Бүген Татар иҗтимагый үзәге рәисе Фәрит Зәкиев Парижның Республика мәйданында пикет уздырды.

Ул 30 август — Татарстанның Суверенитеты турында Декларацияне кабул итү көненә багышланды

"Бүген бөек бәйрәм. 36 ел элек татар халкы бәйсез дәүләт төзү юлына басты. Бу авыр юлда зур җиңүләр дә, артка чигенүләр дә булды", ди Зәкиев.

Аның сүзләренчә, Татарстанның элекке президенты Миңтимер Шәймиев байлыкка сатылды һәм нәтиҗәдә татар халкы дәүләтсез калды.

"Бүгенге көндә Татарстан Украинага каршы җинаятьчел сугыш өчен Мәскәүгә акча җибәрүче һәм татар ир-егетләрен корбан итүче колония. Бу хурлыклы хәл озакка сузылмас", ди Зәкиев.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 31 август, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләр:

🔸Белгородка ракет һөҗүме нәтиҗәсендә бер ир-ат һәм бер яшүсмер һәлак булган. Төбәк башлыгы Александр Шуваев белдерүенчә, тагын 16 кеше җәрәхәтләнгән, аларның тугызы - үсмерләр.

🔸АКШ хәрбиләре Иранның Ларак утравындагы ике ракет җайланмасына һөҗүм итте. АКШ Үзәк хәрби идарәсе вәкиле белдерүенчә, Иран көчләре һормуз бугазына диңгез миналары урнаштыру өчен ракетлар җибәрергә әзерләнгән булган. Иран дәүләт медиалары хәрбиләр һәм тыныч халык арасында зыян күрүчеләр барлыгын белдерде. Соңрак Иранның ислам инкыйлабы сакчылары Үрдүндәге АКШның ике хәрби һава ныгытмасына ракетлар һәм дроннар белән һөҗүм ясавын әйтте.

🔸Башкортстанда дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителде. Уфа һава аланы очкычларны кабул итми һәм җибәрми. Шулай ук таң белән Татарстанда, аерым алганда Әлмәт, Бөгелмә, Лениногорски һәм Зәй шәһәрендә дә дрон һөҗүме тәртибе гамәлдә булды. Хәзер чикләүләр алынды.

🔸Кичә Төньяк Кыпрыстанда диңгездә паром батуы нәтиҗәсендә ким дигәндә сигез кеше һәлак булган. Бу хакта BBC яза. Гирне шәһәреннән Мерсинга юл тоткан корабта 267 кеше булган. Ким дигәндә 20 кешене эзләү әле дә дәвам итә.

🔸Татарстандагы сайлау комиссиясе чит ил хиссәләре аркасында "Яблоко" фиркасеннән Русия Дәүләт Думасына намзәт Айрат Гомәрбаевны сайлаудан төшерүне таләп итә. Мәхкәмә утырышы бүген булачак. Гомәрбаев санкцияләр сәбәпле, әлеге хиссәләрне сата алмавын әйтә.

@azatliqradiosi

Ике кырымтатар “дәүләткә хыянәттә” гаепләнә

Кырымтатар Энвер Чауш и Муслим Мамбетов 20 айдан артык Акмәчетнең икенче санлы Тикшерү изоляторында «инкоммуникадо» (кешене тышкы дөнья белән элемтәдән мәхрүм итеп, туганнары, адвокаты яки башка кешеләр белән аралаштырмау – ред) статусында тотылганнар. Бу хакта Кырым ресурс үзәге башлыгы Эскендер Бариевка сылтама белән “Крым.Реалии” хәбәр итә.

Бариев белдерүенчә, ир-егетләрне 2024 елның 25 декабрендә тоткарлыйлар. Аларның ата-аналары төрле җирләргә мөрәҗәгать итә һәм хәтта чара күрмәүдә гаепләп ФСБны мәхкмәгә дә биреп карый, әмма Русия хакимиятләре югалган кырымтатарларның тикшерү изоляторында тотылуын бары тик 2026 елның 18 августында, мәхкәмә утырышыннан соң гына, раслый.

