Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 7 сентябрь, иртәнге сәгатьләргә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Башкортстанның Нефтекама янындагы Әмзә авылында ике катлы агач йортның бер бүлмәсендә ут чыгып өч бала һәлак булган. Күршеләре янгын сүндерүчеләрне чакырган. Алар дүрт, алты һәм 13 яшьлек балаларның мәетләрен тапкан. Җинаять эше ачылган.

🔸Түбән Камага дроннар һөҗүм иткән. Шәһәр башлыгы Радмир Беляев белдерүенчә, аларны бәреп төшергәннәр. Татарстанда 01.57 сәгатьтән 07.27 сәгатькә кадәр дроннар һөҗүме куркынычы гамәлдә булды.

🔸Дрон Пермьнең Закамски микрорайонындагы торак йортка төшкән. Бу хакта «Пермь 36,6» Телеграм каналы хәбәр итә. Һәлак булучылар турында мәгълүмат юк. Элегрәк Пермьдә дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителде. Пермь нефть эшкәртү ширкәтенә һөҗүм ясалган булуы ихтимал.

🔸Майамида Amazonның йөк очкычы автомобильләр белән бәрелешү сәбәпле, биш кеше һәлак булган, тагын биш кеше яраланган. CNN хәбәр итүенчә, очкыч җиргә утырганда төшү юлыннан чыгып киткән.

🔸Саксония-Анхальт җирлегендәге парламентта "Германия өчен альтернатива" фиркасе җиңү казанган. Беренчел мәгълүматларга караганда, партия 43,8%, ә идарәдәге "Христиан-демократик берлеге" фиркасе 17,2% тавыш җыйган. "Германия өчен альтернатива" фиркасе евроскептицизм һәм мигрантларга каршы риторика белән танылган. Аның аерым әгъзаларын расизм, исламофобия, ксенофобиядә гаеплиләр.

@azatliqradiosi

Пермьдә дронның 16 катлы торак йортка эләгүн нәтиҗәсендә бер кеше һәлак булган, дүрт кеше яраланган.

Бу хакта өлкә губернаторы Дмитрий Махонин хәбәр итә.

Exilinova+ Телеграм каналы дронның йортка эләгүе турында фото һәм видеолар чыгарды.

Supernova+ украин Телеграм каналы язуынча, дроннар "Лукойл-Пермнефтеоргсинтез" ширкәтенә һөҗүм итәргә тырышкан.

@azatliqradiosi

Әлмәттәге колониядә утыручы биология фәннәре кандидаты, Казан активисты Андрей Бояршинов инде бер айдан артык штраф изоляторында тотыла.

Бояршиновка теләктәшлек белдерүче «Свободу Андрею Бояршинову» Telegram-каналы хәбәр итүенчә, рәсми рәвештә аны эчке тәртипне бозуда гаепләгәннәр. Телеграм-канал мәгълүматынча, чын сәбәп исә, төрмәдәгеләр Бояршиновтан алынган шәхси көндәлектәге язуларга үпкәләгән.

Хәзер комиссия аны тәртип бозучы дип таныса, Бояршиновны кырысрак шартларга күчерергә мөмкиннәр.

Бояршиновның хокуклары беренче тапкыр гына бозылмый. Элегрәк Әлмәттәге колония аңа җибәрелгән хатларны тапшырмаган иде. Telegram-каналлар бу хакта язганнан соң гына аңа хатларны бирә башладылар.

▪️2022 елның 18 мартында ФСБның Татарстан идарәсе Бояршиновка каршы җинаять эше ачты.

▪️Карарда әйтелгәнчә, Бояршинов «Андрей Ossian» тәхәллүсе белән «ПротестныйЧат | Казань» Telegram-чатында һәм «Протестная Казань — НетВойне» Telegram-каналында администратор исеменнән хәбәрләр калдырган. Лингвистик экспертиза әлеге хәбәрләрдә террорчылыкны аклау билгеләре булуын ачыклаган.

▪️2024 елда мәхкәмә аны биш елга ирегеннән мәхрүм итте.

▪️«Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал» хокук яклау проекты Бояршиновны сәяси тоткын дип таныды.

@azatliqradiosi

Әлмәт бәйрәмендә татар теле яңгырамады диярлек

5 сентябрь Әлмәттә "Нефтьчеләр көне" узды. Тамашачылар иртән булган чарада татар теле берничә җырда гына чагылганын билгеләде.

"Татнефть" оештырган бәйрәм көн дәвамында барган. Кич тә концерт оештырылган, аны татар артислары татарча алып барган, дип әйтәләр.

