Жоғары аудиторлық палатада салықтық және кедендік әкімшілендіруге жүргізілген аудит қорытындылары қаралды
 
Қазақстанда салықтық және кедендік әкімшілендіру тиімділігіне жүргізілген мемлекеттік аудит аяқталды. Аудит қорытындылары Жоғары аудиторлық палатаның отырысында қаралды.

📌Мемлекеттік аудиторлар салықтық тексерулер саны мен қосымша есептеу сомаларының өсуіне қарамастан, жалпы тиімділіктің төмендегенін анықтады. Мәселен, қосымша есептеулердің 70%-ы кешенді тексерулер нәтижесінде орындалады. Тәуекелдерді басқару жүйесі (ТБЖ) негізінде жүргізілетін тексерулердің нәтижесі Мемлекеттік кірістер комитетінің шешімі бойынша жүргізілетін жоспардан тыс тексерулер мен қылмыстық істер шеңберіне жүргізілетін жоспардан тыс тексерулерге қарағанда төмен болып шықты.

ТБЖ негізінде іріктеп алынған 900-ден астам кәсіпорынды тексеру кезінде тек 46 млрд теңге қосымша есептелген. Іріктеуді автоматтандыру жүйесі жеткілікті дәрежеде тиімді емес. 2024 жылғы І жартыжылдыққа арналған жоспардан салық төлеушілердің 61%-ы, II жартыжылдыққа арналған жоспардан 97%-ы алынып тасталған.

📌Кедендік тексерулер бойынша да тиімділік төмендеген. Салықтық есептеулердің 70%-ы сыртқы экономикалық қызметтің бір қатысушысына ғана тиесілі. Тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде жүргізілетін тексерулер де жоспардан тыс тексерулерге қарағанда едәуір төмен деңгейде.

📌Аудиторлық қорытындыға сәйкес, кедендік әкімшілендіру тауарларды әкелу кезінде техникалық регламенттердің талаптарын ескере бермейді. Мәселен, 2024 жылы Түркиядан киім-кешек әкелетін алты ірі импорттаушы $145 млн-ға тауар әкелген. Олар ЕАЭО елдерінде берілген 150 сертификатты ұсынған, алайда оның 104-і ресми тізілімдерде тіркелмеген. Бұл нарыққа жалған тауар әкелу тәуекелі бар екенін көрсетеді және халық денсаулығына қауіп төндіреді.

📌354 ірі салық төлеушіні мониторингтеу бойынша жұмыс жер қойнауын пайдаланушы 105 компанияға ғана қатысты тиімділігін көрсетті. Қалғандарына назар аудару қажет. Мәселен, есепті кезеңде тек
33 компанияға 35 хабарлама мен талап жіберілген. Соның небәрі алтауы нәтиже берген. Олар бойынша 643 млн теңге өндірілді. Бұл 249 ірі салық төлеушіден түсетін жалпы салық түсімдерінің 0,01%-ын ғана құрайды. Яғни мониторинг жұмысы жүйелеуді қажет етеді.

📌2024 жылы 420 млрд теңге қосылған құн салығы уақытылы қайтарылмаған. Бұл шамамен 5 млрд теңгеге жуық өсімпұл есептелу қаупін тудырады. Сондай-ақ 375 млн теңге көлемінде негізсіз ҚҚС қайтару фактілері анықталды.

🚀 @auditpalatasy

📌Аудиторлар Қазақстан ЕАЭО елдері арасында таңбаланатын тауарлардың саны жағынан артта қалып отырғанын атап өтті. Республикада әлі күнге дейін қандай тауарларды бірінші кезекте таңбалау қажет екенін көрсететін бекітілген әдістеме жоқ.

Мысалы, 5 жыл бұрын темекі өнімдерін таңбалау енгізілді, алайда Қазақстанға заңсыз өнімдерді әкелу әлі де жалғасуда. 2024 жылы контрабандалық темекі өнімдерінің 16 млн астам қаптамасы тәркіленген. Бұл 3 жыл бұрынғы көрсеткішпен салыстырғанда 4,5 есе көп.

