ماهنامه اندیشه پویا
5.91K subscribers
745 photos
9 videos
7 files
116 links
Download Telegram
🔻 در نقد روشنفکری قبیله‌ای
همراه با گفته‌های مصطفی ملکیان از سال‌های دوستی با سیدجواد طباطبایی


برای سفارش شماره۱۰۲ اندیشه‌پویا و دریافت آن باارسال پستی رایگان لطفا مبلغ ۴۵۰ هزارتومان به کارت ۵۸۵۹۴۷۱۰۱۰۲۶۹۷۱۴ (بانک خاورمیانه/برات‌اله صمدی‌راد‌) واریز و تصویر آن را به شماره ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ تلگرام کنید.

  @andishepouya
🔻سیدجواد طباطبایی را نزد مهندس موسوی بردم

گفت‌وگو با مصطفی ملکیان درباره سال‌های دوستی تا جدایی با سیدجواد طباطبایی


برای سفارش شماره۱۰۲ اندیشه‌پویا و دریافت آن باارسال پستی رایگان لطفا مبلغ ۴۵۰ هزارتومان به کارت ۵۸۵۹۴۷۱۰۱۰۲۶۹۷۱۴ (بانک خاورمیانه/برات‌اله صمدی‌راد‌) واریز و تصویر آن را به شماره ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ تلگرام کنید.

  @andishepouya
🔻سیدجواد طباطبایی را نزد مهندس موسوی بردم

بخشی از گفت‌وگو با مصطفی ملکیان درباره سال‌های دوستی تا جدایی با سیدجواد طباطبایی

اندیشه‌ی پویا. شماره‌ی ۱۰۲


_ در پایان جلسه‌ای که برای بزرگداشت هفتاد سالگی شما برگزار شده بود، اشاره کردید که کسی از باب تحقیر و استهزا گفته است ملکیان، متفکر و روشنفکر نیست، بلکه مددکار اجتماعی است. اسم نبردید، اما منظورتان سیدجواد طباطبایی بود. شما هیچ وقت وارد جدل و مقابله‌جویی با آقای طباطبایی نشدید. و گویا تا سال‌ها رابطه‌ی خوبی هم با ایشان داشتید. درست است؟
بله، رابطه‌ی بسیار خوبی با آقای طباطبایی داشتم. وقتی آقای طباطبایی از دانشگاه اخراج شدند، من در قم زندگی می‌کردم. همه‌ی دوست‌تان آن زمان، خبر دارند که چقدر تلاش کردم تا ایشان برای تدریس به قم بیایند. باخبر بودم از لحاظ مادی، در تنگنا هستند. بالاخره دفتر تبلیغات اسلامی پذیرفت ایشان پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها به قم بیایند و تدریس کنند. واقعاً تنها چیزی که در نظرم بود همین بود که ایشان تنگنای مادی نداشته باشند و شأن‌شان محفوظ بماند. آقای دکتر طباطبایی پنجشنبه و جمعه‌ها به قم می‌آمدند کلاس‌ها را که برگزار می‌کردند برای ناهار و پذیرایی به خانه ما می‌آمدند.
حتی یک‌وقتی رابطه‌ی ایشان با انتشارات نگاه معاصر بر سر مسائل مالی، تیره‌وتار شد، ایشان در آن زمان ادعا داشتند که سه و نیم میلیون تومان از نگاه معاصر طلبکار هستند. از یکی از خویشانم، سه‌ونیم میلیون تومان قرض کردم و به آقای طباطبایی دادم و گفتم ولو ظاهراً حق با دکتر طباطبایی نبوده، برای فیصله‌ی این قضیه باید این کار انجام شود. این پول را قرض کردم و بعد هم خودم این قرض را پرداخت کردم. می‌خواستم کار به جایی نکشد که همه بگویند آقای دکتر بر سر پول، اختلاف پیدا کردند. غرضم از این اشارات منت‌گذاری نیست، فقط توصیف روابط است. بله، بار دیگری هم به من رجوع کردند و گفتند پروژه‌ای دارم که نیاز به کمک مالی دارد و من را به مهندس موسوی معرفی کنید. مهندس موسوی آن زمان، رئیس فرهنگستان هنر بود و من با لطفی که مهندس موسوی به من داشتند، تقاضای ملاقاتی کردم. یادم است یک روز برفی زمستانی پیش مهندس موسوی رفتیم و دکتر طباطبایی با ایشان صحبت‌هایی کردند و مهندس موسوی هم گفتند اگر فلان کار و بهمان کار انجام گیرد، می‌توانم مساعدت مالی کنم. به رغم این روابط، از زمانی به بعد، دیگر ایشان را ندیدم.

_ چه شد که این روابط به تیرگی گرایید؟
بعد از آن بود که در غیاب من گفتند: ملکیان که می‌گوید "پروژه‌ی عقلانیت و معنویت"، فکر کرده پروژه‌ی آب و فاضلاب روستاست. هیچ واکنشی نشان ندادم تا این که مدتی بعد همسرشان به اصرار، من را به منزل خودشان دعوت کردند و من برای شام، گل خریدم و رفتم. آن شب، فضا سنگین بود و سخن ما به صورت طبیعی، درنمی‌گرفت. تا این که خانم دکتر خرسند به دکتر طباطبایی گفتند شما چیزی راجع به آقای ملکیان گفته‌ای و دراین‌باره بحثی را شروع کن. من گفتم که شما اولاً به لفظ «پروژه»، ایراد گرفته‌اید، اما می‌دانید که نامعمول نیست که می‌گوییم پروژه‌ی ناتمام مدرنیته، پروژه‌ی روشنگری و... ثانیاً من هیچ‌وقت نگفتم پروژه؛ دیگران در باب «عقلانیت و معنویت» این لفظ را به کار بردند. ایشان هم در پاسخ صرفاً گفتند حالا چیزی گفته شده. قبول کردند که اشکال وارد است. من هم گذشتم. اما باز این تعریض‌ها ادامه یافت. باری دیگر گفتند که ملکیان وطن‌فروش و ضد ایران و ایران‌ستیز است. اما دیگر هیچ‌وقت نفیاً و اثباتاً صحبتی با ایشان نکردم. به‌هرحال کینه‌ای هم از ایشان ندارم و من اساساً آدم کینه‌ورز و دشمن‌خویی نیستم.

_ به‌نظرتان زبان تند دکتر طباطبایی در مواجهه با دیگر روشنفکران از کجا می‌آمد و چه ریشه‌هایی داشت؟
واقعاً تفسیر قاطعی برای گفتن ندارم؛ نه نسبت به خودم و نه نسبت به سایر کسانی که مورد حمله‌ی ایشان قرار گرفتند. اساساً وقتی کسی از دنیا می‌رود، سعی می‌کنم در باب او چیزی نگویم. به گفته‌ی قدما، «اذکرو امواتکم بالخیر»، از مردگان به نیکی یاد کنید.

