Uy sharoitida yasash bozordan xarid qilishdan qimmatga tushadigan har qanday buyumni hech qachon o‘zi yasashga urinmaslik – har bir oqil ro‘zg‘or tebratuvchisining oltin qoidasi. Tikuvchi o‘ziga poyabzal tikishga urinmaydi, balki uni etikdo‘zdan xarid qiladi. Etikdo‘z o‘ziga libos tikishga intilmay, tikuvchining xizmatiga murojaat qiladi. Dehqon esa ikkalasiga ham urinmaydi, bu ikki ustaning xizmatidan foydalanadi. Ularning barchasi o‘zlarining bor mehnatini o‘zgalardan muayyan ustunlikka ega bo‘lgan sohasigagina yo‘naltirishni, shuningdek, o‘zlariga kerak bo‘lgan boshqa barcha narsalarni o‘z mehnat mahsuliga yoxud uning narxi evaziga xarid qilishni manfaatlari uchun eng oqilona yo‘l deb bilishadi.
Har qanday xonadon boshqaruvida oqilona sanalgan ish ulkan bir mamlakat miqyosida ahmoqlik bo‘lishi amrimahol. Agar biror xorijiy mamlakat bizni muayyan tovar bilan o‘zimiz tayyorlay oladiganimizdan arzonroq narxda ta’minlab bera olsa, ushbu tovarni o‘zimiz biroz ustunlikka ega bo‘lgan sohaga yo‘naltirilgan mehnatimiz mahsulining bir qismi
evaziga o‘sha mamlakatdan xarid qilganimiz ma’qul.
© Yaqin orada taqdim qilinadigan Adam Smitning "Xalqlar boyligi" kitobidan.
Har qanday xonadon boshqaruvida oqilona sanalgan ish ulkan bir mamlakat miqyosida ahmoqlik bo‘lishi amrimahol. Agar biror xorijiy mamlakat bizni muayyan tovar bilan o‘zimiz tayyorlay oladiganimizdan arzonroq narxda ta’minlab bera olsa, ushbu tovarni o‘zimiz biroz ustunlikka ega bo‘lgan sohaga yo‘naltirilgan mehnatimiz mahsulining bir qismi
evaziga o‘sha mamlakatdan xarid qilganimiz ma’qul.
© Yaqin orada taqdim qilinadigan Adam Smitning "Xalqlar boyligi" kitobidan.
👍76❤18👎2
"Noldan" loyihasida turli xil mavzularda gaplashdik. Bolalik, mentalitet, o'zgarishlar, urf-odat va boshqa mavzularda: https://youtu.be/E6M6vaMjZnQ?si=wkYolhjOXHs_kL5j
👍37❤3
Centrum Air билан бўлган ҳодиса бизнесда омма психологиясини тушунадиган яхши пиар менежер ёки бирор ваколатли одам бўлиши зарурлигини кўрсатиб берди.
Самарадан Ўзбекистонга учган рейсда блогер стюардессадан ўзбек тилида сўзлашни талаб қилган ва блогер даъвосига кўра, шундан кейин уни рейсдан қолдиришган. Компаниянинг даъвоси, блогер ўзини агрессив тутган ва уни рейсдан тил талаби учун эмас, тажовуз учун четлатишган.
Тармоқда кимдир блогер томон, кимдир бўлса компания томон. Ким ҳақлигини видео ёзувлар билан холис солиштирмаса, бир нарса дейиш қийин.
Энди тажрибадан келиб чиқсам, бизнесга нисбатан эътирозлар ва танқидлар ҳар хил бўлади. Асосли, асоссиз, туҳмат, ҳиссий, буюртма қилиб ташкиллаштирилган ва бошқалар. 12 йиллик фаолиятда деярли ҳаммасига дуч келганмиз. Бунақа вазиятда бизнес эгалари ёки раҳбарлар асаби чиқиб кетиб, нариги томонни кўзига кўрсатиб қўймоқчи бўлади.
Лекин, бунақа вазиятда бизнес манфаати ҳиссиётдан устун бўлиши керак. Вазиятда аслида ким ҳақ бўлиши эмас, омма кўзида ким ҳақроқ кўриниши муҳимроқ. Тил, гендер тенглиги, ирқ каби масалалар жуда нозик бўлиб, бу масалаларда қурбон ёки кучсиз томонники тош босади. У ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар.
Шу учун бунақа муаммоли вазиятда одатда ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар бизнес узр сўрагани ва ўзи учун хулоса қилиб олгани кўпинча тўғри қарор бўлади. Centrum Air ҳам биринчи кунданоқ узр сўраши, мижоз фойдасига компенсация қилиши ва компания ичида ўзаро нима бўлганини ва бундан кейин нима қилиш кераклигини ҳал қилиб олгани яхши эди.
Crisis-communication тадқиқотларида ҳам тасдиқланган, жамоатчилик компанияни ҳодиса учун масъул деб ҳисобласа, оддий инкор ёки тушунтириш етарли бўлмайди, компенсация ва узр репутацион зарарни камайтиришда самаралироқ бўлиши мумкин. Эмпатия ҳам алоҳида муҳим омил. Daryoда ўқиганимдан, Centrum эмпатия кўрсатиш ўрнига дарҳол қарши ҳужум позициясига ўтди, агрессия, ҳақорат, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш мумкинлиги ҳақида ёзди.
Аслида биринчи реакция тахминан шу бўлиши керак эди:
- Йўловчимиз бошдан кечирган вазиятдан афсусдамиз ва узр сўраймиз. Ўзбек тилида хизмат олиш истаги биз учун мутлақо нормал ва тушунарли талаб. Ҳозир воқеани, шу жумладан бортдаги материалларни ўрганаяпмиз. Текширув давомида йўловчининг Тошкентга етиб олиш харажатларини қоплаймиз. Натижаларни очиқ маълум қиламиз.
Пиарда кимга реакция қилиш керак, кимдан узр сўраш керак, кимни игнор қилишни билиш керак, жуда юпқа чегара бор ва уни англайдиган, омма кайфияти ва психологиясини биладиган одамлар жуда муҳим.
