تا چند بِسینه تخمِ تقوی کاریم
دل مُرد، بیا روی بِمَستی آریم
دهقانیِ میخانه زِ کَف نگذاریم
تسبیح بِکاریم و قَدَح بَرداریم.

#شاه‌نظر‌قمشه‌ای

تذکره‌ی میخانه؛ملاعبدالنبی فخرالزمانی قزوینی؛ تصحیح و تنقیح و تکمیل تراجم باهتمام احمد گلچین‌معانی؛ اقبال؛ ۱۳۶۷: ۸۳۶، زیرنویس.
https://t.me/tarikhfarhanghonariranzamin

با تبریک فراوان به دوست قدیمی و فاضلم، شاعر خوش ذوق و خلاق، و پژوهشگر صاحب نظر و صائب نظر جناب آقای سیدعلی میرافضلی باید بگویم که بدون تردید، بهترین کتاب درباره ی شعر که در چند روز اخیر خوانده ام، همین "کتاب چهارخطی" (کندوکاوی در تاریخ رباعی فارسی) ایشان است و در اولین فرصت آن را معرفی خواهم کرد.

کانال: "عشق انگار اختراع من است"

@bahadorbagheri1347

▫️«کتاب چهارخطی»، امروز برگزیده سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال شد. همین کتاب، چند روز پیش، برگزیده بخش "درباره شعر" جشنواره شعر فجر نیز شده بود.
...
"کتاب چهارخطی"، مجموعۀ ۱۰۱ یادداشت کوتاه در مورد رباعیات قدیم و جدید فارسی است که در ۴۱۲ صفحه توسط انتشارات سخن منتشر شده است.
این یادداشت‌ها، صورت پیراستۀ مطالبی است که طی سه سال گذشته در کانال «چهار خطی» انتشار یافته و از نقد و نظر صاحب‌نظران بهره‌مندی یافته است. تنظیم بسیاری از یادداشت‌های کتاب، به اقتضای بستر انتشار اولیۀ آن‌ها در فضای مجازی، و محدودیت حجم حروف قابل انتشار در هر مطلب، صورت اجمال دارد. در نسخۀ چاپی، ساختار اولیۀ یادداشت‌های کانال «چهار خطی» ، به‌جای مانده و نکات تکمیلی بدان‌ها افزوده شده است.


"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4

🔺 خواندن « «کتاب چهار خطی» برای عشاق رباعی، جذاب است

◾ چند روز گذشته اختتامیه جشنواره شعرفجر با نقاط روشن و تاریک زیادی در استان سیستان‌وبلوچستان برگزار شد و شعرفجر برگزیدگان خود را شناخت. یکی از برگزیدگان جشنواره شعرفجر در سال ۹۸، سیدعلی میرافضلی نویسنده اثر «چهارخطی» بود که توانست در بخش «درباره شعر» یا همان نقد و تحلیل برگزیده شود. «چهارخطی» دربرگیرنده ۱۰۰ یادداشت در نقد، تحلیل و بررسی رباعی از جنبه‌های گوناگون تاریخی و ادبی است.
مشاهده در سایت:
qudsonline.ir/news/691292

▫️پایگاه خبری تحلیلی #قدس_آنلاین
▫️در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
بله | سروش | آپارات | اینستاگرام | توئیتر | یوتیوب | قدس TV

↪️@qudsdaily
↪️qudsonline.ir

دو رباعی

ازبغض پرم اگرچه تلخ است، بده
هی جام پیاپی به من مست بده

دارم خفه می‌شوم از این دلتنگی
ای حال گریستن به من دست بده

✍️

در جنگل اگر پلنگ‌ها منتظرند
کابوس تمام سنگ‌ها منتظرند

بیچاره پرنده مرد، وقتی که شنید
بیرون قفس تفنگ‌ها منتظرند

#سجاد_شریفی
#

‌

این گیدیِ گبر از کجا پیدا شد؟
این صورتِ قبر از کجا پیدا شد؟
خورشیدِ مرا ز دیده‌ام پنهان کرد
این لکّه‌ی ابر از کجا پیدا شد؟

«منسوب به ابوسعید»

ـ @berkeye_kohan ـ

‌

‌

پیامِ جنابِ آقای «سید علیِ میرافضلی» پژوهشگرِ عزیز در رابطه با رباعیِ دو پستِ قبل:


«این رباعی آن‌چنان که از ترکیب الفاظ و نوع ردیفش معلوم است، نمی‌تواند از شیخ ابوسعید باشد. غیر از این، در دیوان سالک قزوینی شاعر دورۀ صفوی نیز این رباعی ثبت است و پیشترها در مقاله‌ای نشان داده‌ام که بسیاری از رباعیات مزه‌دار ابوسعید، محصول ذهن و زبان شاعران دورۀ صفوی است.