_اگر نخواهیم تحلیل روان‌شناختی کنیم و به‌لحاظ بیرونی نگاه کنیم، این شیوه‌ی نقادی دکتر طباطبایی چه دستاوردی می‌ساخت؟

به‌لحاظ بیرونی گمان کنم دستاوردش همین بود که یک فرقه به سود ایشان پدید آمد. ولی معمولاً وقتی این روش را در پیش می‌گیرید، کیش شخصیتی حول شما شکل می‌گیرد که به خود شما بیش‌ترین لطمه را می‌زند.

@andishepouya
📍دایی‌جان ناپلئون درونم بیدار شده است

حول‌وحوش نرگس آبیار حاشیه بیش‌تر از متن است. قبل از این‌که کارهای نرگس آبیار نقد شود، خودش نقد می‌شود. مثلا در ماجرای سریال سووشون خیلی حاشیه درست شد. به‌نظرتان چرا؟
واقعاً نمی‌دانم. فقط این را فهمیده‌ام که باید خیلی مراقب بود. چون نمی‌فهمم چطور می‌شود که یکباره از کاه کوه ساخته می‌شود. یادتان هست که چه جنجالی به خاطر یک شایعه در باغ عفیف‌آباد شیراز و لطمه خوردن به بافت تاریخی درست کردند؟ درحالی که من مراقب بودم یک خط هم روی دیوار نیفتد. اما وقتی احساس می‌کنم که یک‌سری واکنش‌ها و حملات عمدی است، ترجیح می‌دهم سکوت کنم. مثل ادعای آسیب به مسجد جامع قزوین. کارشناس میراث فرهنگی از اول تا آخر کار با ما بود و حتا وقتی اجازه دادند دوده‌ای را روی دیوار بزنیم که پاک می‌شد، ما پرتابل گذاشتیم و روی پرتابل کار کردیم. اما ناگهان یک عده تصاویر بخشی از مسجد را که دهه‌ی چهل خراب شده بود پخش کردند و آن خرابی را به ما نسبت دادند. به نظرم همه‌ی این‌ها تاوان مستقل ماندن و همراه نشدن با جریان‌هاست. شاید. در ماجرای سووشون سه پرونده برایم تشکیل شد. دادگاه رفتم و یک تعهد هم دادم که دیگر مجلس لهو و لعب برگزار نکنم! این وسط یکباره ماجرای عجیب توهین به قوم شریف لر هم به سریال نسبت داده شد. این‌جاست که به همه‌کس شک می‌کنم.

به‌نظرتان بخشی از این فضاسازی‌ها مربوط به رقابت پلتفرم‌ها نیست؟
من الان یک‌پا دایی‌جان ناپلئون شده‌ام. چطور یک اثر ضداستعماری مثل  سووشون که در این مملکت باید حلواحلوا شود این‌قدر به ماجرا می‌خورد. در جریان ساخت ماجرای آسیب به عفیف‌آباد را راه انداختند و سر آن به من و تیم تولید حمله کردند. هنوز سریال پخش نشده بود که ‌گفتند سریال بدی است. پخش که شد از ماجرای جشن امضای کتاب خانم دانشور در نمایشگاه کوه ساختند. خود ناشر تصمیم گرفته بود از عوامل فیلم دعوت کند برای رونمایی چاپ جدید کتاب و ما هم یک کارت‌پستال را که داخل کتاب گذاشته شده بود امضا می‌کردیم. در همه‌جای دنیا معمول است که بازیگران برای جشن امضای کتاب می‌روند. ما یک کتاب هم امضا نکردیم اما شایعه کردند که نشسته‌اند و کتاب خانم دانشور را امضا کرده‌اند. با خودم فکر ‌کردم لابد قصد و غرضی در کار است و دستی نامرئی می‌خواهد سریال را زمین بزند. انگار هم همین بود که با پخش اولین قسمت، نماوا را پایین کشیدند.

✍️از متن گفت‌وگو با نرگس آبیار. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
 📍عدالت، شفقت و عشق در زندگی اخلاقی

گفتید که در کاهش درد و رنج افراد، کمیت‌گرا نیستید و کیفیت‌گرا هستید. اما آیا برای شما فرقی نمی‌کند درد و رنج چه کسانی را کم کنید؟ آیا کاهش درد و رنج فیلسوفی که خدمات به جامعه می‌دهد، با کاهش درد و رنج یک آدم عادی فرقی برای شما ندارد؟  

در این‌جا من با قول منسوب به حضرت عیسی و قول مولانا که اقتباسی از آن است، به نوعی اختلاف دارم. این دیدگاه معتقد است که خورشید، اصلاً توجه ندارد که آیا بر گلستان‌ها و گلزارها و چمنزارها می‌تابد یا بر باتلاق‌ها و مرداب‌ها و گنداب‌ها و منجلاب‌ها، و به همه یکسان فیض می‌رساند؛ پس انسان هم باید یکسان فیض برساند. اما نظر من این است که ما در اخلاقی زیستن، سه مرحله را پشت سر می‌گذاریم. اولین مرحله‌ی اخلاقی زیستن، عدالت است. وقتی کمینه‌ی اخلاقی زیستن را دارم، معنایش این است که عادل هستم. انسان در عدالت، بین هیتلر و گاندی نباید فرق بگذارد و نباید حق هیچ فردی را سر سوزنی ضایع کند. پس از عدالت، مرحله‌ی دوم، مرحله‌ی شفقت است. در این مرحله اعتقاد ندارم که باید به همه‌ی انسان‌ها به یک اندازه شفقت بورزیم. شفقت ما باید شامل حال نیکان شود، نه بدان. این‌جاست که با آن قول پیش‌گفته اختلاف پیدا می‌کنم. اگر امکانات بی‌نهایت داشتیم، اشکال نداشت که به یک اندازه به بد و نیک بتابیم. اما چون امکانات آدمی محدود است، اگر ذره‌ای به فرد بدی کمک کردیم، به همان اندازه، کمکی را از فردی نیک دریغ می‌کنیم. به‌نظرم هر چه انسانی نیک‌تر است، به‌لحاظ اخلاقی بیش‌تر مشمول شفقت ما قرار می‌گیرد. بعد از شفقت، مرحله‌ی سومی هم وجود دارد که مرحله‌ی عشق است. در مرحله‌ی عشق، می‌توان به همه به یک چشم نگاه کرد، اما چون هیچ‌وقت خودم این آن مرحله نرسیده‌ام، نمی‌توانم در بابش داوری کنم. بحث نیک و بد را اگر کنار بگذاریم، از حیث دیگری هم باید سؤال شما را پاسخ دهم. آیا برای من مهم است آن طرفی که به او کمک می‌کنم، چه کسی است؟ این‌که پروفسور و پزشک باشد، یا یک آدم عادی؟ همچنان که عارفان می‌گفتند و جان‌رالز هم به‌نظرم بهترین تقریر فلسفی‌ از این دیدگاه را به‌دست داده، معتقدم هر چه مستمندتر، مستحق‌تر. اگر ببینم کسی نان شبش را ندارد، هیچ‌وقت به خود اجازه نمی‌دهم به کسی که نان شب دارد اما قالی زیر پا ندارد، کمک کنم. اول سراغ کسی می‌روم که نان شب ندارد، نه کسی که قالی زیر پا ندارد.