Аяқ киімге қатысты екіұшты жағдай байқалады. Тауар импорты 4 жыл ішінде төмендеген, бірақ аяқ киімге арналған дайындамалар импорты 13 есе өскен. Ал оларды аяқ киім өндірмейтін, бірақ кейіннен өнімді жеке тұлғаларға сататын компаниялар жаппай әкеліп жатыр. Өндіріс көлемі аз бола тұра аяқ киімге арналған дайындамалар импортының жыл сайын артуы кедендік баждарды төлеуден жалтару мақсатында дайын аяқ киімді дайындамалар ретінде әкелу фактілерінің болуы мүмкін екенін көрсетеді.

2024 жылы уәкілетті экономикалық операторларға құжаттарда дайын өнімдерді емес, таңбалануға жатпайтын дайындамаларды көрсету тиімді болды. Ал 2025 жылы мемлекеттік органдардың әкелінетін дайындамалардың көлеміне назар аудара бастағанын көріп, олар аяқ киімнің бөлшектерін де әкелуді тоқтатты. Басқаша айтқанда, аяқ киім нарығы толықтай «көлеңкеге» кетті.

Мемлекеттік кірістер комитеті таңбалау жүйесінің деректерін жеткілікті пайдаланбайды. Қазіргі уақытта қаптамалар сыртында Data Matrix кодтарының болмауы темекі өнімдерінің контрабандасын анықтауға мүмкіндік береді. Алайда осыған қарамастан, 2024 жылы арнайы мобильді қосымшаға темекі өнімдерінің контрабандасы бойынша 246 өтініш келіп түскен. Ал олардың бірде-біреуі бойынша жұмыс жүргізілмеген. Таңбалау әлеуеті толығымен пайдаланылмай отыр.

📌Кемшіліктер мен проблемаларға қарамастан, Қаржы министрлігі 2024 жылы оң нәтижелер туралы есеп берді. Жоспардың орындалғаны туралы есеп беруге жоспардың төмендетілуі есебінен салықтардың ЖІӨ-дегі үлесі 20,2%-дан 17,2%-ға дейін азайтылуы мүмкіндік берді. Салыстырмалы түрде алғанда, 2023 жылы бұл көрсеткіш 19,6% болған.

Аудит қорытындысы бойынша барлығы:

🔵747 млн теңгеге қаржылық бұзушылық;

🔵2 млрд теңгеден астам сомаға кіріс бөлігі бойынша бюджет шығындары;

🔵сондай-ақ 34 рәсімдік бұзушылық және 29 жүйелі кемшілік анықталды.

Жоғары аудиторлық палата анықталған барлық проблема бойынша ұсынымдар берді. Бұл жұмыс бақылауда болады.

🚀 @auditpalatasy

Итоги аудита налогового и таможенного администрирования рассмотрены в ВАП

В Казахстане завершился государственный аудит эффективности налогового и таможенного администрирования. Его итоги подведены на заседании Высшей аудиторской палаты.

📌Госаудиторы выяснили, что, несмотря на рост числа налоговых проверок и сумм доначислений, общая эффективность снизилась. Так, 70% доначислений приходится на комплексные проверки. Однако проверки на основе системы управления рисками (СУР) оказались существенно менее результативными, чем внеплановые проверки по решению КГД и в рамках уголовных дел.

При проверке более 900 предприятий, отобранных СУР, доначислено всего 46 млрд тенге. Автоматизация отбора недостаточно эффективная: из плана на I полугодие 2024 года вручную исключен 61% налогоплательщиков, из плана на II полугодие – 97%.

📌По таможенным проверкам также отмечается снижение эффективности. 70% начислений пришлось всего на 1 участника внешнеэкономической деятельности. Проверки на основе СУР также заметно уступают внеплановым.

