من آنارکوکاپیتالیست نیستم، ولی این موضوع در حال حاضر مهم نیست. می‌خواهم به یک موضوع مهم‌تر بپردازم که فقط در مورد این دوست گرامی‌مان صدق نمی‌کند. یک جریانی نمی‌دانم آگاهانه یا شاید هم ناخودآگاه می‌خواهد «لیبرال نبودن» خود را پشت پسوند «کلاسیک» پنهان سازد. انگار این نقاب «کلاسیک» معجزه می‌کند و شما می‌توانید در موارد انضمامی و مرتبط با مسائل واقعی و روزمرۀ جامعه هیچ پایبندی به مبانی یک نظام فکری نداشته باشید، ولی با گفتن اینکه «ما تندرو نیستیم، ما لیبرال کلاسیک هستیم» کماکان اعتبار «لیبرال بودن» را برای خودتان نگاه دارید. عزیزان نظریه را جدی نگرفته‌اند. لیبرالیسم فقط تا آنجا خوب است که بشود آن را توی سر چپ‌ها کوبید. حالا چهار نفر آمده‌اند و موی دماغ شده‌اند که نخیر این نظام فکری برای خود مبانی دارد، حرف‌های ایجابی دارد و تمام آن خلاصه نمی‌شود در نقد تجربۀ سوسیالیسم. دوستان هم در مقابل یک دوگانۀ مجعول در ذهنشان ساخته‌اند که یک طرف آن کلاسیک‌های باکلاس ایستاده‌اند و در طرف دیگر این بی‌تربیت‌های دیوانۀ «آنارکوکاپیتالیست» و «لیبرتارین»، و ای مردم بدانید که این‌ها ادامۀ همان چپ‌هایی‌اند که قدیم اعلی‌حضرت مظلوم ما را اذیت می‌کردند و اکنون نقاب عوض کرده‌اند. مثلاً این‌ها می‌گویند نظریۀ اقتصادی شعبه‌ای از لیبرالیسم است و باید اقتصاد بدانید تا بتوانید سخن جدی در مسائل انسانی بگویید، آن‌ها هم می‌گفتند اقتصاد زیربناست. دیدید گفتیم یکی هستند؟! حالا اقتصادی که اتریشی‌ها می‌گویند با اقتصادی که مارکسیست‌ها می‌گفتند چه ربطی به هم دارند مهم نیست و به آن پرداخته نمی‌شود. همین که یک مشترک لفظی پیدا شد کافیست. این نامش هرچه باشد مباحثه و استدلال نیست.

در همین متنی که ایشان نوشته‌اند چه استدلالی می‌توان پیدا کرد؟ متن ایشان بیشتر یک نوشتۀ ادبی است. می‌ترسم دلخور بشوند اگر آن را با نوارهای پیاده‌شدۀ علی شریعتی مقایسه کنم. ولی وجه مشترکشان پریشانی نظری است. نسبت‌های کاملاً نادرست به لیبرالیسم می‌دهند. برای نمونه از کدام متن کدام لیبرال بخت‌برگشته‌ای استنباط کرده‌اند که حذف زور از مناسبات میان آدم‌ها معنایش این است که اگر کسی به شما حمله کرد شما حق دفاع ندارید یا حق آمادگی برای چنین حمله‌ای را ندارید یا جنبش اجتماعی فقط با «مباحثۀ آزاد» پیروز می‌شود و نیازی به مبارزه نیست؟ با استناد به کدام متن چنین نتیجه‌گیری‌هایی شده است؟ وقتی تصویر کاریکاتوری از عقیدۀ طرف مقابل می‌سازیم معنایش این است که یا با مبانی فکری آن‌ها آشنا نیستیم یا آشناییم ولی ترجیح می‌دهیم خود را به آن راه بزنیم. موضوع و محل‌های مناقشه به‌کلی رها شده‌اند و به جای پرداختن به آنها چند تا روایت از فلانی و بهمانی در نقد لیبرالیسم به یکدیگر چسبانده شده‌اند. مثلاً ما پرسیده بودیم «بازار چگونه جلوی پیوستن فرد به جمع‌ها را می‌گیرد که آن را متهم به اتمیزه کردن می‌کنید؟» آیا پاسخی برای این پرسش در این چند پست پشت سر هم پیدا می‌کنید؟ خیر. تمام دعاوی که خودشان در مباحث قبلی مطرح کردند رها شده و به این اکتفا شده است که «شما یک مشت دیوانه‌اید»! اکتفای به «شما دیوانه‌اید» تنها کسی را قانع می‌کند که از ابتدا تصمیم گرفته بود سخن شما را صرف‌نظر از محتوای بحث بپذیرد.