✍️از متن گفت‌وگو با مصطفی ملکیان. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍نخبه‌های ادبی روی صندلی اکونومی

«بامداد خمار» اولین رمان عامه‌پسندی است که بزرگان جریان غالب ادبیات و‌ نخبه‌های روشنفکر را وادار به نقد، تخریب یا حتی طرفداری کرد. این رمان کاری کرد که نام‌های بزرگ در ساحت ادبیات روشنفکری نتوانند نبینندش! حتی اگر این دیدن مساوی با تخطئه باشد که البته لزوماً چنین هم نبود. مثلا نجف دریابندری رمان را صادق و ارزشمند لقب داد و تحسینش کرد. هوشنگ گلشیری به دریابندری انگ «بیسوادی» زد و در مقاله‌ای تند با عنوان «عربده با مولودی‌خوانان یک پاورقیِ دیگر»، نه تنها خود رمان را در حد یک پاورقی بی‌ارزش دانست که خوانندگانش را هم به مولودی‌خوان‌های بی‌مایه تقلیل داد.
این جدال در نهایت با پاسخ بهاءالدین خرمشاهی به گلشیری فروکش کرد که او را متهم به حسادت به خاطر کم‌فروش بودن آثار خودش کرده بود و در ازا «بامداد خمار» را داستانی در ستایش خرد و عقلانیت نامید.
از سوی دیگر شهلا لاهیجی با افتخار عنوان کرد حاضر نشده به علت نگاه واپسگرایانه‌ی رمان در بنگاه انتشاراتی‌اش (روشنگران و مطالعات زنان) آن را منتشر کند و کریم امامی، مترجم، با کنایه‌ای توهین‌آمیز این اثر را «بانوپسند» خواند!
در نهایت افسانه نجم‌آبادی در کتاب «چرا شد محو از یاد تو نامم» در مقاله‌ای به نام «رنج سکسوالیته و عشق در ایران مدرن» با نگاهی منصفانه به دلایل محبوبیت «بامداد خمار» پرداخت و از لایه‌های عمیق‌تر مفاهیم رمان حرف زد. اما اینکه چه کسی چه چیزی درباره‌ی «بامداد خمار» گفته و چقدر منصفانه یا غرض‌ورزانه است، آنقدری مهم نبود. مهم این بود: «بامداد خمار»، نخبه‌های ادبی را وادار کرد از لژ اختصاصی ادبی‌شان به روی صندلی‌های اکونومی عوام قدم بگذارند، یک رمان عامه‌پسند را ببینند و درباره‌اش جدال کنند و بنویسند. اتفاقی که مسبوق به سابقه نبود.

✍️از متن نوشتاری به قلم هدی ایزدی. درباره‌ی اهمیت رمان «بامداد خمار»، به مناسبت ‌پخش سریال «بامداد خمار». منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍شاد نبوده‌ام

همیشه گفته‌اید که معنویت، فرایندی است که آرامش‌زا، شادی‌زا و امیدزاست. آیا در گذر از هفتاد سالگی این آرامش، شادی و امید در شما حاصل شده است؟
در باب آرامش، راضی هستم و فکر می‌کنم آرامش دارم. در باب امید هم راضی هستم. اما شادی نه. اساساً از بچگی، گمان کنم به جهت سنخ روانی یا شاید هم به‌جهت محیط دوران کودکی‌ام، اساساً شاد نبوده‌ام. این یکی را واقعاً ندارم و هیچ‌وقت واقعاً خنده از صمیم قلب نکرده‌ام؛ هیچ‌وقت.

از فراز هفتاد سالگی که به زندگی‌تان نگاه می‌کنید، سخت‌ترین برهه‌ی زندگی‌تان چه زمانی بوده است؟ و گران‌ترین بهایی که بابت صداقت فکری پرداخته‌اید، چه بوده است؟
فکر می‌کنم گران‌ترین بهایی که پرداختم، از دست دادن رفقا بوده است. من آدم رفیق‌دوستی هستم و دوستی برایم خیلی مهم است. تا الان خودم با هیچ‌کس قطع ارتباط نکرده‌ام. اما هر تطور فکری که پیدا می‌کردم، تعدادی از دوستانم را که خیلی برای‌شان عزیز بودم، از دست داده‌ام. گویی عقیده برای آن‌ها مهم‌تر بود و وقتی تغییر عقیده می‌دادم، رابطه‌ی دوستی‌شان با من را قطع می‌کردند.
سخت‌ترین برهه‌ی زندگی‌ام، دوره‌ای بود که از خیلی امور ظاهری و مزایا صرف نظر کردم، برای اینکه به گمان خودم، تحولی در حوزه‌ی علمیه‌ی قم ایجاد کنم. آن‌وقت متدین به تمام معنا هم بودم؛ از سر دلسوزی و شفقت، می‌خواستم نظام آموزشی و پرورشی و پژوهشی حوزه عوض شود تا همان مقاصدی که داشتند، به بهترین صورت به نتیجه برسد و محقق شود. مثلاً خودم شروع کردم کتاب‌های درسی را عوض کردم، یعنی درس می‌گفتم، اما نه با کتاب‌های درسی حوزوی بلکه با کتاب‌هایی که به‌نظرم می‌آمد بهترند. اما به مرور دیدم خیلی کوچک‌تر از آن هستم، که در برابر این ساختمان بسیار قدیمی، بتوانم کاری کنم. در آن هجده سالی که دوست داشتم کاری در قم انجام دهم، دو بار بورسیه‌ برای اعزام به خارج از کشور شدم، هیچ‌کدام را نرفتم. همیشه به‌نظرم می‌آمد اگر این تحول در حوزه‌های علمیه صورت گیرد، برای جامعه مفیدتر است. ولی ناکام برگشتم. به این صورت که سال 1372 بعد از خیلی فشارها آمدم و منزلی در تهران خریدم و به تهران برگشتم تا زندگی کنم. باز بعضی از آقایان اصرار کردند که نه، در حوزه بمان. همان منزلی را که در تهران خریده بودم پس دادم و باز به قم برگشتم و هفت سال دیگر تا سال 1379 آن‌جا ماندم. ولی دیدم همه چیز در حال از بین رفتن است.

✍️از متن گفت‌وگو با مصطفی ملکیان. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍گفت‌وگو با نرگس آبیار در حاشیه‌ی پخش سریال بامداد خمار. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲.

