🍁 زبان را بر خود حاکم نکنید!
💬 #امیرالمؤمنین (ع):
«آن که زبان را بر خود حاکم کند خود را بی‌ارزش کرده است.» (#نهج‌البلاغه: بخشی از حکمت ۲)
📚 نهج‌البلاغه. ترجمه محمد #دشتی (۱۳۸۶). تهران: قدر ولایت.
💬 #امیرالمؤمنین (ع):
«آن که زبان را بر خود حاکم کند خود را بی‌ارزش کرده است.» (#نهج‌البلاغه: بخشی از حکمت ۲)
📚 نهج‌البلاغه. ترجمه محمد #دشتی (۱۳۸۶). تهران: قدر ولایت.
🍁 حج مهم‌ترین نماد دین است!
▪️پیامبر (ص) همه چیز را از خدا پر کرد!
💬 #عبدالکریم_سروش:
«بارها تکرار کردم که احكام نصیبه‌های نازله نبوت هستند، برخلاف تصور عامه که می‌پندارند مهم‌ترین کار پیامبر آوردن احکام شرعی و فقهی بوده است. مهم‌ترین کاری که پیامبر کردند دادن بینش تازه‌ای از جهان بود. او همه چیز را از خدا پر کرد. #حج به نظر من مهم‌ترین نماد دین است. حج در میان اعراب برقرار بود. آنها دور بت‌ها طواف می‌کردند. دو تپه صفا و مروه بود که بر سر هرکدام بتی بود. و اعراب مشرک از این بت به سوی آن بت می‌شتافتند و دوباره برعکس. به پای بت‌ها قربانی می‌کردند. کاری که پیامبر کردند این بود که هیچ‌کدام از این اعمال را تغییر ندادند. بت‌ها را از خانه کعبه جمع کردند و به مردم گفتند، به جای بُتانِ باصورت، دور خدای بی‌صورت طواف کنید. بت‌ها را از تپه‌های صفا و مروه برداشتند و گفتند میان این دو کوه با یاد خدا هروله کنید. گفتند #قربانی را انجام دهید، اما نه به پای بتان، بلکه به پای خدا. یعنی او معنای دیگری به عمل‌شان داد و گرنه اعمال سابق‌شان برجای بود. این اصل رسالت پیامبر بود، نه اینکه یک رشته احکام و قوانین خشک بیاورد.» (سروش، ۱۳۹۷: ۳۷۹ ــ ۳۸۰)
📚 سروش، عبدالکریم. (۱۳۹۷). کلام محمد رؤیای محمد. انتشارات صقراط.
▪️پیامبر (ص) همه چیز را از خدا پر کرد!
💬 #عبدالکریم_سروش:
«بارها تکرار کردم که احكام نصیبه‌های نازله نبوت هستند، برخلاف تصور عامه که می‌پندارند مهم‌ترین کار پیامبر آوردن احکام شرعی و فقهی بوده است. مهم‌ترین کاری که پیامبر کردند دادن بینش تازه‌ای از جهان بود. او همه چیز را از خدا پر کرد. #حج به نظر من مهم‌ترین نماد دین است. حج در میان اعراب برقرار بود. آنها دور بت‌ها طواف می‌کردند. دو تپه صفا و مروه بود که بر سر هرکدام بتی بود. و اعراب مشرک از این بت به سوی آن بت می‌شتافتند و دوباره برعکس. به پای بت‌ها قربانی می‌کردند. کاری که پیامبر کردند این بود که هیچ‌کدام از این اعمال را تغییر ندادند. بت‌ها را از خانه کعبه جمع کردند و به مردم گفتند، به جای بُتانِ باصورت، دور خدای بی‌صورت طواف کنید. بت‌ها را از تپه‌های صفا و مروه برداشتند و گفتند میان این دو کوه با یاد خدا هروله کنید. گفتند #قربانی را انجام دهید، اما نه به پای بتان، بلکه به پای خدا. یعنی او معنای دیگری به عمل‌شان داد و گرنه اعمال سابق‌شان برجای بود. این اصل رسالت پیامبر بود، نه اینکه یک رشته احکام و قوانین خشک بیاورد.» (سروش، ۱۳۹۷: ۳۷۹ ــ ۳۸۰)
📚 سروش، عبدالکریم. (۱۳۹۷). کلام محمد رؤیای محمد. انتشارات صقراط.
🎨 تابلوی ”آزمون بزرگ“ استاد فرشچیان
قربانی شدن حضرت اسماعیل یکی از شاهکارهای استاد فرشچیان است. این تابلو در سال ۱۳۷۶ به تصویر کشیده شده و تکنیک مورد استفاده در آن اکریلیک است. در حال حاضر، این اثر زیبا در موزه استاد فرشچیان واقع در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد در معرض دید همگان قرار گرفته است.
قربانی شدن حضرت اسماعیل یکی از شاهکارهای استاد فرشچیان است. این تابلو در سال ۱۳۷۶ به تصویر کشیده شده و تکنیک مورد استفاده در آن اکریلیک است. در حال حاضر، این اثر زیبا در موزه استاد فرشچیان واقع در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد در معرض دید همگان قرار گرفته است.
🍁 روز ”خطرنگار“ گرامی باد!