Ундан ташқари яхши пиар менежер бу вазиятда компанияда ўзбек тили билан боғлиқ вазиятни яхшилаш бўйича раҳбариятга аниқ талаблар қўярди ва амалда жамоатчиликка ўзбек тили билан боғлиқ вазият яхшиланганини кўрсатиб, бу вазиятдан ҳатто ютуқ билан чиқарди.
Бунақа ҳолатлар ўзбек бизнеси тарихида жуда кўп бўлган.
Яна бир марта айтаман, бизнес учун фактик жиҳатдан ҳақ бўлишнинг ўзи етмайди. Жамоатчилик вазиятни қандай кўраётгани ва компаниянинг реакциясини қандай талқин қилаётгани ҳам реал бизнес оқибатларини яратади. Биринчи кундаёқ "узр" ва компенсация репутацион томондан ягона тўғри йўл эди.
Бу можаро қайси нарративга айланмоқда ва бу нарратив бизнесга қанча зарар етказиши мумкин?
Мана шу асосий савол эди.
Самарадан Ўзбекистонга учган рейсда блогер стюардессадан ўзбек тилида сўзлашни талаб қилган ва блогер даъвосига кўра, шундан кейин уни рейсдан қолдиришган. Компаниянинг даъвоси, блогер ўзини агрессив тутган ва уни рейсдан тил талаби учун эмас, тажовуз учун четлатишган.
Тармоқда кимдир блогер томон, кимдир бўлса компания томон. Ким ҳақлигини видео ёзувлар билан холис солиштирмаса, бир нарса дейиш қийин.
Энди тажрибадан келиб чиқсам, бизнесга нисбатан эътирозлар ва танқидлар ҳар хил бўлади. Асосли, асоссиз, туҳмат, ҳиссий, буюртма қилиб ташкиллаштирилган ва бошқалар. 12 йиллик фаолиятда деярли ҳаммасига дуч келганмиз. Бунақа вазиятда бизнес эгалари ёки раҳбарлар асаби чиқиб кетиб, нариги томонни кўзига кўрсатиб қўймоқчи бўлади.
Лекин, бунақа вазиятда бизнес манфаати ҳиссиётдан устун бўлиши керак. Вазиятда аслида ким ҳақ бўлиши эмас, омма кўзида ким ҳақроқ кўриниши муҳимроқ. Тил, гендер тенглиги, ирқ каби масалалар жуда нозик бўлиб, бу масалаларда қурбон ёки кучсиз томонники тош босади. У ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар.
Шу учун бунақа муаммоли вазиятда одатда ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар бизнес узр сўрагани ва ўзи учун хулоса қилиб олгани кўпинча тўғри қарор бўлади. Centrum Air ҳам биринчи кунданоқ узр сўраши, мижоз фойдасига компенсация қилиши ва компания ичида ўзаро нима бўлганини ва бундан кейин нима қилиш кераклигини ҳал қилиб олгани яхши эди.
Crisis-communication тадқиқотларида ҳам тасдиқланган, жамоатчилик компанияни ҳодиса учун масъул деб ҳисобласа, оддий инкор ёки тушунтириш етарли бўлмайди, компенсация ва узр репутацион зарарни камайтиришда самаралироқ бўлиши мумкин. Эмпатия ҳам алоҳида муҳим омил. Daryoда ўқиганимдан, Centrum эмпатия кўрсатиш ўрнига дарҳол қарши ҳужум позициясига ўтди, агрессия, ҳақорат, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш мумкинлиги ҳақида ёзди.
Аслида биринчи реакция тахминан шу бўлиши керак эди:
- Йўловчимиз бошдан кечирган вазиятдан афсусдамиз ва узр сўраймиз. Ўзбек тилида хизмат олиш истаги биз учун мутлақо нормал ва тушунарли талаб. Ҳозир воқеани, шу жумладан бортдаги материалларни ўрганаяпмиз. Текширув давомида йўловчининг Тошкентга етиб олиш харажатларини қоплаймиз. Натижаларни очиқ маълум қиламиз.
Пиарда кимга реакция қилиш керак, кимдан узр сўраш керак, кимни игнор қилишни билиш керак, жуда юпқа чегара бор ва уни англайдиган, омма кайфияти ва психологиясини биладиган одамлар жуда муҳим.
Ундан ташқари яхши пиар менежер бу вазиятда компанияда ўзбек тили билан боғлиқ вазиятни яхшилаш бўйича раҳбариятга аниқ талаблар қўярди ва амалда жамоатчиликка ўзбек тили билан боғлиқ вазият яхшиланганини кўрсатиб, бу вазиятдан ҳатто ютуқ билан чиқарди.
Бунақа ҳолатлар ўзбек бизнеси тарихида жуда кўп бўлган.
Яна бир марта айтаман, бизнес учун фактик жиҳатдан ҳақ бўлишнинг ўзи етмайди. Жамоатчилик вазиятни қандай кўраётгани ва компаниянинг реакциясини қандай талқин қилаётгани ҳам реал бизнес оқибатларини яратади. Биринчи кундаёқ "узр" ва компенсация репутацион томондан ягона тўғри йўл эди.
Бу можаро қайси нарративга айланмоқда ва бу нарратив бизнесга қанча зарар етказиши мумкин?
Мана шу асосий савол эди.
👍48❤43😢4👎3
Forwarded from Asaxiy Market
Choy ichib turing. 🍵
Bugun hamkasblarimiz — Uzum Market jamoasi og‘ir kunni boshdan kechirmoqda. Bunday kun har qanday jamoaning boshiga tushishi mumkin. Bu ishni qilganlar biladi: tuzatish ishlari oson emas.
Uzum jamoasiga — kuch-quvvat. Sotuvchilar, kuryerlar va topshirish punktlari xodimlariga — sabr.
Tez orada qaytasiz!