📌Как следует из аудиторского заключения, таможенное администрирование не в полной мере учитывает требования техрегламентов при ввозе товаров. Так, в 2024 году 6 крупных импортеров одежды из Турции ввезли товар на $145 млн, приложив 150 сертификатов стран ЕАЭС, 104 из которых не значатся в официальных реестрах. Это указывает на имеющиеся риски ввоза поддельных товаров, что создает угрозу здоровью населения.

📌Работа по мониторингу 354 крупных налогоплательщиков показывает эффективность только в отношении недропользователей – 105 компаний. По остальным ситуация требует внимания. Так, за отчетный период лишь 33 компаниям было направлено 35 извещений и требований. Результативными оказались всего 6, по которым поступило 643 млн тенге – это 0,01% от всего объема налоговых поступлений 249 крупных налогоплательщиков. Таким образом, работа по мониторингу требует систематизации.

📌Что касается НДС, в 2024 году его несвоевременный возврат составил 420 млрд тенге, что несет риски предъявления пени почти на 5 млрд тенге. Также выявлен необоснованный возврат НДС на 375 млн тенге.

🚀 @auditpalatasy

📌Аудиторы отметили, что Казахстан уступает по количеству маркируемых товаров другим странам ЕАЭС. В республике по-прежнему нет утвержденной методики, которая бы показывала, какие товары нужно маркировать в первую очередь.

Например, 5 лет назад была введена маркировка табачных изделий, однако нелегальную продукцию продолжают ввозить в Казахстан. В 2024 году изъято свыше 16 млн пачек контрабандных табачных изделий – в 4,5 раза больше, чем 3 года назад.

По обуви наблюдается неоднозначная ситуация: ее импорт за 4 года снижается, но в 13 раз вырос импорт заготовок для обуви. Их массово завозят компании, которые не являются производителями обуви, реализуя впоследствии физлицам. Значительное ежегодное увеличение импорта заготовок для обуви при отсутствии соответствующего объема их производства свидетельствует о возможном ввозе обуви под видом заготовок с целью уклонения от уплаты таможенных пошлин.

КГД недостаточно использует данные системы маркировки. В настоящее время отсутствие на упаковках кодов Data Matrix позволяет выявлять контрабанду табачных изделий. Однако, несмотря на это, в 2024 году на специальное мобильное приложение поступило 246 обращений по случаям контрабанды табачной продукции. При этом ни одно из них не было отработано. Потенциал маркировки остается нераскрытым.

📌Несмотря на недостатки и проблемы, Минфин в 2024 году отчитался о положительных результатах: за счет снижения плана доля налогов в ВВП былауменьшена с 20,2% до 17,2%, что позволило отчитаться о выполнении плана. Для сравнения: в 2023 году показатель был 19,6%.

Всего по итогам аудита установлено:

🔵финансовых нарушений на 747 млн тенге;

🔵потерь бюджета по доходной части более чем на 2 млрд тенге;

🔵а также 34 процедурных нарушения и 29 системных недостатков.

По всем выявленным проблемам ВАП разработаны рекомендации по их устранению. Эта работа будет находиться на постоянном контроле.

🚀 @auditpalatasy

Астанада Қазақстан мен Ресейдің жоғарғы аудит органдары басшыларының кездесуі өтті

Астанада ҚР Жоғары аудиторлық палатасы мен РФ Есеп палатасы басшыларының ресми кездесуі өтті. Іс-шара ресейлік мамандардың елімізге жұмыс сапары аясында ұйымдастырылды.

Кездесу барысында ҚР Жоғары аудиторлық палатасының төрағасы Әлихан Смайылов пен РФ Есеп палатасының төрағасы Борис Ковальчук дөңгелек үстелді қорытындылап, екі елдің жоғары аудит органдары арасындағы кәсіби ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған аудит қызметін цифрландыру, тәжірибе алмасу, бірлескен оқу іс-шараларын өткізу сияқты өзекті бағыттар талқыланды.

📌Өз сөзінде Әлихан Смайылов екі ведомство арасындағы әріптестік көпжылдық ынтымақтастыққа, өзара құрмет пен сенімге негізделгенін атап өтті.

