Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 20 апрель, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия дроннары һөҗүме нәтиҗәсендә кичә Херсон өлкәсендә бер кеше һәлак булган, җиде кеше яраланган, Запорожье өлкәсендә дүрт кеше яраланган, Днепропетровски һәм Харьков өлкәләрендә икешәр кеше, Харьков өлкәсе Изюм шәһәрендә өч кеше, Киев өлкәсендә бер кеше төрле җәрәхәтләр алган. Бу хакта җирле хакимият вәкилләре хәбәр итә.

🔸Туапседа төнлә булган һөҗүм нәтиҗәсендә диңгез портында янгын чыккан, бер кеше үлгән һәм бер кеше яраланган. Бу хакта үз Telegram-каналында Краснодар төбәге губернаторы Вениамин Кондратьев хәбәр итте.

🔸Болгарстанда парламент сайлауларында элекке президент Румен Радев җитәкчелегендәге "Прогрессив Болгарстан" коалициясе алдынгы урында бара. Элекке генерал Румен Русия белән диалог булдыру тарафдары һәм Украинага хәрби ярдәм бирүгә каршы чыга.

🔸АКШ хәрбиләре Һормуз бугазын томалауны дәвам иткән шартларда, Иран Пакыстанга АКШ белән икенче раунд сөйләшүләргә вәкилләрен җибәрмәячәк. Бу хакта Tasnim Иран агентлыгы хәбәр итә. Американ вәкиллегенең сөйләшүләр өчен Исламабадка баруы турында кичә ил президенты Доналд Трамп хәбәр итте.

🔸Telega (Telegram түгел) кушымтасы урнаштырылган iPhone телефоннары iOSны яңартырга тырышканда тулысынча томалана. Мондый проблем турында моңа кадәр кулланучылар хәбәр иткән иде, ә соңрак техник блогер Сергей Романцев сынау рәвештә моны раслады һәм iPhone-ның «кирпечкә» әйләнүен әйтте. Элегрәк зыянлы дип санап Telega кушымтасын App Storeдан бетергәннәр иде.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Сан Францисконың татар яшьләре татарча журнал чыгара башлады

Сан Францисконың татар яшьләре "Шәфәкъ" исемле татарча журнал чыгарды. Алар аны татарларның очрашуында тәкъдим итте. Сан Франциско татар оешмасы бу башлангычны куанып кабул итте һәм бу эшне башкаручыларга медианы яшәтергә кирәк дигән үгет-нәсихәт биргән.

Журналны әзерләүчеләр — Өмит Чапаноглы белән Һейли Акчура. Икесе дә татар, икесе дә Сан Франциско татарлары тормышында актив катнашучы яшь кызлар. Журнал ике телдә әзерләнгән: мәкаләләрнең бер өлеше татарча, әмма латин имласында тәкъдим ителгән, бер өлеше инглизчә.

Азатлык Радиосы журналны күрде, актарып карады һәм бу матбаганы тормышка ашырган ике татар кызына берничә сорау бирде.

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Ташкентта татар иҗтимагый мәдәни-агарту үзәге шурасы рәисе Рим Гыйниятуллин вафат

Аңа 83 яшь иде. Татар үзәге хәбәр итүенчә, Гыйниятуллин бүген 16:00 сәгатьтә Чапанат зиратында җирләнәчәк.

Рим Гыйнияттулин Үзбәкстанда укытучылар гаиләсендә туа. Төрле җитәкче вазифаларында эшли. 1996-1997 елларда Үзбәкстан премьер-министры урынбасары була.

1996 елдан Зәки Вәлиди исемендәге башкорт иҗтимагый-мәдәни үзәгенең аксакаллар шурасы рәисе, Ташкент шәһәре татар-башкорт милли мәдәни үзәкләренең аксакаллар шурасы рәисе вазифаларын да башкара. Казан аны даими татарлар җыеннарына чакыра. 2012 елны Дөнья татар конгрессының V корылтаенда ул чыгышын урыс телендә ясаган иде.

