Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы
2.53K subscribers
11.7K photos
1.16K videos
8 files
17.2K links
Татарча хәбәрләр, яңалыклар. Татар-башкорт дөньясы. Ничек бар – шулай.

Русия хакимияте Азатлык Радиосын "теләнмәгән оешма" дип тамгалады. Безгә бу адреска яза аласыз: @azatliqradio. Редакция анонимлыкны гарантияли.
Download Telegram
Кышның артык җылы килүе аркасында Татарстан һәм Башкортстан басуларына саранча басу куркынычы яный.

Быел җылы кыш сәбәпле илдә үсемлекләр арасындагы чирләр, корткыч бөҗәкләрнең саны һәм чүп үләннәре 30-50 процентка артыр дип көтелә. Алар барысы да булачак уңыш өчен куркыныч тудыра.

Тулырак 👉Азатлык Радиосы сайтында укыгыз.

#Башкортстан #Татарстан

@azatliqradiosi
🙏1
2025 елда Казанда 12 мәктәп ашханәсе төзекләндереләчәк.

Моның өчен 271 млн сум акча бүленгән. Бу узган елдан 18 процентка азрак.

Финанслар кимесә дә, соңгы елларда Казан мәктәпләрендә укучылар саны арта. 2019 ел башыннан башкаладагы белем бирү йортларында укучылар саны 47 меңгә үскән.

Тулырак 👉Азатлык Радиосы сәхифәсендә укыгыз.

@azatliqradiosi
👍3
2024 елда Русия мәхкәмәләренә кешеләрне югалган яки һәлак булган дип тануны сораган 20 040 гариза кергән.

Бу моңа кадәр күрелмәгән саннар, дип ачыклаган "Медиазона".

Узган еллар белән чагыштырганда бу 2,5 тапкырга күбрәк диелә. Басма мәгълүматынча, гаризаларның күпчелеген хәрби бүлекчәләрнең җитәкчеләре җибәргән. Алар шул рәвешле сугышта үлгән, әмма үлеме рәсми расланмаган хәрбиләрне исемлекләреннән чыгара, диелә. .

6000нән артык гаризаның хәрбиләр белән бәйле булуы төгәл билгеле, әмма еш кына бөтен мәгълүмат яшерелгән була, дип яза "Медиазона".

Басма журналистлары язуынча, хәрби бүлекчәләр мондый гаризаларны 2024 елның икенче яртысында тапшыра башлаган. Гаризаларның саны сугыш башланганнан бирле беренче тапкыр шул кадәр сизелерлек дәрәҗәдә арткан.

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi
👍2
2024 елда Башкортстанда яшәүчеләрнең саны 18 мең кешегә кимегән

Росстат белешмәләренә күрә, 2025 елның 1 гыйнварына Башкортстанда 4,046 млн кеше яши. 2024 елның 1 гыйнварыннан республика халкы 18,3 мең кешегә кимегән. Былтыр ел башында 4,064 млн кеше яшәгән булган.

Шул ук вакытта 2024 елның гыйнварыннан октябрендә кадәр Башкортстанда эшкә сәләтле яшьтәге 10,8 мең ир-ат үлгән, дип хәбәр ителгән иде. 2023 елның шул ук чорында шундый 8,8 мең ир үлгән булган. Бу Башстат белешмәләреннән күренә. Эшкә сәләтле яшьтәге дип 16-61 яшьтәге ирләр санала.

Бәйсез журналистлар исәпләп чыгарганча, Украинадагы сугышта иң күп үлүче ирләр — Башкортстаннан.

Декабрь ахырына булган белешмәләргә күрә, республикадан сугышка киткән ирләрнең 38 проценты – фронтка ихтыяри булып киткән. Алар гади сивилләр булган һәм саклану министрлыгы белән контрактны сугыш башлангач кына төзегән, дип искәртелә. Бу күрсәткеч Русиядәге урта күрсәткечләрдән (22 процент) ике тапкырга диярлек артыграк. Башкортстаннан үлүчеләрнең тагын 18 проценты сугышка колониядән киткән, 14 проценты исә мобилизацияләнгән булган.

Журналистлар белешмәләренчә, аларның бары тик 19 проценты гына зур шәһәрләрдә яшәгән. Күпчелеге сугышка авыллардан киткән. Әйтик, Беренче Эткол авылыннан (Баймак районы) сугышка 27 кешене озатканнар. Иң яше – 23, иң өлкәне – 60 яшьтә булган.

Тулырак👉 Азатлык Радиосы сәхифәсендә укыгыз.

