Хәерле иртә, хөрмәте укучыларыбыз! Бүген 25 февраль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Конгресска еллык мөрәҗәгатендә Доналд Трамп АКШ Украинадагы сугышны тәмамлау өчен «күп көч куеп эшли» дип белдерде. Ирандагы вазгыять турында ул проблемнарны дипломатик юл белән хәл итүне өстен күрүен әйтте, ләкин «беренче санлы террорчыга атом коралына ия булырга юл куймаячакбыз» дип өстәде.

🔸Еврокомиссия башлыгы Урсула фон дер Ляйен Маҗарстан ветосына карамастан, Европа берлег Украинaга 90 млрд евро күләмендә кредит бүлеп бирәчәген хәбәр итте. Аның сүзләренчә, Киев бу акчаны барыбер алачак. Ул Украинадан «Дружба» нефть үткәргечен төзекләндерүне тизләтүне сорады.

🔸Төркиядә F-16 хәрби очкычы һәлакәтендә пилот һәлак булган.

🔸Парижда Лувр мөдире Лоранс де Кар үз теләге белән вазифасыннан китте. Бу карар 88 млн евро күләмендәге зәркән эшләнмәләр урланудан дүрт ай узгач һәм билетлар белән бәйле алдашып акча үзләштерү схемасын тикшерү фонында кабул ителде, дип хәбәр итә The Guardian үз чыганагына сылтанып.

АКШ президенты Доналд Трамп Конгресска еллык мөрәҗәгать белән чыгыш ясады.

Чыгыш 1 сәгать 47 минут дәвам итте. Фаразланганча, ул иң элек эчке сәясәт мәсьәләләренә — икътисадка, канунсыз иммиграциягә каршы көрәшкә игътибар юнәлтте. Шулай да тышкы сәясәт темаларына, шул исәптән Украинадагы сугышка да тукталды.

Трамп сүзләренчә, аның администрациясе дөньяда сигез кораллы низагка инде нокта куйган һәм хәзер «Русия белән Украина арасындагы тугызынчы сугышны, кан коюны туктату өчен зур тырышлык куя». Ул бу сугышта ай саен 25 мең хәрби һәлак булуын әйтте һәм 2022 елда президент ул булса, бу сугыш башланмас иде дигән фикерен кабатлады.

«Президент буларак, мөмкин булган һәр җирдә тынычлык урнаштырачакмын», — диде ул.

Көтелгәнчә, Трамп Иран темасына да кагылды: аның әйтүенчә, бу ил хакимияте ерак очышлы ракетларҗитештереп һәм атом програмын торгызырга тырышып, АКШка куркыныч тудыра. Ул Тәһранга атом коралына ия булырга рөхсәт итмәячәкләрен белдерде.

Казан кешесенә дәүләткә хыянәт һәм диверсияләр өчен 24 ел колония җәзасы бирелгән

Татарстан Югары мәхкәмәсе Казанда яшәүче ирне дәүләткә хыянәт, шәһәрнең саклану-сәнәгать комплексы объектларында диверсияләр әзерләү һәм шартлаткыч матдәләрнең канунсыз әйләнешендә гаепләп, 24 елга ирегеннән мәхрүм итте.

Мөддәтнең беренче 5 елын ул төрмәдә, калганын — кырыс тәртипле төзәтү колониясендә үткәрәчәк.

Мәхкәмә ачыклаганча, 2023–2024 елларда эш фигуранты шымчылык белән шөгыльләнгән һәм Русия иминлегенә каршы эш итүче чит ил оешмасына ярдәм күрсәткән.

Шулай ук ул диверсияләр башкару өчен Украина яклы ике төркем мәнфәгатьләрендә әзерлек узган.

Украина мәнфәгатьләрендә Казанның саклану-сәнәгать комплексы объектларында шартлатулар һәм ут төртүләр әзерләгән, канунсыз рәвештә шартлаткыч матдәләр саклаган.