👆Моннан ун ел элек, октябрдә Дөнья татар конгрессы чакыруы белән Татарстанда Үзбәкстан татарларының рәсми төркеме сәфәрдә булган иде. Шул вакытта Гыйниятуллин Татарстан сәфәренә нәтиҗә ясады, республикада президент сайлавында кем өчен тавыш бирүен әйтте, Ислам Кәримов вакытында ничек яшәүләре хакында да фикерләре белән бүлеште.

@azatliqradiosi

Бүген Русия иминлек хезмәте (ФСБ) Пятигорски шәһәрендә 57 яшьлек Германия ватандашын тоткарлавын хәбәр итте.

ФСБ белдерүенчә, ул Ставрополь төбәгенең хокук саклау оешмасы корылмасына каршы теракт әзерләүдә катнашкан. Шартлауны имеш Украина махсус хезмәтләре әзерләгән.

Хәбәргә күрә, тоткарланган хатынның рюкзагында шартлаткыч булган һәм ул корылмага якынлашканда радиоэлектрон көрәш чаралары тарафыннан ачыкланып блокланган. Кайсы корылма турында сүз барганы әйтелми. ФСБ фикеренчә, хатын рюкзагында шартлаткыч барлыгын белмәгән һәм шартлау вакытында үзе дә һәлак булырга тиеш булган. Моңа кадәр ул мошенник схемаларында җәлеп ителгән булган.

Шулай ук Үзәк Азия ил ватандашы тоткарланган, ул шартлаткычны читтән торып шартлатырга тиеш булган диелә. Һәрхәлдә ФСБ шулай дип белдерә.Шартлаткычның куәте 1,5 кг тротил тәшкил иткән дип белдерелә.

“Тоткарланучылар гаепләрен таныды”, дип раслый ФСБ, әмма бәйсез мәгълүмат юк. Тоткарланучыларның исемнәре аталмый. Украина да, Германия илчелеге дә әлегә бу белдерүләргә аңлатма бирмәде.

Элегрәк Русия хакимияте вәкилләре, шул исәптән президент Владимир Путин да, Украинаны кешеләрне терактлар башкару өчен “яшертен” куллануда гаепләгән иде. Мәскәүдәге шартлау бу белдерүләргә сәбәп булды. Шартлауда бер полиция хезмәткәре һәлак булды. Тикшерүчеләр белдерүенчә, шартлаткыч йөрткән кеше (һәлак булды) үзе дә бу хакта белмәгән.

@azatliqradiosi

Казаннан Артур Сәгыев Telegram-да чыккан алты комментарий өчен 5,5 елга иректән мәһрүм ителгән

Екатеринбурның үзәк хәрби мәхкәмәсе 39 яшьлек Артур Сәгыевны интернетта террорчылыкны аклауда гаепле дип тапкан һәм биш ел ярымга гомум тәртипле колониягә хөкем иткән. Шулай ук аңа өч ел дәвамында сайтлар белән идарә итү тыелган. Бу хакта Sotavision яза.

Мәхкәмә шулай ук аның iPhone 11 телефонын “җинаять коралы” буларак дәүләт файдасына тартып алган. Башта Сагиевны алты эпизодта гаепләгән булганнар, соңрак ирнең гаебен тануы, үкенүе һәм тикшерүгә ярдәм итүе өчен барысын да бер эпизодка берләштергәннәр.

Эш ачуга 2024 елның августыннан октябрьгә кадәр Telegram-да чыккан комментарийлар сәбәп булган диелә.

Ирне Украина тарафлы каналларда Украина кораллы көчләренең Русиягә ясаган һөҗүмнәрен хуплап язган комментарийлары өчен 31 июльдә тоткарлаганнар.

Мәхкәмәдә белдерүләренчә, Сәгыевны армияне дискредитацияләү маддәләре нигезендә инде берничә тапкыр административ җаваплылыкка тарткан булганнар. Барлыгы аңа 60 мең сум штраф салынган.