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍قرار نیست به سلیقه‌ی دیگران کار کنم

منش آقای کیارستمی را که باهوش بود و راجع‌به هیچ‌کس و هیچ‌چیز قضاوت نمی‌کرد خیلی می‌پسندم. به‌نظرم کارگردان‌هایی که وارد قضاوتی شدند درنهایت خراب کردند. همیشه تلاش کرده‌ام آدم مستقلی باشم. هیچ‌وقت نخواستم قضاوت سیاسی کنم و هیچ‌وقت گرایشی به حرکت‌های سیاسی نشان نداده‌ام، چون پیچیدگی‌ فضای سیاسی را نمی‌فهمم. در این سال‌هایی که در سینما بوده‌ام خیلی کم و گزینشی مصاحبه کرده‌ام، اما یک مصاحبه هم نداشته‌ام که در آن کسی را قضاوت کنم یا از کسی بدگویی کرده باشم. نه چیزی را تقدیس کرده‌ام، نه کسی را انکار کرده‌ام. من درباره‌ی «جنگ» فیلم ساختم اما درباره‌ی «دفاع مقدس» فیلم نساخته‌ام. همیشه از کلیشه‌ها دوری کرده‌ام. دورویی هم نداشته‌ام که هر وقت به نفعم باشد حرف بزنم و هروقت به نفعم نباشد عقب بکشم. فقط سال ۱۳۹۸ یک بیانیه‌ی جمعی امضا کردم که چوبش را هم خوردم. بعد از آن فهمیدم حتا بیانیه‌ هم نباید امضا کنم. چون راستش نمی‌دانم ماهیت این بیانیه‌ها چیست. من وظیفه دارم با فیلمی که می‌سازم حرف خودم را بزنم.
قرار نیست من به سلیقه‌ی دیگران کار کنم و از خودم فاصله بگیرم. وقتی می‌بینم مردم کارهایی را که ساختم دوست دارند، برایم کافی است. دیگر چه اهمیتی دارد که اهالی رسانه یا شکل‌دهندگان به افکار عمومی بخواهند به من بگویند بکن یا نکن. در «شبی که ماه کامل شد» من روی وجوه زنانه‌ی ماجرای ریگی زوم کردم و سوژه‌ی من در فیلم، سه زن بودند. اگر به این سوژه پرداختم هم دغدغه‌ام نقد رادیکالیسم مذهبی بود. در دوره‌ای که تعصب و تجحر وجود داشت، باید نقدش می‌کردم. می‌خواستم نشان دهم که رادیکالیسم در هر شکلی به زندگی فرد و جامعه لطمه می‌زند. نشان دادم که رادیکالیسم چقدر راحت عشق را که تنها دستاورد بشر است می‌‌تواند نابود کند. می‌دانستم وقتی روی یک موضوع امنیتی دست می‌گذارم موضع‌گیری‌هایی هم همراه خودش می‌آورد. اما نه به سفارش سراغ سوژه رفتم و نه از ترس حاشیه‌سازی سوژه را کنار گذاشتم. یک عده گفتند فیلم امنیتی ساخته و یک عده هم انتقاد کردند که نیروهای امنیتی را ضعیف نشان داده‌ای. «ابلق» را هم که ساختم باز عده‌ای انتقاد کردند که چرا کاراکتر زنِ فیلم به مردِ متجاوز چاقو نزده و زن فیلم را آن‌طور که باید نشان نداده‌ای. منتقدان انگار در ایران زندگی نمی‌کردند. با زنی طرف بودیم که همه‌ی جامعه‌ی محلی علیه او بود و نمی‌خواست صدایش را بشنود. من مصیبتی را می‌خواستم نشان دهم که خیلی از زنان ما در جامعه‌ی سنتی با آن مواجه هستند. نمی‌فهمم چرا باید متهم بشوم که صدای زنان نبوده‌ام.
 
✍️از متن گفت‌وگو با نرگس آبیار. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲
 
📍معجزه‌ی سفر کردن و معلم بودن

شما علاوه بر سفر، مهاجرت را هم تجربه کردید. مهاجرت برای شما تفاوتی با سفر داشت؟
من از شرایطی که در دانشگاه تهران داشتم و محدودیت‌هایش خسته شده بودم. احساس می‌کردم دیگر توان جنگیدن ندارم. هم در زندگی شخصی‌ام و هم زندگی کاری دیگر توانم برای جدل تمام شده بود. اسفند ۱۳۹۸ فهمیدم یا باید به موجودی افسرده، خانه‌نشین و منزوی تبدیل شوم یا به تنها کاری که در زندگی بلد بودم و می‌توانست نجاتم دهد، یعنی سفر کردن و معلم بودن، پناه ببرم. امکان رفتن به امریکا برایم فراهم شد و فکر نمی‌کردم هفت سال آن‌جا بمانم. فکر می‌کردم شش ماه، هفت ماه، هشت ماه یا نهایتاً یک سال می‌شود. به همین دلیل همیشه می‌گویم یک «شبه‌مهاجر» بودم. چون هیچ‌وقت احساس نکردم ایران را ترک کرده‌ام. ریشه‌هایم در این سرزمین است و زبان فارسی و کتابخانه‌ام را دوست دارم. اگر خودم را مهاجر می‌دانستم ‌یعنی پذیرفته بودم که خانه‌ام جای دیگری است؛ جایی بیرون از این زبان و این فرهنگ. بنابراین ذهنم در جهت بقای روانی‌ام بازی غریبی کرد: مهاجرت برای من یک سفر شد. من تا همین امروز هم خودم را مهاجر نمی‌دانم. یک مسافر می‌دانم که این البته جوانب منفی هم دارد: همه‌چیزت موقتی می‌شود. اما خوبی‌اش این است که کم‌تر دچار آن احساس بی‌هویتی می‌شوی. برای آن که در وضعیت مهاجرت، ‌مسافر بمانم سعی کردم به سفر کردن ادامه دهم. یک جور سفر در سفر. در دوران کرونا این سفرها محدود شد ‌اما قطع نشد. یکی از بهترین و پرخطرترین سفرهای دوران کرونا، ‌سفرم به ایران بود: در هواپیما فقط من بودم و مهمان‌دارهایی که خود را با لباسی سراپا پوشیده ایزوله کرده بودند. وقتی به یک سال گذشته نگاه می‌کنم، می‌بینم سرجمع حدود چهارماه هم امریکا نبودم و زندگی‌ام مدام در سفرهای مختلف گذشته است.

✍️از متن گفت‌وگوی قاسم فتحی با نغمه ثمینی به بهانه‌ی انتشار کتاب «مکاشفات جادو». منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲⁩

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍یک یادآوری به طعنه‌زنندگانِ روشنفکری

این روزها تخطئه‌ی روشنفکری از سوی عده‌ای بیش از پیش متداول شده است و کسانی که به ارزش‌های مدنی و تخصص و علم اعتقادی ندارند از روشنفکران‌مان طوری صحبت می‌کنند گویی از آن‌ها طلبی دارند. روشنفکر نه رانتی خورده است و نه جایگاه کسی را غصب کرده است. روشنفکری، دلبستگی خردمندانه به ارزش‌های پیشرو روشنگرانه، پاسداشت آزادی و عدالت، و ارج‌نهادن به دانشوری و علم‌ورزی است. از این رو برای طعن‌زنندگان به روشنفکری‌مان یادآوری می‌کنم که خصایل یک جامعه است در یک دوره‌ی مشخص که در روشنفکری هم به عنوان بخشی از جامعه دیده می‌شود. آن ویژگی‌ها کاملاً همسوست با نوعی تصور اجتماعی و سیاسی در جامعه (و وقتی روشنفکران که جست‌وجوگر آگاهی و خواهان خودآگاهی‌اند و صادقانه آرزومند جهانی آزادانه‌تر و عادلانه‌تر و دموکراتیک‌‌ترند تحت‌تأثیر گفتمان و عالم مقال، گاه از بیان آنچه درست می‌دانند دور می‌افتند، دیگران با دیکته‌های ننوشته‌شان بسیار بیش‌تر در خطر لغزش و زیر پا نهادن عدالت و انصاف و کرامت آدمیانند).  