▪️"Беренче бүлек" ("Первый отдел") хокук яклау проекты мәгълүматларына күрә, Русиянең Украинага каршы сугышы чорында Русия мәхкәмәләре дәүләткә хыянәт һәм шымчылык маддәләре нигезендә меңнән артык хөкем карары чыгарган. 2025 елга шундый 468 карар туры килә. Бу 1997 елдан бирле иң зур сан.

▪️Тикшеренүдә әйтелгәнчә, сугыш башланганнан бирле дәүләткә хыянәт, шымчылык һәм яшерен хезмәттәшлек турындагы маддәләр Русиядә сәяси репрессияләрнең төп коралының берсенә әверелгән.

Хәбәрне тулырак 👉 монда укыгыз.

«Транснефть» ширкәте Әлмәттәге нефть кудыру станциясенә дрон һөҗүменнән соң нефть кабул итүне киметкән.

Торбаүткәргечкә нефть кабул итү 20%, ягъни тәүлеккә 250 мең мичкәгә кадәр кимегән дип яза Reuters ике чыганакка сылтанып.

Сүз 23 февральгә каршы төндә һөҗүмгә дучар булган Татарстанның Әлмәт районы Кәләй нефть кудыру станциясе турында бара. Reuters мәгълүматларына караганда, аның куәте тәүлеккә якынча бер миллион мичкә тәшкил итә.

Reuters чыганакларының берсе әйтүенчә, һөҗүм нәтиҗәсендә һәркайсы 50 мең тонна сыешлы ике нефть резервуары янган. Агентлык әңгәмәдәше сүзләренчә, иң зур кимү «Татнефть» ширкәтенә караган чималга кагылган.

Зыян күләме әлегә бәяләнмәгән, әмма Reuters чыганаклары әйтүенчә, әгәр зыян җитди булса, бу Русия нефте экспорты күләменә һәм сыйфатына тәэсир итәргә мөмкин.
«Татнефть» һәм «Транснефть» Reuters соравына җавап бирмәгән.

Әлмәт тирәсендә һөҗүм 23 февральдә булды.

Иярчен сурәтләренә караганда, Кәләй нефть кудыру станциясендәге янгын кичә дә дәвам итә иде.

«Медуза» ачыклавынча, Кәләй торбаүткәргечләре Новороссийски һәм Приморски кебек зур портларга, шулай ук Русия нефте Маҗарстан һәм Словакиягә китә торган «Дружба» нефть үткәргеч системына нефть җибәрә.

Дубайдагы халыкара Сабан туена быел 10 меңгә кадәр кеше көтәләр

4 апрельдә Дубайда дүртенче тапкыр Халыкара Сабан туе үтәчәк. Гарәп илләре татарлары альянсы җитәкчесе Марсель Әхмәтшин сүзләренчә, быел кунаклар саны ике тапкырга артыр дип көтелә.

Узган ел бәйрәмгә 4,5 мең кеше җыелган булса, быел оештыручылар 8-10 мең кунак кабул итәргә әзерләнә. Бу хакта «Татар-информ» яза.

Сабан туен төп оештыручылар – эшмәкәр Камил Галиуллин һәм Бөтендөнья татар конгрессы.

Оештыручылар хәбәр иткәнчә, бәйрәмдә Әнвәр Нургалиев, Ильмира Нәгыймова һәм Элвин Грей чыгыш ясаячак.

Русия Көнбатыш илләрен “дустанә булмаган” илләр дип таныганнан соң, Дөнья татар конгрессы Европа, АКШ, Канада татарлары белән эшләми диярлек. Көнбатыштагы татар оешмалары башлыча бәйсез дөнья күрә, шулай да берничә илдә Россотрудниечство канаты астында эшләүче татар-башкорт оешмалары әле дә бар.

Конгресс башлыча Гарәп һәм Үзәк Азия илләренә йөз тотты. Дөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе Данис Шакиров Дубайда еш була.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 26 февраль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия һөҗүмнәре нәтиҗәсендә Харков өлкәсендә 14 кеше җәрәхәтләнгән, алар арасында җиде яшьлек бала да бар. Тагын бер кеше Запорожьеда яраланган.