نمی‌شود تنها آزادی را برای همفکران خود یا حداکثر کسانی که باورهایشان منجر به آزار روحی شما نمی‌شود بخواهید و بعد بگویید ما لیبرالیم. اصلاً پایه و اساس این نظام فکری این است که هر آدمی بدون استثنا برای خودش آزادی را می‌خواهد. حتی کسی که برای مثال مازوخیسم دارد و با آزار دیدن ارضا می‌شود درواقع می‌خواهد آزاد باشد تا آزارش دهند. پس اینکه همه برای شخص خودشان یا گاهی برای همفکرانشان آزادی می‌خواهند حرف تازه‌ای نبود که لیبرالیسم به آن رسیده باشد. یک امر بدیهیست. «لیبرال بودن» دقیقاً از اینجا آغاز می‌شود که انسان می‌فهمد دیگرانی هم هستند که خودشان را مانند من بر حق‌ می‌دانند و اگر قرار باشد برای آزادی «باید یا نباید» گذاشته شود آنان خودشان را در گذاشتن این قیدها محق‌تر از من می‌دانند. حالا باید چه کنیم؟ اینجا بحث لیبرالیسم آغاز می‌شود. دوستان حتی به همین ابتدای بحث نرسیده آن را زیر پا می‌گذارند، ولی کماکان ادعا دارند لیبرال واقعی آن‌هایند و ما را «دیوانه» و «شیرین‌عقل» خطاب می‌کنند. نمی‌شود در تمام رویدادهای تاریخ معاصر ایران لیبرالیسم را ناکارآمد از توضیح مسائل بدانید و هر کسی آمد حرفی از آزادی و عدم مداخله دولت زد و خواست مسائل به وجود آمده در تاریخ معاصر را با آن توضیح دهد به خیال‌پردازی و ندیدن ظرف زمانه متهم کنید، و کماکان مدعی پایبندی به این نظام فکری باشید و خودتان را هم نمایندگان «باکلاس» آن در ایران بدانید.

می‌گویید:

آن‌ها را باید فایده‌گرایانی دانست که هیچ مرجعیت متعالی برای رفتار انسانی در جهان مدرن را به رسمیت نمی‌شناسند. این اولین و بنیادی‌ترین نقطه‌ی جدایی با آنهاست.

ای کاش اشاره‌ای ولو کوتاه و گذرا می‌شد که این «مرجعیت متعالی» که نقطۀ جدایی ماست چیست؟ چه کسی مرجع تشخیص آن است؟ البته ما نگفته می‌دانیم که اگر رد آن «مرجعیت متعالی» را بگیریم و دنبالش کنیم آخرش به دولت باز می‌گردد. حرفمان این است که چرا بعضی دوستان از اشاره به آن شرمنده هستند؟

یک توضیح هم درباره جان استوارت میل اضافه کنم. جان استوارت میل یک مثال مشهور از لیبرال‌هایی است که پس از ۱۸۴۸ از این اندیشه فاصله گرفتند و به سوسیالیسم گراییدند. میل، به قول میزس، درواقع پدر فکری تمام دولت‌های سوسیال‌دمکراتیک بعدی در قرن بیستم و بیست‌ویکم است. اثری که میل بر روی سوسیالیسمِ واقعاً موجود گذاشت از اثر خود مارکس بیشتر بود. برای مثال مک‌کلوسکی در مقدمۀ کتاب «فضیلت بورژوایی» به همین موضوع اشاره می‌کند. روتبارد هم در کتابی که پیرامون تاریخ اندیشه اقتصادی نوشت در یک فصل کامل افکار او را نقد کرد. من متوجه نشدم روی چه حسابی یک‌سوم متنی که قرار است در آن «اتریشی‌های دیوانه» نقد شوند به جان استوارت میل اختصاص یافته است. البته رساله درباره آزادی او کماکان معتبر است و ما نفهمیدیم دقیقاً نقد به آن رساله چیست.

بسیاری از مباحثی که بر روی مفهوم «سنت» بنا می‌شوند درون خودشان مغالطۀ دور دارند. آزادی «در بستر سنت خاص» رشد می‌کند. بسیار خب، اما خود آن «سنت خاص» چگونه به وجود آمده و رشد کرده است؟ اگر بدون آزادی و با اجبار فیزیکیِ حاکمان یا مراجع دینی یا سران قبایل رشد کرده و دوام آورده است، پس نمی‌تواند نسبتی با آزادی داشته باشد. اما اگر در چهارچوب آزادی رشد کرده، پس جمله دچار دور شده است: آزادی را با سنت توضیح می‌دهد و سنت را با آزادی.

مشکل اینجاست که خود این مفهوم «سنت» مبهم است و توسط کسانی که آن را به کار می‌برند تعریف نمی‌شود. هرجا نیاز باشد «سنت» را احضار می‌کنند تا ضعف استدلال پوشیده شود. میزس در کتاب نظریه‌وتاریخ بحث جالبی دارد. می‌گوید تمام ایده‌ها نهایتاً در یک زمانی از مغز یک انسانی تراوش کرده‌اند. ممکن است این اتفاق در مدارک تاریخی ثبت نشده باشد یا گم شده باشد. بعدها ممکن است انسان‌های دیگری دگرگونی‌هایی در آن ایده داده باشند تا در شکل کنونی آن‌ها به ما رسیدند. هریک از آن دگرگونی‌ها را هم باز انسانی در یک زمان مشخص اعمال کرد و انسان‌هایی دیگر آن ایده را به آن شکلش پذیرفتند. در مباحث «فیلسوفان تاریخ» این ایده‌ها شکل اسرارآمیز به خودشان می‌گیرند چنان‌که گویی زیستی قائم به ذات دارند و مستقل از انسان‌ها تحول پیدا می‌کنند و اعمال انسان‌ها را هدایت می‌کنند. این را بیشتر در نقد هگل می‌گوید.

