Азатлык хисабы: Украинадагы сугышка Башкортстаннан китеп һәлак булучыларның уртача яше арта бара

Моңарчы ул 39,27 булса, соңгы саннарда – 39,4.

Кимендә 616 хәрби – 25тән яшьрәк.
Кимендә 2330 хәрби – 35тән яшьрәк.

Соңгы саннарны һәм анализны безнең хисапта укыгыз.

"Чит илдәге башкорт милли хәрәкәте комитеты" җитәкчесе Руслан Габбасов 2025 ел Башкортстан өчен сәяси хөкем карарлары һәм репрессияләрне арттыру, кешеләрне авызлыклау елы булды дип саный.

"Башкортстанда репрессив режим хөкем сөрә. Быел империячел байрак тирәсендә гауга чыкты. Ул хәлне ачыклар өчен, бу эшкә Русия Тикшерү комитеты башлыгы Александр Бастрыкин үзе кушылды. Ишембайда, алты кешене, шул исәптән бер кыз баланы тоткарладылар, имеш, алар террорчылык җинаять кылырга әзерләнгән. Баймак эше буенча кешеләргә хөкем карарларын чыгардылар, кешеләрне төрмәләргә утыртуны дәвам иттеләр. "Марксист түгәрәгенә" йөрүчеләр эше буенча да хөкем карары чыгарылды. Болар барысы да республикада репрессив машинаның которып эшләвен күрсәтә", ди Габбасов.

Ул республика халкы арасында пропаганда корбаннары бар, алар күп, әмма кешеләрнең күзләре ачыла башлады дип саный.

"Алар Украинадан мәетләр кайтуын күрә, республика бит бәләкәй, һәр авыл зиратында яңа каберләр барлыкка килә, һәр заман җеназа намазы укыла. Әллә кем үлми бит, шул кешеләрнең ирләре, балалары, абый-энеләре китә. Шулай ук фикер өчен, сүз өчен, урамга чыккан өчен генә кешеләрне төрмәгә утыртуларын күрәләр. Әйе, халык дәшми, әмма Русиядәге сәясәт ал да гөл түгеллеген аңлый башладылар. Чөнки алар кемнәр зинданга утыртылганын күрде, гап-гади авыл эшчәннәре, тир түгеп акча эшләп, гаиләсен караучы ирләр, хатыннар", ди Габбасов.

Тулырак👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi

АКШ президенты Доналд Трамп АКШка Гренландияне контрольгә алу кирәклеге турында янә белдерде.

Юкса аны Кытай яки Русия контрольга алачак диде.

Ак йортта АКШның нефть ширкәтләре җитәкчеләре белән очрашуда Трамп кемгәдер ошыймы-юкмы, аның хакимияте Гренландия белән нәрсәдер эшләргә ниятли дип ассызыклады.

Трамп Гренландияне контрольгә алуны АКШның дәүләт иминлеге белән аңлатты. «Әгәр без моны эшләмәсәк, Гренландияне Русия яки Кытай контрольгә алачак, ә без Русия яки Кытайның безнең күршеләребез булуын теләмибез», диде Трамп. Ул шулай ук Даниянең Гренландиягә хокукын шик астына куйды, «анда 500 ел элек ниндидер көймә килеп туктаган булуы утрауны аларныкы итми» дип белдерде.

Трамп Америка максатларына ирешү өчен «гади юл» барлыгын әйтте, ләкин ул кабул ителмәсә, «кырыс» вариант та булуын ассызыклады.

Даниядә һәм Европа берлеге илләрендә Трампның һәм аның хакимияте вәкилләренең соңгы белдерүләрен зур борчылу белән кабул итәләр. Сишәмбе көнне Европа берлегенең әйдәп баручы илләре һәм Британия (аларның барысы да НАТО кысаларында АКШ беректәшләре) уртак белдерү белән чыкты. Белдерүдә Арктикада иминлекне тәэмин итүнең мөһимлеген ассызыклап, утрауның язмышын бары тик Дания һәм Гренландия үзе генә хәл итә ала дип белдерелде.

Тулырак👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Төмән рәссамы татарча өстәл уенын булдырган

Төмәндә яшәүче рәссам Нара Биккина татар мәдәниятен таныту өчен "Татарские скачки" исемле өстәл уенын эшләгән. Уенның нигезендә гади механика: катнашучылар шакмак ыргыта, ат фигурасын уен кыры буенча күчерә һәм татар теленә бәйле биремнәр башкара.

Катнашучылар уен барышында татарча төрле сүзләрне искә төшерә, табышмаклар чишә. Аерым шакмакларга туры килгәндә, "Туган тел" шигырен укырга яки "Туган як" җырын җырларга кирәк.

Биккина әйтүенчә, уен беренче чиратта үзе һәм дуслары өчен ясалган – алар татар телен камил белми, әмма өйрәнергә теләкләре бар. Аның фикеренчә, татар мәдәнияте төрле кешеләрдә кызыксыну уята ала.