Хокук яклаучының сүзләренә караганда, туганнары аларны Акмәчетнең Киев районы мәхкәмәсе ишегалдында бары тик челтәр аша гына кыска вакытка күрә алган. Конвой бинага алып кергән чакта гына күреп өлгергәннәр. Икесенең дә өстендә 2024 елның декабрендә үткәрелгән тентүләрдән соң тоткарланган вакыттагы киемнәре булган.
 
Икесенә дә Русия Җинаять кодексының 275 нче маддәсе (дәүләткә хыянәт) гаепләве белдерелгән. Тикшерү белдергән мәгълүматка күрә, алар имеш Украина махсус хезмәтләренә мәгълүмат тапшырган һәм акча күчергән.

Мамбетовка карата чикләү чарасы 2026 елның 28 августында билгеләнгән, Чаушка карата утырыш 2 сентябрьдә узачак.

Чаушка – 26 яшь. Тоткарланганда 24 яшь булган. Мамбетовка – 23 яшь. Аңа тоткарланганда 21 яшь иде. Икесе дә тумышы белән Кизләүдә (Евпатория) кырымтатарлар укмакшып яшәгән «Исмаил-Бей» районыннан.

Энвер Чауш өйләнгән. Ул сак астында тотылган арада аның ике дәү әтисе дә вафат булган.

@azatliqradiosi

"Яблоко" фиркасенең Татарстандагы бүлегеннән Русия Дәүләт Думасына намзәт Айрат Гомәрбаевны сайлауда катнашудан төшергәннәр
 
Табиб-невролог Гомәрбаев сайлауга Чаллыдагы 34нче бермандатлы бүлгедән барган. Татарстан югары мәхкәмәсе бүген аны төшереп калдырган. Сәбәбе - Гомәрбаевның чит ил хиссәләренә ия булуы. 2022 елдан соң, санкцияләр сәбәпле ул хиссәләрне сата алмаган.

Намзәт хиссәләргә ия булуы турында сайлау комиссиясенә үзе белдергән һәм сата алмавын дәлилләгән. Ләкин Чаллының сайлау комиссиясе аны мәхкәмәгә шикаять иткән. Карарны Югары мәхкәмә рәисе урынбасары Эдуард Каминский чыгарган.

“Бу мәхкәмә эшләренең барысы да бер нәрсә турында сөйли — тынычлык, утны туктату турында килешү, ирек һәм имин тормыш яклы булган безнең намзәтләрне сайлауларга кертүдән куркалар...

Без күңел төшенкелегенә бирелмибез һәм калган намзәтләр белән ТЫНЫЧЛЫК өчен эшебезне дәвам итәбез”, дип язган Гомәрбаевның фикердәше Софья Федорова Instagram битендә.

📷"Яблоко" фиркасе

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 1 сентябрь. Белем көне котлы булсын! Әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Красноярски төбәгенең Кански шәһәрендә җиденче сыйныфта укучы кыз укытучыга һөҗүм иткән. Ул газ сиптергән һәм аңа пычак белән ташланган. Бу хакта укучыларына сылтама белән блогер Алексей Аксютенко һәм "Төбәкара кеше хокуклары үзәге" мөдире Павел Пугачёв хәбәр итте. Укытучыга ярдәмгә бер ата-ана килгән һәм укучыны куып чыгарган. Аксютенко сүзләренчә, кыз шулай ук сыекча тутырылган шешә ташлаган. Дождь язуынча, биш укучы һәм ике өлкән кеше зыян күргән. 1 сентябрьгә багышланган тантаналы линейканы үткәрүдән баш тартканнар.

🔸Русия дроннарының Киевка һөҗүме нәтиҗәсендә шәһәрдә сигез кеше, өлкәдә өч кеше һәлак булган. Бу хакта өлкә хакимияте хәбәр итә. Һөҗүм вакытында тимер юл депосы һәм «Укрзализница»ның башка корылмалары, биш катлы торак йорт һәм бер ширкәт зыян күргән.

🔸Русия дроннары Романия чигендәге Одесса өлкәсендә урнашкан "Орловка" паром үткәрү пунктына да һөҗүм иткән. Бу хакта Украина чик сакчылары хезмәте хәбәр итте. Дроннар үткәрү пункты бинасына һәм аның җирлегенә төшкән, нәтиҗәдә янгын чыккан.