این هم نکته‌ای است که دوستمان حتی دو مثال خودش از «سنت خاص» را از ایران ذکر نمی‌کند و حقوق انگلیسی و رمی را مطرح می‌کند. حالا این حقوق انگلیسی و رمی آیا با آزادی سازگاری دارند؟ اگر بله، پس هیچ لیبرالی با آن‌ها مشکلی نخواهد داشت. اگر خیر، پس آن بخش‌هایی که تعارض دارند باید حذف شوند. ما همین را در مورد فقه هم می‌گوییم.

بله، من هم برای این اشاره کردم که از ایران مثالی ذکر نکردید چون همین نشان می‌دهد که حتی خودتان هم ولو تلویحی پذیرفته‌اید که آن سنتی که از آن سخن می‌گویید در ایران وجود ندارد و ناچارید بروید از تاریخ غرب شاهد بیاورید. چنانکه بالاتر اشاره کردم مثلاً نمی‌توانید «کلیسا» را با «مسجد» معادل‌سازی کنید، چون سازمانی مشابه کلیسای کاتولیک در اینجا وجود نداشت؛ پس اگر فلان فیلسوف محافظه‌کار غربی از سازمان کلیسا سخن گفت یا از حقوق رمی یا کامن لا سخن گفت، صرف‌نظر از اینکه تحلیلش درست باشد یا نادرست، به‌هرحال ربطی به ما ندارد، چون ما چنین سازمانی نداشتیم و مسجد معادل کلیسا نیست یا کامن لا و حقوق رمی هم ربطی به تاریخ ما ندارند.

بنابراین حتی اگر بپذیریم که این اصطلاح «سنت» معنایی دارد، حتی اگر تعبیر نادرست دوستان از مفهوم «نظم خودجوش» را نادیده بگیریم، حتی اگر بپذیریم که در مواجهه با متفکران غربی حوزۀ علوم انسانی باید بگردیم ببینم مباحث کدام‌شان به قول شما با «مادۀ تاریخی» ما سازگاری دارد، باز هم اتفاقاً این اندیشمندان محافظه‌کار غربی هستند که مباحث‌شان ربطی به ما ندارد و نه اندیشمندانی که اساس بحث‌شان «پراکسیولوژی» است، یعنی علم کنش انسان، یعنی علمی که پدیده‌هایی را مورد بررسی قرار می‌دهد که در تمام نوع بشر و در تمام زمان‌ها و مکان‌ها یکسان است.

تمام مطالبی که شما می‌گویید در مورد قوانین مکانیک نیوتون هم صدق می‌کند. آیا فکر می‌کنید به وجود آمدن کسی مانند نیوتون نیاز به هیچ پیش‌زمینۀ نهادی و سازمانی و سنت آکادمیک و علم‌پژوهشی نداشت؟ آیا تکوین این نهادها در انگلستان صدها سال طول نکشید؟

حالا تکلیف ما با قانون سوم نیوتون که می‌گوید «هر کنشی واکنشی به همان اندازه و در جهت وارون دارد» چیست؟ بگوییم نخیر این‌ها انتزاع هستند و ما نمی‌توانیم همین‌طور این قانون را بیاوریم در ایران و باید برویم «پرسش از سنت» کنیم، مثلاً برویم به عهد خواجه‌نصیر و ابن سینا و ببینیم آن‌ها کجای راه را درست رفتند و کجا را نادرست رفتند که به تدوین قوانین مکانیک منجر نشد؟ خیر. قانون سوم در تمام زمان‌ها و مکان‌ها درست است و تمام انسان‌ها آن را تجربه می‌کنند و در نتیجه هیچ‌گاه سرشان را به دیوار نمی‌کوبند، ولو اینکه چیزی از قانون نیوتون هم نشنیده باشند. مکانیک در تمام جهان آموزش داده می‌شود، ولو اینکه «سنت» چند صد سالۀ انگلیسی که منتهی به پرورش کسی مثل نیوتون شد در آن کشورها غایب بوده باشد.

