Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 29 гыйнвар, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русиянең һөҗүме нәтиҗәсендә Запорожье өлкәсендә өч кеше һәлак булды, дип хәбәр итә өлкәнең хәрби хакимияте башлыгы Иван Федоров. Бер кеше яраланган.

🔸"АКШ һәм Европа Украина өчен иминлек гарантия мәсьәләсендә уртак килешүгә иреште", дип белдерде АКШ дәүләт секретаре Марко Рубио Сенаттагы тыңлауларында. Рубио билгеләп үткәнчә, Украина көнчыгышындагы җирләр мәсьәләсе генә әле хәл ителмәгән килеш кала, һәм бу "бик катлаулы" мәсьәлә булачак.

🔸Германия канцлеры Фридрих Мерц Украинаның 2027 елга Европа берлегенә керү мөмкинлеген күрми. "Бу берничә елга сузыла торган процесс. Мондый тиз кушылу гади генә мөмкин түгел", дип билгеләп үтте ул. Бу датаны элегрәк Украина президенты Владимир Зеленский әйткән иде.

🔸Португалиядә "Кристина" давылы нәтиҗәсендә ким дигәндә биш кеше һәлак булган. Бу хакта Sabado басмасы хәбәр итә. Якныча 485 мең кеше электрсыз калган, шактый йортлар һәм машина юлларына зыян килгән.

🔸Казанда режиссер Тимур Бекмамбетовтан тартып алынган Мәрҗани йорты сатуга чыгарылган. Бинаның башлангыч бәясе - 9,3 миллион сум. "Коммерсант" язуынча, йорт Бекмамбетовтан мәхкәмә карары нигезендә тартып алынган. Мәхкәмәгә Казанның Мәскәү районы прокуроры мөрәҗәгать иткән. Тикшерү барышында хуҗаның мәдәни мирас корылмасын саклау өчен тиешле чаралар күрмәве ачыкланган диелә.

@azatliqradiosi

🇺🇸🇮🇷Чәршәмбе көнне АКШ президенты Доналд Трамп Иран хакимиятеннән сөйләшүләр башлауны таләп итте.

Аның сүзләренчә, әлеге сөйләшүләр Иранның атом коралы ясаудан баш тартуын күздә тоткан килешүгә китерергә тиеш. Трамп Truth Social социаль челтәрендәге битендә кисәтүенчә, юкса АКШның Иранга яңа һөҗүмнәре узган җәйдә ясалганнарыннан "күпкә катырак" булачак.

Бу кисәтү Якын Көнчыгыш төбәгенә берничә һөҗүм очкычын үз эченә алган «Авраам Линкольн» җитәкчелегендәге хәрби очкычлар ташучы төркем килү фонында яңгырады. Трамп Иран янындагы көчләрне арттыруны һәм Кариб диңгезендә оештырылган хәрби-диңгез төркемен чагыштырды. Венесуэлада Николас Мадуроны кулга алу чарасында нәкъ шул кораблар кулланылды.

CNN Ак йорттагы үз чыганакларына сылтанып хәбәр итүенчә, Доналд Трамп Иран җирендәге һәдәфләргә каршы киңкүләм һава һөҗүме ясау юлын карый. Иран атом програмын һәм баллистик ракетлар җитештерүен чикләүгә кагылышлы башлангыч сөйләшүләр нәтиҗәсез тәмамлану моңа сәбәп булып тора.

Һөҗүм өчен ихтимал һәдәфләр арасында Иран җитәкчеләре, протестчыларны үтерү өчен җаваплы булган иминлек көчләре башлыклары, шулай ук атом програмы белән бәйле материаллар җитештерү һәм саклау корылмалары, шулай ук дәүләт оешмалары телгә алына.

Трампның Иранның атом програмына игътибары, мөгаен, узган җәйдәге һөҗүмнәр вакытында җимерелгән уран баету корылмаларын торгызу омтылышлары турында АКШ күзләү хезмәтләреннән алынган хәбәрләр аркасында арткандыр. Шулай ук Иран хакимиятенең Атом энергиясе халыкара агентлыгы (МАГАТЭ) инспекторларын үз корылмаларына кертүдән баш тартуы да шик тудыра.