Hurmat bilan,
Asaxiy jamoasi
Bugun hamkasblarimiz — Uzum Market jamoasi og‘ir kunni boshdan kechirmoqda. Bunday kun har qanday jamoaning boshiga tushishi mumkin. Bu ishni qilganlar biladi: tuzatish ishlari oson emas.
Uzum jamoasiga — kuch-quvvat. Sotuvchilar, kuryerlar va topshirish punktlari xodimlariga — sabr.
Tez orada qaytasiz!
Hurmat bilan,
Asaxiy jamoasi
❤52👍51😁11👎2😢1
Forwarded from KITABCHI_QIZ (Mohlarbonu G'afurova)
#tugallangan (10.10.2026)
Bu shunchaki falsafiy kitob emas, balki bir otaning qizi oldidagi burchini, mas'uliyatini Sofiya orqali yetqazmoqchi bo'lgan fikrlari yig'indisidir.
🧠Asarda dunyoning paydo bo'lishidan tortib, insoniyatni shu paytgacha bo'lgan falsafiy qarashlarini sodda tarzda talqin qilinishgandir.
✍️Kitobda falsafa va borliqni yaralishini juda sodda, aniq tarzda ifodalab berilganki, o'spirin yoshdagi ayniqsa 14,15,16,17 yoshdagi bolalarga dunyoni yaxshiroq tushunishga imkoniyat yaratib beradi.
Shu kitobni tugatish jarayonida o'ylab qoldim. Qaniydi man ham 14 yoki 15 yoshlarimda shu kitobni o’qiganimda! O'zimga tegishli mo'jazgina dunyochamni yaratgan bo'larmidim.
❤️Har bir insonni o'zini erkin his qiladigan, orzulari va istaklari jamlangan bir dunyosi bo'lsin☺️
Bu shunchaki falsafiy kitob emas, balki bir otaning qizi oldidagi burchini, mas'uliyatini Sofiya orqali yetqazmoqchi bo'lgan fikrlari yig'indisidir.
🧠Asarda dunyoning paydo bo'lishidan tortib, insoniyatni shu paytgacha bo'lgan falsafiy qarashlarini sodda tarzda talqin qilinishgandir.
✍️Kitobda falsafa va borliqni yaralishini juda sodda, aniq tarzda ifodalab berilganki, o'spirin yoshdagi ayniqsa 14,15,16,17 yoshdagi bolalarga dunyoni yaxshiroq tushunishga imkoniyat yaratib beradi.
Shu kitobni tugatish jarayonida o'ylab qoldim. Qaniydi man ham 14 yoki 15 yoshlarimda shu kitobni o’qiganimda! O'zimga tegishli mo'jazgina dunyochamni yaratgan bo'larmidim.
❤️Har bir insonni o'zini erkin his qiladigan, orzulari va istaklari jamlangan bir dunyosi bo'lsin☺️
👍27❤8
Figaro да ажойиб мақола ўқиб қолдим. Футболчиларнинг молиявий муваффақияти ҳақида гапирганда кўпроқ хаёлга Роналдо келади. У ўз брендини яхши монетизация қилган. Текшириб кўрдим, унинг бойлиги 1.4 миллард АҚШ доллари атрофида баҳоланар экан.
Figaro мақоласи Роналдо ҳақида эмас, у “яшил кимё” соҳасида ўта муваффақиятли чиқиб келган GFBiochemicals компанияси ҳақида. Ва қизиқ томони, кимё саноатида бу муваффақиятли компания асосчиси ҳақида ўқиганда, аввал Фигаро адашган деб ўйладим. Расм ҳам турибди. Текширсам, рост экан. Арсенал ва Миланнинг собиқ футболчиси Матё Фламини компаниянинг иккита асосчисидан бири экан ва бугунги кунда унинг бойлиги 10 миллиард доллари атрофида баҳоланаётган экан.
Одатда футболчилар фаолиятини тугатгач ресторан очади ёки кўчмас мулк олади. Матё Фламини эса илм-фанга пул тиккан экан.
Биз ҳар куни ишлатадиган шампунь, косметика, кир ювиш воситалари ва пластмассаларнинг асосида нефть ётади. Фламини эса олимлар билан бирлашиб, нефть ўрнини босувчи левулин кислотасини оддий ёғоч ва ўсимлик чиқиндиларидан арзон усулда олиш технологиясини яратибди.
Бугун унинг заводи дунёдаги энг йирик косметика ва маиший кимё гиганти бўлган корпорацияларга экологик тоза хомашё сотмоқда. Компания кириб борган бозор ҳажми 30 миллиард еврога баҳоланади.
Фламини кейсининг энг зўр томони — у тез пул келадиган жойга эмас, балки йиллаб илмий изланиш талаб қиладиган фундаментал саноатга сармоя киритган. Жараёнда сотиб олган десам, бошидан шериги билан асос солишган экан.
Илм-фан билан экологик тоза маҳсулот эвазига янги бир неча миллиард долларлик саноат йўналишини очишни футболчи эплабди.
Figaro мақоласи Роналдо ҳақида эмас, у “яшил кимё” соҳасида ўта муваффақиятли чиқиб келган GFBiochemicals компанияси ҳақида. Ва қизиқ томони, кимё саноатида бу муваффақиятли компания асосчиси ҳақида ўқиганда, аввал Фигаро адашган деб ўйладим. Расм ҳам турибди. Текширсам, рост экан. Арсенал ва Миланнинг собиқ футболчиси Матё Фламини компаниянинг иккита асосчисидан бири экан ва бугунги кунда унинг бойлиги 10 миллиард доллари атрофида баҳоланаётган экан.
Одатда футболчилар фаолиятини тугатгач ресторан очади ёки кўчмас мулк олади. Матё Фламини эса илм-фанга пул тиккан экан.
Биз ҳар куни ишлатадиган шампунь, косметика, кир ювиш воситалари ва пластмассаларнинг асосида нефть ётади. Фламини эса олимлар билан бирлашиб, нефть ўрнини босувчи левулин кислотасини оддий ёғоч ва ўсимлик чиқиндиларидан арзон усулда олиш технологиясини яратибди.
