالت یعنی هرکس بتواند بدون ترس از قدرت، به نهادی رجوع کند که از قدرت مستقل است.

عدالت، همانند آزادی، پیشادینی و پیشاسیاسی است؛ از درون تجربه‌های انسانی برمی‌خیزد، نه از وحی یا فرمان.

به زبان ساده‌تر:
عدالت یعنی دستیابی به حق‌و‌حقوق،
نه تقسیم و غارت به نام برابری.

✍️ مرتضی کاظمی
🗓 ۱۵ مهر ۱۴۰۴
🔗 t.me/mortezakazemii

📄 اصلاح قیمت بنزین با فناوری‌های نوین

👥 موسی غنی‌نژاد، شهرام رضایی

پایین نگه داشتن قیمت بنزین در ایران سال‌هاست به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی و اجتماعی کشور بدل شده است. یارانه گسترده‌ای که دولت به این فرآورده اختصاص می‌دهد، اگرچه در ظاهر با هدف حمایت از معیشت مردم صورت می‌گیرد، اما عملا موجب اتلاف گسترده منابع، افزایش قاچاق و تحمیل بار مالی سنگین بر بودجه عمومی شده است.

این شرایط اسفناک و خطرناک، اصلاح وضعیت موجود را به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است، اما دولت‌ها به‌دلیل تجربه تلخ اصلاح قیمتی در گذشته، به ویژه در سال ۱۳۹۸، از اقدام در این خصوص هراس دارند. این هراس کاملا بی‌پایه نیست؛ چراکه تحلیل‌های نادرست اقتصادی این فکر را به افکار عمومی القا کرده‌اند که هر اصلاحی در نظام کنونی قیمت‌ها صرفا به معنی گران کردن است و هیچ تغییری در جهت بهبود وضعیت کنونی ایجاد نمی‌کند.

اما واقعیت درست برعکس است، ادامه وضعیت کنونی در کل به زیان عامه مردم و به ویژه اقشار کم درآمد است؛ چراکه یکی از علل کسری بودجه عمومی دولت که نقش مهمی در افزایش تورم‌ دارد، یارانه‌هایی است که به صورت عمومی به همه داده می‌شود و در کنار آن البته قاچاق و اسراف در مصرف که منابع ملی را به هدر می‌دهد.

امروزه با توجه به دستاوردهای فناوری‌های نوین می‌توان اصلاح وضع موجود را طوری پیش برد که تغییر قیمت حتی‌الامکان متوجه عامه ‌مصرف‌کنندگان حقیقی نشود و در عین حال مانع قاچاق و اسراف از سوی مصرف‌کنندگانی شود که به‌دلیل پایین بودن قیمت بیش از حد معقول مصرف می‌کنند.

◽️@utfinance◽️