Чәршәмбе көнне Иранның тышкы эшләр министры Аббас Арагчи илнең кораллы көчләре "теләсә нинди агрессиягә" "кичекмәстән һәм куәтле" җавап бирергә әзер дип белдерде.

@azatliqradiosi

Русиянең кайбер югары уку йортлары киләсе елның 1 сентябреннән белем бирүнең яңа системына күчә башлаячак, ә 2027 елның сентябрендә күчеш барлык университет һәм институтларга да кагылачак.

Бу хакта Русия мәгариф һәм фән министрлыгына сылтама белән ТАСС агентлыгы хәбәр итә.

“Студентлар кискен үзгәрешләрне сизмәячәк, ә белем бирү сыйфаты бары тик яхшырачак кына” дип белдергән министрлык вәкиле.

2026 елда бакалавриат һәм магистратура тулысынча бетерелмәячәк, дип белдергән ТАССка Русия дәүләт думасының фән һәм югары белем бирү комитеты рәисенең беренче урынбасары Ксения Горячева. Аның сүзләренчә, сүз сынау програмын планлы рәвештә киңәйтү турында бара.

Мәгариф һәм фән министрлыгының матбугат хезмәтендә билгеләп узучыларынча, яңа белем бирү програмы кысаларында студентлар базалы югары белем һәм махсуслаштырылган югары белем алачак. Дипломнарда эш бирүчеләр өчен аңлаешлы булган конкрет белгечлекләр күрсәтеләчәк, мәсәлән “химик-эксперт”, “химик-тикшеренүче”, “метталург¬-инженер” һәм башкалар.

Украинада сугыш башлангач Русия хакимиятләре Болонья системыннан чыгу турында карар кабул итте. Русия фән һәм югары белем министры Валерий Фальков белдерүенчә, “илдә дәүләтнең икътисад мәнфәгатьләренә нигезләнгән һәм һәр студент өчен мөмкинлекләрне югары дәрәҗәдә күтәрүче уникаль белем бирү системы булдырылачак”.

Элегрәк Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы да бу өлкәдә эш алып барылуын һәм күчешкә әзер булуын әйтте.

«Русия мәгариф һәм фән министрлыгының киләчәк карарлары нигезендә гамәл кылачакбыз», диделәр министрлыкта. Бу хакта "Татар-Информ" язды.

▪️Киләсе уку елыннан мәктәпләрдә белем бирүдә дә үзгәрешләр булачак. Мисал өчен чит телен укытуны кыскартачаклар. Бу хакта Азатлык Радиосы язды – монда укыгыз.

@azatliqradiosi

ФБК төзлеше министры Ирек Фәйзуллинның икенче гаиләсе һәм 1,8 миллиард сумлык милке барлыгы ачыклаган

Коррупциягә каршы көрәш фонды (ФБК) тикшерүенә күрә, Русия төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалыгы министры Ирек Фәйзуллинның ике гаиләсе бар, һәм аларга Мәскәү белән Казанда гомуми бәясе 1,8 миллиард сум тәшкил иткән күчемсез милек рәсмиләштерелгән.

Министр 40 елдан артык Гүзалия Фәйзуллина белән никахта тора. Әмма шул ук вакытта аның Надежда Трубилина белән корган икенче гаиләсе дә бар, аларның ике балигъ булмаган уллары үсә, дип белдерә ФБК. Тикшерү авторлары әйтүенчә, Фәйзуллин бу балаларны үзенеке дип рәсми рәвештә таныган, ләкин беркайчан да декларацияләрендә күрсәтмәгән. Тикшерүдә улларының туу турында таныклыклары да китерелә.