اگر مردم جامعه‌ای به دنبال مناسب‌ترین شخص برای در دست‌داشتن قدرت‌اند یعنی هنوز به اهمیت ساختارها پی نبرده‌اند. اگر تصور حکومتی از نظام فاسد کثرت افراد فاسد در یک نظام است هنوز به درکی از مفهوم نظام/سیستم و فسادزا بودن یا نبودن آن نرسیده است. ذهن دموکراتیک زمانی پدید می‌آید که فضایل و رذایل اشخاص فرع دیده بشود و کارآمد و فضیلت‌زا یا ناکارآمد و رذیلت‌زا بودن ساختار و سیستم اصل. جامعه‌ای که در آن روشنفکرانش درباره‌ی اشخاص و فضیلت‌ها و رذیلت‌های آن‌ها بحث می‌کنند همان جامعه‌ای است که پوزیسیون و اپوزیسیونش به دنبال راهبر حکیم و پدر مردم و قهرمان فرهمندشان هستند و همان جامعه‌ای است که در آن خیال می‌کنند اگر گروهی انسان پاکدست زاهدمنش زمام اقتصادش را در هر شرایطی در دست بگیرند مشکلات اقتصادی‌اش حل می‌شود. روشنفکریِ کشوری ارادت‌زده و سلسله‌مراتبی و هرمی، در سیاستش هم همین صورت به شیوه‌های گوناگون جلوه می‌کند. فرهنگی که روشنفکری‌اش قطبی و فرقه‌ای و ثنویت‌ساز است و دارای معیارهای دوگانه، نظام حکمرانی‌اش هم بدون قطبی‌سازی و خودی و غیرخودی و معیارهای دوگانه خود را به جا نمی‌آورد و نظام اداری و دیوان‌سالاری‌اش هم به رغم ظاهر مدرنش همچنان بر محور روابط شخصی و خانوادگی و نسبی و سببی می‌چرخد. پس به جای دنبال مقصر گشتن و این یا آن گروه را متهم کردن بهتر است در پی راه برون‌رفت از این شرایط باشیم. مدنیت و دموکراسی پایبندی به صورت و ساختار است. بنابراین تظاهر به مدنیت و دموکراسی خود حرکت در مسیر مدنیت و دموکراسی است.
 
✍️از متن نوشتاری به قلم محمدمنصور هاشمی. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲.

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍از پدرسالاری تا پدرکشی

کمی بیش از سه دهه‌ی پیش دعوای سختی درگرفت میان دو گروه از روشنفکران‌مان. سویی مجله‌ی «تکاپو» بود و منصور کوشان و رضا براهنی و دیگران، سوی دیگر مجله‌ی «گردون» بود و عباس معروفی و هوشنگ گلشیری و دیگران. تازه‌جوان کنجکاوی بودم که به دفتر هر دو مجله سرک کشیده بود و از فضای هر دو خاطراتی خوش داشت و نمی‌فهمید دقیقاً چه شده است و چرا اختلاف سلیقه‌های ادبی به چنین دعواهایی انجامیده است. فقط به خاطرم هست که سرانجام سیمین دانشور که بزرگ‌تر هر دو طرف بود و پیش‌شان احترامی به‌سزا داشت یادداشت کوتاهی برای هر دو مجله نوشت با عنوان شما را به خدا بس کنید و بالاخره ماجرا تمام شد. الان که جملگی آن‌ها که نام بردم با هفت‌هزارسالگان سر به سرند و خدای عز و جل جمله را بیامرزاد، طبیعتاً آن دعواها بیش از پیش در نگاهم بی‌معنی می‌نماید، اما افزون بر این، بعدها که دانستم آن دعواهای روشنفکرانه‌ی ادبی، با چنان شدت و حدت، در زمانه‌ای جریان داشته است که ماجرای اتوبوس روشنفکران تنها یکی از تردستی‌های محیرالعقولش بوده است آن همه بی‌ربطی دیگر در نظرم به پوچی پهلو زد. اکنون در این روزگار که اتوبوس کل مردم ایران در گردنه‌ای بسیار خطرناک و بر کناره‌ی دره‌ای بسیار عمیق است، به جای کشمکش‌های شخصی، بر سر مشترکات‌مان توافق کنیم، تا شاید بتوانیم به سهم خود اندک کمکی بکنیم به گذار از این مرحله‌ی پرخطر.

✍️از متن نوشتاری به قلم محمدمنصور هاشمی. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲.

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍به رضا قطبی گفتم بازداشتم فرصتی است تا با ساواک حرف بزنم

در اولین رمان‌تان، یعنی سگ و زمستان بلند، قهرمان داستان برادری دارد که مبارز سیاسی چپ و در زندان است. خودتان هم آن زمان گرایش سیاسی چپ داشتید؟
نه. من اصلاً آدم سیاسی نیستم.

اما شما سیاسی‌ترین رمان‌ها و داستان‌ها را با ارجاعات تاریخی نوشته‌اید.
وقتی می‌گویم سیاسی نیستم درباره‌ی خودم حرف می‌زنم نه اثرم. نمی‌خواهم در جامعه کسی را جا بیندازم یا به نفع عقیده‎ای یا نظری فعالیت کنم. حالا اگر آثارم سیاسی هستند اشکالی ندارد. خواننده مجاز است هر برداشتی از داستان داشته باشد. فضای جامعه روی هر آدمی از جمله نویسنده تأثیر می‌گذارد. نمی‌شود یک جامعه‌ی تخیلی را روی کاغذ آورد.