رک. دیوان سالک قزوینی، ص 716»

پایانِ پیامِ ایشان.


لینکِ کانالِ ایشان با نامِ چهارخطی هم در ادامه👇🏼

ـ ‌@Xatt4 ـ

‌

▫️هرچه نخوردی، یَخنی است!

گر کم رسدم وظیفۀ وصلت او
از ناز بود، نباشد از قلّت او
و آنگه گوید: هرچه نخوردی یَخنی است
من بندۀ آن عشوه و آن حیلت او!

مولانا محمد بلخی
(درگذشتۀ 672 ق)
●
یَخنی، گوشت پُخته است که به صورت قورمۀ مرغوب یا آبگوشت پُر ملاط و اعیانی عرضه شود. بسحق اطعمه (درگذشتۀ 840 ق)، بارها در دیوان خود، از یَخنی سخن گفته است: «بگو به مطبخی ما که گوشت، یَخنی کن» (ص 152)؛ یا: «در غارت خوان، یَخنی بردار و غنیمت دان» (ص 184). فرهنگ‌نویسان، یَخنی را به معنی ذخیره و اندوخته هم آورده‌اند و شواهدی از متون نظم و نثر فارسی، این معنا را تأیید می‌کند (رک. لغت‌نامه، 15: 23755؛ فرهنگ بزرگ سخن، 8: 8520). ضمن اینکه دمانیسی، در دو جای کتاب خود، «یخنی» را در برابر ذُخر و ذخیره عربی قرار داده است (مجمع الاقوال فی الحکم و الامثال، 95، 236).
عبارت « هرچه نخوردی، یَخنی است»، ضرب المثل متروکی است که در قرن ششم و هفتم رایج بوده و به تدریج از خاطرها رفته است. مؤلف «قرة العین» در سال‌های میانی قرن ششم به این مثل اشاره کرده است: «مردمان گویند: هرچه نخوری یخنی بود» (ص 16). بعضی مثل‌نگاران قدیم مثل هبله رودی و مخلص لاهوری هم به آن اشاره داشته‌اند (رک. مجمع الامثال، 144؛ مرآت الاصطلاح، 468: نخورده یخنی است). مثل نگاران امروزی هم این مثل را ثبت کرده‌اند (رک. امثال و حکم، 4: 1924؛ داستان‌نامۀ بهمنیاری، 547؛ فرهنگ امثال سخن، 1151).
در متون قدیم، تا آنجا که دیده‌ام، نظامی گنجوی در دو منظومۀ خود این مثل را به کار بُرده است. در شرف نامه گوید (ص 52):
مخور غم به صیدی که ناکرده‌ای
که یخنی بود هرچه ناخورده‌ای
به دشواری آید گهر سوی سنگ
ز سنگش تو آسان کی آری به چنگ

و در خسرو و شیرین (ص 174):
اگر سودی نخوردی، زو زیان نیست
بود ناخورده یخنی، باک از آن نیست
کنون وقت شکیبایی است، مشتاب
که بر بالا به دشواری رود آب