Бугун унинг заводи дунёдаги энг йирик косметика ва маиший кимё гиганти бўлган корпорацияларга экологик тоза хомашё сотмоқда. Компания кириб борган бозор ҳажми 30 миллиард еврога баҳоланади.
Фламини кейсининг энг зўр томони — у тез пул келадиган жойга эмас, балки йиллаб илмий изланиш талаб қиладиган фундаментал саноатга сармоя киритган. Жараёнда сотиб олган десам, бошидан шериги билан асос солишган экан.
Илм-фан билан экологик тоза маҳсулот эвазига янги бир неча миллиард долларлик саноат йўналишини очишни футболчи эплабди.
👍185❤40
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Vaziyat shunga qarab ketmoqdaki, odamlar moʻjizaga, gʻayrioddiy narsalarga ishonmay qoʻyadi. Hammasi AI deb koʻriladi. Masalan, mana bu Turkiyada bolasini vaksinaga oʻzi olib borgan mushuk videosini koʻrishim bilan xayolimga birinchi kelgan gap, SI emasmi, boʻldi.
Va hozir ham savolga javobni bilmayman.
Va hozir ham savolga javobni bilmayman.
👍49😁27❤11
Haqiqatdan juda zo'r davrda yashayotgan avlodmiz. Biz kassetani lentasi ruchkada aylantirib yurilgan davrdan sun'iy intellekt yozgan musiqaga odamlar to'yda maza qilib raqsga tushgan zamonga yetib keldik. Biz DMV antennada 4ta yangi kanal ushlab xursand bo'lgan davrdan mashinalar uchadigan zamongacha yetib keldik. Agar yana 30-40 yil umr bersa, bundan 10 marotaba ko'prog'ini ko'rish imkoni ham aynan bizda bor.
👍102❤35😁30👎1
O‘zbekistondagi bizneslarning 72 foizi jami savdo aylanmasining atigi 1,7 foizini tashkil qiladi.
O'zbekistonda eng tajribalilardan biri bo'lgan Lokals marketing agentligi 157 mingta kompaniya ma’lumotlarini o‘rganib, 54 nafar tadbirkor va marketing rahbari bilan suhbatlashib, qiziq tadqiqot o‘tkazibdi.
Asosiy xulosa: biznesning marketingi uning hajmiga mos bo‘lishi kerak.
Tadqiqotchilar biznes rivojlanishini 7 bosqichga ajratishgan.
Masalan, kichik biznesda marketingni tadbirkorning o‘zi yuritishi mumkin. Biznes kattalashgani sari esa alohida mutaxassislar, jamoa, strategiya va tizim kerak bo‘ladi.
Bu yerda ikkita keng tarqalgan xato bor.
Birinchisi, kichik biznes katta kompaniyalarning marketing usullariga taqlid qilib, pulini behuda sarflaydi.
Ikkinchisi, biznes kattalashsa ham, marketing eski usullarda qolib ketadi va o‘sishni cheklaydi.
Xulosa: marketing biznesdan oldinga ham ketmasligi, ortda ham qolmasligi kerak.
Bunaqa qilib kategoriyalashtirish man uchun ham yangilik bo'ldi. Man marketingni ko'proq aylanma yoki gross margin (marja)dan kelib chiqib ajratiladigan qism bo'yicha baholar edim. Bu yerda bo'lsa, o'zimizni ikkita kategoriya ichida ko'rdim.
Tadqiqotchilar biznesingiz qaysi bosqichda ekanini aniqlash uchun test ham tayyorlashibdi.
O‘z biznesingizni tekshirib ko‘ring.
Manba: Lokals — 7 Qadam tadqiqoti.
O'zbekistonda eng tajribalilardan biri bo'lgan Lokals marketing agentligi 157 mingta kompaniya ma’lumotlarini o‘rganib, 54 nafar tadbirkor va marketing rahbari bilan suhbatlashib, qiziq tadqiqot o‘tkazibdi.
Asosiy xulosa: biznesning marketingi uning hajmiga mos bo‘lishi kerak.
Tadqiqotchilar biznes rivojlanishini 7 bosqichga ajratishgan.
Masalan, kichik biznesda marketingni tadbirkorning o‘zi yuritishi mumkin. Biznes kattalashgani sari esa alohida mutaxassislar, jamoa, strategiya va tizim kerak bo‘ladi.
Bu yerda ikkita keng tarqalgan xato bor.
Birinchisi, kichik biznes katta kompaniyalarning marketing usullariga taqlid qilib, pulini behuda sarflaydi.
Ikkinchisi, biznes kattalashsa ham, marketing eski usullarda qolib ketadi va o‘sishni cheklaydi.
Xulosa: marketing biznesdan oldinga ham ketmasligi, ortda ham qolmasligi kerak.
Bunaqa qilib kategoriyalashtirish man uchun ham yangilik bo'ldi. Man marketingni ko'proq aylanma yoki gross margin (marja)dan kelib chiqib ajratiladigan qism bo'yicha baholar edim. Bu yerda bo'lsa, o'zimizni ikkita kategoriya ichida ko'rdim.
Tadqiqotchilar biznesingiz qaysi bosqichda ekanini aniqlash uchun test ham tayyorlashibdi.
O‘z biznesingizni tekshirib ko‘ring.
Manba: Lokals — 7 Qadam tadqiqoti.
👍21❤7
O'zbek tili bayrami kuni Asaxiy Books jamoasi uchun haqiqiy bayram bo'ldi.
Xalq banki bilan oldingi ikkita shartnoma doirasida 60ta kitob chop etgan edik. Bank bilan 42ta kitobga yangi hamkorlik shartnomasi imzoladik. Va bu biz uchun, butun Asaxiy Books loyihasi uchun katta yordam.
Bu homiylik bizga faqat bozor talabiga qarab qolmasdan turli yo'nalishlarda foydali kitoblar chiqarish, shuningdek "xonadon uchun kutubxona" loyihasini davom ettirishga imkon beradi.