🔸Русия, Украина һәм АКШ сөйләшүләренең чираттагысы март башында узачак, урыны «килештерелә», дип хәбәр итә ТАСС. Әмма инде бүген үк Мәскәү белән Вашингтон Женевада «икътисади юнәлеш турында» сөйләшүләр үткәрергә тели.

🔸Зеленский Трамп белән телефоннан сөйләшкән — бу аларның гыйнвар ахырында Давостагы очрашудан соң беренче әңгәмәсе булды. Axios мәгълүматына караганда, Америка лидеры сугышның бер ай эчендә тәмамлануын тели.

🔸2026 елның гыйнварына Русиядә Роскомнадзор 469 VPN хезмәтен томалаган, дип яза РИА Новости.

🔸Варшауда «Урыс йорты» ябыла.

🔸Смоленски өлкәсе хакимияте Пушкарёво авылы халкын эвакуацияләү турында игълан итте. Ул кичә Украина һөҗүменә дучар булган «Дорогобуж» химия ширкәте янында урнашкан.

Axios: Владимир Зеленский сугышны ел ахырына кадәр тәмамларга өметләнә

АКШ президенты Доналд Трамп Украина президенты Владимир Зеленский белән телефоннан сөйләшү вакытында сугышны мөмкин кадәр тизрәк туктатырга теләвен белдергән, дип яза Axios украин түрәсе һәм тагын ике чыганакка сылтанып.

Басма әңгәмәдәшләренең берсе әйтүенчә, Зеленский сөйләшү барышында сугыш быел тәмамланыр дип өмет белдергән. Трамп исә сугыш артык озак дәвам итә дигән. Чыганак сүзләренчә, президент аны бер ай эчендә тәмамлауны теләр иде.

Сөйләшү 25 февраль кичендә узган һәм якынча 30 минут дәвам иткән. Axios мәгълүматына караганда, әңгәмә дустанә һәм уңай рухта барган. Украин түрәсе һәм тагын бер чыганак хәбәр итүенчә, Зеленский ярдәм өчен Трампка рәхмәт белдергән һәм Кремльне сугышны туктатырга нәкъ менә Трамп кына мәҗбүр итә ала дип әйткән.

Шулай ук украин түрәсе басмага АКШ президенты Русия белән мөмкин булган тынычлык килешүе кысаларында Украинага АКШ ягыннан әһәмиятле иминлек гарантияләре бирергә әзерлеген раславын сөйләгән.

Сөйләшү нәтиҗәсендә Зеленский Украинадагы тынычлык турында сөйләшүләр кысаларында өч яклы очрашу март башында узачагын язды.

26 февральгә Женевада Украина һәм АКШ делегацияләре арасында ике яклы сөйләшүләр планлаштырылган.

Быел өч яклы сөйләшүләр өч тапкыр узды — икесе Әбү-Дабида, берсе 17–18 февральдә Женевада. Яклар алгарыш барлыгын белдерсә дә, территория мәсьәләләрен дә кертеп, хәл ителмәгән проблемнар күп булуын әйтте. Хәрби хәрәкәтләр дәвам итә, Русия утны туктату тәкъдимен кире какты.

КФУда татар журналистларын әзерләү өчен 25 бюджет урын бүлеп бирелгән

2026/2027 уку елы өчен КФУның Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбендә татар журналистларын әзерләү өчен 25 бюджет урыны бүлеп бирелгән. Бу хакта мәктәп деканы, милли һәм глобаль медиалар кафедрасы мөдире Васил Гарифуллин белдерде. КФУ сайтындагы кабул итү планында да шушы сан күренә.

2012 елдан КФУда татар журналистикасы кысыла башлады. Башта татар журналистларының читтән торып укуы бетерелде. Көндезге бүлеккә бюджет урыннары кими башлады. 2015 елдан татар журналистларына аерым бюджет урыннары бөтенләй бүленмәде.