✍🏻 سید زین‌العابدین صفوی:
«خبرنگاران آزاده را دوست بداریم و کارشان را ارج نهیم. آنان بلندگویانِ حقیقت‌اند. ظالمان از هیچ‌کس به اندازه خبرنگاران عصبانی نمی‌شوند. زورگویان جهان لنز دوربین #خبرنگار را از لوله تفنگ خطرناک‌تر می‌دانند و از برابر آنان می‌گریزند. گاهی خبرنگار را همچون مواد منفجره خطرساز می‌بینند و از جلسات بیرون‌شان می‌کنند! خبرنگاران ”خطرنگار“ اند و همواره در پس و پیش آنان خطری در کمین است. گاهی در کام خطر می‌روند تا خبر دهند. گاهی چون خبر می‌دهند در کام خطر می‌افتند! باید آنان را ستود. و دشواری کارشان را فهمید. من با آنان همدردی می‌کنم. بویژه آنگاه که خبرهای‌شان به دست ممیزها تغییر می‌یابد و تصاویر زیبای‌شان تقطیع می‌شود. یا آنگاه که خودشان از ترس معاش مجبور می‌شوند اخبار را گزینش یا گلچین (!) کنند.» (۹۹/۵/۱۷)
© از: کانال برداشت‌ها
✍🏻 سید زین‌العابدین صفوی:
«خبرنگاران آزاده را دوست بداریم و کارشان را ارج نهیم. آنان بلندگویانِ حقیقت‌اند. ظالمان از هیچ‌کس به اندازه خبرنگاران عصبانی نمی‌شوند. زورگویان جهان لنز دوربین #خبرنگار را از لوله تفنگ خطرناک‌تر می‌دانند و از برابر آنان می‌گریزند. گاهی خبرنگار را همچون مواد منفجره خطرساز می‌بینند و از جلسات بیرون‌شان می‌کنند! خبرنگاران ”خطرنگار“ اند و همواره در پس و پیش آنان خطری در کمین است. گاهی در کام خطر می‌روند تا خبر دهند. گاهی چون خبر می‌دهند در کام خطر می‌افتند! باید آنان را ستود. و دشواری کارشان را فهمید. من با آنان همدردی می‌کنم. بویژه آنگاه که خبرهای‌شان به دست ممیزها تغییر می‌یابد و تصاویر زیبای‌شان تقطیع می‌شود. یا آنگاه که خودشان از ترس معاش مجبور می‌شوند اخبار را گزینش یا گلچین (!) کنند.» (۹۹/۵/۱۷)
© از: کانال برداشت‌ها
🍁 استمداد مدافعان سلامت از مراجع دینی!
جمع کثیری از مدافعان سلامت کشورمان که در صف اول مبارزه با ویروس کرونا به سر می‌برند از سراسر کشور با نگارش نامه‌ای به مراجع بزرگوار شیعه از آنها برای مداخله در عدم تجمع و به خطر افتادن جان عزاداران استمداد کردند.
باسمه‌تعالی
اِنَّ الْحُسین مِصباحُ الْهُدی وَ سَفینَة الْنِّجاة
مراجع معزز تقلید، فضلای گران‌قدر حوزه‌های علمیه، مبلغان مذهبی و مداحان سراسر کشور
ابتدا بر خود لازم می‌دانیم از فرمایشات صریح رهبر معظم انقلاب در خطابه تصویری عید قربان صمیمانه قدردانی کنیم. ایشان فرمودند: ”در عزاداری‌ها معیار آن چیزی است که کارشناسان بهداشت به ما می‌گویند. بنده خودم شخصاً هرچه را که آنها لازم بدانند مراعات خواهم کرد. توصیه من به هیئات، منبری‌ها و مداح‌ها و دیگران این است که هر کاری می‌کنید ببینید ستاد ملی کرونا چه می‌گوید. اگر ضابطه‌ای تائید کردند همه ما موظف‌ایم، آن را رعایت کنیم. اگر وضعیتی که داریم را شل بگیریم، فاجعه‌ی بزرگی رخ خواهد داد.“
به‌رغم جان‌فشانی کادر بهداشت و درمان کشور، که در بحران شیوع کرونا، تاکنون قریب به ۲۰۰ شهید در راه خدمت به سلامت هم‌وطنان‌مان تقدیم کرده‌اند، متأسفانه در موج جدیدی از ابتلا شمار قربانیان کرونا در کشور از موج اولیه فراتر رفته است. باوجود همه تلاش‌های انجام‌شده و تأکید بر رعایت پروتکل‌های بهداشتی، برگزاری مجالس و اجتماعات در بسیاری موارد باعث افزایش تعداد مبتلایان و افزایش فوت هم‌میهنان گردیده است.
امضاکنندگان این نامه، به نمایندگی از جامعهٔ پزشکان و پرستاران ایران، در پیشگاه خداوند متعال و ملت شریف ایران شهادت می‌دهند که برگزاری هرگونه اجتماعات، از جمله مجالس عمومی عزاداری سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدا... الحسین (ع)، راه‌اندازی دسته‌های عزاداری و توزیع غذای نذری قطعاً و یقیناً باعث افزایش شمار مبتلایان و مرگ هم‌میهنان خواهد شد. هیچ نهاد ناظری توانایی ضمانت رعایت پروتکل‌های بهداشتی توسط میلیون‌ها عزادار سیدالشهدا در مراسم سوگواری محرم را ندارد. در صورت ارائه مجوز، ضمانت متراکم و مسقف نبودن صدها هزار مجلس عزاداری در سراسر کشور غیرممکن است و در این شرایط حتی با استفاده از ماسک و رعایت فاصله بین عزاداران، امکان جدی سرایت بیماری وجود دارد. گسترش بیماری به هر نحو، تضییع حق‌الناس است و ضمناً اخبار ابتلا و مرگ عزاداران حسینی در این اجتماعات موجب وهن شیعه و انتقاد هم‌وطنان و ناظران خواهد بود.
لذا به تأسی از آیات شریف قرآن ”مَنْ أَحْیاها فَکأَنَّما اَحیا النَّاسَ جمیعاً“ (هرکس انسانی را از مرگ رهایی بخشد چنان است که گویی همهٔ مردم را زنده کرده است)، ”وَلَا تُلْقُوا بِأَیدِیکمْ إِلَی التَّهْلُکةِ“ (خود را با دست خودتان به هلاکت نیفکنید) و حدیث شریف ”لا ضرر ولا ضرار فی الاسلام“ (ضرر رساندن به خود و دیگران در اسلام جایز نیست)، از مراجع معزز تقلید، علما و روحانیان، مداحان و مبلغان مذهبی سراسر کشور درخواست می‌کنیم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فقه پویای جعفری، عموم عزاداران حسینی را از برگزاری مجالس حضوری پرهیز دهند و با تأکید بر شیوه‌های نوین عزاداری ازجمله تبدیل کردن هر خانه به یک حسینیه، بهره‌گیری حداکثری از رسانه‌ها و فضای مجازی و توزیع بسته‌های مواد غذایی بین نیازمندان به‌صورت کمک مؤمنانه از مرگ صدها عزادار حسینی پیش‌گیری فرمایند.