Asaxiy Books nomidan butun bank jamoasiga, uning har bir xodimiga minnatdorchilik bildiramiz. Bankning har bir xodimi sezib yoki sezmasdan, o'zbek tilida kitoblar ko'payishiga, soha rivojiga ulkan hissa qo'shishmoqda. Bu shunchalik katta hissaki, foydasini raqamda o'lchab bo'lmaydi. Avlodlarga ta'sir qiladi.
Oldinda bizni 100lik marra kutmoqda! 🤝
Xalq banki bilan oldingi ikkita shartnoma doirasida 60ta kitob chop etgan edik. Bank bilan 42ta kitobga yangi hamkorlik shartnomasi imzoladik. Va bu biz uchun, butun Asaxiy Books loyihasi uchun katta yordam.
Bu homiylik bizga faqat bozor talabiga qarab qolmasdan turli yo'nalishlarda foydali kitoblar chiqarish, shuningdek "xonadon uchun kutubxona" loyihasini davom ettirishga imkon beradi.
Asaxiy Books nomidan butun bank jamoasiga, uning har bir xodimiga minnatdorchilik bildiramiz. Bankning har bir xodimi sezib yoki sezmasdan, o'zbek tilida kitoblar ko'payishiga, soha rivojiga ulkan hissa qo'shishmoqda. Bu shunchalik katta hissaki, foydasini raqamda o'lchab bo'lmaydi. Avlodlarga ta'sir qiladi.
Oldinda bizni 100lik marra kutmoqda! 🤝
👍99❤35👎1😁1
«Буни ўзбекчада тушунтириб бўлмайди.» «Ўзбекчасини тушунмадим, русчасини беринг.»
Бу гапларни неча марта эшитгансиз? Ман кўп марта эшитганман.
1989 йил 21 октябрь, яъни бугундан 37 йил олдин ўзбек тилига давлат тили мақоми берилган. Мақом берилди. Лекин тил фикрлаш тилига айландими?
Жорж Оруэлл инсон онгини жиловлаш учун унга фикрлашни тақиқлаш шарт эмаслигини яхши англаган. Бунинг учун тилни, одамлар қайси сўзлар ёрдамида фикрлаётганини назорат қилиш кифоя...
«1984» да Оруэлл шундай бир жамиятни тасвирлайдики, унда ҳокимият фақат одамлар нима қилаётганини эмас, ҳатто нима ўйлаётганини ҳам ўз измига солишга интилади.
Бунга эришиш йўлида эса энг даҳшатли қуролдан — тилдан фойдаланади.
Романдаги тузум «янгитил»ни (newspeak) ўйлаб топади. Бу атайин қашшоқлаштирилган тил бўлиб, ундан маълум тушунчаларни ифодалашга имкон берувчи сўзлар босқичма-босқич йўқотиб борилади.
Мақсад оддий: сўз бўлмаса, фикр ҳам туғилмайди. Фикр шакллантириш учун эса уни тушунишга, ифодалашга ёрдам берадиган тил керак...
Сўз — фикрнинг қўли. Сўзи йўқ фикр ҳеч нарсани ушлай олмайди.
Сўзларни назорат қилган кимса эса бошқаларнинг дунёни қандай идрок этишини белгилаб беради.
Тил энди воқеликни ифодалашга эмас, уни яшириш ва ниқоблашга хизмат қиларди. Оруэллнинг "Newspeak"ида сўзлар ўчириб ташланган. Бизда сўзлар тақиқланмади. Улардан соҳалар тортиб олинди.
Оруэлл фантастикасида биз яшаганмиз деса ҳам бўлади. Фақат бир фарқи бор: янгитилда сўзлар ўчириб ташланган. Бизда сўзлар тақиқланмади. Улардан соҳалар тортиб олинди. Оруэллга намуна бўлган совет ўлкасида аста-секинлик билан ўзбек тилини ошхона тилига айлантиришган. Тилни ўлдириш шарт эмас. Уни ошхонага қамаб қўйиш кифоя. Натижада илм-фан, технология, тараққиёт, замонавийлик ўзбек тилида қийин англанган. Оддий ўзбекка мураккаброқ матнни ўзбек тилидан кўра бировнинг тилида ўқиш осонроқ бўлган. Илм-фан учун яратилган "парникдаги илмий ўзбек тили" ва кўчада ишлатиладиган ҳақиқий ўзбек тили ўртасида жарлик пайдо бўлган. Тил вақт ўтган сари фикр ифодаси учун ноқулай бўлиб борган.
Буни ортидан ўзганинг тилисиз ишлолмайдиган шифокор-у олимдан тортиб, сиёсатчи-ю инженергача бўлган мамлакат тақдирини ҳал қиладиган синф шаклланган.
Байроқ кўтариб, унинг буюклиги ҳақида шеър ўқиб тилни ривожлантириб бўлмайди. Уни бойитиш, унда хоҳлаган соҳада фикрини ифода этишни соддалаштириш, тилни қулай қилиш ва бойитишдир. Унинг ортида мамлакатнинг кучли иқтисодиёти турса янада яхши. 70 йил орқага қайтиб, корейс тилини одамлар бутун дунёда хоҳлаб ўрганади деса ҳеч ким ишонмасди. 1930 йиллар охиридан 1945 йилгача япон мустамлакаси даврида корейс тили ўз юртидаги мактаблардан сиқиб чиқарилган, одамлар япон исмларини олишга мажбурланган. Яъни 80 йил олдин ўз уйида бўғилган тил бугун дунё хоҳлаб ўрганадиган тилга айланган.
10 йилда анча қадам ташланди: валюта эркинлашди, чегаралар очилди, бизнесга йўл очилди, эркинликлар берилди. Муаммоларимиз ҳали етарли, лекин қадамма-қадам ривожланаётган давлатга айландик. Тилимизнинг аҳамияти ҳам 10 йил олдингидан анча ошди. Олдинга қилинадигани ҳали ҳам кўп.