Татар журналисты булырга теләүчеләр урыс журналистлары белән гомум таләпләр нигезендә имтихан тапшырып укырга керү өчен бәйгегә чыга торган итеп калдырылды. Соңыннан төрле елларда кайчан биш, җиде урын бүлеп бирелде.

Журналистларны бераз КФУның филология институтында да әзерлиләр.

“Татмедиа” җитәкчесе Шамил Садыйков татар телендә эшли булучы кадрлар табуның авырлыгы турында даими сөйләп килә.

“Татар телле белгечләрне шәһәрдә генә түгел, районнарда да табу кыен. Рус теллесе дә табылмый. Кызганыч, журналистларны бюджет урыннарда әзерләү туктатылды. Без укыган заманда 10-15 кешегә бюджет урыннар бирелә иде. Әмма аларның икесе генә журналист булып китә алды”, дигән иде ул әле 2021 елда ук.

Татарстанда өч елда яшь укытучыларның 32 проценты мәктәпләрдән киткән

Бу хакта Татарстан мәгариф министры Илсур Һадиуллин Татарстан Иҗтимагый пулатында репсбулика мәгариф һәм фән министрлыгы максат һәм бурычлары үтәлеше нәтиҗәләре турында җәмәгатьчелек белән фикер алышулар барышында әйткән.

“Шәһәр мәктәпләрендә физика, математика, рус теле һәм әдәбияты, химия, биология укытучылары җитми. Өч ел эчендә яшь мөгаллимнәрнең 32 проценты мәгариф системасыннан киткән. Бу - фаҗига. Кадрлар китмәсен өчен, җитди ярдәм чаралары кертелде”, дигән ул.

Республика мәгариф һәм фән министрлыгының кадрлар сәясәте бүлеге башлыгы Гүзәл Гатауллина сүзләренчә, узган уку елы белән чагыштырганда кадрларга кытлык проблемасы бераз яхшырса да, квалификацияле белгечләр җитмәү проблемасы әле һаман да зур. Аның сүзләренчә, агымдагы уку елы башына 2,7 мең педагогик хезмәткәргә ихтыяҗ булган, шул исәптән 1,4 мең укытучы һәм 611 тәрбияче җитми. Узган уку елында исә 2 меңнән артык укытучы һәм 800дән артык тәрбияче җитмәгән.

Аеруча башлангыч сыйныф, рус теле, математика, физика, чит теле, информатика укытучыларына ихтыяҗ кискен.

Мәгариф министрлыгы педагог һөнәреннән китүнең сәбәпләрен әйтми, әмма социаль челтәрләрдә укытучылар ешрак түбән хезмәт хакларына һәм эшнең артык күп булуына зарлана, шул исәптән дәрес үткәрү белән турыдан-туры бәйле булмаган эшләрнең дә.

Азатлык хисабы: сугышта Татарстаннан үлүчеләрнең уртача яше – 39,15.

Безгә үлгән 7405 кешенең яше турында билгеле. Иң күп үлүчеләр – 25-44 яшьтәге ирләр:

・35-44 яшь: кимендә 2849 кеше (38,5%),
・25-34 яшь: кимендә 1803 кеше (24,3%),
・45-54 яшь: кимендә 1709 кеше (23,1%),
・18-24 яшь: кимендә 553 кеше (7,5%).
・55+ яшь: кимендә 491 кеше (6,6%).

Тулырак безнең хисапта укыгыз.

Бу югалтулар Татарстан демографиясенә нинди йогынты ясар дип уйлыйсыз? Фикерләрегезне языгыз.

Сембер мәдәният һәм сәнгать көллияте сайтында Русия саклану министрлыгы белән контракт төзү шартлары күрсәтелгән кушымта бастырылган.

Анда «дрон гаскәрләре»нә язылган студентларны гадәти пехотага күчерергә мөмкин булуы әйтелә, чөнки конкрет хәрби бүлеккә сайлап алу сынау мөддәте узганнан соң үткәреләчәк. Ә бу вакытта килешү инде имзаланган була ди хокук яклаучы Артем Клыга.