Моннан тыш Казанның Идел буе районы 2024 елның ноябрендә Сәгыевны нәфрәт тудыру маддәсе нигезендә 15 тәүлеккә сак астына алган булган. Беркетмәдә язылганча, ул “урысларның кешелек дәрәҗәсен кимсетү”че комментарийлар калдырган.

@azatliqradiosi

Татар яшьләре форумы “Мин татарча сөйләшәм” акциясе уңаеннан бу атнада көндәлек тормышыбызга татарча гадәтләр кертергә чакыра

📌«Татарча сөйләшик

📌Социаль челтәрләребезне татар телендә алып барыйк

📌Татарча трендлар булдырыйк

📌Аватаркабызга акциянең оригиналь логосын куярга мөмкин (фотолар — өстә)

📌Premium Telegram’лылар, исемегез янында стикер урнаштыра аласыз», дип яза алар үз Telegram-каналында.

“Мин татарча сөйләшәм” акциясе гала-концерты, аның кысаларында “Ташаяк” ярминкәсе 26 апрель көнне узачак. Аңа кадәр, 23 апрельдә Квиз булачак.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 21 апрель, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия армиясенең дроннар һөҗүме нәтиҗәсендә Днепропетровски, Херсон, Чернигов өлкәләрендә һәм шулай ук Запорожье, Харьков, Сумыда алты кеше үлгән, ким дигәндә 33 кеше яраланган. Бу хакта җирле хакимият хәбәр иттә.

🔸Ura.ru-ның элекке мөхәррире Денис Аллаяров полиция хезмәткәре булган туганыннан оператив мәгълүмат сатып алганы өчен гаепле дип табылган һәм биш елга ирегеннән мәхрүм ителгән. Бу хакта "Медиазона" хәбәрчесе мәхкәмәдән хәбәр итә.

🔸Быел сентябрьдә Apple-ның яңа баш мөдире алмашачак. 15 ел әлеге вазифада эшләгән Тим Кук ширкәтнең мөдирләр шурасын җитәкләячәк. Apple матбугат үзәге хәбәр итүенчә, яңа баш мөдир булып Джон Тернус билгеләнәчәк. Ул хәзерге вакытта өлкән вице-президент вазифасын башкара.

🔸Казан ипподромы районында яңа мәчет төзеләчәк. Бизнес Онлайн язуынча, төзелеш өчен урын бүлеп бирү турында җәмәгать сөйләшүләре инде узган. Мәчет Космонавтлар урамында төзеләчәк. Аның каршында белем бирү оешмасы да булырга тиеш.

🔸Казан һәм Бишкәк тугандаш шәһәрләр булды. Әлеге килешүне Казан мэры Илсур Метшин һәм Бишкәк башлыгы Айбәк Җунушалиев Мәскәүдә имзалаган. Документта ике тарафның да шәһәр төзелеше, экология, мәдәният, сәүдә-икътисадый хезмәттәшлек өлкәсендә бәйләнешләрне арттыру күздә тотыла. 2024 елны Казанда Кыргызстанның баш консуллыгы ачылган иде.

🔸Рэп җырчы Моргенштернны Русия хакимияте җиде миллион сум штрафка тарткан. Мәскәү прокуратурасы мәгълүматларынча ул ел дәвамында социаль челтәрләрен "ят агент" тамгасы куймыйча алып барган.

@azatliqradiosi

12 ел кырыс тәртипле колониягә хөкем ителгән баш мие яман шеше белән чирләүче кырымтатар Тофик Абдулгазиевка яңа җинаять эше ачканнар

44 яшьлек Абдулгазиевка мәхкәмәгә ихтирамсызлык турында эш кузгатылган. Бу хакта ОВД-Инфо яза.

Адвокат сүзләренә караганда, алдагы утырышта Абдулгазиев “үз позициясен кискен формада белдергән”. Нәкъ нәрсә әйткәне билгеле түгел. Ул утырышта кырымтатарның авырулары сәбәпле азат итү турындагы дәгъваны карарга тиеш булган.