تا اینجا را البته همه می‌پذیرند و کسی فیزیک‌دانان را متهم به «انتزاع» نمی‌کند، ولی وقتی نوبت دانش اقتصاد - که گفتیم شعبه‌ای از لیبرالیسم است و شما باید لیبرال باشید تا بتوانید اقتصاد داشته باشید - می‌شود ناگهان به طرز شگفت‌آوری مقاومت می‌ورزند. برای آنکه سوءتفاهم نشود تأکید می‌کنم که حرف این نیست که روش‌شناسی فیزیک با اقتصاد یکسان است چنانکه روش‌شناسی زیست‌شناسی هم با فیزیک یکسان نیست ولی هر دو علم‌اند و هر دو در تمام زمان‌ها و مکان‌ها صدق می‌کنند. از لحاظ صدق قوانین بنیادین در تمام مکان‌ها و زمان‌ها هم تفاوتی میان اقتصاد و فیزیک و زیست‌شناسی وجود ندارد، هرچند روش رسیدن به آن قوانین در علوم انسانی قیاسی است. در علوم انسانی و اقتصاد که تکوین‌یافته‌ترین شاخۀ آن است نیز این حقیقت که انسان دست به کنش می‌زند (Woman - and Man - Acts)، رجحان زمانی، «پنجرۀ شکسته» باستیا، قانون سه، بعضی مباحث پیرامون عرصه و تقاضا و... و کلیۀ نتایجی که بر روی این قواعد بنیادین بنا می‌شوند و علم اقتصاد را می‌سازند در تمام زمان‌ها و مکان‌ها صحیح‌اند. پرسش‌هایی از این دست که از لحاظ تاریخی چه کسانی به این قوانین رسیدند و چرا آن‌ها رسیدند و ما نرسیدیم تنها از جنبۀ تاریخ علم اهمیت دارد. ما صرفاً از جهت احترام به میراث امثال میزس نام او را می‌بریم، وگرنه مباحث قائم به شخص نیستند.

بله، آن «سنتی» که کماکان دارد هیئت بطلمیوسی درس می‌دهد شایسته حذف شدن است چون با فیزیک مکانیک تعارض دارد، چنانکه آن سنتی که با لیبرالیسم تعارض دارد شایستۀ حذف شدن است. ما لیبرال‌ها نمی‌گوییم دولت وظیفه دارد به زور برود و هر کجا هیئت بطلمیوسی درس می‌دهند بساطشان را با چوب و چماق جمع کند (درحالی که بعضی دوستان معتقدند دولت این وظیفه را دارد و حالا نمی‌دانم چرا مدعی «سنت» شده‌اند). بگذار دور هم خوش باشند. ولی بطلمیوس برای شما فضاپیما یا موشک نمی‌سازد. همچنان‌که در اقتصاد هم مانعی نیست نظریات غلط را درس بدهند. چنان‌که همین امروز در تمام دانشگاه‌ها دارند نظریات غلط آموزش می‌دهند و نامش را جریان اصلی گذاشته‌اند یا در سیاست مباحث فاشیست‌ها یا در جامعه‌شناسی مباحث کمونیست‌ها را درس می‌دهند. ما به تنها چیزی که در این زمینه اعتراض داریم این است که چرا دارند از بودجۀ عمومی این کار را انجام می‌دهند. ولی اگر می‌خواهید توسعه و رفاه داشته باشید، می‌خواهید مردم‌تان گوشت بیشتر مصرف کنند، آب و برقشان قطع نشود، دارو کم نداشته باشند، هوایشان پاک باشد، نرخ جرم و جنایت‌شان پایین باشد و... راهش همان است که علم اقتصاد به عنوان شعبه‌ای از لیبرالیسم می‌گوید و این علم همان‌قدر که در قلب آمریکا صدق می‌کند در دارفور هم صحیح است. نیویورک به همان دلیلی توسعه یافت که دارفور توسعه نیافت. پیشرفت آن یکی و عقب‌ماندگی آن دیگری توضیح متفاوت ندارند.

این پاسخ به مرور و در چندقسمت نگاشته می‌شود.

قسمت اول.

اگر لیبرتارینیسم را ابداع منحصر به فرد روتبارد بدانیم، اساسا ارجاع ریشه‌های فکری آن به جان‌استوارت میل، مصداق بارز مغلطه پهلوان پنبه است؛ گویی کارل مارکس را مبدع یا الهام‌بخش اقتصاد نئوکلاسیک بدانیم.


اما چرا روتبارد و لیبرتارینیسم ارتباطی به میل ندارد و از او الهام نگرفته است؟ چرا این ارجاع بی‌ربط و غیرمنطقی است؟

روتبارد در کتاب «Austrian Perspective on the History of Economic thought»، صفحه 277، درباره استوارت میل می‌نویسد:

او نه ذهنی مرتب و کادری داشت و نه رویکردی قاطع؛ بلکه درست نقطهٔ مقابل آن بود: ذهنی نرم( ترجمه درست: شل‌مغز)، مردد و مبهم داشت و در تضاد آشکار با پدر فولادینش بود. جان استوارت میل از آن دسته آدم‌هایی بود که اگر نظری را می‌شنید یا می‌خوانْد که آشکارا با دیدگاه خودش ناسازگار بود، می‌گفت «بله، در این هم نکته‌ای هست» و بعد آن باور ناسازگار را هم وارد جهان‌بینی گسترده اما آشفته‌اش می‌کرد.

روتبارد در ادامه، دلیل محبوبیت میل را اینگونه توصیف می‌کند:

از این رو، «ترکیب» فکری او روزبه‌روز گسترش می‌یافت، اما نه به صورت یک نظام منسجم، بلکه بیشتر شبیه تلی انباشته از عناصر متنوع و متناقض. نتیجه‌اش این شد که آثار میل برای دانشجویان دکتری ــ که باید مدام چیزی منتشر کنند ــ به میدان بازی دلخواهی تبدیل شد.