با توکل به خداوند بزرگ امیدواریم این مرحله سخت را پشت سر گذاریم و مراسم محرم و صفر در سال‌های آینده هرچه باشکوه‌تر برگزار شود.
©️ از: سایت و کانال سازمان نظام پزشکی ج.ا. ایران
جمع کثیری از مدافعان سلامت کشورمان که در صف اول مبارزه با ویروس کرونا به سر می‌برند از سراسر کشور با نگارش نامه‌ای به مراجع بزرگوار شیعه از آنها برای مداخله در عدم تجمع و به خطر افتادن جان عزاداران استمداد کردند.
باسمه‌تعالی
اِنَّ الْحُسین مِصباحُ الْهُدی وَ سَفینَة الْنِّجاة
مراجع معزز تقلید، فضلای گران‌قدر حوزه‌های علمیه، مبلغان مذهبی و مداحان سراسر کشور
ابتدا بر خود لازم می‌دانیم از فرمایشات صریح رهبر معظم انقلاب در خطابه تصویری عید قربان صمیمانه قدردانی کنیم. ایشان فرمودند: ”در عزاداری‌ها معیار آن چیزی است که کارشناسان بهداشت به ما می‌گویند. بنده خودم شخصاً هرچه را که آنها لازم بدانند مراعات خواهم کرد. توصیه من به هیئات، منبری‌ها و مداح‌ها و دیگران این است که هر کاری می‌کنید ببینید ستاد ملی کرونا چه می‌گوید. اگر ضابطه‌ای تائید کردند همه ما موظف‌ایم، آن را رعایت کنیم. اگر وضعیتی که داریم را شل بگیریم، فاجعه‌ی بزرگی رخ خواهد داد.“
به‌رغم جان‌فشانی کادر بهداشت و درمان کشور، که در بحران شیوع کرونا، تاکنون قریب به ۲۰۰ شهید در راه خدمت به سلامت هم‌وطنان‌مان تقدیم کرده‌اند، متأسفانه در موج جدیدی از ابتلا شمار قربانیان کرونا در کشور از موج اولیه فراتر رفته است. باوجود همه تلاش‌های انجام‌شده و تأکید بر رعایت پروتکل‌های بهداشتی، برگزاری مجالس و اجتماعات در بسیاری موارد باعث افزایش تعداد مبتلایان و افزایش فوت هم‌میهنان گردیده است.
امضاکنندگان این نامه، به نمایندگی از جامعهٔ پزشکان و پرستاران ایران، در پیشگاه خداوند متعال و ملت شریف ایران شهادت می‌دهند که برگزاری هرگونه اجتماعات، از جمله مجالس عمومی عزاداری سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدا... الحسین (ع)، راه‌اندازی دسته‌های عزاداری و توزیع غذای نذری قطعاً و یقیناً باعث افزایش شمار مبتلایان و مرگ هم‌میهنان خواهد شد. هیچ نهاد ناظری توانایی ضمانت رعایت پروتکل‌های بهداشتی توسط میلیون‌ها عزادار سیدالشهدا در مراسم سوگواری محرم را ندارد. در صورت ارائه مجوز، ضمانت متراکم و مسقف نبودن صدها هزار مجلس عزاداری در سراسر کشور غیرممکن است و در این شرایط حتی با استفاده از ماسک و رعایت فاصله بین عزاداران، امکان جدی سرایت بیماری وجود دارد. گسترش بیماری به هر نحو، تضییع حق‌الناس است و ضمناً اخبار ابتلا و مرگ عزاداران حسینی در این اجتماعات موجب وهن شیعه و انتقاد هم‌وطنان و ناظران خواهد بود.
لذا به تأسی از آیات شریف قرآن ”مَنْ أَحْیاها فَکأَنَّما اَحیا النَّاسَ جمیعاً“ (هرکس انسانی را از مرگ رهایی بخشد چنان است که گویی همهٔ مردم را زنده کرده است)، ”وَلَا تُلْقُوا بِأَیدِیکمْ إِلَی التَّهْلُکةِ“ (خود را با دست خودتان به هلاکت نیفکنید) و حدیث شریف ”لا ضرر ولا ضرار فی الاسلام“ (ضرر رساندن به خود و دیگران در اسلام جایز نیست)، از مراجع معزز تقلید، علما و روحانیان، مداحان و مبلغان مذهبی سراسر کشور درخواست می‌کنیم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فقه پویای جعفری، عموم عزاداران حسینی را از برگزاری مجالس حضوری پرهیز دهند و با تأکید بر شیوه‌های نوین عزاداری ازجمله تبدیل کردن هر خانه به یک حسینیه، بهره‌گیری حداکثری از رسانه‌ها و فضای مجازی و توزیع بسته‌های مواد غذایی بین نیازمندان به‌صورت کمک مؤمنانه از مرگ صدها عزادار حسینی پیش‌گیری فرمایند.
با توکل به خداوند بزرگ امیدواریم این مرحله سخت را پشت سر گذاریم و مراسم محرم و صفر در سال‌های آینده هرچه باشکوه‌تر برگزار شود.
©️ از: سایت و کانال سازمان نظام پزشکی ج.ا. ایران
🍁 پاسخ آیت‌الله صانعی به استمداد مدافعان سلامت!
✍🏻 آیت‌الله #صانعی:
«آیا چنانچه با شرکت در عزاداری ابی عبدالله و ائمه معصومین (ع) موجبات گسترش بیماری یا خطرات جانی برای خود شخص یا سایر افراد و یا ایجاد ضرر و مشقت برای کادر درمان گردد، آیا این‌گونه مراسمات تعظیم شعائر حسینی و مرضّی امام حسین (ع) می‌باشد؟!
به نظر این‌جانب، رعایت هرچه که موجب پیش‌گیری از بیماری مذکور گردد واجب و لازم است و بر فرض عدم رعایت، چنانچه شخصِ ناقل باعثِ بیمار شدن افراد دیگر گردد، ضامن تمام خسارت‌های وارده می‌باشد و ناگفته نماند که می‌توان با استفاده از فضاهای غیرحضوری و تحقق ”هر خانه یک حسینیه“ ضمن عرض ارادت و اخلاص به سرور و سالار شهیدان و اصحاب باوفایش، بالاخص علمدار کربلا حضرت ابوالفضل العباس (سلام الله علیه)، در زنده نگه داشتن اهداف والای آن امام همام انجام وظیفه نمود.»