Бүгінде бұл ынтымақтастық екіжақты форматта да, сондай-ақ ИНТОСАИ, АЗОСАИ, ШЫҰ, ТМД және ЕАЭО сияқты жетекші халықаралық ұйымдар аясында да белсенді дамып келеді. Бұл ұлттық аудит органдарының халықаралық аренадағы ұстанымдарын үйлестіруге және нығайтуға мүмкіндік береді.

Әлихан Смайылов ҚР Жоғары аудиторлық палатасы төрағалық ететін ТМД елдерінің мемлекеттік қаржылық бақылау стандарттарын әзірлеу жөніндегі жұмыс тобының қызметіне РФ Есеп палатасының қосқан үлесін атап өтті. Қазіргі уақытта осы жұмыс тобы аясында үш құжат жобасы мақұлданды.

Ынтымақтастық Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде де белсенді жалғасуда. Екі тарап он жылдан астам уақыт ЕАЭО органдарының сыртқы аудитін, сондай-ақ кедендік баждардың жиналу және бөліну тәртібін бірлесіп тексеруді табысты жүзеге асырып келеді. Бұл өзара сенім мен кәсіби деңгейдің жоғары екендігін көрсетеді.

«Біз Ресей Федерациясында мемлекеттік аудит саласында қолданылатын тәсілдер мен құралдарды қызығушылықпен зерттеп отырамыз және өз тарапымыздан да тәжірибемізбен, жетістіктерімізбен бөлісуге дайынбыз», — деді Әлихан Смайылов.

Төраға ресейлік әріптестеріне Қазақстандағы мемлекеттік аудит жүйесінің реформасы туралы да баяндады.

✔️ Реформа аясында Жоғары аудиторлық палатаның мәртебесі арттырылып, өкілеттігі кеңейтілді.

✔️ 2023 жылдан бастап Палата жергілікті бюджеттерге аудит жүргізе алады және басқа мемлекеттік аудит органдары жүргізген тексерулердің қорытындыларын қайта қарай алады.

✔️ Парламентпен өзара іс-қимылды күшейту мақсатында Мәжілістің сұрауы бойынша екі тақырыптық есеп дайындалып, ұсынылады.

✔️ Сондай-ақ Жоғары аудиторлық палата мемлекеттік аудитор лауазымына үміткерлер үшін бірыңғай емтихан өткізетін өкілеттікке ие болды. Бұл кадрлардың кәсіби деңгейін арттыруға ықпал етеді.

Аудит қызметін цифрландыру, оның ішінде заманауи ақпараттық технологияларды, жасанды интеллект пен үлкен деректерді өңдеу құралдарын енгізу даму бағыттарының бірі болып отыр.

Сонымен қатар Жоғары аудиторлық палатаның әлеуетін нығайту, тек аудиттің ғана емес, мемлекеттік орган қызметінің сапасын бақылауды күшейтуге бағытталған шаралар іске асырылуда.

«Жоғары аудиторлық палатаның құзыретін кеңейту – инновациялық тәсілдерді, озық халықаралық тәжірибе мен стандарттарды тұрақты енгізуді, барлық институционалдық және ұйымдастырушылық аспектілерді терең пысықтауды, сондай-ақ мемлекеттік аудиторлардың біліктілігін жүйелі арттыруды талап етеді», — деп атап өтті Әлихан Смайылов.

Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы мемлекеттік аудит саласындағы өзекті мәселелер бойынша тәжірибе алмасу екі тарапқа да нақты пайда әкелетініне сенім білдірді.

📌Өз кезегінде Ресей Федерациясы Есеп палатасының төрағасы Борис Ковальчук ведомствоның қызметі туралы, жүргізіліп жатқан цифрлық трансформация жөнінде баяндады. Қазіргі уақытта бірыңғай цифрлық платформаны құруды қоса алғанда жеті жаңа цифрлық жоба іске асырылуда. Алдағы екі жыл ішінде Есеп палатасының цифрлық инфрақұрылымын толық жаңарту жоспарланып отыр.