Лекин, тилимизни, халқимизни ривожлантиришнинг муҳим йўли тилимизни ҳам бойитиш орқали ўтади. Ишлатилмаган асбоб занглайди, ишлатилмаган тил қашшоқлашади. Тилимизда контент кўпайиши, контентлар ўртасида рақобат орқасидан сифат пайдо бўлиши мана шу бойитишнинг энг осон йўли.
Тилни бойитиш шиор билан эмас, иш билан бўлади.
Кеча Халқ банки билан яна 42 та китоб нашр этиш бўйича шартнома имзолаганимизни эълон қилдик. Аввалги 60 таси билан бирга, биргина банк ҳомийлигида ўзбек тилида чиққан китобларимиз сони 102 тага етади. Ҳар бир китоб тилимизга янги тушунчалар, янги сўзлар ва ўзбекча фикрлаш учун янги имконият олиб киради. Ҳар бир китоб тилимиз уйига қўшилган янги хона.
Буни Асахий жамоасининг шу йўлдаги катта ютуғи деб биламан. Бу ишда ёнимизда турган Халқ банкига алоҳида раҳмат.
Бугунги ўзбек тили байрами билан Асахий жамоасини, барча китобхонларни, она халқимизни табриклайман. Тилимизни бойитиш, уни тараққиёт тилига айлантириш бизнинг вазифамиз.
Тилни боболардан мерос олганмиз, деймиз. Аслида уни неваралардан қарзга олганмиз.
50 йилдан кейин дунё бугунги корейс, япон ёки хитой тили каби бизнинг тилимизни ҳам ўз хоҳиши билан ўрганишини тилаб қоламан.
Бу гапларни неча марта эшитгансиз? Ман кўп марта эшитганман.
1989 йил 21 октябрь, яъни бугундан 37 йил олдин ўзбек тилига давлат тили мақоми берилган. Мақом берилди. Лекин тил фикрлаш тилига айландими?
Жорж Оруэлл инсон онгини жиловлаш учун унга фикрлашни тақиқлаш шарт эмаслигини яхши англаган. Бунинг учун тилни, одамлар қайси сўзлар ёрдамида фикрлаётганини назорат қилиш кифоя...
«1984» да Оруэлл шундай бир жамиятни тасвирлайдики, унда ҳокимият фақат одамлар нима қилаётганини эмас, ҳатто нима ўйлаётганини ҳам ўз измига солишга интилади.
Бунга эришиш йўлида эса энг даҳшатли қуролдан — тилдан фойдаланади.
Романдаги тузум «янгитил»ни (newspeak) ўйлаб топади. Бу атайин қашшоқлаштирилган тил бўлиб, ундан маълум тушунчаларни ифодалашга имкон берувчи сўзлар босқичма-босқич йўқотиб борилади.
Мақсад оддий: сўз бўлмаса, фикр ҳам туғилмайди. Фикр шакллантириш учун эса уни тушунишга, ифодалашга ёрдам берадиган тил керак...
Сўз — фикрнинг қўли. Сўзи йўқ фикр ҳеч нарсани ушлай олмайди.
Сўзларни назорат қилган кимса эса бошқаларнинг дунёни қандай идрок этишини белгилаб беради.
Тил энди воқеликни ифодалашга эмас, уни яшириш ва ниқоблашга хизмат қиларди. Оруэллнинг "Newspeak"ида сўзлар ўчириб ташланган. Бизда сўзлар тақиқланмади. Улардан соҳалар тортиб олинди.
Оруэлл фантастикасида биз яшаганмиз деса ҳам бўлади. Фақат бир фарқи бор: янгитилда сўзлар ўчириб ташланган. Бизда сўзлар тақиқланмади. Улардан соҳалар тортиб олинди. Оруэллга намуна бўлган совет ўлкасида аста-секинлик билан ўзбек тилини ошхона тилига айлантиришган. Тилни ўлдириш шарт эмас. Уни ошхонага қамаб қўйиш кифоя. Натижада илм-фан, технология, тараққиёт, замонавийлик ўзбек тилида қийин англанган. Оддий ўзбекка мураккаброқ матнни ўзбек тилидан кўра бировнинг тилида ўқиш осонроқ бўлган. Илм-фан учун яратилган "парникдаги илмий ўзбек тили" ва кўчада ишлатиладиган ҳақиқий ўзбек тили ўртасида жарлик пайдо бўлган. Тил вақт ўтган сари фикр ифодаси учун ноқулай бўлиб борган.
Буни ортидан ўзганинг тилисиз ишлолмайдиган шифокор-у олимдан тортиб, сиёсатчи-ю инженергача бўлган мамлакат тақдирини ҳал қиладиган синф шаклланган.
Байроқ кўтариб, унинг буюклиги ҳақида шеър ўқиб тилни ривожлантириб бўлмайди. Уни бойитиш, унда хоҳлаган соҳада фикрини ифода этишни соддалаштириш, тилни қулай қилиш ва бойитишдир. Унинг ортида мамлакатнинг кучли иқтисодиёти турса янада яхши. 70 йил орқага қайтиб, корейс тилини одамлар бутун дунёда хоҳлаб ўрганади деса ҳеч ким ишонмасди. 1930 йиллар охиридан 1945 йилгача япон мустамлакаси даврида корейс тили ўз юртидаги мактаблардан сиқиб чиқарилган, одамлар япон исмларини олишга мажбурланган. Яъни 80 йил олдин ўз уйида бўғилган тил бугун дунё хоҳлаб ўрганадиган тилга айланган.
10 йилда анча қадам ташланди: валюта эркинлашди, чегаралар очилди, бизнесга йўл очилди, эркинликлар берилди. Муаммоларимиз ҳали етарли, лекин қадамма-қадам ривожланаётган давлатга айландик. Тилимизнинг аҳамияти ҳам 10 йил олдингидан анча ошди. Олдинга қилинадигани ҳали ҳам кўп.
Лекин, тилимизни, халқимизни ривожлантиришнинг муҳим йўли тилимизни ҳам бойитиш орқали ўтади. Ишлатилмаган асбоб занглайди, ишлатилмаган тил қашшоқлашади. Тилимизда контент кўпайиши, контентлар ўртасида рақобат орқасидан сифат пайдо бўлиши мана шу бойитишнинг энг осон йўли.