©️از: کانال، اینستاگرام و پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله صانعی
✍🏻 آیت‌الله #صانعی:
«آیا چنانچه با شرکت در عزاداری ابی عبدالله و ائمه معصومین (ع) موجبات گسترش بیماری یا خطرات جانی برای خود شخص یا سایر افراد و یا ایجاد ضرر و مشقت برای کادر درمان گردد، آیا این‌گونه مراسمات تعظیم شعائر حسینی و مرضّی امام حسین (ع) می‌باشد؟!
به نظر این‌جانب، رعایت هرچه که موجب پیش‌گیری از بیماری مذکور گردد واجب و لازم است و بر فرض عدم رعایت، چنانچه شخصِ ناقل باعثِ بیمار شدن افراد دیگر گردد، ضامن تمام خسارت‌های وارده می‌باشد و ناگفته نماند که می‌توان با استفاده از فضاهای غیرحضوری و تحقق ”هر خانه یک حسینیه“ ضمن عرض ارادت و اخلاص به سرور و سالار شهیدان و اصحاب باوفایش، بالاخص علمدار کربلا حضرت ابوالفضل العباس (سلام الله علیه)، در زنده نگه داشتن اهداف والای آن امام همام انجام وظیفه نمود.»
©️از: کانال، اینستاگرام و پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله صانعی
🍁 در شگفتم!
💬 #امیرالمؤمنین (ع):
«در شگفتم از بخیل، به سوى فقرى مى‌شتابد كه از آن مى‌گریزد، و سرمایه‌اى را از دست مى‌دهد كه براى آن تلاش مى‌كند. در دنیا چون تهی‌دستان زندگى مى‌كند، امّا در آخرت چون سرمایه‌داران محاكمه مى‌شود. و در شگفتم از متكبّرى كه دیروز نطفه‌اى بى‌ارزش، و فردا مردارى گندیده خواهد بود و در شگفتم از آن كس كه آفرینش پدیده‌ها را مى‌نگرد و در وجود خدا تردید دارد و در شگفتم از آن كس كه مردگان را مى‌بیند و مرگ را از یاد برده است، و در شگفتم از آن كس كه پیدایش دوباره را انكار مى‌كند، در حالى كه پیدایش آغازین را مى‌نگرد، و در شگفتم از آن كس كه خانه نابودشدنى را آباد مى‌كند، امّا جایگاه همیشگى را از یاد برده است.» (#نهج‌البلاغه: حکمت ۱۲۶)
📚 نهج‌البلاغه. ترجمه محمد #دشتی (۱۳۸۶). تهران: قدر ولایت.
💬 #امیرالمؤمنین (ع):
«در شگفتم از بخیل، به سوى فقرى مى‌شتابد كه از آن مى‌گریزد، و سرمایه‌اى را از دست مى‌دهد كه براى آن تلاش مى‌كند. در دنیا چون تهی‌دستان زندگى مى‌كند، امّا در آخرت چون سرمایه‌داران محاكمه مى‌شود. و در شگفتم از متكبّرى كه دیروز نطفه‌اى بى‌ارزش، و فردا مردارى گندیده خواهد بود و در شگفتم از آن كس كه آفرینش پدیده‌ها را مى‌نگرد و در وجود خدا تردید دارد و در شگفتم از آن كس كه مردگان را مى‌بیند و مرگ را از یاد برده است، و در شگفتم از آن كس كه پیدایش دوباره را انكار مى‌كند، در حالى كه پیدایش آغازین را مى‌نگرد، و در شگفتم از آن كس كه خانه نابودشدنى را آباد مى‌كند، امّا جایگاه همیشگى را از یاد برده است.» (#نهج‌البلاغه: حکمت ۱۲۶)
📚 نهج‌البلاغه. ترجمه محمد #دشتی (۱۳۸۶). تهران: قدر ولایت.
🍁 تاریخچه لعن‌های انتهای زیارت عاشورا
✍🏻 #محسن_کدیور (۱۳۹۳):
«صد لعن انتهایی زیارت عاشورا، و مشخصاً لعن خلفای سه‌گانه یقیناً در کتاب ”مصباح المتهجد کبیر“ شیخ طوسی (۳۸۵ ــ ۴۶۰) ــ معتبرترین کتاب دعایی شیعه ــ نبوده است، و از قرن دهم به تدریج وارد نسخه‌های این کتاب شده است!
در قدیمی‌ترین نسخه ”مصباح المتهجد“، که متعلق به سال ۵۰۲ ــ یعنی ۴۲ سال بعد از وفات شیخ طوسی ــ توسط عبدالجبار بن علی نقاش رازی نوشته شده، و در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد به شماره ۸۸۲۲ نگاهداری می‌شود، و با نسخه به خط مصنف مقابله شده، از ”اَللَّهُمَّ الْعَنْ أَبِی سُفْیانَ“ تا ذکر سجده ”اَللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرِینَ …“ به چشم نمی‌خورد.
البته با خط دیگری که به قدمت خط متن نیست در هامش صفحه فقرات مورد بحث نوشته شده است.
در پنج نسخه قدیمی دیگر تا قرن دهم نیز وضع به همین منوال است: متن خالی از فقرات یادشده است، و در هامش صفحات با خطی کاملاً جدید و متفاوتْ فقرات مورد بحث اضافه شده است.
متاسفانه نسخه چاپی ”مصباح المتهجد“ بر اساس نسخ قرن دهم به بعد، که این فقرات را داخل متن کرده‌اند، منتشر شده، و هیچ اشاره‌ای به این نکته بسیار مهم نکرده‌اند.
به گزارش سید بن طاووس (۵۸۹ ــ ۶۶۴) در کتاب ”مصباح الزائر“، در نسخه اصل ”مصباح المتهجد کبیر“ به خط شیخ طوسی، که در نزد وی بوده، فقرات مورد بحث نبوده است. سید بن طاووس از سوی مادر نوه شیخ طوسی است.