البته شما عمل سیاسی هم داشتید. در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان از تلویزیون ملی استعفا دادی که کم‌تر کسی جسارت چنین کاری را داشت.
من در هر محفلی می‌رفتم صحبت از این بود که شاه بد است و اوضاع خراب است. چریک‌ها فعالیت جدی داشتند و حزب توده سم‌پاشی شدیدی در این فضا داشت. اصلاً فعالیت‌های زیرزمینی خودش یک داستان غریبی بود. در آن فضا خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان را اعدام کردند. این‌ها واقعاً کاری نکرده بودند. فقط حرف زده بودند. من فکر کردم ساختاری که آدمی را نه به خاطر عملش، بلکه به خاطر حرفش می‌کشد نظام بدی است. ساواک اعمال وحشتناکی می‌کرد و این را همه می‌دانستند. بابت همین از محل کارم استعفا کردم. رئیس من در آن دوره مرد فوق‌العاده‌ای بود. آقای قطبی را می‌گویم. به من گفت خانم پارسی‌پور اگر وزیر و وکیل بودی و استعفا می‌کردی یک حرفی. شما اما یک کارمند عادی هستی. با این استعفا چه چیزی را می‌خواهی ثابت کنی؟ گفتم آقا اگر من وزیر و وکیل بودم استعفا نمی‌دادم چون فکرهایم را کرده بودم. حتا به من هشدار داد و گفت با این استعفا ساواک تو را خواهد گرفت. در پاسخ به آقای قطبی گفتم خب من را بگیرند، اتفاقا فرصتی است تا با ساواک حرف بزنم و به آن‌ها بگویم کار بدی دارید انجام می‌دهید.

عواقب آن استعفا برای‌تان سنگین بود؟
همه از من می‌ترسیدند. به من نزدیک نمی‌شدند. یادم هست یک روز رفتم تلویزیون چون کاری داشتم. همزمان با یک کارمند تلویزیون در آسانسور سوار شدم. کارمند تلویزیون تا من را دید داشت سکته می‌کرد. رویش را کرده بود به دیوار آسانسور و تا آسانسور ایستاد مثل بز پرید و رفت بیرون.

✍️از متن گفت‌وگوی زهرا علی‌اکبری با شهرنوش پارسی‌پور که برای اولین در اندیشه پویا ۱۰۲ بار منتشر شده است.

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍استادِ نقش‌باز

عجب حکایتی شده این قصه‌‌ی «پروفسور شاندل». چه کسی فکر می‌کرد که رؤیاپردازیِ یک نویسنده در مورد «خودِ خیالی»‌اش، بعد از شصت سال، چنین جنجالی در پی داشته باشد. می‌بینید که او چطور هنرمندانه، با مخاطبانش بازی می‌کند، آن‌ها را سرِکار می‌گذارد، و همه را به جان هم می‌اندازد. این فقط از دکتر شریعتی برمی‌آید که با ظرافت و سماجت و شوخ‌طبعی، شخصیتی را خلق کند که هم معرف سویه‌های ناپیدای خود او باشد. هم رازهای ناگفتنی را بر زبان آورد، هم از تمناها و خواهش‌های نهفته سخن بگوید، گاهی مخاطب را مرعوب کند، گاهی فهرست کتاب‌هایی را که نخوانده به رخ آنان بکشد و هم ایثارگرایانه، زیباترین تعابیرِ خود را بر زبان شخصی دیگری جاری سازد.

«شاندل» از همان ابتدا در دو بخش‌ از آثار شریعتی حاضر است: «کویریات» و «اجتماعیات». او در سخنرانی‌اش در دانشگاه نفت آبادان برای تأیید و قبولاندنِ مدعیاتش، حاضران را به آشنایی با نظرات روشنفکران بزرگ و افراد برجسته‌ای چون الکسیس کارل، هایدگر، یاسپرس و... فرا می‌خواند و بعد، با تواضع تمام، «شاندل» را در جایگاه یکی از «متفکران مشخصِ قرن حاضر و رفیق سارتر و کامو»، می‌نشاند. بدون تردید، این کار او، از مصادیق تحمیق مخاطب و سوءاستفاده از «قدرتِ سخنوری»  و «شهرت» محسوب می‌شود.

بیش‌ترین موارد استفاده‌ی شریعتی از شاندل در اجتماعیاتِ خود، نقل از وی برای «سابقه تراشیدن» یا استحکام‌بخشیدن به نظرات خود است:  مثلاً در مذمت بانک، به این قول شاندل استناد می‌کند که «تا بساط بانک فرانسوی کردی‌لیونه از افریقا برچیده نشود، استعمار از افریقا نرفته است». یا در مخالفت با جبر تاریخ، به گفته‌ی شاندل: «وقتی دهقان هندوچینی برای استقرار سوسیالیسم تفنگ برمی‌دارد یعنی که جبر تاریخ را در زیر پاهای مصممش به عنوان یک انسان مدفون ساخته است». برخی از این نقل‌قول‌ها البته سخنانی «من‌درآوردی» است که گِره‌ای از هیچ مسئله‌ای نمی‌گشاید.
خوشبختانه، این نحوه‌ی ارجاع به شاندلِ همه‌چیز‌دان و خود‌مرجع‌پندار، ادامه نمی‌یابد و شاندلِ «کویریات» غالب می‌شود. حال می‌توان گفت که از ابتدا هم شاندل در پاسخ به دغدغه‌ای دیگر، پدید آمده بود.

پروفسور شاندل با دست صنعتگر شریعتی در کویر خلق می‌شود و همان‌جا رشد و نمو می‌کند. و ما هم که، کمابیش ستاره‌ی زندگی‌مان، و امام فرقه‌مان او بود با وی در این کویر گام گذاشتیم، و شاندل را، همدلانه، با همه‌ی نیش‌ها و نوش‌هایش پذیرفتیم: همان شاندلی که پشتش از تناقض‌ها خم شده بود و دلش از عشق‌های ممنوع و بی‌فرجام شکسته بود، و چیزی را جدی نمی‌گرفت و حقیقت‌ را دروغ و دروغ‌ را حقیقت می‌خواند.

چنانکه شریعتی از زندگی شاندل (یا شاید خود) روایت می‌کند در زندگی شاندل دو زن دیگر جز همسرش وجود دارند. رزاس دولاشاپل و سولانژ.

از آنجا که شریعتی در نامه‌ای به همسرش پوران، سولانژ را معرفی میکند، با اطمینان بیشتری می‌توان مدعی شد که او محصول خیال شریعتی نبوده است: امروز خبر بسیار تاثرآوری از صاحب‌خانه‌مان داشتم. سولانژ دختر بسیار خوشگل و نجیب و بسیار پرمطالعه و پرکاری بود. امروز خواهرش به من نوشته بود که سوِلانژ در دریا غرق شده و مرده است.
 