روتبارد گرایش فکری میل را اینگونه توصیف می‌کند:

بحث درباره اینکه «واقعاً دیدگاه میل چه بود؟» به صنعتی بی‌پایان تبدیل شده است. آیا او لیبرال طرفدار آزادی اقتصادی بود؟ سوسیالیست؟ رمانتیک؟ کلاسیک؟ مدافع آزادی مدنی؟ یا طرفدار اخلاق‌ورزی اجباری دولتی؟ پاسخ در همهٔ موارد «بله» است.

روتبارد(ص 281) اندیشه سیاسی میل را مخرب، انحراف از اسلاف کلاسیک و هموارکننده راه جریان‌های سوسیالیستی در بریتانیا معرفی می‌کند:

اما در حالی که اقتصاددانان کلاسیک طرفدار سرسخت بازار آزاد نبودند، دست‌کم گرایش نیرومندی به آن داشتند؛ برای آنان، لسه‌ـ‌فر اگر نه یک اصل، دست‌کم نوعی راهنما یا گرایش بود که تا حدی می‌توانست موضعشان را سمت‌وسو بدهد. اما میل به‌طور چشمگیری از این جریان فاصله گرفت. او که همواره با لحنی اخلاقی سخن می‌گفت، سنت فکری نامبارکی را بنیان گذاشت: این‌که بپذیریم سوسیالیسم و حتی کمونیسم «نظام اجتماعیِ ایده‌آل» هستند، و سپس با آه‌وناله عقب‌نشینی کنیم و بگوییم که متأسفانه در این دنیای سخت و عملی تحقق‌پذیر نیستند. سرمایه‌دارانی که بحث را با واگذاری میدان اخلاقی به رقیبان خود آغاز می‌کنند، محکوم‌اند که در بلندمدت (اگر نه در کوتاه‌مدت) در برابر سوسیالیسم شکست بخورند.


روتبارد در ادامه به استقبال سوسیالیست‌ها از میل اشاره می‌کند:

در نتیجهٔ این نکته شگفت‌انگیز نیست که جناح‌های مختلف سوسیالیست‌ها از اصول اقتصاد سیاسیِ میل استقبال کردند. سوسیالیست‌های اوون‌گرا ــ که در آن زمان مهم‌ترین گروه سوسیالیستی در بریتانیا بودند ــ کاملاً موافق و همراه بودند.
تعظیم‌ها و احترام‌گذاری‌های اخلاقیِ میل نسبت به تعاونی‌ها و کمونیسم، با استقبال گرمِ جنبش نوظهور سوسیالیست‌های مسیحی روبه‌رو شد. از میان سه‌گانهٔ معروفِ کشیشان جوان انگلیکن که رهبری سوسیالیست‌های مسیحی را برعهده داشتند، کشیش چارلز کینگزلی‌ (1819–1875) اصول میل را ستود؛ یکی دیگر از رهبران، جان مالکم لادلو، وکیل، نیز در مجلهٔ Fraser’s Magazine از این اثر تمجید کرد.

این نگاه روتبارد به میل چنان آشکار است که گوردون می‌نویسد:

روتبارد، میل را اندیشمندی مبهم، بیش از حد اهل مصالحه، و گریزان از اصول استوار می‌دانست.

اندیشه و آثار میل، مورد توجه بسیاری از سوسیالیست‌های بعدی و دشمنان لیبرالیسم کلاسیک و سرمایه‌داری قرار گرفت. رایکو در این باره می‌نویسد:

در واقع، آلن رایان (۱۹۹۳: ص. ۳۰۲) در استدلال اینکه ضدّیت با سرمایه‌داری یکی از ویژگی‌های لیبرالیسم است، به شخصی جز جان استوارت میل استناد نمی‌کند؛ میل می‌نویسد (۱۹۶۵: ص. ۲۰۹):

«عموم کارگران در این کشور و بیشتر کشورهای دیگر، به همان اندازه از انتخاب آزادانهٔ شغل و آزادی جابه‌جایی بی‌بهره‌اند که… در هر نظامی غیر از برده‌داریِ صریح می‌توان تصور کرد.»

آن هم در زمانی که در همین انگلستان و دیگر کشورها، «سرف‌ها» (رعایا) در شمار میلیونی به شهرها و حتی سرزمین‌های خارجی مهاجرت می‌کردند.

از آنچه ذکر شد، برمی‌آید رابطه روتبارد و لیبرتارینیسم با جان‌استوارت میل، بیشتر از آنچه که ادعا‌شده باشد، از جنس «-ادب از که آموختی؟ +از بی‌ادبان» است و آشتی میان آن‌ها به چشم نمی‌خورد.