Надежда Трубилина исеменә Казанда гомуми бәясе 150 миллион сумлык дүрт фатир теркәлгән. Моннан тыш, аның Мәскәү өлкәсе Agalarov Estate бистәсендә йорты бар (мәйданы кимендә 1000 квадрат метр, якынча бәясе — 200 миллион сум), шулай ук Мәскәү елгасы ярындагы Sydney Prime клуб йортында гомуми мәйданы 400 дүрткел метр тәшкил иткән дүрт фатир да аныкы.
Әлеге дүрт фатир 196 миллион сумга сатып алынган, шул ук вакытта аларның базар бәясе 385 миллион сум тәшкил итә. Тикшерү авторлары фатирларның базар бәясеннән ике тапкыр арзанрак сатылуын төзелеш ширкәтләреннән министрга бирелгән яшерен ришвәт формасы булырга мөмкин, дип бәяли.

Тикшерүдә Трублина кигән бер пәлтәнең 500 мең сум булуы, балалары һәм бала караучы белән Мальдив, Сейшел утрауларында даими ял итүләре, бер ялның бәясе якынча 1 млн сумга төшүе турында да әйтелә.

Министрның Гүзалия Фәйзуллинадан булган олы балалары да кыйммәтле күчемсез милеккә ия, диелә тикшерүдә.

Татарстанда халык язучысы Аяз Гыйләҗевкә һәйкәл эскизына бәйге уздыралар

Республика мәдәният министрлыгы Татарстанның халык язучысы Аяз Гыйләҗевкә һәйкәл кую өчен иң яхшы эскиз өлгесенә ачык иҗади бәйге үткәрергә ниятли. Моңа кагылышлы боерык өлгесе хәзер коррупциягә каршы экспертиза уза. Бәйгене 5 февральдән 5 апрельгә кадәр үткәрү планлаштырыла.

Киләчәктә һәйкәлне Чаллы татар дәүләт драма театры алдына кую күздә тотыла. Эскиз проектында Гыйләҗевне тулы буйга сурәтләү тәкъдим ителә.

Бәйгедә профессиональ скульпторлар катнаша алачак. Иң яхшы эскизны Татарстан мәдәният министрлыгы, Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры, Казан һәм Чаллы башкарма комитетлары вәкилләре, шулай ук мәдәният эшлеклеләреннән торган бәйге комиссиясе сайлап алачак.

Аяз Гыйләҗев 1928 елда Сарман районының Чукмарлы авылында, укытучы гаиләсендә туган.

1950 елның 22 мартында кулга алына. Бер ел дәвамында ул Казанның Черек күл төрмәсендә утыра, аннары Караганда лагерына озатыла. Аяз Гыйләҗев ул елларда күпчелек зыялылар кебек советларга каршы оешма төзүдә, Сталинга яла ягуда гаепләнеп хөкем ителә. ГУЛАГ лагерында алты ел утыра. Сталин үлеменнән соң аклана.

Ул хикәяләр, очерклар, мәкаләләр һәм повестьлар авторы. 1950 еллардан башлап, аның пьесалары театр сәхнәләрендә куела башлый. Иң мәшһүр әсәрләре арасында — «Өч аршын җир», «Зәй энҗесе», «Уртада», «Язгы кәрваннар», «Мәхәббәт һәм нәфрәт» повестьлары бар.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 30 гыйнвар, җомга, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Әлеге минутларда Башкорстан башылгы Радий Хәбировның республика парламенты - Корылтайга мөрәҗәгате бара. Чыгышының күп өлешен ул Украиандагы сугышта катнашучыларга, анда югалганнарны зләү, һуманитар йөк ташуга багышлады.

🔸Владимир Зеленский Русия белән «энергетик тынлык» башлануын раслады..

🔸Европа Берлегенең Русияне акча юдыру һәм террорчылыкны финанслау хәвефе зур булган илләрнең «кара исемлеге»нә кертү турындагы карары эшли башлады. Тышкы сәясәт башлыгы Кая Каллас фикеренчә, бу чара Русиягә Украина сугышын финанслауны катлауландырырга тиеш.