Хатыны Абдулгазиевның мондый реакциясен утырыш алдыннан төрмә хастаханәсендәге табиблар консилиумы аны алдавы белән аңлата. Үзен алдавын ул бары мәхкәмәдә генә белгән.

Табиблар аның сәламәтлеге турында нәтиҗә бирергә тиеш булган. Абдулгазиев сүзләренә караганда, аны документларның эчтәлеге белән таныштырмыйча имзаларга мәҗбүр иткәннәр. Күзе начар күрүе сәбәпле, ул аларны укый алмаган.

“Бары мәхкәмәдә генә ул аларның эчтәлеген белде. Ачыкланганча, документта төрмә хастаханәсе табиблары нәтиҗәсенә күрә Тофик Абдулгазиев тулысынча сәламәт, һәм аны хастаханәдән кире колониягә күчерүгә карата бернинди каршылыгы юк диелгән”, ди кырымтатарның хатыны.

"Хизб ут-Тәхрир"нең икенче Акмәкчет эше фигуранты Тофик Абдулгазиев күз күрүе кискен начарлануы турында узган ел октябрьдә белдерде

▪️2022 елның маенда Дондагы Ростовның Көньяк хәрби мәхкәмәсе Абдулгазиевны 12 елга кырыс тәртипле колониягә хөкем итте.

▪️Тоткарлануга кадәр Тофик Абдулгазиев «Кырым теләктәшлеге» иҗтимагый берләшмәсе активисты, тавыш операторы булган, «Кырым балачагы» проектында катнашкан.

▪️"Мемориал" хокук яклау үзәге аны һәм аның белән бергә тоткарланган тагын дүрт кешене сәяси тоткыннар дип таныды.

Тулырак👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Татарстанда ничә миллиардер бар дип уйлыйсыз?

Декларация кампаниясе мәгълүматларына күрә, узган ел белән чагыштырганда аларның саны ике кешегә арткан.

Шул ук вакытта керемнәре 100 миллион сумнан миллиард сумга кадәр артучы кешеләр саны 340кә җиткән.

Бу узган ел белән чагыштырганда 38 кешегә күбрәк. Әлеге мәгълүматларны Татарстандагы салым хезмәте идарәсе башлыгы Марат Сафиуллин утырышта белдерде.

@azatliqradiosi

Татарстанда мәктәпләрдә туган телләрне киметүгә көрәш турында сөйләштеләр

Русия думасы депутаты Илдар Гыйлметдинов Казанда узган «Төрлелектә бердәмлек» халыкара фәнни-гамәли конференциясендә мәктәпләрдә туган тел сәгатьләренең кимүе "кабул ителмәслек хәл" дип белдергән. Аның сүзләренчә, әлеге үзгәрешләр федераль дәрәҗәдә дә ризасызлык уяткан.

«Ни өчен нәкъ менә туган телне кыскарттылар? Бу бит иң мөһим фәннәрнең берсе. Кирәк булса, рәсем яисә музыка дәресләрен дәрестән тыш вакытка күчерергә мөмкин иде. Мин рәсемгә дә, музыкага да каршы түгел, әмма туган телләрне өйрәнүне киметүгә китергән карарлар булмаска тиеш», — дигән Гыйлметдинов.

Спикер сүзләренчә, федераль дәрәҗәдә тел төрлелеген саклау өчен кирәкле карарлар кабул ителгән. Аерым алганда, милли сәясәт стратегиясе һәм тел сәясәте нигезләре расланган, аларны гамәлгә ашыруда чаралар планы әзерләнә.

▪️Узган ел гомуми белем бирү мәктәпләренең беренче сыйныфларында туган телне өйрәнү сәгатьләре атнага ике сәгатьтән бер сәгатькә кадәр кыскартылды. Бу карар федераль дәүләт белем бирү стандартларына кертелгән үзгәрешләр кысаларында кабул ителде. Ул Татарстанда кискен реакция тудырды: Дәүләт шурасы депутатлары кыскартуга каршы чыгып, тел төрлелеген саклауга куркыныч янавын белдерде.