@azatliqradiosi
👍3👏1
🇸🇦🇦🇪Русия хакимиятләре президент Владимир Путин белән АКШ президенты Доналд Трампның очрашуы өчен Согуд Гарәбстаны яки Берләшкән Гарәп Әмирлекләрен күздә тота.

Бу хакта Русиядәге чыганакларына таянып Reuters хәбәр итә.

Трамп Украинадагы сугышны туктатырга теләвен берничә тапкыр белдерде һәм моңа ирешү өчен Путин белән телефон аша сөйләшергә дә, шәхсән очрашырга да әзер булуын әйтте. Кремль дә Трамп белән элемтәгә әзер булуы белдерде. Ләкин АКШ президенты инаугурациясеннән соң ике атна узса да әлегә элемтәләр турында рәсми рәвештә хәбәр ителмәде.

2 февральдә Трамп журналистларга АКШның Украина һәм Русия белән “сөйләшүләр алып баруын” һәм аларның “бик яхшы” баруын әйтте, әмма сөйләшүләрнең нечкәлекләре турында фикер алышулары турында белдермәде.

Reuters язуынча, соңгы вакытта Русиянең рәсми вәкилләре Согуд Гарәбстаны вә Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә сәфәр кылган. Басма чыганакларын сүзләренчә, Русия җитәкчелегендә бу илләрнең сөйләшүләр өчен ни дәрәҗәдә уңайлы булуы турында фикер алышулар бара, чөнки АКШ белән иминлек өлкәсендә хезмәттәшлек дәвам итә.

Бу ике ил Русия-Украина сугышында бер тарафны да алмый. Русиягә каршы санкцияләр кертмәде. Берләшкән Гарәп Әмирлекләре әсирләрне алыштыруда һәм Украина балаларын Русиядән чыгаруда арадашчы булды. Согуд Гарәбстаны узган елда Русия белән Көнбатыш илләре арасында әсирләрнең зур алмашында катнашты.

Әлегә Кремль дә, Вашингтон да Reuters хәбәрен шәрехләмәде.

@azatliqradiosi
❤4🤡2👍1
🕋Русия мөселманнары диния нәзарәте Украинага каршы сугышкан хәрбиләрне бушлай хаҗга җибәрмәкче

Хаҗга сугышчының үзен яки аның исеменнән бер гаилә әгъзасын җибәрәчәкләр. Әгәр дә сугышта яраланып, имгәнеп кайткан хәрби хаҗ кылырга теләсә, аны озатып барачак кеше өчен дә өстәмә бер юллама бирелә.

Быелгы хаҗ йолалары июньнең беренче ун көнлегенә туры килә.

▪️Русиядә Украинага һөҗүмне җиһад дип атаучылар да булды. "Монда Русиянең һөҗүм сугышы, баскын сугышы турында сүз бара. Мөселманнарның бу гаскәрдә торырга хакы юк. Мондый гаскәргә кушылган, аның ягында сугышкан кеше ислам күзлегеннән караганда Аллаһка ышанмаучы булып санала, чөнки ул исламда каралмаган максатларда кемнедер үтерә. Исламга ярашлы бу авыр - җинаять", дигән иде бу уңайдан Коръән-хафиз (Коръәнне яттан белүче) һәм Львов шәһәрендәге Кырымтатар мәдәни үзәге башлыгы Ислам Тохлу .

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi
👍2🤮2💩2🖕2❤1🤔1
Хәерле иртә, дуслар! Дөньяда ниләр бар - шулар хакында кыскача.

🔸Русиянең саклану министрлыгы белдерүенчә, Азак диңгезе өстендә Украинаның "Нептун" ракеты бәреп төшерелгән. Бүтән бернинди дә мәгълүмат юк. Сүз 400 чакрымга кадәр җитә торган канатлы ракет турында бара. Мәсәлән, Украина ягы шул ракет белән "Мәскәү" крейсеры батырылды дип сөйләгән иде.

🔸 Көньяк Кореянең күзләве мәгълүматынча, Төньяк Корея гаскәрләре Русиянең Курски өлкәсендәге сугышта инде катнашмый. Алар гыйнвар урталарыннан ук күренми. Аларның китүе кешеләр арасында күп югалтуларга бәйле була ала, дип яза AFP агентлыгы. Бу хакта моңа кадәр The New York Times та язды.

🔸 Согуд Гарәбстаны, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Катар, Мисыр, Иордания Газзәдән кешеләрне күчереп утырту фикеренә каршы чыкты. Мондый тәкъдимне АКШ ясады. Күчереп утырту кешеләрнең тагын да радикальләшүенә һәм тәртипсезлекләрнең артуына китерәчәк дигән бу ил вәкилләре.