Тилни бойитиш шиор билан эмас, иш билан бўлади.
Кеча Халқ банки билан яна 42 та китоб нашр этиш бўйича шартнома имзолаганимизни эълон қилдик. Аввалги 60 таси билан бирга, биргина банк ҳомийлигида ўзбек тилида чиққан китобларимиз сони 102 тага етади. Ҳар бир китоб тилимизга янги тушунчалар, янги сўзлар ва ўзбекча фикрлаш учун янги имконият олиб киради. Ҳар бир китоб тилимиз уйига қўшилган янги хона.
Буни Асахий жамоасининг шу йўлдаги катта ютуғи деб биламан. Бу ишда ёнимизда турган Халқ банкига алоҳида раҳмат.
Бугунги ўзбек тили байрами билан Асахий жамоасини, барча китобхонларни, она халқимизни табриклайман. Тилимизни бойитиш, уни тараққиёт тилига айлантириш бизнинг вазифамиз.
Тилни боболардан мерос олганмиз, деймиз. Аслида уни неваралардан қарзга олганмиз.
50 йилдан кейин дунё бугунги корейс, япон ёки хитой тили каби бизнинг тилимизни ҳам ўз хоҳиши билан ўрганишини тилаб қоламан.
1❤55👍38😁2
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Davlat rahbari tomonidan milliy bestseller "Qo'rqma" romani muallifi Javlon Jovliyevga Toshkent shahrida ikki xonali kvartira sovg'a qilinibdi.
👍162❤36👎5😢4
Хитойлик бир ижтимоий тармоқ фойдаланувчисини Россия ҳақида фикрларини эътиборимни тортди. Ўзбекча таржимаси:
Бугунги кундан қарайдиган бўлсак, Россиянинг сўнгги ҳаракатлари худди махжонгда қўлида ютадиган энг кучли комбинация бўла туриб, ўйинни буткул барбод қилган одамнинг қисматига ўхшайди.
Агар у Украинага бостириб кирмаганида, бугун глобал сунъий интеллект покер столи атрофида АҚШ ва Хитой билан бир қаторда ҳақиқий, йирик ўйинчи сифатида ўтирган бўларди.
Сунъий интеллект яратиш ва улкан моделларни юргизишнинг туб моҳияти битта асосий мантиққа бориб тақалади: «электрни ютоқиб ютиш, иссиқликни ҳайдаш ва темир-ускунани қалаштириб ташлаш». Сўнгги бир неча йилда бутун дунёдаги дата-марказ эгалари электр тўловлари ва тизимларни совитиш дарди билан бош қотириб, сочларини юлишга тушди. Россияга эса бу имконият осмондан тилла товоқда берилганди: Сибирда шундоқ деразани очиб қўйиш — табиий, энг олий даражадаги кондиционер; мамлакатдаги гидроэнергия, атом қуввати ва табиий газ эса сувтекин — ўз вақтида ҳатто криптомайнерлар ҳам бирин-кетин Сибирга оқиб келгани бежиз эмасди.
Бунинг устига, руслар математика ва алгоритмларда ҳақиқий даҳолар — халқаро дастурлаш беллашувлари ва Каггле машинали ўрганиш танловларидаги совринларни доим улар супуриб оларди. Дунё миқёсида, АҚШ ва Хитойдан ташқари, Россия ўзининг тўлақонли мустақил интернет экотизимини ҳам қура олди: қидирув учун — Yandex, ижтимоий тармоқлар учун — ВК, устига-устак Телеграм. Бугун эса АҚШ фонд бозорида осмонга кўтарилиб, шов-шувларга сабаб бўлаётган ҳисоблаш қувватининг кутилмаган «қора тулпори» — Небиус-чи? Унинг ҳам асосий суягини ўша эски Yandex сафидан чиққан рус муҳандислари ташкил қилади.
Агар пандемиядан сўнг Россия ўзининг кенг ҳудудлари, совуқ ҳавоси ва арзон қувватини ўртага ташлаб, инфратузилма гиганти бўлмиш Хитой билан ҳамкорликда юқори вольтли тармоқларни тортганида, заводлар солиб, оптик тола ётқизганида — Европа ва Америка капитали эса сервер корхоналарини қурганида — руслар бемалол бутун Евроосиёнинг энг улкан «суперкомпютер фабрикаси»га айланиши мумкин эди. АҚШ ва Хитой тенгсиз баҳайбат девлардек ўзаро олишаётган бир пайтда, Россия ўртада туриб ҳар икки томондан ҳам мўмай даромад олиб ўтирарди.
Лекин нима бўлди? Путин сонига бир шапалоқ уради-да: «Йўқ, мен бориб ўша бир бурда ерларни тортиб олишим керак», дейди.
Путиннинг мияси XIX асрдаги чор Россиясининг «ҳудудларни кенгайтириш» деган пуч хомхаёлларига ботиб қолган. Денгизга чиқиш йўли ёки ўша «хавфсизлик буфер зоналари» кимга керак эди — уларга эришишнинг бошқа йўллари барибир бисёр эди-ку — ахир ҳозир XXI аср! Бугунги глобал ҳукмронлик учун кураш яримўтказгичлар таъминот занжири, илғор алгоритмлар ва энг сара ноёб иқтидорлар атрофида кетмоқда. Сен эса бориб Донбассдаги бир неча лойқа дала ва ташландиқ металлургия заводларини тортиб оласан, бунинг бадалига бутун бир мамлакатнинг келажагини гаровга тикиб юборасан.
Битта ўқ узилди-ю, барчаси чилпарчин бўлди. Калласи сал бўлса ҳам ишлайдиган ҳар бир дастурчи ва алгоритм муҳандиси бир кечада мамлакатдан бош олиб кетди. Yandex’нинг таянч технологик жамоаси омон қолиш илинжида калтакесакдек ўз думини кесиб ташлашдек оғриқли йўлни танлади — Европада Nebius номи остида қайта оёққа туриш учун ватан билан барча ришталарни узишга ҳам рози бўлди. Путин келажакни ҳаммадан яхши англаган инсонларни қочқинларга ва хориждаги тадбиркорларга айлантирди.