🔸Доналд Трамп Куба АКШның «дәүләт иминлегенә яный» дип Кушма Штатларда гадәттән тыш хәл кертте. Бу АКШка Кубага нефть китерүче илләрдән импортка өстәмә салымнар кертү мөмкинлеге бирә.

🔸Израил саклану гаскәре хәбәр иткәнчә, ХӘМӘС белән сугыш барган вакытта Газзә сызыгында якынча 70 мең кеше һәлак булган. Бу хакта The Jerusalem Post яза. Табылган мәетләрнең 90 проценттан артыгының исем-фамилиясе һәм шәхесе ачыкланган.

🔸Нидерландның Дусбург шәһәрендә билгесез затлар төнлә Көмеш музеен талап чыккан. Алар гомуми бәясе дистәләгән мең евро торган 300дән артык экспонат урлаган.

Прокуратура Пермь активисты Ирина Фәйзуллинага ФБКка 2 100 сум күчергәне өчен 550 мең сум штраф сорады

Бүген Березникида узган мәхкәмә утырышында дәүләт гаепләүчесе Пермьдәге элекке Навальный штабы волонтеры, активист Ирина Фәйзуллинага карата 550 мең сум штраф билгеләүне сорады. Эш Коррупциягә каршы көрәш фондына (ФБК) акча күчерү белән бәйле. Бу хакта «Пермь 36,6» Telegram-каналы хәбәр итте.

Фәйзуллинага карата хөкем карары 2 февраль, дүшәмбе көнне, Березники шәһәр мәхкәмәсендә игълан ителергә тиеш.

Җирле хокук яклаучы Артем Фәйзуллинның хатыны Иринаны һәм шулай ук Пермьдәге Навальный штабының тагын бер элекке волонтеры Елена Гусеваны узган елның 27 августында Березникида “экстремистик эшчәнлекне финанслау” маддәсе нигезендә тоткарлаганнар иде. Гусевага ФБКка җиде тапкыр 500 сумнан күчергән, ә Фәйзуллина — җиде тапкыр 300 сум күчергән ди тикшерүчеләр.

Артем Фәйзуллин Ирина автоматик түләү куйгандыр һәм ФБК экстремистик дип танылганнан соң да аны сүндерергә оныткандыр яисә бу картаны бөтенләй кулланмый башлагандыр дип уйлый.

Алар Росфинмониторингның “террорчылар һәм экстремистлар” исемлегенә кертелгән. Иринага ире белән аралашу тыелды.

Ирина Фәйзуллина дөньяда калий ашламалары җитештерүче иң зур ширкәтләрнең берсе булган «Уралкалий» ширкәтендә әйләнә-тирә мохитне саклау белгече булып эшләгән. Аның ире Артем Фәйзуллин Русиядә Алексей Навальныйны ачыктан-ачык яклаган беренче полиция хезмәткәре буларак билгеле.

Idel.Реалии мәгълүматынча, Елена Гусева һәм Ирина Фәйзуллина ФБКка акча күчерүдә гаепләрен таныган. Бу атнада Гусеваны 300 мең сум штрафка хөкем иткәннәр, дәүләт гаепләүчесе исә аны дүрт ярым елга колониягә җибәрүне сораган булган.

🔸 Русиядә ФБК “экстремистик оешма” дип танылганнан соң, фондка иганә итүгә бәйле кимендә йөз җинаять эше кузгатылды.

❗️Казанда 1552 җырын башкаручы Усалның планлаштырылган концерты уздырылмаячак

Татарча панк-рок стилендә җырлаучы Усал (бу — аның сәхнә тәхәллүсе, чын исеме — Назыйм Исмәгыйлев) 30 гыйнварда Казанда, Reborn барында узарга тиешле концерты булмаячагын хәбәр итте. Сәбәпләрен аңлатмаган. Ул: "Бездән тормаган сәбәпләр аркасында 30 гыйнварда Reborn барында планлаштырылган концерт үтмәячәк. Сатып алынган барлык билетлар өчен акча тулы күләмдә кайтарылачак", диде ул.