🔸 Франциянең журналисты Наташа Рей Русиядән сәяси сыену сораган. Бу хакта аның адвокаты социаль челтәрләрдә язган. Рей Франция президенты Макронның хатынын ир дип атау белән билгеле.

🔸 Казанга якын булган Васильево бистәсендә күпфатирлы йортта янгын чыккан, бер ир кеше һәлак булган.

🔸 Уфа-Самара-Мәскәү маршрутыннан йөрүче тиз йөрешле поезд 2036 елда соң гына ачылырга мөмкин. Моны Куйбышев тимер юл җитәкчелеге әйтте. Әмма бу маршрутта юлчылар саны артса гына мөмкин булачак дип искәрткән алар. Моңа кадәр Уфа белән Казан арасында тиз йөрешле поезд өчен юлны төзү кирәксез, керемсез проект дип бәяләнде.

Әлегә шулар. Безнең белән булыгыз!


@azatliqradiosi
👍4🔥1
Көн язмасы: "Русиядә, Татарстан һәм Башкортстанда табигый кимү арта бара"

Русиядә туучылар саны 2000 ел күрсәткеченә якынлашты. Бу хакта Русия сәламәтлек саклау министрының беренче урынбасары Виктор Фисенко белдерде. Әлеге сан Русиянең яңа тарихында иң түбән күрсәткечләрнең берсе булып тора. Шул сәбәпле илдә күп санлы бала тудыру йортлары һәм хатын-кызлар консультацияләре ябыла. Росздравнадзор мәгълүматларына күрә, соңгы биш елда Русиядә 150 дәүләт медицина учреждениесе бала тудыру лицензиясен югалткан. Табиблар сүзләренә караганда, акушерлар, гинекологлар һәм неонатологлар җитми.

Шундый ук хәл Татарстанда да күзәтелде. 2021 елда дистәләгән район үзәкләре бала табу йортысыз калса, хәзер инде бу хәл Казанга да килеп җитте. Былтыр Татарстан башкаласының 7нче шәһәр хастаханәсе каршындагы 2нче бала тудыру йорты һәм 4нче шәһәр хастаханәсендәге бала тудыру бүлеге ябылачагы әйтелгән иде. Бу РКБ базасында яңа перинаталь үзәк ачылу белән бәйле диелде. Шул ук вакытта бу — бала табучыларның кискен кимүе белән бәйле.

Бу сугышка бәйлеме? Белгечләр бәйле, ди.

— Кайбер гаиләләр сугыш аркасында бала алып кайтмаска булды. Икенче бер гаиләләр сугыш сәбәпле балага уза. Берәүләрнең кереме кимеде, ә менә сугышка киткән ир-атларның гаиләләре акча күбрәк ала башлады. Сугыш аркасында бала тудырырга теләмәгәннәр дә, бала алып кайтучылар да — бер чама тирәсе. Шулай да бала алып кайтуны кичектерүчеләр саны күбрәк булып чыкты, — диде демограф һәм икътисадчы Алексей Ракша

Аныңча, киләсе биш елда бала табучылар саны кимүен дәвам итәчәк. 2030 елдан соң вазгыять бераз үзгәрер дип фаразлый ул, чөнки бу вакытта 2000нче еллар буыны балага уза башлаячак.

Кешеләрнең саны кимүе шулай ук сугышка да, эчкечелеккә дә бәйле.

Шул ук вакытта үлемнәрнең дә кискен артуы һәм гомер озынлыгының кимүе күзәтелә. Рәсми саннарга караганда, былтыр ул 73,5 елдан 73 елга төшкән. Ракша гомер озынлыгы 72,5 елга кадәр кимегән дип саный. Моның төп сәбәбе — алкоһолизм һәм сугыш.

▪️ Татарстанда гомер озынлыгы 74,59 елны тәшкил иткән. Әмма бу 2023 елдан азрак — ул вакытта гомер озынлыгы 75,4 ел булган.

▪️ Башкортстанда да гомер озынлыгы кимегән. 2023 елда ул 73,2 ел тәшкил итсә, былтыр — 72 елга төшкән.

Татарстан һәм Башкортстанда хәмер куллану ничек?

Бу хакта безнең материалда укырга тәкъдим итәбез.

👉 Төп сәхифә
👉
Көзге сәхифә

@azatliqradiosi
👍1👏1🫡1
"Баймак эше" нигезендә тоткарланучыларга амнистия булырмы?

Башкортстанда "Баймак эше"ндә гаепләнеп тоткарланганнарның туганнары Русия Думасы рәисе Вячеслав Володинга видеомөрәҗәгать чыгарды. Мөрәҗәгатьне 10нан артык кеше: тоткарланучыларның хатыннары, әти-әниләре, балалары яздырган.