@azatliqradiosi

Татарстанда яшүсмерләр өчен "Ну, Кәрим!" исемле яңа сериал төшерелде

Аны "ШАЯН ТВ" телеканалы әзерләде, беренче сериясе социаль челтәрләргә 7 сентябрьдә чыгачак дип көтелә.

ТНВ бу проектны татар телендә беренче "вертикаль сериал" дип атый. Сүз социаль челтәрләрнең (беренче чиратта, Instagram, TikTok, Youtube) вертикаль форматка яраклаштырылган видео рәвеше турында бара. Шул ук вакытта сериалның бу платформаларда чыгу-чыкмавы турында билгесез. Instagram Русиядә томаланган, ә Youtube эшчәнлеге чикләнгән.

Сериалның төп герое – сигезенче сыйныф укучысы Кәрим Галиев. Ул мәктәп тормышы, дуслык, беренче мәхәббәт кебек һәр яшүсмергә таныш хәлләр белән очрашачак.

Проектның төп максаты – татар телен һәм мәдәниятне заманча медиа мохиттә популярлаштыру, татар теленең дигитал дөньяда яңгырашын киңәйтү өчен яшьләргә кызыклы, көндәшлеккә сәләтле эчтәлек тудыру, ди оештыручылар.

Сериал Казанның "Адымнар" күптелле мәктәп комплексында төшерелде. Анда танылган татар җырчылары – Данир Сабиров, Раяз Фасыйхов, Нурминский – да катнаша.

@azatliqradiosi

Башкортстанда ир-ат полиция машинасына ут төрткән
 
Октябрьский шәһәрендә билгесез ир-ат Эчке эшләр министрлыгының “Газель” машинасына килеп сыекча сибә һәм ут төртә. Машинага шунда ук ут кабына. Әлеге домофон камерасы яздырып алган видеоны RusNews Telegram каналы чыгарды.

 Ут төрткәннән соң ир-ат качып киткән, аны эзлиләр. Эчке эшләр министрлыгы вәкиле җирле медиаларга белдерүләренчә, зыян күрүчеләр юк.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 8 сентябрь, иртәнге сәгатьләргә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия армиясе дроннарының Киевка һөҗүме нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булган, ун кеше җәрәхәтләнгән. Шәһәрнең хәрби хакимияте хәбәр итүенчә, барлыгы шәһәрнең биш районында торак йортларга, машиналарга, уку йортларына, келәтләргә зыян салынган.

🔸Украина дроннары Сарытауга һөҗүм иткән. ASTRAның OSINT-анализы күрсәтүенчә, һөҗүм максаты нефть эшкәртү ширкәте булган. Өлкә губернаторы Роман Бусаргин белдерүенчә, һөҗүм нәтиҗәсендә тыныч халык инфраструктурасына зыян салынган һәм җәрәхәтләнүчеләр бар.

🔸Финляндия Русия белән чиктә 200 чакрым озынлыктагы койманы төзеп бетергән. Бу хакта Yle хәбәр итә. Койма чикне канунсыз узуга каршы тору өчен төзелгән.

🔸Татарстанның Археология институты лабораторияләре киләчәктә Татарстан Милли китапханәсе бинасының буш торган өлешенә урнашачак. Татар-информ язуынча, институт лабораторияләрен урнаштыру өчен төзекләндерүнең икенче этабы проекты дәүләт экспертизасын узган. Археология институты урнашкан Галимнәр йорты күптән түгел "Ватанны саклаучылар" дип аталган махсус хәрби операциядә (Русия хакимияте үзенең Украинага каршы баскын сугышын шулай дип атый) катнашучыларга ярдәм итү фондына бирелде.

🔸Европа кеше хокуклары мәкхәмәсе фигуралы шуучы Камилә Вәлиеваның Швейцариягә каршы биргән ике шикаятен карый башлаган. Алар спортчының допинг аркасында дүрт елга халыкара ярышлардан читләштерелүенә бәйле. Пекин Олимпиадасы барышында килеп чыккан допинг җәнҗалыннан соң 2021 елның декабреннән башлап Вәлиеваның бөтен җиңүләре гамәлдән чыгарылган иде.

@azatliqradiosi

Башкортстанда башкорт һәм урыс телләрендәге элмә такталарына яңа таләпләр расланды

Башкортстанда оешмаларның элмә такталарын, күрсәткечләрен һәм рәсми документларын ике дәүләт телендә – башкорт һәм урыс телләрендә рәсмиләштерү
тәртибен билгеләгән методик тәкъдимнәр эшләнде.

Документ "Башкортстан Республикасы халыклары телләре турында"гы канунны тормышка ашыру кысаларында әзерләнгән.