پایان قسمت اول

قسمت دوم

نویسنده در ابتدای متن خود لیبرتارین‌ها را با لیبرال‌های پروگرسیو یکسان دانسته که خطایی فاحش است. زمانی می‌توان ابعاد این خطا را درک کرد که بدانیم روتبارد، به عنوان پدر لیبرتارینیسم، کتابی با عنوان  «عصر پراگرسیو» نگاشته و در روایتی تاریخی، تک تک عناصر لیبرالیسم‌نو یا همان لیبرالیسم پراگرسیو را نقد می‌کند.

اما لیبرالیسم‌نو یا لیبرالیسم پراگرسیو چیست؟ چه تفاوتی با نسخه کلاسیک دارد؟ تلاش کردم متن خلاصه‌ای بنویسم، اما این توضیح خلاصه شده رایکو برای این بحث کفایت می‌کند:


"" بی‌تردید واژهٔ «لیبرال» در طول زمان به‌طور چشمگیری دگرگون شده است. یوزف شومپیتر (1954: ص 394) با طعنه یادآور شد که دشمنان نظام اقتصاد آزاد در واقع با به‌کار بردن نام «لیبرال» برای عقاید خود ــ که از لحاظ تاریخی درست نقطهٔ مقابل معنای اصلی لیبرالیسم بود ــ ناخواسته به آن نظام احترام گذاشتند.

روایت رایج

روایت متعارف چنین است: از قرن هجدهم به بعد، لیبرال‌ها به‌طور معمول به عدم‌مداخلهٔ دولت (لِسه‌فِر) باور داشتند. اما از دهه‌های پایانی قرن نوزدهم، اندیشمندانی چون  گرین و هابهاوس در بریتانیا (و همتایانشان در آمریکا، آلمان و جاهای دیگر) دریافتند که لسه‌فر دیگر برای شرایط جامعهٔ مدرن کفایت نمی‌کند. آنان غالباً از جان استوارت میل الهام می‌گرفتند.

در این دیدگاه، دولت ــ که لیبرال‌های قدیم آن را دشمن آزادی فردی می‌دانستند ــ اکنون «موتوری نیرومند» برای پیشبرد آزادی در ابعاد مهم قلمداد می‌شد. بدین ترتیب، لیبرالیسم قدیم جای خود را به لیبرالیسم جدید (لیبرالیسم پروگرسیو) داد.

نقدِ این روایت

نخست باید اشاره کرد که این دگرگونی معنایی هدفی سیاسی داشت: آسان کردن راه برای گسترش عظیم برنامه‌های دولت (که در نهایت به‌طور نظری به برنامه‌ای بی‌حدومرز تبدیل شد). اما این ضرورت ادعایی بر اساس نظریه‌ای بسیار مشکوک استوار بود. طبق این نظریه، لیبرالیسم قدیمِ لسه‌فر بر اثر تغییرات عمیق اجتماعی «منسوخ» شده بود. بنیان‌گذاران «لیبرالیسم جدید» ادعا می‌کردند که قدرتِ بنگاه‌های اقتصادی بر مصرف‌کنندگان و کارگران چنان عظیم شده که اقتصاد آزاد دیگر نمی‌تواند عدالت و آزادی را تأمین کند.

از همه مهم‌تر، استدلال برای «لیبرالیسم جدید» از اساس نادرست است. زیرا هدفِ «فرد آزاد» نمی‌تواند معیار تعریف لیبرالیسم باشد. ایدئولوژی‌های دیگری مانند آنارشیسم کمونیستی و بسیاری از انواع سوسیالیسم نیز همین هدف را دارند.

آنچه لیبرالیسم را از ایدئولوژی‌های رقیب جدا می‌کند، نتایج نیست، بلکه ابزارها و برنامهٔ عملی‌اش است:
مالکیت خصوصی، اقتصاد بازار، و محدودسازی قدرت دولت و نهادهای دولتی.

تصاحب واژهٔ لیبرال از سوی سوسیال‌دموکرات‌ها بسیار موفق بود، تا جایی که برخی طرفداران اقتصاد آزاد (لیبرتارین‌ها) ترجیح دادند خود را «فردگرا» بنامند (رایکو 1997). اما جالب‌تر این بود که سوسیالیست‌هایی مانند جان دیوئی به‌سراغ همین واژه نیز رفتند.

به‌گفتهٔ دیوئی، «فردگرایی قدیم» ــ که به دوران پیش از شرکت‌های بزرگ و علوم اجتماعی مدرن تعلق داشت ــ باید کنار گذاشته شود و جای خود را به فردگرایی نوین بدهد (دیوئی 1930).

یکی از نتایج این «فردگرایی نوین» ایجاد شورای هماهنگ‌کننده و هدایت‌گر اقتصاد بود؛ جایی که «سران صنعت و مالیه» در کنار «نمایندگان کارگران و مقامات دولتی» اقتصاد را برنامه‌ریزی می‌کردند. این طرح آشکارا نسخه‌ای از دولت شرکتی بود که موسولینی در ایتالیا بنا می‌کرد؛ اما دیوئی این شباهت را نادیده گرفت.""


به این ترتیب می‌توان دریافت که نویسنده سطور کوت شده، اساسا درباره اینکه لیبرتارینیسم چیست و لیبرتارین دارای چه عقیده‌ای است، تصور دقیقی ندارد.