Алар Володиннан Икенче дөнья сугышында җиңүгә 80 ел тулу уңаеннан "Баймак эше"ндә гаепләнүчеләргә шәфкатьлелек күрсәтеп, аларга амнистия игълан итүне сорый.

Шулай ук "Вконтакте" социаль челтәрендә Володинга шундый ук үтенеч белән петиция чыкты.

Анда ниләр язылган? 👉 Монда яздык.

#Башкортстан

@azatliqradiosi
🔥1👏1
Сан Франциско татарлары 1 мең пәрәмәч, 5 мең пилмән саткан

Сан Францискода яшәүче татарлар милли ашларны сату көнен оештырды. Чара Америка төрки-татар ассоциациясенең (АТТА) бинасында узган.

Биредә чәкчәк, пәрәмәч, пилмән һәм татлы бәлешләр сатылган. Алар барысы да хәләл.

Бар ризык та татар мәхәлләсенә йөрүчеләр белән өмәләп әзерләнгән. Бу эшкә егермеләп татар җәлеп ителгән, барысы да бушлай эшләгән.

Күпме акча туплаган дисезме? Һәм керем ничек тотылачак?

Барысын да монда яздык. Кереп укыгыз. Ул пәрәмәч белән пилмәнне кем сатып ала соң дигәнгә җавап та бар.

Калифорния татарлары оешмасына инде 95 ел. АКШның бу штатына татарлар әле 1950 елларда ук килә башлый, шактый өлеше 1970 елларда күченә. Мәхәллә Япония, Кытай, Кореядән нигездә Төркия аша күчеп килгән татарлардан оеша. Алар күпләп Сан Францисконың Берлингейм бистәсендә яши.

Мәхәлләнең үз бинасы бар. Аны 1960 елда татарлар үзара акча җыеп сатып ала. Үз президентлары, имамнары да бар, тирәдәге Татар зиратын карап торалар.

(Адилә Сафа фотолары)
❤18🔥3
Узган ел Татарстанда 20 меңгә якын кешедә яман шеш ачыкланган

2023 ел белән чагыштырганда бу 7,2 процентка күбрәк. Бу хакта матбугат очрашуында Сигал исемендәге республика клиник онкология диспансеры баш табибы Илгиз Һидиятов әйткән.

Иң еш юан эчәк яман шеше ачыклана икән. Ул барлык очракларның 13,9 процентын тәшкил итә. Икенче урында тире (13,4 процент), сөт бизе (11,7 процент), хатын-кызларның җенси әгъзалары (9,2 процент), простата бизе (7,9 процент), ашказаны (5,4 процент) яман шешләре.

Бу нәрсәне аңлата? 👉 Монда бас.

Белгечләр вакытында авыру очракларын ачыклана дип әйтә.

Сез табибларда тикшеренәсезме? Никадәр еш?

@azatliqradiosi
🤔2😢2👍1🔥1
Казанда яшәүче 18 яшьлек егетне урысларга каршы фикерләре өчен ирегеннән мәхрүм иткәннәр

Татарстанның Югары мәхкәмәсе Казан федераль университетытының (КФУ) Икътисад һәм финанслар идарәсе институтының 18 яшьлек студенты Марат Мосыйфуллинның эшен караган.

Аңа карата ике җинаять эше ачылган иде: Русия дәүләт байрагын мәсхәрәләү һәм дошманлык һәм нәфрәт уяту. Былтыр декабрьдә Казанның Мәскәү районы мәхкәмәсе егеткә ике ел да биш айга гомум тәртипле колония карары чыгарды.

Бу карарны шикаять иттеләр. Татарстанның Югары мәхкәмәсе Русия байрагын мәсхәрәләү эшен туктаткан һәм җәза мөддәтен бер айга киметкән.

Адвокат Рим Сабиров әлеге җәзаны да яшь егет өчен бик каты дип саный һәм аны шикаять итәргә җыена.

Тикшерү мәгълүматынча, Марат Мосыйфуллин Телеграмда "Татарлар чаты"нда торган һәм шунда урысларга каршы фикерләр язган.

Тулырак 👉монда укыгыз.
🤬7👍3🤮3🔥1😢1💔1
Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы
Бүген — Шүрәле, иртәгә Тукай исеме белән акча эшләрләрме? Шүрәле — милләт мирасы, аның белән аерым кешеләр кесә калынайтырга тиеш түгел дип саный Азатлык Радиосы сораштырган белгечләр. Мондый хәлнең барлыкка килүендә алар Татарстан мәдәният министрлыгы белән…
Татарстанда "Су анасы" патентына бәйле беренче мәхкәмә утырышы үткән

Бүген, 4 февральдә Татарстанның Арбитраж мәхкәмәсендә татар әкиятләре каһарманнары исемнәренә тауар билгеләрен теркәү белән бәйле беренче мәхкәмә утырышы үткән.