در این زمینه اخیرا کتاب تحقیقی مستقلی منتشر شده است: الشیخ حسین الراضی، زیارة عاشوراء فی المیزان (دراسة لزیارة عاشوراء سندا و متنا و ماطرأ علیها من تزویر و تحریف)، دارالمحجة البیضاء، بیروت، ۲۰۰۸ م، ۵۸۴ صفحه.» (با اندکی ویرایش)
©️ از: کانال و وبسایت محسن کدیور
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️ سخنی درباره زیارت عاشورا!
▪️تفاوت متن اصلی و قدیمی زیارت عاشورا با متن فعلی در چیست؟
✍🏻 #محسن_کدیور (۱۳۹۳):
«صد لعن انتهایی زیارت عاشورا، و مشخصاً لعن خلفای سه‌گانه یقیناً در کتاب ”مصباح المتهجد کبیر“ شیخ طوسی (۳۸۵ ــ ۴۶۰) ــ معتبرترین کتاب دعایی شیعه ــ نبوده است، و از قرن دهم به تدریج وارد نسخه‌های این کتاب شده است!
در قدیمی‌ترین نسخه ”مصباح المتهجد“، که متعلق به سال ۵۰۲ ــ یعنی ۴۲ سال بعد از وفات شیخ طوسی ــ توسط عبدالجبار بن علی نقاش رازی نوشته شده، و در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد به شماره ۸۸۲۲ نگاهداری می‌شود، و با نسخه به خط مصنف مقابله شده، از ”اَللَّهُمَّ الْعَنْ أَبِی سُفْیانَ“ تا ذکر سجده ”اَللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرِینَ …“ به چشم نمی‌خورد.
البته با خط دیگری که به قدمت خط متن نیست در هامش صفحه فقرات مورد بحث نوشته شده است.
در پنج نسخه قدیمی دیگر تا قرن دهم نیز وضع به همین منوال است: متن خالی از فقرات یادشده است، و در هامش صفحات با خطی کاملاً جدید و متفاوتْ فقرات مورد بحث اضافه شده است.
متاسفانه نسخه چاپی ”مصباح المتهجد“ بر اساس نسخ قرن دهم به بعد، که این فقرات را داخل متن کرده‌اند، منتشر شده، و هیچ اشاره‌ای به این نکته بسیار مهم نکرده‌اند.
به گزارش سید بن طاووس (۵۸۹ ــ ۶۶۴) در کتاب ”مصباح الزائر“، در نسخه اصل ”مصباح المتهجد کبیر“ به خط شیخ طوسی، که در نزد وی بوده، فقرات مورد بحث نبوده است. سید بن طاووس از سوی مادر نوه شیخ طوسی است.
در این زمینه اخیرا کتاب تحقیقی مستقلی منتشر شده است: الشیخ حسین الراضی، زیارة عاشوراء فی المیزان (دراسة لزیارة عاشوراء سندا و متنا و ماطرأ علیها من تزویر و تحریف)، دارالمحجة البیضاء، بیروت، ۲۰۰۸ م، ۵۸۴ صفحه.» (با اندکی ویرایش)
©️ از: کانال و وبسایت محسن کدیور
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️ سخنی درباره زیارت عاشورا!
▪️تفاوت متن اصلی و قدیمی زیارت عاشورا با متن فعلی در چیست؟
🍁 تفاوت متن اصلی و قدیمی زیارت عاشورا با متن فعلی در چیست؟
پژوهش مشترک مهدی ایزدی و اسلام ملکی معاف در مقاله ”تحلیل و نقد یکی از فقرات نسخه رایج زیارت عاشورا“ (۱۳۹۲) نشان می‌دهد متن اصلی زیارت عاشورا با متن مرسوم فعلی تفاوت‌هایی دارد و لازم است مردم با متن اصلی این زیارت آشنا شوند.
زیارت عاشورا، علاوه‌بر نسخه‌ای كه در كتاب ”مفاتیح‌الجنان“ شیخ عباس قمی (متوفای قرن ۱۴) آمده و امروزه رواج بسیاری دارد، نسخه‌های خطی قدیمی‌تری نیز دارد كه قدمت‌شان به بیش از هزار سال پیش برمی‌گردد. این نسخه‌های قدیمی معتبرتر از نسخه رایج كنونی‌اند و عبارت مشهور ”اَللَّهُمَّ خُصَّ اَنْتَ اَوَّلَ ظالِمٍ … ثُمَّ (الْعَنِ) الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ …“ در آن به شكل دیگری بوده است.
این دو پژوهشگر با تكیه بر معیارهای علمی متعدد به مقایسه نسخه‌های رایج با كتاب ”كامل الزیارات“ نوشته ابن قولویه قمی (متوفای ۳۶۷هـ) و نسخه‌های قدیمی كتاب ”مصباح المتهجد“ نوشته شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰هـ) پرداخته، نشان داده‌اند كه این نسخه‌های قدیمی از چند جهت معتبرتر از نسخه رایج كنونی هستند.