🔸Русия финанс министры Антон Силуанов Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң беренче тапкыр G20 саммитында катнашты. Ул АКШ финанс министры белән "президент Доналд Трампның Украина тынычлык планы" турында фикер алышты.

🔸Русиядә 1 сентябрьгә чәчәкләр бәясе узган ел белән чагыштырганда 6–9%ка арткан. Бу хакта "Ъ" яза.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: "Азатны азат итү өчен көчләрне берләштерергә телибез"

3 сентябрьдә сәяси тоткын Азат Мифтаховның иреккә чыгарына бер ел кала. Галимне азат итәргә чакыручы төркем Мифтаховның иреккә чыгуын көнләп санап көтә. Активистлар әлеге елны аңа теләктәшлек чаралар елы дип игълан итә. Азатлык Радиосы әлеге башлангыч хакында аның инициаторы Solidarité FreeAzat хәрәкәтенә нигез салучы француз активисты Мари-Лаэтиция Гаррик белән сөйләште.

"Без Азат Мифтаховны иреккә чыгаруга ирешер өчен бөтен дөнья буйлап кешеләрне берләштереп, Русия режимына басым ясарга кирәк дигән карарга килдек. Бу безнең башлангыч стратегия иде, һәм без аны әле дә дәвам итәбез. Без шулай ук Русиянең партнерлары булган илләрдә – мәсәлән, Бразилиядә, Көньяк Африкада һәм Һиндстанда – активистлар табарга кирәк дип карар кылдык. Никме? Чөнки алар барысы да БРИКС әгъзалары, ә Русия – аның бер өлеше. Без анда активистларны табу безгә бик кирәк дигән уйга килдек, чөнки Русия режимы үз-үзен демократия яклаучы итеп күрсәткән бу илләргә бер гаепсез кешене ни өчен тоткарлавын аклап бирә алмас иде", ди ул.

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

"Көнбатыш тәэсирен юкка чыгару": Украинага каршы сугыш Русия мәгарифен үзгәртте

Бүген 1 сентябрь - Белем көне. Татарстанда барлыгы 512 мең, Башкортстанда 502 меңгә якын укучы мәктәпкә китте. Быел мәгариф системына шактый гына яңалыклар кертелде. Русиянең Украинага каршы баскын сугыш башлаганнан соң, мәгариф өлкәсендә барган үзгәрешләр очраклы яки вакытлы чаралар гына түгел, ә дәүләт сәясәтенең системлы өлеше булуы ачык күренә. Яңалыклар мәктәп һәм югары белем бирү системын тулысынча яңача формалаштыруга юнәлтелгән. Уку йортлары хәзер үсеп килүче буын өстеннән идеологик контроль урнаштыру коралына әверелә.

Мисал өчен Русия мәктәпләрендә җәмгыять белеме дәресен укыту да кыскарды. Ул 9-11нчы сыйныфларда гына калды.

"Җәмгыять белеме — укучыларны аңлы ватандашлар, үз хокукларын белгән һәм аларны яклый алган кешеләр буларак үстерүдә иң мөһим урын алган дәрес ул. Хәзер мәктәп програмыннан ул алып атыла икән, димәк, аларны шулай итеп үстерергә теләмиләр дигән нәтиҗәгә килеп була.

Соңгы елларда җәмгыять белемен укыту болай да кыенлашты

Беләсезме, аеруча соңгы елларда җәмгыять белемен укыту болай да кыенлашты. Дәрестә "хокукый дәүләт" кебек төшенчәләр өйрәнелә, автократия, тоталитаризм кебек күренешләр карала, бу укучыларда, әлбәттә, күп сораулар тудыра бит. Укучыларда үз дәүләте турында мондый "кирәкмәгән" сораулар тумасын өчен эшләнәдер бу эш", дигән иде Азатлык Радиосына Татарстан мәктәпләренең берсендә җәмгыять белеме һәм тарих укыткан Искәндәр.

Чит тел дәресләре дә кыскара, аның урынына "Русия халыкларының рухи-әхлакый мәдәнияте нигезләре" дәресләрен укый башлаячаклар.

Бу хакта Азатлык Радиосы язган иде, тагын бер искә төшереп узабыз.

@azatliqradiosi