Утырышта "Национальные игрушки"ның гаризасы каралган. Ширкәт "Су анасы" дигән исемне кулланган өчен "Әкият" театрыннан 10 мең сум компенсация таләп итә.

Бу эшкә өченче затлар буларак Татарстан мәдәният министрлыгын һәм Татарстан интеллектуаль милек агентлыгын җәлеп итәргә килешкәннәр. Киләсе утырыш 4 мартка билгеләнгән.

Былтыр октябрь башында "Әкият" дәүләт курчак театры мөдире Илгиз Зәйниев театрдан Шүрәле, Су анасы, Камыр батыр һәм башка татар әкиятләре каһарманнарын кулланганы өчен 500 мең сум акча каерырга маташалар диде.

"Национальные игрушки" ширкәте Су анасы, Камыр батыр, Шүрәле, Казан ханбикәсе, Кар кызы кебек сүзләргә патент алган булып чыкты. Бу татар әкиятләре каһарманнарының исемнәре тауар билгесе буларак теркәлеп үзләштерелгәне ачыкланды.

Тулырак 👉 монда укыгыз.
🤬4👍1
Башкортостанда ике полиция хезмәткәрен көч кулланган һәм акча белән хәрәмләшкән өчен хөкем итәчәкләр

Башкортстанда Стәрлетамак полиция бүлекчәсенең элекке җитәкче урынбасары Юлиан Ямлеханов белән җинаять эзләве җитәкчесенең элекке урынбасары Андрей Семенов вәкаләтләрен арттыруда һәм зур күләмдә акча белән хәрәмләшүдә гаепләнә.

Алар бер җинаятьнең шаһите булган ирне кыйнаганнар, аңа син бу җинаятьтә катнашучы булып торасың дигәннәр, соңрак җинаять эзәрлекләвеннән азат итәбез дип акча сораганнар. Акчасы булмагач, машинасын саттырганнар.

Тулырак 👉 монда укыгыз.
🔥1👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Юрийның бакчасында — Русия ташлаган бомбадан чокыр.

Тынычлык урнашканчы йөзләрчә еллар узачак, дип сөйли Сумы өлкәсендә яшәүче фермер. Сумы өлкәсе Русиянең Курски өлкәсенә терәлеп тора.

Шушы өлкәнең авылларыннан видео тәкъдим итәбез.

Видео ошаса, лайк куй 👍
@tatarchavideolar
😢6
Хәерле иртә, дуслар! Азатлык эшен дәвам итә, бу сәгатькә дөньяда ниләр булган, шулар хакында кыскача.

🔸Кичә кич Швециянең Эребру шәһәрендәге мәгариф үзәгендә атыш булган. Бу - өлкәннәр белем ала торган бина. Атыш аркасында кимендә 10 кеше һәлак булган, алтыдан күбрәк кеше төрле җәрәхәтләр алган. Бу Швеция тарихында иң куркыныч җинаять дип аталды.

🔸 Краснодар краенының Новомински бистәсендә нефтебазада янгын чыккан. Җирле хакимият аңа дрон бәрелгән дип әйтте, янгын сүндерелгән дип ышандыралар.

🔸 Русиянең һөҗүме аркасында Харьков шәһәренең ике районында янгын чыккан.

🔸 Украина президенты Владимир Зеленский, әгәр дә бу бердәнбер хәл итү юлы икән, ул Русия президенты Владимир Путин белән очрашуга әзер булуын белдерде. Моны ул Британия журналистына биргән әңгәмәсендә әйтте. Путин исә моңа кадәр Зеленский легетим президент түгел дип мондый килешүнең мөмкинлеген кире какты.

🔸 Европа берлеге махсус трибуналның өлгесен хуплады. Бу трибунал Украинага карата кылган җинаятьне тикшергәндә кирәк булачак дип аңлата алар. Аны 37 ил хуплаган. Русия моны тәнкыйтьләде.

🔸 Татарстанда газны куллану тәртибен бозуда 1,2 млн сумлык штрафлар салынган.

🔸 Башкортстанда салкынайта башлый, җомга инде температура -20 булачак дип фаразлана. Быел халык кыш җылы килде, яңгырлы дип зарланды.

Әлегә шулар. Бүген дә бергә булыйк.

@azatliqradiosi
👀3🔥1