Яңа алынган кешене башка гаскәр төренә билгеләсәләр дә, контрактны өзү мөмкин булмаячак.

Клыга сүзләренчә, мөддәт тәмамлангач контракт өзелә дигән пункт гамәлсез, чөнки президент Владимир Путин мобилизация тәмамлануы турында фәрманны әле дә имзаламаган.

▪️Соңгы вакытта саклану министрлыгының көллият һәм югары уку йортлары студентларын сугышка чакыру, алар арасында актив агитация алып бара башлады.

▪️«Гроза» басмасы исәпләвенчә, контракт имзалау таләбе белән агитация кимендә 41 югары уку йорты һәм көллияттә бара.
Килешү төзү тәкъдимен бигрәк тә сессияләрен тапшыра алмаган студентларга итәләр.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 27 февраль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Украина Белгород җылылык электр станциясенә һөҗүм иткән. 60 мең кешесе утсыз калган. Шулай ук җылылык һәм су бирү өзелүе турында хәбәр ителә.

🔸Русия пилотсыз очкычларының Запорожье өлкәсенә һөҗүме нәтиҗәсендә дүрт кеше, шул исәптән бер үсмер, җәрәхәтләнгән.

🔸Казакъстанның Щучинск шәһәрендәге кафеда газ шартлау сәбәпле җиде кеше һәлак булган. Тагын 13 кешене пешүләр белән хастаханәгә салганнар.

🔸Пакъстан саклану министры Хаваҗа Асиф Әфганстанда «Талибан»га каршы ачык сугыш башлануын игълан итте. Моңа кадәр «Талибан» Пакъстанның берничә төбәгендә хәрби чаралар башлаган иде. Җавап итеп, Исламабад Кабул, Кандагар һәм Пактиягә һава һөҗүмнәре ясады.

🔸АКШ һәм Иран делегацияләре Женевада сөйләшүләр үткәрде. Америка түрәсе Axiosка очрашуның «уңай» узуын әйткән. Al Jazeera мәгълүматына караганда, Тәһран уран баетуны чикләнгән вакытка туктатып торырга тәкъдим иткән.

Башкортстаннан AY YOLA төркеменең Берлиндагы концерты булмаячак. Элегрәк моңа эмиграциядәге башкорт, татар активистлары каршы чыккан иде.

Берлиндагы 7 мартка билгенләнгән AY YOLA төркеменең концерты булмаячак. Bi nuu төнге клубы үзенең игъланында "Чара булмаячак. Сатып алынган билетлар өчен акчаны кире кайтарып була" дип язу чыгарган. Ни өчен концерт булмый, нинди сәбәпләр аркасында уздырылмый — берни аңлатылмаган.

Шулай ук шәхси язып сораучы кайбер билет алучыларга оештыручылар концертның булмавын хәбәр иткән. Башка вакытка күчерү мөмкинлеге карала, ләкин көннәре расланмаган диләр.

AY YOLA төркеменең Instagram cәхифәсендә кешеләр "Без инде билетлар сатып алдык", "Кызганыч", "Бу хакта ниләр билгеле соң?" дигән сораулар, фикерләр калдырган. Төркем үзе бу хакта берни аңлатмаган. Телеграм каналларында да, рәсми сәхифәләрендә бу хакта белдерү юк. Кайбер платформаларда билетларның сатылуы дәвам итә.

AY YOLA төркеме әлеге вакытта Сербиядә. Белградта башкорт сәнгатькәрләренең концерты 28 февральгә билгеләнгән. Аннары София һәм Будапештта булачак. Иң соңгы концерт Берлинда, 7 мартта узарга тиеш иде.

Моңа кадәр башкорт активистлары Украинадагы сугышны хуплаган артистларның Европада чыгыш ясавына каршы чыкты.

AY YOLA төркеме, аның солисты Ринат Рамазанов Украинадагы баскын сугышны хуплаган килеш, ничек Европага концерт белән бара ала дип белдерде чит илдәге башкорт комитеты әгъзасы Айгөл Лайон.