✍️از متن جستاری به قلم جلال توکلیان درباره‌ی شریعتی و شاندل. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍سالک زندگی خوب

اگر بخواهم به عنوان یک شاگرد معمولی بیست‌وچهار سال شاگردیِ خاموش در محضر  استاد ملکیان را در یک کلمه فشرده کنم، این کلمه را خواهم گفت: سالک. و اگر یک کلمه‌ی دیگر هم اجازه داشته باشم، خواهم افزود: سالکِ زندگیِ خوب. اما چرا «سالک»، نه فقط «فیلسوف»؟

تفاوتی هست میانِ کسی که درباره‌ی زندگیِ خوب «می‌نویسد» و کسی که زندگیِ خوب را «می‌زید». بسیار اندک‌اند آنان که این فاصله را پر می‌کنند. ملکیان از همان قلیل‌افرادِ نادر است. او در مقام نظر، زندگیِ خوب را به چندین زبان و از چندین زاویه برای ما تبیین کرد؛ گاه از پنجره‌ی اخلاق، گاه از دروازه‌ی معنویت، گاه از مسیرِ عقلانیت، و گاه از کوره‌راهِ دردِ مشترکِ بشری. اما مهم‌تر از همه آن است که او در مقامِ عمل نیز ‌ــ‌با تمامِ ضعف‌ها و نقص‌های یک انسانِ زمینی که خود نخستین معترف به آن‌هاست‌ــ همان زندگی را در حد توان زیست. و این، در روزگار ما، در سرزمین ما، در میان دودِ غلیظِ ریاکاریِ آکادمیک و خودنمایی روشنفکرانه، معجزه‌ای کوچک است.

افلاطونیان‌مزاج، انسان را در «عالمِ مُثُل» دوست می‌دارند؛ یعنی انسانی که هرگز وجود نداشته است. اما ملکیان دلش برای آن مادرِ خسته‌ی پشت چراغ‌قرمز، برای آن نوجوان افسرده، برای آن کارمند شکست‌خورده، برای زن خانه‌دار فراموش شده و برای آن انسان از همه‌جا رانده‌ای می‌تپد که در کتاب‌های فلسفه نامش نیامده است. تمام زندگی فکری و عملی او وقف کاستن از همین دردهاست. او فلسفه را از قفسه‌ی کتابخانه پایین آورد و در دست‌های لرزان کسانی گذاشت که محتاج تسلی بودند. این، به گمان من، یکی از مهم‌ترین معیارهای واقعی سنجش یک متفکر است: از رنجی کاسته یا افزوده است؟ ملکیان از درد و رنج کاسته است؛ از رنج هزاران تنی که شاید هرگز او را از نزدیک ندیده‌اند، اما صدایش، نوشته‌اش، یا حتا نقل‌قولی از او، در شبی تاریک، چراغی برای‌شان روشن کرده است.

در روزگاری که ابهام را با عمق اشتباه می‌گیرند و پیچیده‌نویسی را با ژرف‌اندیشی، ملکیان به ما یاد داد که وضوح، یک فضیلت اخلاقی است، نه صرفاً مهارتی زبانی. هر کس که نوشته‌ای یا سخنرانی‌ای از او خوانده یا شنیده باشد، می‌داند که چه دشوار است این حد از شفافیت؛ این‌که سخت‌ترین ایده‌های فلسفی غرب را چنان بگویی که هم رفیق فیلسوفت بپسندد و هم آن جوانی که نخستین‌بار با فلسفه روبه‌رو شده است، چیزی به خانه ببرد. این وضوح، ثمره‌ی هزاران ساعت کار خاموش است و، مهم‌تر از آن، ثمره‌ی احترامی عمیق به مخاطب.

✍️از متن نوشتاری به قلم جواد حیدری درباره‌ی مصطفی ملکیان. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍کپی‌ کارها

راجر کروز که استاد روانشناسی و رئیس دانشگاه ممفیس است به تازگی کتابی درباره‌ی سرقت ادبی نوشته با عنوان «شباهت چشمگیر: سرقت ادبی و اقتباس»، و می‌گوید حین پژوهش‌هایش برای نوشتن این کتاب با چنان موارد زیادی از سرقت ادبی مواجه شد که «باید اعتراف کنم این سفر ادیسه‌وار ایمانم به سرشت [نیک] انسان‌ها را خدشه‌دار کرده است.»

فهرست کروز که از شکسپیر تا مارتین لوتر کینگ جونیور، و از مارکوس اولریوس تا جو بایدن را در بر می‌گیرد، بیش‌تر به فهرست مطالب کتاب مشاهیر جهان می‌ماند. کروز در پیشگفتار کتابش می‌نویسد: «هنوز هم از این‌که چه کسانی دامن به این گناه آلودند شگفت‌زده می‌شوم. بله، در این میان کم نیستند نویسندگان بی‌مایه و دانشجویان. اما در کنار آن‌ها، عالی‌ترین مقام‌های منتخب چندین کشور، برندگان جوایز نوبل و پولیتزر، نویسندگان و هنرمندان پرفروش، و استادان برجسته‌ی دانشگاه‌های تراز اول نیز دیده می‌شوند.» عبارت آغازین کتاب این است: «سرقت ادبی دیگر فقط کار آدم‌های متوسط و بی‌مایه نیست.»

به‌جز سرقت ادبی معمول که در آن فرد نوشته‌های فردی دیگر را بدون ذکر منبع رونویسی می‌کند و آن‌ها را به نام خود می‌زند انواع دیگری از سرقت ادبی نیز وجود دارند مثل سرقت ادبی ناخوداگاه. سرقت ادبی ناخوداگاه یعنی ارتکاب سرقت ادبی بدون آن‌که فرد بداند دارد چنین کاری می‌کند. مارک تواین، هلن کلر و ولادیمیر ناباکوف نمونه‌های برجسته‌ای از سرقت ادبی ناخوداگاه به شمار می‌روند. در نمونه‌ی ناباکوف، کروز به داستانی اشاره می‌کند که موضوعی مشابه لولیتا دارد و در آن مردی مسن شیفته‌ی دختربچه‌ای می‌شود. ناباکوف این داستان را در جوانی، وقتی در برلین زندگی می‌کرد، خوانده بود. کروز همچنین داستان دیگری را می‌یابد که این نویسنده‌ی روس حتماً آن را خوانده بوده؛ داستانی که حتا عنوانش «لولیتا» بوده است.

کروز از سوزان سانتاگ و باب دیلن با عنوان «سارقان ادبی بدون شرمساری» نام می‌برد. هر دوی این‌ها به شکلی متفاوت و مخصوص خود ادعا کردند استفاده‌شان از نوشته‌های دیگران ــ‌سانتاگ در چهارمین رمانش، در امریکا، و دیلن در بسیاری ترانه‌هایش‌ــ باعث بهترشدن اثر اصلی شده است. پاسخ دیلن به کسانی که او را متهم می‌کردند این بود: «همه‌ی آن ... شیطان‌صفت می‌توانند بروند به جهنم.» خانم سانتاگ، که سنجیده‌تر سخن می‌گفت، درباره‌ی استفاده از آثار دیگران برای آفرینش اثر خود گفت: «می‌توان استدلال گسترده‌تری مطرح کرد که کل ادبیات چیزی نیست جز سلسله‌ای از ارجاعات و اشارات.» سخنی که جای تأمل دارد.

✍️از متن جستاری به قلم جوزف اپستین، سردبیر سابق مجله‌ی امریکن اسکالر که با ترجمه‌ی آیدین رشیدی در اندیشه پویا ۱۰۲ منتشر شده است.