گفتنی است عبارات حاوی لعن در پایان زیارت عاشورا در قدیمی‌ترین نسخه این زیارت كه در كتاب ”كامل الزیارات“ آمده چنین است: ”اَللّهُمَّ خُصَّ أنْتَ أوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِیكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ الْعَنْ أعْداءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْأوَّلینَ وَ الْآخِرینَ. اَللّهُمَّ الْعَنْ یزیدَ وَ أباهُ.“
از چکیده و نتیجه‌گیری مقاله:
«زیارت شریف عاشورا، علاوه‌بر نسخه رایج، که اوّلین منبع آن نسخه‌های خطی متأخّر ”مصباح المتهجّد“ شیخ طوسی است، دو گونهٔ دیگر نیز دارد که در ”کامل الزّیارات“ ابن‌قولویه قمی و نسخه‌های متقدّمِ ”مصباح المتهجّد“ شیخ طوسی نقل شده‌اند. در هیچ‌یک از نسخه‌های غیررایج این زیارت، عبارت ”وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ“ به این‌گونه نیست. در این مقاله، گونه‌های مختلف این عبارت با یکدیگر مقایسه و نسخهٔ رایج با توجّه به معیارهای ذیل نقد می‌شود: ۱. قدمت، ۲. اعتبار منبع، ۳. اعتبار سند، ۴. سازگاری عبارت مورد نظر با بقیّة متن، ۵. سازگاری با سیرهٔ امامان (ع).» (ص ۱۷۵)
«عبارت ”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ“ تنها در نسخه رایج زیارت عاشورا، که به نسخه‌های متأخر ”مصباح المتهجّد“ باز می‌گردد، وجود دارد. این نگارش از نظر زمانی، متأخر است و با شرایط تاریخی زمان امام باقر (ع) و با سیره عمومی اهل بیت (ع) در إنشاء زیارات مأثور ناهمگون می‌نماید. نقطه ضعف دیگر این نگارش آن است که ــ حداقل در دو مورد ــ دچار اشکال متنی و ناسازگاری درونی است؛ اما نگارشی که در ”کامل الزّیارات“ نقل شده اولاً، قدمت بیشتری دارد؛ ثانياً، با سیره ائمه (ع) در إنشاء زيارت‌های مأثور سازگاری دارد؛ ثالثاً، دارای انسجام محتوایی و سازگاری درونی با بقیه متن است. عبارت مورد بحث در نگارش ”کامل الزّیارات“ــ که ارجحیتش مورد تأکید است ــ چنین است: ”اَللّهُمَّ خُصَّ أنْتَ أوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِیكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ الْعَنْ أعْداءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْأوَّلینَ وَ الْآخِرینَ. اَللّهُمَّ الْعَنْ یزیدَ وَ أباهُ.“ بنابراین، نسخه ”کامل الزّیارات“ و نسخه متقدم ”مصباح المتهجّد“ ــ دست‌کم درباره عبارت مورد بحث ــ رجحان دارند.» (صص ۱۷۵ ــ ۱۷۶)
🌐 ماسال‌نیوز (انتشار در ۹ تیر ۱۳۹۳)
📗 ایزدی، مهدی. و ملکی معاف، اسلام. (۱۳۹۲). تحلیل و نقد یکی از فقرات نسخه رایج زیارت عاشورا. دوفصلنامه کتاب قیم. دوره ۳. شماره ۸. (صص ۱۵۷ ــ ۱۷۹).
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️ سخنی درباره زیارت عاشورا!
▪️تاریخچه لعن‌های انتهای زیارت عاشورا
پژوهش مشترک مهدی ایزدی و اسلام ملکی معاف در مقاله ”تحلیل و نقد یکی از فقرات نسخه رایج زیارت عاشورا“ (۱۳۹۲) نشان می‌دهد متن اصلی زیارت عاشورا با متن مرسوم فعلی تفاوت‌هایی دارد و لازم است مردم با متن اصلی این زیارت آشنا شوند.
زیارت عاشورا، علاوه‌بر نسخه‌ای كه در كتاب ”مفاتیح‌الجنان“ شیخ عباس قمی (متوفای قرن ۱۴) آمده و امروزه رواج بسیاری دارد، نسخه‌های خطی قدیمی‌تری نیز دارد كه قدمت‌شان به بیش از هزار سال پیش برمی‌گردد. این نسخه‌های قدیمی معتبرتر از نسخه رایج كنونی‌اند و عبارت مشهور ”اَللَّهُمَّ خُصَّ اَنْتَ اَوَّلَ ظالِمٍ … ثُمَّ (الْعَنِ) الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ …“ در آن به شكل دیگری بوده است.
این دو پژوهشگر با تكیه بر معیارهای علمی متعدد به مقایسه نسخه‌های رایج با كتاب ”كامل الزیارات“ نوشته ابن قولویه قمی (متوفای ۳۶۷هـ) و نسخه‌های قدیمی كتاب ”مصباح المتهجد“ نوشته شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰هـ) پرداخته، نشان داده‌اند كه این نسخه‌های قدیمی از چند جهت معتبرتر از نسخه رایج كنونی هستند.
گفتنی است عبارات حاوی لعن در پایان زیارت عاشورا در قدیمی‌ترین نسخه این زیارت كه در كتاب ”كامل الزیارات“ آمده چنین است: ”اَللّهُمَّ خُصَّ أنْتَ أوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِیكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ الْعَنْ أعْداءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْأوَّلینَ وَ الْآخِرینَ. اَللّهُمَّ الْعَنْ یزیدَ وَ أباهُ.“
از چکیده و نتیجه‌گیری مقاله:
«زیارت شریف عاشورا، علاوه‌بر نسخه رایج، که اوّلین منبع آن نسخه‌های خطی متأخّر ”مصباح المتهجّد“ شیخ طوسی است، دو گونهٔ دیگر نیز دارد که در ”کامل الزّیارات“ ابن‌قولویه قمی و نسخه‌های متقدّمِ ”مصباح المتهجّد“ شیخ طوسی نقل شده‌اند. در هیچ‌یک از نسخه‌های غیررایج این زیارت، عبارت ”وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ“ به این‌گونه نیست. در این مقاله، گونه‌های مختلف این عبارت با یکدیگر مقایسه و نسخهٔ رایج با توجّه به معیارهای ذیل نقد می‌شود: ۱. قدمت، ۲. اعتبار منبع، ۳. اعتبار سند، ۴. سازگاری عبارت مورد نظر با بقیّة متن، ۵. سازگاری با سیرهٔ امامان (ع).» (ص ۱۷۵)
«عبارت ”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ“ تنها در نسخه رایج زیارت عاشورا، که به نسخه‌های متأخر ”مصباح المتهجّد“ باز می‌گردد، وجود دارد. این نگارش از نظر زمانی، متأخر است و با شرایط تاریخی زمان امام باقر (ع) و با سیره عمومی اهل بیت (ع) در إنشاء زیارات مأثور ناهمگون می‌نماید. نقطه ضعف دیگر این نگارش آن است که ــ حداقل در دو مورد ــ دچار اشکال متنی و ناسازگاری درونی است؛ اما نگارشی که در ”کامل الزّیارات“ نقل شده اولاً، قدمت بیشتری دارد؛ ثانياً، با سیره ائمه (ع) در إنشاء زيارت‌های مأثور سازگاری دارد؛ ثالثاً، دارای انسجام محتوایی و سازگاری درونی با بقیه متن است. عبارت مورد بحث در نگارش ”کامل الزّیارات“ــ که ارجحیتش مورد تأکید است ــ چنین است: ”اَللّهُمَّ خُصَّ أنْتَ أوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِیكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ الْعَنْ أعْداءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْأوَّلینَ وَ الْآخِرینَ. اَللّهُمَّ الْعَنْ یزیدَ وَ أباهُ.“ بنابراین، نسخه ”کامل الزّیارات“ و نسخه متقدم ”مصباح المتهجّد“ ــ دست‌کم درباره عبارت مورد بحث ــ رجحان دارند.» (صص ۱۷۵ ــ ۱۷۶)
🌐 ماسال‌نیوز (انتشار در ۹ تیر ۱۳۹۳)
📗 ایزدی، مهدی. و ملکی معاف، اسلام. (۱۳۹۲). تحلیل و نقد یکی از فقرات نسخه رایج زیارت عاشورا. دوفصلنامه کتاب قیم. دوره ۳. شماره ۸. (صص ۱۵۷ ــ ۱۷۹).