Бутун дунёда сунъий интеллект технологияси шиддат билан портлаётган бир тонг палласида, ҳамма ҳисоблаш қувватларини тўплаш ва янги саноат инқилобига чипта илиб қолиш учун жиннилардек югураётган бир вақтда — Россиянинг катта хўжайини юз минглаб одамларни Биринчи жаҳон уруши давридаги юз йиллик лойқа окопларнинг азобли балчиғига судраб кирди.
Яна бир бор айтаман: Путиндан ҳам ҳеч қачон иш чиқмайди, мамлакат ичидаги унга топинадиган тўдадан ҳам.
Бугунги кундан қарайдиган бўлсак, Россиянинг сўнгги ҳаракатлари худди махжонгда қўлида ютадиган энг кучли комбинация бўла туриб, ўйинни буткул барбод қилган одамнинг қисматига ўхшайди.
Агар у Украинага бостириб кирмаганида, бугун глобал сунъий интеллект покер столи атрофида АҚШ ва Хитой билан бир қаторда ҳақиқий, йирик ўйинчи сифатида ўтирган бўларди.
Сунъий интеллект яратиш ва улкан моделларни юргизишнинг туб моҳияти битта асосий мантиққа бориб тақалади: «электрни ютоқиб ютиш, иссиқликни ҳайдаш ва темир-ускунани қалаштириб ташлаш». Сўнгги бир неча йилда бутун дунёдаги дата-марказ эгалари электр тўловлари ва тизимларни совитиш дарди билан бош қотириб, сочларини юлишга тушди. Россияга эса бу имконият осмондан тилла товоқда берилганди: Сибирда шундоқ деразани очиб қўйиш — табиий, энг олий даражадаги кондиционер; мамлакатдаги гидроэнергия, атом қуввати ва табиий газ эса сувтекин — ўз вақтида ҳатто криптомайнерлар ҳам бирин-кетин Сибирга оқиб келгани бежиз эмасди.
Бунинг устига, руслар математика ва алгоритмларда ҳақиқий даҳолар — халқаро дастурлаш беллашувлари ва Каггле машинали ўрганиш танловларидаги совринларни доим улар супуриб оларди. Дунё миқёсида, АҚШ ва Хитойдан ташқари, Россия ўзининг тўлақонли мустақил интернет экотизимини ҳам қура олди: қидирув учун — Yandex, ижтимоий тармоқлар учун — ВК, устига-устак Телеграм. Бугун эса АҚШ фонд бозорида осмонга кўтарилиб, шов-шувларга сабаб бўлаётган ҳисоблаш қувватининг кутилмаган «қора тулпори» — Небиус-чи? Унинг ҳам асосий суягини ўша эски Yandex сафидан чиққан рус муҳандислари ташкил қилади.
Агар пандемиядан сўнг Россия ўзининг кенг ҳудудлари, совуқ ҳавоси ва арзон қувватини ўртага ташлаб, инфратузилма гиганти бўлмиш Хитой билан ҳамкорликда юқори вольтли тармоқларни тортганида, заводлар солиб, оптик тола ётқизганида — Европа ва Америка капитали эса сервер корхоналарини қурганида — руслар бемалол бутун Евроосиёнинг энг улкан «суперкомпютер фабрикаси»га айланиши мумкин эди. АҚШ ва Хитой тенгсиз баҳайбат девлардек ўзаро олишаётган бир пайтда, Россия ўртада туриб ҳар икки томондан ҳам мўмай даромад олиб ўтирарди.
Лекин нима бўлди? Путин сонига бир шапалоқ уради-да: «Йўқ, мен бориб ўша бир бурда ерларни тортиб олишим керак», дейди.
Путиннинг мияси XIX асрдаги чор Россиясининг «ҳудудларни кенгайтириш» деган пуч хомхаёлларига ботиб қолган. Денгизга чиқиш йўли ёки ўша «хавфсизлик буфер зоналари» кимга керак эди — уларга эришишнинг бошқа йўллари барибир бисёр эди-ку — ахир ҳозир XXI аср! Бугунги глобал ҳукмронлик учун кураш яримўтказгичлар таъминот занжири, илғор алгоритмлар ва энг сара ноёб иқтидорлар атрофида кетмоқда. Сен эса бориб Донбассдаги бир неча лойқа дала ва ташландиқ металлургия заводларини тортиб оласан, бунинг бадалига бутун бир мамлакатнинг келажагини гаровга тикиб юборасан.
Битта ўқ узилди-ю, барчаси чилпарчин бўлди. Калласи сал бўлса ҳам ишлайдиган ҳар бир дастурчи ва алгоритм муҳандиси бир кечада мамлакатдан бош олиб кетди. Yandex’нинг таянч технологик жамоаси омон қолиш илинжида калтакесакдек ўз думини кесиб ташлашдек оғриқли йўлни танлади — Европада Nebius номи остида қайта оёққа туриш учун ватан билан барча ришталарни узишга ҳам рози бўлди. Путин келажакни ҳаммадан яхши англаган инсонларни қочқинларга ва хориждаги тадбиркорларга айлантирди.
Бутун дунёда сунъий интеллект технологияси шиддат билан портлаётган бир тонг палласида, ҳамма ҳисоблаш қувватларини тўплаш ва янги саноат инқилобига чипта илиб қолиш учун жиннилардек югураётган бир вақтда — Россиянинг катта хўжайини юз минглаб одамларни Биринчи жаҳон уруши давридаги юз йиллик лойқа окопларнинг азобли балчиғига судраб кирди.
Яна бир бор айтаман: Путиндан ҳам ҳеч қачон иш чиқмайди, мамлакат ичидаги унга топинадиган тўдадан ҳам.
1👍90❤9👎3😢3😁1