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍سرکشی، سرگردانی، سیاحت

جابه‌جایی‌های فرهنگیِ ملکیان، صرفاً تغییر چند باور یا تجدید نظر در مجموعه‌ای از ایده‌ها و استدلال‌ها نبوده است، بلکه به تعبیر الکساندر کویره، فیلسوف فرانسویِ روس تبارِ قرن بیستم، «گذار از جهانِ‌ بسته به کیهان بی‌کران» بوده. ملکیان در یکی از مصاحبه‌های‌‌اش نقل می‌کند که مجبور بوده فلسفه‌ی غرب، الهیاتِ غرب و رمان‌های غربی را مخفیانه بخواند تا پدر و عمو‌یش خوردنِ این میوه‌‌های ممنوعه را نبینند. روشن است که هبوط از بهشتِ بسته‌‌ی محافظه‌کاری به کیهانِ بی‌کرانِ پرسشگری، گذارِ آسانی نیست. چنین گذاری، گذار از قطعیت و جزمیت است به پرسشگری و تردید. گذار از طرد و تنبیه است به مدارا. گذار از سادگی است به پیچیدگی.‌ در نگرشِ بنیادگرایانه، پاسخ‌ها از پیش معلوم‌اند و فضیلت در وفاداری به آن‌ پاسخ‌های حاضر و آماده‌ای‌ست که سنت در اختیار فرد قرار داده است. اما در رهیافتِ عقلانی‌تر، هیچ ایده‌‌ای از نقد و بازنگری مصون نیست. حقیقت، نه یک دارایی، بلکه افقی است که باید در آن نفس کشید.

چنین گذاری، به‌ویژه برای کسی که سال‌ها در یک نظام فکریِ منسجم و یقین‌آور و یقین‌طلب زیسته است، ناگزیر مهاجرتی پرهزینه و دردناک است. ملکیان بارها مهاجرت کرده‌ است و این کاری بسیار جسورانه است. مهاجرت‌های فکری‌ـ‌فرهنگی، به ویژه مهاجرتِ‌ فکری‌ـ‌فرهنگی از زیست‌جهانِ بنیادگرایانه، یک ویژگی خاص دارند که آن‌ها را متمایز می‌کند. چنین مهاجرت‌هایی خطرناک‌اند. آقای ملکیان در همان مصاحبه از قول دوستی نقل می‌کند که: «آقای مصباح گفته‌اند ملکیان از سروش خطرناک‌تر است. شما می‌دانید که در بافت‌های دینی و مذهبی وقتی می‌گویند کسی خطرناک‌تر از فلانی‌ است، چه عوارضی می‌تواند داشته باشد.» پرسشِ مهم این است که چرا باید کسی «عوارضِ» ترکِ‌ قبیله‌ی خود را به جان بخرد؟ ممکن است دلایل گوناگونی داشته باشد. اما ملکیان می‌گوید در جست‌وجوی حقیقت بوده است و تقریرِ‌حقیقت را یکی از وظایفِ‌ روشنفکران می‌داند.

جست‌وجوی حقیقت شایسته‌ی تحسین است، اما جست‌وجوی حقیقتی که کم‌ترین خطرش طرد و تبعید از قبیله، و بیش‌ترین خطرش مرگ است، شایسته‌ی تحسینِ بیش‌تری است. تن دادن به چنین خطراتی علاوه بر جسارتِ معرفتی، نیازمند جسارتِ اخلاقی هم هست. کیرکه‌گارد معتقد بود: «کسی که جسارت می‌کند، ممکن است لحظه‌ای تعادلش را از دست بدهد؛ اما کسی که جسارت نمی‌کند، خودش را از دست می‌دهد.» جست‌وجویِ‌ خطرخیزِ حقایقِ خطرناک، تعادلِ‌ فرد و محیطِ‌ پیرامونِ‌ او را برهم می‌زند، اما کسی که چنین جسارتی می‌کند، دست‌کم خودش را از دست نمی‌دهد.

✍️از متن نوشتاری به قلم ابراهیم سلطانی درباره‌ی مصطفی ملکیان. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲
 
✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya
📍جنگ و جنوب و جنون

ساحل جاسک. روزهای اول مردادماه. وقتی خورشید داشت تلاش می‌کرد هنوز در آسمان بماند. کودکی جنوبی خودش را رسانده بود کنار من که شنا می‌کردم و حرکت آرام لندیکرافت‌ها را نگاه می‌کردم. مختصر احوالپرسی کرد و ناگهان قوسی برداشت و رفت زیر آب. خرچنگی را جلوی صورتم آورد. توضیحاتی درباره‌ی زندگی خرچنگ‌ها داد و بعد گفت: «با این کارهایی که این‌ها می‌کنند دریا سال‌های بعد حتماً قهر می‌کند.» تا آمدم بپرسم کی یا کدام کار؟ موجی بلند آمد و کمی از هم دور افتادیم.
شب در خبرها می‌خوانیم که بندرعباس مورد هجوم پرتابه قرار گرفته است اما ما صدایی نشنیدیم. صبح وقتی از خانه بیرون می‌زنیم اول سری به بازار ماهی‌فروشان می‌زنیم. چندتا خبرنگار دیگر هم مشغول گزارش گرفتن هستند. این روزها این‌قدر فروشندگانْ خبرنگار دیده‌اند تا دوربین روشن می‌شود حرف‌هایی می‌زنند که جان می‌دهد برای پخش شدن از تلویزیون؛ اما دوربین که خاموش می‌شود از مشکلات می‌گویند، از لنج‌ها و قایق‌هایی که از دریا دور افتاده‌اند و هرکسی تا جایی که توانسته قایقش را از دریا دور کرده، دریایی که این روزها با مردم دشمنی دارد. با خبرنگاری محلی در بازار برخورد می‌کنیم و دقایقی مشغول گفت‌وگو می‌شویم، می‌گوید: «به‌جای این گزارش‌ها از کشتی‌ها و لنج‌هایی گزارش بگیرید که از اول جنگ تا امروز بیش از سیصدتای‌شان آسیب دیده‌اند و هنوز هم خبری از پرداخت خسارت نیست. ما حتا این‌جا آمار درست‌ودرمانی از کشتگان، مفقودان و زخمی‌ها نداریم.»
تا می‌آیم با او همدلی کنم، می‌گوید: «حضور این همه خبرنگار و بلاگر باعث نگاه فانتزی به جنگ شده است. رسانه های بسیاری این‌جا آمده‌اند اما از همه بدتر بلاگرهایی هستند که نمی‌فهمند یا نمی‌خواهند بفهمند برای بازدید گرفتن نباید هر کاری دل‌شان می‌خواهد بکنند. همین تپه‌ی الله‌اکبر بیش از پنج بار موشک خورده. بروید آن‌جا را ببینید اما از رنج ما جنوبی‌ها کاسبی نکنید، همین.» لحنش تلخ است.

✍️از متن گزارشی به قلم سلمان نظافت‌یزدی. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۲

✨برای اطلاع از چگونگی تهیه و سفارش اندیشه پویا، به تلگرام ۰۹۰۲۶۰۵۱۴۱۰ پیام دهید.
@andishepouya