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️ سخنی درباره زیارت عاشورا!
▪️تاریخچه لعن‌های انتهای زیارت عاشورا
🍁 سخنی درباره زیارت عاشورا!
▪️شیعیان می‌توانند با استناد به کتاب کامل الزیارات، زیارت عاشورا را به گونه‌ای بخوانند که جنبه توهین به مقدسات اهل سنت را نداشته باشد.
✍🏻 مهدی #مسائلی می‌نویسد:
«توجه به قیام امام حسین (ع) و زیارت آن حضرت، در نزد شیعه جایگاهی ویژه دارد. از همین رو، در روایات فراوانی، شیعیان به این امر مهم توصیه شده‌اند. افزون بر این، ائمه اطهار (ع) زیارت‌نامه‌های فراوانی درباره کیفیت زیارت امام حسین (ع) انشا کرده‌اند. معروف‌ترین این زیارت‌نامه‌ها زیارت عاشورا است.» (مسائلی، ۱۳۹۳: ۹۰)
«بسیاری از علمای شیعه بر اصل زیارت عاشورا و فضیلت خواندن آن، تأكيد فراوانی می‌کنند؛ ولی نزد شیعه درباره متن رایج این زیارت اتفاق وجود ندارد. نقل‌های معتبر دیگری از زیارت عاشورا وجود دارد که بعضی از فرازهای آن متفاوت با متن رایج این زیارت است، خصوصاً لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا که افراد تفرقه‌انگیز به آن استشهاد کرده‌اند.
توضیح بیشتر اینکه، زیارت عاشورا دو منبع دارد:
➊ کتاب کامل الزیارات، تألیف جعفربن محمدبن قولویه معروف به ابن قولویه قمی؛
➋ مصباح المتهجد الكبير و الصغير تألیف شیخ طوسی.
میان نقل این دو کتاب در بعضی از فرازها اختلاف‌هایی جزئی وجود دارد که تفاوت آشکاری در معنای زیارت به وجود نمی‌آورد. البته لعن‌ها و فرازهای انتهایی زیارت عاشورا در این دو منبع تفاوت عمده‌ای دارند، زیرا در متن رایج زیارت عاشورا، که برگرفته از بعضی نسخ کتاب مصباح المتهجد است، لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا این گونه آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ اللهُمَّ الْعَنْ یزِیدَ خَامِساً وَ الْعَنْ عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ وَ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ شِمْراً وَ آلَ أَبِی سُفْیانَ وَ آلَ زِیادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ إِلَی یوْمِ الْقِیامَةِ.“
این درحالی است که در تمامی نسخه‌های خطی و چاپی کتاب کامل الزیارات، لعن‌های انتهایی با این تعبیر آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِيِّكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ اِلْعَنْ أَعْدَاءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ اَللَّهُمَّ اِلْعَنْ يَزِيدَ وَ أَبَاهُ وَ اِلْعَنْ عُبَيْدَ اَللَّهِ بْنَ زِيَادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ وَ بَنِي أُمَيَّةَ قَاطِبَةً إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ.“
از همه اینها گذشته، از کتاب مصباح المتهجد نیز نسخه‌های خطی معتبر و مهمی برجای مانده است که یا کل لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا در آنها وجود ندارد یا این لعن‌ها به صورتی دیگر آمده است. برای نمونه، لعن انتهایی زیارت عاشورا که در متن رایج بین شیعیان این گونه بوده:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ اللهُمَّ الْعَنْ یزِیدَ خَامِساً وَ الْعَنْ عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ ...“
به بعضی از نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد متعلق است، در بعضی از نسخه‌های معتبرتر این کتاب چنین آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ جَمیِعَ الظَّالِمیِنَ لَهُمْ، عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ ...“
همچنین در بعضی نسخه‌های مصباح المتهجد الصغير، که مختصر کتاب مصباح المتهجد الكبير است، نیز این لعن‌ها وجود ندارد.
حتی اگر این اختلاف میان نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد را ناشی از موقعیت زمانی و عللی همچون تقیه بدانیم، این موضوع خود دلیلی است بر اینکه لعن‌های زیارت عاشورا نباید دستاویز عده‌ای برای توجیه لعن علنی به مقدسات اهل سنت قرار گیرد، زیرا زمان کنونی بسیار حساس‌تر و پیچیده‌تر از زمان گذشته است و اگر وضعیت گذشته انکار و پنهان کردن این لعن‌ها را اقتضا می‌کرده است، هم اکنون انگیزه‌های بیشتری برای این امر وجود دارد.
با این حال، از مناقشات و بحث‌های فراوان درخصوص نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد هم که بگذریم، چیزی که قطعی است اینکه شیعیان می‌توانند با استناد به کتاب کامل الزیارات، زیارت عاشورا را به گونه‌ای بخوانند که جنبه توهین به مقدسات اهل سنت را نداشته باشد، چون لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا در دو کتاب کامل الزیارات و مصباح المتهجد، باهم تفاوتی آشکار دارند.» (همان: ۹۱ ــ ۹۳)
📚 مسائلی، مهدی. (۱۳۹۳). لعن‌های نامقدس: تبیین قوانین و محدودیت‌های تبرّی. اصفهان: نشر آرما.