Билетның бәясе — 2 мең сум. Барлык билетлар да диярлек сатып бетелгән. Концертка килергә җыенучылар арасында сатып алынган билет өчен акчаны кире алмаячакмын, артистка калсын дип фикер әйтүчеләр һәм моңа башкаларны да кыстаучылар барлыкка килде.

Усал 2021 елда "1552" дип аталган сингл чыгарды. Ул шунда ук яшьләр арасында популярлык казанды. 1552 дип язылган киемнәр, башка истәлекле әйберләр сатуга чыкты. 1552 – татарлар өчен мөһим тарихи дата, бу Казан ханлыгының Мәскәү кенәзлеге тарафыннан яулап алынган, татар дәүләтенең юкка чыгу вакыты.

Соңгы вакытта аны хакимият ярдәмендә уздырылган татар чараларында сирәк күреп була. Мәсәлән, узган елны Усал даими катнашучы булса да "Мин татарча сөйләшәм!" фестивалендә чыгыш ясамады. Шулай ук 30 август Казан кирмәнендә уза торган "ДәртФест" (элеккеге атамасы – "Tat Cult Fest") шулай ук Усалсыз узды.

Азатлык чыганакларына караганда, оештыручыларга аны чакырмаска, катнаштырмаска дип киңәш ителгән. Хакимиятне Усалның сәяси текстларыннан курка дип аңлатучылар бар.

Усал – Назыйм Исмәгыйлев Казанда 1986 елда туган. Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты архитекторга, Казан дәүләт мәдәният институтында дизайнерлыкка укыган. Ул татар дөньясында танылган шамаил остасы Нәҗип Нәккашның улы буларак та билгеле. Ул да әтисе кебек каллиграфия белән шөгыльләнә. Татар телендә иҗат итә. Гаиләсе бар, ике бала әтисе.

Тулырак 👉монда укыгыз.

Уфада Башкортстан дәүләт симофник оркестры мөдире һәм филармония мөдире тоткарланган

30 гыйнварда Уфада куәт оешмалары вәкилләре республика дәүләт академия симфоник оркестрының баш мөдире Артур Назиуллин һәм Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкортстан дәүләт филармониясе мөдире Алмаз Сәетов турында бара.

«Честно говоря» проекты мәгълүматларына караганда, тоткарланучыларга карата «акча үзләштерү яки туздыру» маддәсе нигезендә җинаять эше ачылган.

РБК чыганаклары хәбәр итүенчә, әлеге җинаятьләр «Мәдәни програмнар дирекциясе» оешмасы җитәкчесе Гөлнара Юрина һәм «Башкортстан» дәүләт концерт залы мөдире, Башкортстанның халык артисты Вилдан Яруллин эше кысаларында тикшерү барышында ачыкланган. Алар былтыр тоткарланды һәм йорт сагында утыра.

Яруллин Украинага сугышка барырга теләк белдергән дип тә яздылар.

Татарстанны кар күмә 🌨

Казанда соңгы тәүлектә айлык кар төшү нормасының 35%-ы яуган. Казан хакимияте казаннарны шәхси транспорт кулланмаска өнди һәм урамга бөтен техниканы чыгара. Әмма казаннар күп юллар чистартылмый кала дип заралана.

Ә сезнең якларда ничек? Кар күпме? Хакимият юлларны чистартып өлгерәме?

#Татарстан

Сугышка гына багышланган юллама. Радий Хәбиров Башкортстанның социаль-икътисади проблемнарын искә алып тормады

Башкортстан башлыгы Радий Хәбировның Дәүләт Җыены-Корылтайда ясаган чыгышы нигездә "махсус хәрби операция" (СВО)(Русиянең Украинадагы сугышын рәсмиләр шулай атый) темасына багышланды. Республика үсеше, икътисад һәм социаль мәсьәләләр чыгыш ахырында гына, гомуми рәвештә телгә алынды.