🔻Русия Украинада сугыш башлаганнан соң күп кенә иҗат әһелләре моны каршы булып, илдән китәргә мәҗбүр булды. Соңрак "Баймак эше" фигурантларын яклаучы башкорт җырчысы Алтынай Вәлитов чит илдә сыену сорады.

🔻Шул ук вакытта Путин сәясәтен яклаучылар Европа илләрендә концертлар куярга тырыша. Әмма әлеге илләр җәмәгатьчелеге алар катнашындагы чаралардан баш тарта. Моңарчы мондыйрак хәл опера җырчысы Илдар Абдразаков белән дә булды, театрлар аның Европадагы һәм АКШтагын чыгышларыннан баш тарттылар.

Тулырак монда укыгыз: https://smarturl.click/Ax6LR

❗️Татарстанда беренче тапкыр ракет һөҗүме куркынычы игълан ителде

Казан басмалары Авиатөзелеш, Киров һәм Мәскәү районнарында сирена тавышлары яңгырый дип яза.

Мондый тәртип шулай ук Пенза, Сарытау, Самар өлкәләре һәм Чуашстанда да кертелгән.

Әлмәттә дә "ракет һөҗүме куркынычы" игълан ителде.

Мәктәп һәм балалар бакчаларыннан балаларны имин урынга күчерәләр.

Бу эш Казан мәктәпләрендә дә башкарыла дип хәбәр итте Казан мәгариф идарәсе.

Казан һәм Түбән Кама һава аланнары очкычларны кабул итми һәм җибәрми тора.

Түбән Камада да "ракет һөҗүме куркынычы" игълан ителде, сиреналар яңгырый.

Шәһәрдә җәмәгать транспорты туктатылган, "Акыллы йорт" системы белән эшләүче йортларның подъездлары, кешеләр кереп качар өчен, ачылган.

Әлмәттә дә транспорт йөрми.

"Ракет һөҗүме куркынычы" Татарстаннан тыш, Чуашстан, Удмуртиядә, Пенза, Сарытау, Самар, Оренбур, Пермь өлкәләрендә игълан ителгән.

Башкортстанда да ""Ракет һөҗүме куркынычы" кертелде

Кешеләр мобиль интернет югалуга зарлана

Татарстан, Башкортстан һәм башка төбәкләрдә "ракет һөҗүме куркынычы" гамәлдән чыгарылды.

Телеграм каналлар язуынча, төбәкләргә "Фламинго" FP‑5 ракеты җибәрелгән булырга мөмкин. Аның берсен - Татарстан, икенчесен Чуашстан күгендә бәреп төшергәннәр дип хәбәр итәләр.

🔻21 февраль төнендә украин армиясе Удмуртиянең Воткински шәһәрендә урнашкан заводка ракет һөҗүме ясады. Ул "Искандер-М", "Тополь-М" һәм "Орешник" ракетлары җитештерелүче заводка төште.

11 кешенең тән җәрәхәтләре алуы әйтелде.

Юстиция министрлыгы "ят агентлар" исемлеген яңартты:

🔸"Дождь" каналына нигез салучы Вера Кричевская,

🔸Сәясәтче Александр Иванов;

🔸Якутия Дәүләт җыены депутаты, активист Максим Алиев;

🔸«Республика» сайты

Азатлык хисабы: сугышта Башкортстаннан үлүчеләрнең уртача яше – 39,46.

Безгә үлгән 7424 кешенең яше билгеле. Иң күп үлүчеләр – шулай ук 25-44 яшьтәге ирләр:

・35-44 яшь: кимендә 2645 кеше (35,6%),
・25-34 яшь: кимендә 1793 кеше (24,2%),
・45–54 яшь: кимендә 1670 кеше (22,5%),
・55+ яшь: кимендә 680 кеше (9,2%),
・18-24 яшь: кимендә 636 кеше (8,6%).

Тулырак безнең хисапта укыгыз.

Бу югалтулар Башкортстан демографиясенә нинди йогынты ясар дип уйлыйсыз? Фикерләрегезне языгыз.