▪️2017 елда Владимир Путин тәнкыйтеннән соң Русия мәктәпләрендә туган телләр ихтыярига калды һәм аларның сәгатьләре кимегәннән кими бара.

Математик Азат Мифтаховны Төньяк поляр түгәрәге аръягында урнашкан колониягә этап белән күчерәләр

Аны яклау төркеме Воркутадагы этаптан язылган хатын чыгарды, анда ул үзен Ямал-Ненец автоном бүлгесендә Харп бистәсенә алып баруларын хәбәр итә. Анда махсус тәртипле 3нче «Поляр бүре» (Полярный волк) колониясе (анда Алексей Навальный үлде) һәм катгый һәм гомуми тәртип бүлекләре булган 18нче «Поляр ябалагы» (Полярная сова) урнашкан.

Мифтаховны икенчесенә алып баралар дигән фараз бар.

«Поездда ике тәүлек бару шактый арытты, — дип язган Мифтахов Харпка кадәрге этап турында. — Бәдрәф — дүрт сәгатькә бер тапкыр, кайнар су — көнгә өч тапкыр гына, купеда әйләнерлек тә урын юк, каты ятакта ятып барудан һәм поезд селкенүеннән сөякләр сызлый. Шуңа күрә Воркутада тукталыш бик тә урынлы булды. Иртәгә иртән без кузгалабыз һәм шул ук көнне Харпка барып җитәбез. Күрәсең, поезддан туры лагерьга китерәчәкләр»

Яңа колониягә күчерү Мифтаховка карата соңгы эш буенча чыгарылган хөкем белән бәйле.

▪️Азат Мифтахов инде сигезенче ел зинданда. Башта аны хулиганлыкта гаепләнеп алты елга колониягә хөкем иттеләр, аннары 2023 елның 4 сентябрендә Киров өлкәсендәге Омутнинскида урнашкан 17нче төзәтү колониясеннән чыкканда янә тоткарладылар.

▪️Мифтаховны "террорчылыкны аклау" эше нигезендә хөкем иттеләр. Ул 2,5 елны — төрмәдә, калган вакытын — кырыс тәртипле колониядә утырачагы әйтелде. Мифтахов төрмәдә Сембер өлкәсендә Мәләкәстә утырды.

▪️Хәзер аны кырыс тәртипле колониягә күчерәләр.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 22 апрель, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Дрон һөҗүме нәтиҗәсендә Сызраньдә күпкатлы йорт подъезды җимерелгән, 11 кеше, шул исәптән ике бала зыян күргән, дип хәбәр итә гадәттән тыш хәлләр министрлыгы. Baza Telegram-каналы язуынча, шәһәргә дроннар һөҗүме вакытында тагын бер йортта янгын чыккан.

🔸Запорожьега Русия һөҗүме нәтиҗәсендә бер кеше һәлак булган, тагын берсе яраланган, дип белдерә төбәк администрациясе башлыгы Иван Фёдоров. Моннан тыш, төнлә
Русия Одесса, Сумы һәм Днепропетровски өлкәләренә дә һөҗүмнәр ясаган.

🔸Балтыйк диңгезе өстендә НАТО көчләре Русия очкычларын тоткарлаган. Франция Баш штабы X социаль челтәрендә хәбәр иткәнчә, операция Франция, Швеция, Финляндия, Польша, Дания һәм Румыния пилотлары катнашында узган. Русия Саклану министрлыгы исә очкычлар нейтраль сулар өстендә планлы очыш башкарды дип белдерә.

🔸Италия Тышкы эшләр министрлыгы Русия илчесен чакыртып алган. Сәбәбе - пропагандист Владимир Соловьёвның ил премьер-министры Джорджа Мелони адресына әйткән мыскыллы сүзләре, дип язды Италия тышкы эшләр министры Антонио Таяни. Моңа җавап итеп илче Алексей Парамонов Римны халыкара шау-шу чыгарырга тырышуда гаепләгән.