"Татарские скачки" уены Төмәннең "Золото+Болото" заманча мәдәният үзәгендә даими кулланыла – теләгән һәркем килеп уйный ала.

2025 елда сугышта нигә шулкадәр күп кеше үлгән? Иң төп фактор – Русия армиясенең тактикасы үзгәрүе, дип саный "Медиазона" мөхәррире Дмитрий Трещанин.

— 2024 ел ахырына кадәр Русия армиясенең бронетехника белән һөҗүмгә баруын күреп килдек. Ул чорда бронетехника шактый күп иде, аның янганын күрсәткән видеолар да еш очрады. Бронетехника, асылда, кешеләрне уттан саклау өчен махсус эшләнә.

Ә 2025 елда фронтта бронетехника диярлек күренмәде. Русия армиясенең бронетехника югалтулары кимеде. Моның белән бергә фронт ихтыяҗлары өчен ашыгыч рәвештә үзгәртелгән гражданлык техникасы, мәсәлән, мотоцикллар арасында югалтулар кискен артты, — ди ул.

Трещанин сүзләренчә, фронтта хәтта атлы гаскәр дә пәйда булды. Әлегә бу күренеш сирәк очраса да, ул бар, ә бронетехниканың әкренләп кими баруы күренә.

— Бу бронетехниканың бетүе турында түгел. Күрәсең, Русия хәрби җитәкчелеге кешеләрне тимергә караганда күпкә азрак кыйммәткә ия дип саный башлаган.

Тулырак 👉 безнең язмада укыгыз.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучылар. Бүген 12 гыйнвар, дүшәмбе, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Ирандагы протестларны җитәкләгән Реза Пәһләви беренче мөмкинлек булуга ук илгә кайтырга әзер булуын һәм инде күчеш хөкүмәте төзүне планлаштыруын белдерде. Бу хакта ул Fox News телеканалы эфирында сөйләде.

🔸Израил Хәмәс контролендә булган Гәззә сызыгы җирләрендә яңа җир өсте хәрби чарасын үткәрү планын эшли. Бу хакта чыганакларга сылтама белән The Times of Israel һәм The Wall Street Journal яза. Моның сәбәбе итеп Хәмәсның коралсызланудан баш тартуы атала. Коралсызлану тынычлык килешүендә каралган иде.

🔸Русия армиясенең Украинаның Одесса шәһәренә һөҗүмендә ике кеше, Днепропетровски өлкәсенә һөҗүмдә бер кеше яраланган дип хәбәр итә җирле хакимият вәкилләре.

🔸Британия хөкүмәте махсус Украина өчен яңа тактик баллистик ракетлар җитештерә башлаячагын белдерде. Алар 200 килограмм авырлыктагы атом булмаган чукмарларны йөртә һәм 500 километрга кадәр ераклыктагы һәдәфләргә һөҗүм итә алачак.

🔸Мурмански өлкәсенең Оленегорски шәһәрендәге нефть базасында АИ-95 маркалы бензинның 80 тоннасы түгелгән. Бу хакта төбәкнең Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы (МЧС) идарәсе хәбәр итте. Оешма белдерүенчә, сәбәбе бензин саклау мичкәсе белән бәйле торбаның герметикасына зыян килгән.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Ике Татарстан. Авыл җирендә яшәүче кеше өчен сугышта һәлак булу куркынычы Казан кешесенә караганда дүрт-биш тапкырга югарырак

Сугыштан әйләнеп кайтмау куркынычы авыл-районнарда яшәүчеләр өчен казанларга караганда дүрт-биш тапкырга югарырак. Республика өчен төп югалтулар 35–44 яшьтәге ир-атларга, ягъни эшче кулларга туры килде. Алар өчен контракт хезмәте үлем куркынычы белән яный, шул ук вакытта ул социаль күтәрелү өчен бердәнбер мөмкинлек.

"Idel.Реалии" Украинадагы сугышта республикадагы югалтулар нинди булуын ачыклау максатыннан, "Погибшие из Татарстана" Telegram- каналы мәгълүматларын, үз статистикасын һәм Азатлык Радиосы мәгълүматларын анализлады.

Өч исемлектә дә үлгәннәр саны аз гына аерылып торса да, статистика охшаш. Шулай итеп, Татарстаннан һәлак булучыларның уртача һәм медиан яше сугыш башланганнан бирле — 39 яшь.

Татарстаннан һәлак булганнарның якынча 40 проценты — 35–44 яшьтәге ир-атлар. Тагын 29 проценты — 45 яшьтән өлкәнрәкләр. Димәк, төп басым хезмәткә яраклы яшьтә булган ир-атларга (35–44 яшь) туры килгән. Бу яшь төркемендә югалтулар 18–24 яшьтәге ир-атлар арасындагы югалтулардан биш тапкыр күбрәк.

Тулырак👉 Азатлык Радиосы сәхифәсендә укыгыз

@azatliqradiosi