مرحوم فروزانفر، مثل را به وجه مثبتش نقل کرده است: هرچه بخوردی یخنی است. سیاق عبارت، و سابقۀ کاربرد آن در متون و فرهنگ‌ها، این ضبط را تأیید نمی‌کند. بنابراین، ما آن را به «نخوردی» تغییر دادیم. البته، هبله‌رودی در جای دیگری از مجمع الامثال خود، مثل را به عبارت «هرچه بخوری یخنی بود» نیز ثبت کرده (ص 210) که بر خلاف اجماع منابع و مفهوم مثل است. مگر آنکه آن را در وجه طعنه‌آمیز تلقی کنیم.
●
مثل نگاران قدیم و جدید ما، طبق رویۀ معمول خود، به مفهوم این مثل اشاره‌ای نکرده‌اند، غیر از دکتر انوری که آورده: «آنچه نخورده‌ایم یخنی است، انسان آنچه را ندیده و یا ندارد، خوب و گوارا می‌پندارد. یخنی: ذخیره و پس انداز» (فرهنگ امثال سخن، 26). طرز استعمال مثل در شعر نظامی و مولوی، از استنباط ایشان حمایت نمی‌کند. نظامی، هر دو بار، مثل را در مقام نصیحت و دلسوزی آورده است و از قول گوینده، به مخاطب می‌گوید: اگر به خواستۀ خود نرسیدی، شکیبایی به خرج بده. رسیدن به مقصود، به آسانی ممکن نیست. دل رنجه مدار که در آینده، موقعیتی بهتر از این، نصیبت خواهد شد. در شعر مولانا، عاشق خود را چنین تسلی می‌دهد که اگر وصال یار نصیبش نمی‌شود، به خاطر ناز معشوق است، نه عدم تمایل او. این گفتۀ معشوق که «هرچه نخوردی، یخنی است» مفهومش این است که اگر عاشق این نوبت به کام دل نرسیده، چیزهای بهتری در انتظار اوست. عاشق اگرچه این گفته را، عشوه و حیله می‌داند، اما عاشقان را وعدۀ دروغ نیز خوشایند است!
نویسندۀ قرة العین، این آیۀ قرآن را معادل مثل مذکور دانسته است: ما عندکم ینفد و ما عندالله باقی (نحل، 96) که تا حدودی می‌توان مشابهتی برای آن در نظر گرفت. در امثال فارسی، مثل «هرچه را نخوری، داری» (داستان‌نامۀ بهمنیاری، 546)، به مثل مورد نظر ما شباهت بیشتری دارد و مفهوم ذخیره در آن، مندرج است.
به نظر من، یخنی در مثل «هرچه نخوردی یخنی است»، در هر دو سطح واژگانی، گورشت قورمه/ پس انداز، می‌تواند درست باشد. در مقام خویشتن‌داری، نخوردن، همان مفهوم خوردن را می‌دهد، و دست از کام شستن، نوعی کامجویی است. چه بسا، از معنی اصلی واژه، معنی مجازی آن شکل گرفته باشد.
●●

"چهار خطی"
https://telegram.me/Xatt4

ای ساقیِ بادهء محبت، جامی
وی قاصدِ غمزهء بیان، پیغامی
تا کِی هدفِ تیغِ تغافل باشیم
لطفی، قهری، تبسمی، دُشنامی.

#لطفی‌تبریزی #موزون‌الملک

تذکره‌ی میخانه؛ملاعبدالنبی فخرالزمانی قزوینی؛ تصحیح و تنقیح و تکمیل تراجم باهتمام احمد گلچین‌معانی؛ اقبال؛ ۱۳۶۷: ۸۲۰، زیرنویس.
https://t.me/tarikhfarhanghonariranzamin

صد تخته نگر ز سیم در هر سویی
صد توده نگر ز برف بر هر کویی

در گوشهٔ تاب‌خانه‌ با مَه‌ْرویی
آتش کن و می خور و برافکن بویی

(معزّی نیشابوری، جنگ رباعی، استاد علی میرافضلی، ص۹۹)

معنای تابخانه: در لغتنامهٔ دهخدا:
خانه‌ای که در آن شیشه بندی بود تا هر چه از بیرون باشد دیده می‌شود و روشنائی خورشید در آن افتد. بعضی خانه‌ای را گفته‌اند که دیوار آن‌را از آئینه و در و پنجره آن‌را از بلور کرده باشند که هر که در درون باشد بیرون را تواند دید. خانه‌ای را گویند که در آن بخاری و تنور باشد. شبستان. کاشانه.

طفلانه هوس نکن طُفیلی هارا
این کار خراب کرده خیلی هارا

مجنونی اگر، برو پی یک لیلی
دنبال نکن تمام لیلی هارا

#خلیل_جوادی
@khalil_javadi

📔نقد و معرفی کتاب چهارخطی؛ کندوکاوی در تاریخ رباعی
🗓شنبه 3 اسفند
🕰 16/30الی 18
🏡 سالن حافظ
💢خانه اندیشمندان علوم انسانی💢
🆔 @iranianhht

💢 انجمن علمی-دانشجویی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران برگزار می‌کند:

📌 رباعیات خیام و خیامانه‌های فارسی

🙎🏻‍♂ سخنران: سیدعلی میرافضلی


🗓 یک‌شنبه، ۴ اسفند
🕛 ساعت۱۲ تا ۱۴

🚪 دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، طبقه‌ی چهارم، تالار کمال

https://t.me/AnjomaneElmi

هست آنچه نخواهم آنچه می‌خواهم نیست
اکنون همه هست‌ونیست این است مرا.