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️تاریخچه لعن‌های انتهای زیارت عاشورا
▪️تفاوت متن اصلی و قدیمی زیارت عاشورا با متن فعلی در چیست؟
▪️شیعیان می‌توانند با استناد به کتاب کامل الزیارات، زیارت عاشورا را به گونه‌ای بخوانند که جنبه توهین به مقدسات اهل سنت را نداشته باشد.
✍🏻 مهدی #مسائلی می‌نویسد:
«توجه به قیام امام حسین (ع) و زیارت آن حضرت، در نزد شیعه جایگاهی ویژه دارد. از همین رو، در روایات فراوانی، شیعیان به این امر مهم توصیه شده‌اند. افزون بر این، ائمه اطهار (ع) زیارت‌نامه‌های فراوانی درباره کیفیت زیارت امام حسین (ع) انشا کرده‌اند. معروف‌ترین این زیارت‌نامه‌ها زیارت عاشورا است.» (مسائلی، ۱۳۹۳: ۹۰)
«بسیاری از علمای شیعه بر اصل زیارت عاشورا و فضیلت خواندن آن، تأكيد فراوانی می‌کنند؛ ولی نزد شیعه درباره متن رایج این زیارت اتفاق وجود ندارد. نقل‌های معتبر دیگری از زیارت عاشورا وجود دارد که بعضی از فرازهای آن متفاوت با متن رایج این زیارت است، خصوصاً لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا که افراد تفرقه‌انگیز به آن استشهاد کرده‌اند.
توضیح بیشتر اینکه، زیارت عاشورا دو منبع دارد:
➊ کتاب کامل الزیارات، تألیف جعفربن محمدبن قولویه معروف به ابن قولویه قمی؛
➋ مصباح المتهجد الكبير و الصغير تألیف شیخ طوسی.
میان نقل این دو کتاب در بعضی از فرازها اختلاف‌هایی جزئی وجود دارد که تفاوت آشکاری در معنای زیارت به وجود نمی‌آورد. البته لعن‌ها و فرازهای انتهایی زیارت عاشورا در این دو منبع تفاوت عمده‌ای دارند، زیرا در متن رایج زیارت عاشورا، که برگرفته از بعضی نسخ کتاب مصباح المتهجد است، لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا این گونه آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ اللهُمَّ الْعَنْ یزِیدَ خَامِساً وَ الْعَنْ عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ وَ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ شِمْراً وَ آلَ أَبِی سُفْیانَ وَ آلَ زِیادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ إِلَی یوْمِ الْقِیامَةِ.“
این درحالی است که در تمامی نسخه‌های خطی و چاپی کتاب کامل الزیارات، لعن‌های انتهایی با این تعبیر آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ آلَ نَبِيِّكَ بِاللَّعْنِ ثُمَّ اِلْعَنْ أَعْدَاءَ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ اَللَّهُمَّ اِلْعَنْ يَزِيدَ وَ أَبَاهُ وَ اِلْعَنْ عُبَيْدَ اَللَّهِ بْنَ زِيَادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ وَ بَنِي أُمَيَّةَ قَاطِبَةً إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ.“
از همه اینها گذشته، از کتاب مصباح المتهجد نیز نسخه‌های خطی معتبر و مهمی برجای مانده است که یا کل لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا در آنها وجود ندارد یا این لعن‌ها به صورتی دیگر آمده است. برای نمونه، لعن انتهایی زیارت عاشورا که در متن رایج بین شیعیان این گونه بوده:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلاً ثُمَّ الثَّانِی وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ اللهُمَّ الْعَنْ یزِیدَ خَامِساً وَ الْعَنْ عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ ...“
به بعضی از نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد متعلق است، در بعضی از نسخه‌های معتبرتر این کتاب چنین آمده است:
”اَللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّی وَ ابْدَأْ بِهِ جَمیِعَ الظَّالِمیِنَ لَهُمْ، عُبَیدَ اللهِ بْنَ زِیادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ ...“
همچنین در بعضی نسخه‌های مصباح المتهجد الصغير، که مختصر کتاب مصباح المتهجد الكبير است، نیز این لعن‌ها وجود ندارد.
حتی اگر این اختلاف میان نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد را ناشی از موقعیت زمانی و عللی همچون تقیه بدانیم، این موضوع خود دلیلی است بر اینکه لعن‌های زیارت عاشورا نباید دستاویز عده‌ای برای توجیه لعن علنی به مقدسات اهل سنت قرار گیرد، زیرا زمان کنونی بسیار حساس‌تر و پیچیده‌تر از زمان گذشته است و اگر وضعیت گذشته انکار و پنهان کردن این لعن‌ها را اقتضا می‌کرده است، هم اکنون انگیزه‌های بیشتری برای این امر وجود دارد.
با این حال، از مناقشات و بحث‌های فراوان درخصوص نسخه‌های کتاب مصباح المتهجد هم که بگذریم، چیزی که قطعی است اینکه شیعیان می‌توانند با استناد به کتاب کامل الزیارات، زیارت عاشورا را به گونه‌ای بخوانند که جنبه توهین به مقدسات اهل سنت را نداشته باشد، چون لعن‌های انتهایی زیارت عاشورا در دو کتاب کامل الزیارات و مصباح المتهجد، باهم تفاوتی آشکار دارند.» (همان: ۹۱ ــ ۹۳)
📚 مسائلی، مهدی. (۱۳۹۳). لعن‌های نامقدس: تبیین قوانین و محدودیت‌های تبرّی. اصفهان: نشر آرما.
📝 یادداشت‌های مرتبط:
▪️ ویکی‌شیعه: زیارت عاشورا
▪️تاریخچه لعن‌های انتهای زیارت عاشورا
▪️تفاوت متن اصلی و قدیمی زیارت عاشورا با متن فعلی در چیست؟