پایان قسمت دوم

قسمت سوم

خیر، لیبرتارینیسم نام دیگر لیبرالیسم کلاسیک است. تفاوت چشمگیری بین این دو نحله سیاسی وجود ندارد. لیبرتارینیسم صرفا اصول لیبرالیسم کلاسیک را در حوزه‌های بیشتری اعمال می‌کند.

موری روتبارد، لیبرتارینیسم را بخشی از از لیبرالیسم کلاسیک می‌دانست و معتقد بود تاریخ این ایدئولوژی دستکم به قرن هفدهم بازمی‌گردد. او در کتاب «برای یک آزادی نوین، مانیفست لیبرتارین» می‌نویسد:

هدف لیبرال‌های کلاسیک تحقق آزادی فردی در تمام جنبه‌های مرتبط آن بود. در حوزهٔ اقتصاد، مالیات‌ها باید به‌طور چشمگیری کاهش می‌یافت، کنترل‌ها و مقررات حذف می‌شد، و انرژی، ابتکار و بازارهای انسانی آزاد می‌شدند تا در تبادلاتی تولید و خلق کنند که به نفع همگان و اکثریت مصرف‌کنندگان باشد.

نظریه‌پردازان اولیهٔ لیبرتارینیسم کلاسیک، هم‌ترازگران در جریان انقلاب انگلستان و فیلسوف شهیر جان لاک در اواخر قرن هفدهم بودند، و پس از آن، اپوزیسیون لیبرتارین رادیکال یا «ویگ واقعی» علیه «ویگ مستقر» ــ رژیم بریتانیای قرن هجدهم ــ ظهور کرد.

اساسا پروژه فکری روتبارد احیای لیبرالیسم کلاسیک بود. تمام مقدمه کتاب فوق این ادعا را تایید می‌کند. نام لیبرتارین صرفا به این خاطر انتخاب شد که واژه لیبرال از سوی سوسیال‌دموکرات‌ها مصادره شده بود و به واژه جدیدی برای تاکید بر تمایز با آن‌ها نیاز بود.

از طرفی، لیبرتارینیسم بر دو اصل «عدم تجاوز» و «حقوق مالکیت خصوصی» استوار است که استدلال‌ها در بخش حقوق مالکیت خصوصی، مستقیما از لاک اخذ شده‌اند.

شاید بتوان جدی‌ترین تفاوت لیبرتارین‌های آنارشیست با لیبرال‌های کلاسیک را در عدم‌اعتقاد یا اعتقاد به نوعی توافق جمعی یا با اغماض، «توافق اجتماعی» خلاصه کرد.

مک‌میکن در این سطور، بررسی دقیق‌تری از یکسان بودن مقصود از دو عبارت لیبرتارین و لیبرال‌کلاسیک داده است.

به بیانی دیگر، نویسنده سطور کوت شده، توجه دقیقی به خاستگاه لیبرتارینیسم نداشته و آن را بی‌ارتباط با لیبرالیسم کلاسیک معرفی می‌کند.

پایان قسمت سوم.

قسمت چهارم.

خیر، یک اصل نیست، دو اصل است. حتی یکی از آن دو اصل هم آزادی فردی نیست. آن دو اصل، «اصل عدم تجاوز» یا NAP و «حقوق مالکیت خصوصی» هستند.

تصویر بخشی از مقدمه اختصاصی والتر بلاک برای خوانندگان نسخه فارسی کتاب «اخلاق آزادی» است که پشت جلد آن چاپ شده.

پایان قسمت چهار.

قسمت پنجم

اگر فرض کنیم ریشه‌های اندیشه لیبرتارین به قرن نوزدهم بازمی‌گردد، برچسب کهنه‌پرستی به نظر درست نمی‌رسد.

برای اطلاع، ریشه‌های باستانی این ایده سیاسی به چین و «لائوتسه» بازمی‌گردد.(برای آزادی‌نوین ص77) اولین تئوریسین منجسم «آنارشیست» آن در عصر مدرن نیز «گوستاو دو مولیناری» است.

پایان قسمت پنج.

قسمت شش

خیر. لیبرتارینیسم مانیفست دارد. این‌بار نسخه صوتی آن را می‌گذارم کار راحت‌تر باشد.

پایان قسمت شش.

قسمت هفت

اصلا هدف حذف زور از محاسبات نیست.

روتبارد، صفحه 54 اخلاق آزادی:

«به عبارت دیگر، استفاده از خشونت علیه چه کسانی مشروع است؟»

تورقی کرده باشید متوجه این نکته خواهید شد.

پایان قسمت هفت

همچنان دو مورد دیگر از فکت‌های نادرست در قسمت نخست از سه قسمت نگارش شده باقی مانده. خواستم دستکم ده مورد را بنویسم، اما پشیمان شدم.

به نظرم تا همین‌جا هم توانسته‌ام از ادعایم در اینجا دفاع کنم.

اگر قرار بر نقد و نظری هم هست، این سطح از بی‌دقتی بیشتر توی ذوق می‌زند.