🔸АКШ Иран белән сугышта утны туктатуны озайтты. Доналд Трамп сүзләренчә, Америка хәрбиләре Һормуз бугазын томалап тотуны дәвам итәчәк һәм сугышны яңадан башлауга әзер булачак.

🔸Иран АКШ белән өйләшүләрдә Һормуз бугазы ачылгач кына катнашачак, дип белдергән БМОдагы Тәһран вәкиле Амид Эйравани.

Сызраньда күпкатлы йортның бер өлеше җимерелү аркасында ике кеше һәлак булган

Җимерекләр арасыннан хатын-кыз һәм бала гәүдәләре табылган дип яза ТАСС дәүләт агентлыгы.

Бүген иртән Самар өлкәсенә дрон һөҗүме булды, бер йортның кереше җимерелде.

Татарстанда да ике тапкыр дрон һөҗүме куркынычы игълан ителде, һава аланнары ябылып торды.

Тарихчы Искәндәр Гыйләҗев Мәрҗани исемендәге Тарих институтында эшли башлаган

Татарстан тарихчысы, Беренче һәм Икенче дөнья сугышларында татарлар тарихын өйрәнүче белгеч Искәндәр Гыйләҗев Татарстан Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтына эшкә күчкән. Бу мәгълүматны «БИЗНЕС Online»га тарих фәннәре докторы үзе раслаган һәм узган җомгада Татарстан Фәннәр академиясенең комиссиясен үтеп, Мәрҗани институтына эшкә кабул ителүен хәбәр иткән.

«Мин әйдәп баручы фәнни хезмәткәр буларак эшләячәкмен, мөгаен, яңа тарих бүлегендә», — дигән Гыйләҗев. Ул шулай ук Казан федераль университетында — Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институтында — профессор буларак эшен дә дәвам итәчәк.

Гыйләҗевкә 67 яшь. Ул Казанда танылган татар язучысы Аяз Гыйләҗев гаиләсендә туган. Казан дәүләт университетының тарих факультетын (1979) һәм СССР Фәннәр академиясенең СССР тарихы институты аспирантурасын (1982) тәмамлаган.

2000–2011 елларда КФУда татар филологиясе һәм тарихы факультеты деканы, шулай ук татар халкы тарихы кафедрасы мөдире булды; 2011–2016 елларда КФУның Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институтында татар белеме һәм төрки телләр кафедрасын җитәкләде.

2015 елдан 2024 елга кадәр Гыйләҗев Татарстан Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институтын җитәкләде. Әлеге вазифада аны Эльмира Галимова алыштырды.

Русия мәктәпләрендә VPN куркынычлары турында дәресләр үткәрә башлаганнар

Моны Вконтактедагы мәктәпләр сәхифәләрен карап, «Верстка» ачыклаган.

Иркутски өлкәсендәге мәктәпләрнең берсендә «наркотикларга каршы айлык» һәм «финанс иминлеге чаралары» кысаларында «Хокукый десант» уздырылган. Укучыларга, аерым алганда, «уеннарны һәм VPN виртуаль челтәрләрен чикләү» темасына лекцияләр укылган.

Дәресләр «VPN - канунсыз. Хәзер интернетта нәрсә ярый һәм нәрсә ярамый», «VPN куллану - җинаять кылганда җаваплылыкны авырайтучы шарт» һәм «Ни өчен геймерларга VPN-провайдерларны саклык белән сайларга кирәк» дип аталган.

Шул ук төбәктәге тагын бер мәктәптә «VPN-сервислар куллануны тыю: нәрсәләрне ниләр белергә кирәк?» дигән дәрес үткәрелгән. Ростов өлкәсендәге мәктәпләрнең берсендә «шәхси мәгълүматлар, дигитал эз, челтәрдә анонимлык, VPN куллану куркынычлары» турында да дәресләр узган.

Архангел һәм Владимир өлкәләрендәге берничә мәктәп социаль челтәрләрдә VPNның «зыяны» турында язмалар бастырган.