Хәбиров хзрбиләрне "ил өчен иң мөһим кешеләр" дип атады, "барысы да җиңү өчен" шигаре белән Башкортстанның ничек итеп фронттагы сугышчыларга, Русия оккупациясендәге Украина шәһәрләрендә миллиардлаган сумга төзелеш-төзекләндерү эшләре алып бару, сугыш өчен 10 мең дрон җитештерү, "Кыш бабай" дип аталган авыр дрон әзерли башлаулары турында сөйләде.

Ә менә Башкортстанда мәктәпләр җитмәве, халыкның начар юлларга зарланулары, авылларда күперләрне халыкның үз акчасына салулары, ә иң мөһиме сугышта республикадан күпме ирнең һәлак булуы турында берни дә әйтмәде.

Хәбиров 2026 елның да җиңел булмаячагын әйтте, әмма республика барлык сынауларны да үтәргә сәләтле дип белдерде.

Мәкаләне тулысынча 👉 монда укыгыз.

«Кырмыскалы эше»нең соңгы гаепләнүче иреккә чыккан

30 гыйнварда, Башкортстанның Кырмыскалы районара мәхкәмәсе «Кырмыскалы эше» фигуранты Марат Шәрәфетдиновка яңа хөкем карарын игълан итте.

Idel.Реалии белдерүенчә, мәхкәмә аны «кешенең милләте нигезендә хулиганлык кылуга әзерләнү»дә гаепле дип танып, өч ел өч айга ирегеннән мәхрүм итү турында карар чыгарган.

Шәрәфетдинов бу мөддәтне инде СИЗОда тотылу чорында фактик рәвештә тутырганлыктан, аны мәхкәмә залыннан ук сак астыннан азат иткәннәр.

2024 елның 19 ноябрьдә Башкортстанның Кырмыскалы районара мәхкәмәсе активистны экстремист оешма эшчәнлеген оештыруда һәм милли нәфрәт сәбәпле хулиганлык гамәлләре әзерләүдә гаепле дип тапты һәм тугыз елга ирегеннән мәхрүм иткән иде.

Ләкин 2025 елның 24 апрелендә Башкортстан Югары мәхкәмәсе бу хөкем карарын гамәлдән чыгарды. Мәхкәмә сайтындагы эш карточкасында "гаепләү хөкеме прокурорга кире кайтару белән гамәлдән чыгарылды" дип күрсәтелде. Моның нигезе итеп "җинаять-процессуаль канунны җитди бозу" аталды.

Яңа эә мәхкәмәгә быел декабрьдә кертелгән. Анда активистны милли нәфрәт сәбәпле хулиганлык гамәлләре әзерләү гаепләве генә белдерелә. "Экстремистик оешма эшчәнлеген оештыру" гаепләве төшеп калган.

Шәрәфетдинов тагын өч активист — Рөстәм Аманов, Илнур Кинисаров һәм Раил Абкадыйров белән берлектә 2021 елның гыйнварында сак астына алынды. Алар 2020 елның ноябрендә Кырмыскалы районында әрмән диаспорасы катнашында килеп чыккан низагта катнашкан диелде.

Тоткарланучыларны Русиядә экстремистик дип танылып тыелган "Башкорт" оешмасы активистлары дип атадылар.

Марат Шәрәфетдинов эше аерым карала башлады. Тикшерү изоляторында тотылганнан соң Шәрәфетдинов мәхкәмә карары белән 2021 елның августында Уфа янында Базилевка авылындагы республика клиник психиатрия хастаханәсенә "мәҗбүри дәвалауга" җибәрелде. Ул анда 2022 елның февраленә кадәр ятты. Аннары аңа амбулатор дәвалау бирелде. Тикшерү эшләре туктатылып торды.

Хөкем ителүчеләрнең бөтенесе дә үзләрен эзәрлекләүне 2020 елның августында Куштауда булган протестлар белән бәйләгән иде.