«Біздің елдер рухани жақын, ортақ тұстарымыз көп. Осындай кездесу өткеніне біз өте қуаныштымыз», — деп қорытындылады Борис Ковальчук.

🚀 @auditpalatasy

Встреча руководителей высших органов аудита Казахстана и России состоялась в Астане

В Астане состоялась официальная встреча руководителей Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан Алихана Смаилова и Счетной палаты Российской Федерации Бориса Ковальчука. Мероприятие прошло в рамках рабочего визита российских специалистов в нашу страну.

На встрече рассмотрены итоги круглого стола, обсуждены актуальные направления для укрепления профессионального сотрудничества высших органов аудита Казахстана и России. В их числе цифровизация аудиторской деятельности, обмен полезными наработками, проведение совместных учебных мероприятий и т.д.

📌В своем выступлении Алихан Смаилов подчеркнул, что партнерство двух ведомств основано на дружбе, многолетнем тесном взаимодействии, взаимном уважении и доверии.
Сегодня оно активно развивается как на двусторонней основе, так и в рамках ведущих международных организаций: ИНТОСАИ, АЗОСАИ, ШОС, СНГ и ЕАЭС. Это позволяет координировать подходы и укреплять позиции национальных аудиторских органов на международной арене.

Алихан Смаилов отметил значимый вклад Счетной палаты РФ в деятельность Рабочей группы по разработке стандартов государственного финконтроля стран СНГ, которую возглавляет ВАП РК. В настоящее время в рамках данной Рабочей группы одобрены проекты трех документов.

Активная работа ведется также в рамках Евразийского экономического союза. Уже более 10лет обе стороны успешно проводят совместные внешние аудиты органов ЕАЭС, а также проверки порядка зачисления и распределения ввозных таможенных пошлин, что свидетельствует о высоком уровне взаимного доверия и профессионализма.

«Мы с большим интересом изучаем подходы и инструменты, которые применяются в Российской Федерации в сфере государственного аудита, и, в свою очередь, рады поделиться нашими наработками, успехами и вызовами», — сказал Алихан Смаилов.

Председатель ВАП рассказал российским коллегам о реформировании системы госаудита в Казахстане.

✔️ В рамках этого процесса был повышен статус и расширены полномочия Высшей аудиторской палаты.

✔️ С 2023 года Палата получила право проводить аудит средств местных бюджетов и пересматривать итоги проверок, проведенных другими органами госаудита.

✔️ Для усиления взаимодействия с Парламентом по запросу Мажилиса подготавливаются и представляются два тематических отчета.

✔️ Также ВАП наделена полномочиями по проведению единого экзамена для кандидатов в госаудиторы, что способствует повышению профессионального уровня кадров.

Еще одним важным направлением развития остается цифровизация аудиторской деятельности, включая внедрение передовых информационных технологий, а также инструментов искусственного интеллекта и обработки больших данных.

Кроме того, последовательно реализуются задачи, направленные на укрепление ВАП, усиление контроля качества не только аудита, но и всей деятельности госоргана.

«Расширение компетенций Высшей аудиторской палаты требует постоянного внедрения инновационных методов, наилучших зарубежных практик и международных стандартов, глубокой проработки всех институциональных и организационных аспектов, а также систематического повышения квалификации государственных аудиторов», — подчеркнул Алихан Смаилов.

Обращаясь к российским коллегам, председатель ВАП выразил уверенность в том, что обмен опытом по актуальным вопросам госаудита приносит практическую пользу обеим сторонам.

📌В свою очередь председатель Счетной палаты Российской Федерации Борис Ковальчук рассказал о деятельности ведомства, в частности о проводимой цифровой трансформации. В настоящее время реализуются семь новых цифровых проектов, включая создание единой цифровой платформы.

В течение двух лет планируется полностью обновить цифровую инфраструктуру Счетной палаты.

«Наши страны близки по духу, по мышлению, у нас много общего. Мы очень рады, что эта встреча состоялась», — заключил Борис Ковальчук.

🚀 @auditpalatasy