📄 آیا لیبرال‌ها «راست» هستند؟

فردریش فون هایک، در مقاله درخشان «چرا محافظه‌کار نیستم»، که به صورت یک مؤخره در کتاب «منشور آزادی» آمده است، خط بطلانی بر یک کژفهمی رایج سیاسی می‌کشد. بسیار شنیده‌ایم که لیبرال‌های کلاسیک و مدافعان بازار آزاد را در کنار محافظه‌کاران در یک جبهه قرار می‌دهند؛ جبهه‌ای که معمولاً «راست» نامیده می‌شود. اما هایک با دقت و تأکید نشان می‌دهد که این هم‌نشینی، نه از سرِ اشتراکِ مبنایی، بلکه صرفاً تاکتیکی و حاصلِ وجودِ دشمنِ مشترکی به نام «سوسیالیسم» بوده است.

از نگاه فردریش فون هایک، لیبرالیسم جایگاهی مستقل دارد و در یک مثلث سیاسی قرار می‌گیرد که دو رأس دیگر آن سوسیالیسم و محافظه‌کاری‌اند؛ رئوسی که هر دو، اگرچه با اهدافی متفاوت، در تمایل به «اقتدار» و «کنترل جامعه» اشتراک دارند.

🔗 متن کامل را اینجا بخوانید

◽️@utfinance◽️

📹حکومت قادر مطلق

👥 گفت‌وگوی امیرحسین خالقی با موسی غنی‌نژاد درباره کتاب «حکومت قادر مطلق» نوشته لودویگ فون میزس

🎙نسخه صوتی

◽️@utfinance◽️

📄 سوسیالیسم یک آموزه سیاسی است، نه اقتصادی

👤 ویلیام اندرسون

ترجمه: هوش مصنوعی

اغلب گفته می‌شود که لودویگ فون میزس نشان داد سوسیالیسم غیرممکن است. این گفته کاملاً درست است، اما دقیقاً به چه معناست؟ و سوسیالیسم چیست؟

برای درک استدلال میزس و ماهیت سوسیالیسم، باید بین علم اقتصاد و آموزه‌های سیاسی تمایز قائل شویم. اقتصاد مطالعه کنش انسانی است؛ علمی است توصیفی که به بررسی قوانین حاکم بر استفاده انسان از ابزارها برای رسیدن به اهداف می‌پردازد. در مقابل، فلسفه سیاسی یا نظریه سیاسی، هنجاری است؛ این حوزه به این می‌پردازد که چه کسی باید صاحب چه چیزی باشد و جامعه چگونه باید سازماندهی شود.

◽️@utfinance◽️

#سوسیالیسم
#میزس

📄 بلومبرگ: طرح ممدانی برای بازنگری پلیس نیویورک، در مرحله آزمون قرار گرفت

شهردار منتخب نیویورک، زهران ممدانی، در اولین حضور عمومی خود پس از پیروزی در انتخابات، با کمیسر پلیس جسیکا تیش دیدار و گفتگو کرد.

این ملاقات که در بنای یادبود پلیس شهر نیویورک، واقع در نزدیکی مرکز مالی جهانی برگزار شد، به بحث درباره طرح‌های ممدانی برای بازنگری در عملکرد اداره پلیس نیویورک (NYPD) اختصاص داشت.

ممدانی که پیشتر برنامه‌هایی برای اصلاحات گسترده در نیروی پلیس ۱۷۸ ساله این شهر ارائه کرده بود، در حال حاضر با چالش‌های اولیه در اجرای این طرح‌ها در داخل NYPD مواجه است. کمیسر تیش قرار است در سمت خود باقی بماند.

این رویداد، که حاکی از آغاز دوران جدیدی در مدیریت شهری نیویورک است، تاثیر مستقیم و قابل توجهی بر بازارهای مالی نخواهد داشت، اما از اهمیت محلی بالایی برخوردار است.

#زهران‌ممدانی

◽️@utfinance◽️

◽️ آیا بازار شکست می‌خورد؟

موسی غنی‌نژاد در این ویدیو توضیح می‌دهد که #شکست‌بازار یک افسانه است.

🔗 https://t.me/UTfinance/2390

◽️@utfinance◽️

👤 پیتر بوتکه درباره #شکست‌بازار می‌گوید:

«اگر شما دست و پای مایکل فلپس (شناگر طلایی المپیک‌ها) را ببندید و با زنجیر سنگینش کنید و داخل یک استخر پرتش کنید و او غرق شود، مسلما این را "شکست ورزش شنا" اعلام نخواهید کرد. به همین ترتیب وقتی بازارها زیر بار مقررات بی‌جا و اضافی سنگین و منحرف شده‌اند، چطور این را "شکست بازار" می‌نامید؟»

◽️@utfinance◽️

🖥 کدام نوع حکمرانی اقتصادی به رفاه و رشد منجر می‌شود؟

👤 مسعود نیلی از نتایج بررسی بیش از ۴۰ کشور جهان می‌گوید

©️ فردای اقتصاد

◽️@utfinance◽️