مجموعه آثار حکیم شمس‌الدین محمد کیشی، تصحیح نجف جوکار / ۸۳

@atefeh_tayyeh

📔با عرض پوزش از کلیه سروران گرامی نشست علمی نقد و بررسی کتاب چهارخطی؛ کندوکاوی در تاریخ رباعی لغو و به زمان دیگری موکول شد. زمان جدید برنامه متعاقبا در کانال اطلاع رسانی خواهد شد. با سپاس

💢 با توجه به شیوع بیماری کرونا و تعطیلی دانشگاه‌های تهران، برنامه‌‌های انجمن علمی-دانشجویی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران در این هفته، ۴ تا ۷ اسفند ۱۳۹۸؛ شامل سخنرانی «رباعیات خیام و خیامانه‌های فارسی»، حلقه‌ی مطالعاتی«محاوراتی پیرامون شعر مدرن انگلیسی» و حلقه‌ی مطالعاتی«شاهنامه، داستان فرود» برگزار نخواهند شد.

📌 قابل ذکر است که زمان جایگزین سخنرانی«رباعیات خیام و خیامانه‌های فارسی» متعاقبا اعلام خواهد شد.

مختارنامه

مختارنامه، مجموعهٔ رباعیات عطار و یکی از شش اثر مسلم اوست. رباعی‌هایی که به لحاظ ارزش و البته حجم، قابل توجه‌اند. عطار مختارنامه را در پنجاه باب مرتب ساخته اما تنوع تجارب او در حدی است که در صد باب هم نمی‌شود آنها را تقسیم‌بندی کرد. مهم‌ترین نکته دربارهٔ رباعی‌های عطار، اطمینان از صحت انتساب آنهاست، و نکتهٔ مهم دیگر این است که سهم بزرگی از رباعی‌های خیام سروده‌های مسلم عطارند که به خیام نسبت داده شده‌اند. رباعی‌های عطار علاوه بر ارزش‌های عرفانی، زبانی و ادبی، برای خیام‌شناسی از اعتبار بسیاری برخوردارند زیرا بسیاری از معروف‌ترین و زیباترین رباعی‌هایی که به نام خیام شهرت یافته‌اند متعلق به عطارند، مانند این رباعی‌ها:

چون عهده نمی‌کند کسی فردا را
یک امشب خوش کن دل پرسودا را
می نوش به نور ماه ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را

بر روی گل از ابر نقاب است هنوز
در طبع دلم میل شراب است هنوز
در خواب مشو چه جای خواب است هنوز
جانا می ده که ماهتاب است هنوز

منبع
مختارنامه، مقدمه و تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ پنجم 1389، نشر سخن، صفحات 11-16.

#عطار
#رباعی
@Rajabi_Somaye

✳️ شمارۀ تازۀ «جُنگ هنر مس»
منتشر شد

> این شماره، ویژه‌نامه‌ای است
برای شاعرِ مؤثرِ معاصر؛
«منوچهر نیستانی»
#آغازگر_غریب_غزل_نو

> فصل‌نامۀ فرهنگ‌وهنر
> شمارۀ پانزدهم
> زمستان ۱۳۹۸ + نوروز ۱۳۹۹
> ۲۰۸ صفحه

#منوچهر_نیستانی
#جنگ_هنر_مس
#ویژه‌نامه

@jongemes

بیدادِ جهان، به سر نخواهد آمد
و اندوهِ تو کارگر نخواهد آمد

صد چون تو، به خاک اگر فرو خواهد شد
هم آب به‌ آب بر نخواهد آمد
(کمال اسماعیل، قرن ۶ و ۷)

فکر می‌کنم این شعر، نا امیدانه‌ترین شعر دنیاست. سیاهیِ مطلق.
ظلمِ دنیا تمامی ندارد، تنها راهِ مقابله با این ظلم، غصه‌خوردن است و این غصه خوردن هم به کاری نمی‌آید و حتی اگر از این غصه‌ها صد نفر مثلِ تو بمیرند، آب از آب تکان نمی‌خورَد.

[ یک رباعی (احتمالا نویافتۀ) بسیار زیبا که که در ذیل اشعاری به نام عبدالواسع جَبَلی از ادیبان و شاعران سده ۶ق و در یک نسخۀ خطی مربوط به زمان زیست او ثبت شده است. ]

#نسخه_خوانی

تا زُلفِ تو بر رُخِ تو رقّاصی کرد
مانندۀ(1) نمروذ، مرا عاصی کرد

دریای دو دیذه‌ام تُهی گَشت ز دُرّ
از بس که در او هجرِ تو غوّاصی کرد

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔸 شاعر: منسوب به عبدالواسع جَبَلی از ادیبان و شاعران سده ۶ق .
📙 از یک نسخۀ خطی محفوظ در دانشگاه دولتی برلین؛ تاریخ کتابت: قرن 6 ه.ق .
✍️پاورقی:
(1) ماننده: مانند،شبیه،نظیر

@manuscript_ir

〰️🍃🌺