Оешма исемнәре, эш тәртибе кебек мәгълүмат башкорт һәм урыс телләрендә урнаштырылырга тиеш. Ике вариант эчтәлек һәм күләм ягыннан бер-берсенә туры килергә тиеш – башкортча вариантны кыскартырга яки гадиләштереп бирергә ярамый.

Тышкы бизәлешкә дә таләпләр бар: хәрефләрнең зурлыгы, төсе, шрифты һәм контрастлыгы ике тел өчен дә бертөрле булырга тиеш. Язу горизонталь урнашкан очракта башкортча текст сулда, урысча – уңда булырга тиеш; вертикаль урнашканда башкортча вариант өстә, урысчасы астарак языла.

Тәкъдимнәрдә башкорт теленә хас хәрефләр аерым күрсәтелгән, аларны дөрес язмау канун таләпләреннән читкә тайпылу дип каралачак. Шуңа күрә эшмәкәрләргә тәрҗемәне игътибар белән тикшерергә кушыла.

Методик киңәшләрдә электрон тәрҗемәчеләр ышанычлы чара түгел диелә, бәхәс туган очракларда телче белгечләргә мөрәҗәгать итү киңәш ителә. Башкортстан Фәннәр академиясенең Башкорт энциклопедиясе институты яки "БашПеревод" системыннан консультация алу мөмкин диелә.

@azatliqradiosi

🏒Ялларда Канаданың Монреаль шәһәрендә чираттагы Татар хоккей уены узды

Ул Montreal Canadiens аренасында оештырылды. Уенны Монреаль татарлары ассоциацясе уздыра. "Ак барс" белән "Яшел барс" такымнары уенчылары тулысынча диярлек татарлардан торган. Такымнар Канада һәм АКШ татарлары тарафыннан тупланган. "Ак барс" такымы Канада татарлары, ә "Яшел барс" – АКШ татарларын тәшкил иткән.

Уенны оештыручы Эрик Вәлиев Азатлыкка әйтүенчә, бу уенда даими катнашучылар да, шулай ук беренче тапкыр уйнаучылар да булган.

— Барлыгы 22 кеше булды, арабызда ике кыз да бар иде. Моңа кадәр бер дә Татар хоккеенда катнашмаучылар да теләк белдерде, бу да куаныч. Уенда профессионал хоккейчылар да булды, һәвәскәрләр дә. Мәсәлән, Ризван Мансуров кайчандыр Казанның "Ак барс" такымында уйнаган спортчы. Әмма иң зур горурлыгыбыз - ул уеннарда гаиләләрнең катнашуы, аталы-улы хоккейчыларыбыз бар. Бер бозда уйнаулары үзе бер күркәм күренеш. Яшь буынның күбесе Канада, АКШта туган кешеләр, — дип сөйләде Эрик Вәлиев.

Татар хоккей уены башланыр алыннан Татарстан гимны башкарылган. Тәнәфес, паузалар вакытында татар җырлары уйнатылган. Җанатарлар трибуналарында Татарстан байраклары да булган.

Уенда кайсы такым җиңгән, тулырак👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Русия мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, мөфти Равил Гайнетдин Волгоградка мәчеткә нигез ташы салу чарасына баргач, аңа урыс милләтчеләре һөҗүм ясарга ниятләгән.

Бу хакта Равил Гайнетдин «Мөнбәр һәм сәхнә: йөрәккә юл табу сәнгате» дип аталган иҗади очрашу вакытында сөйләде. Чара «Алтын мөнбәр» кинофестивале кысаларында үткән.

Мөфти сүзләренчә, Волгоград җитәкчеләре, полиция вәкилләре, тән сакчылары һәм ярдәмчеләре дә аңа бу урынга бармаска киңәш иткән, әмма мөфти аларны тыңламаган.

"Аллаһ Тәгалә тәкъдире шулай икән, алар кулыннан бу дөньядан китәргә язылган икән, шулай булыр", дип, булачак мәчет урынына юл алган ул.

"Килдек. Мәчеткә нигез ташы салынасы урында Волгоградта яшәүче татарларыбыз өстәлләр әзерләгән, такталардан эскәмияләр ясаган, пироглар пешереп килгән иде. Шул ук вакытта овчаркалар тотып, коралланган урыслар: "Сезгә монда мәчет салдырмаячакбыз", дип тора. Тәртип сакчылары да куркуга калды.

Мин җыелга кешеләр янына килдем дә: “Кадерле кардәшләрем, нигә сез болай каршы, сезне кем котырта? Без төрле халыклар, төрле дин вәкилләре булсак та, бер җәмгыятьтә, бер дәүләттә яшибез. Без күршеләр, бергә эшлибез һәм укыйбыз, дуслашып яшибез, катнаш гаиләләр бар. Мәчет булса, монда нинди начарлык бар соң?", дидем.

Шулай сөйләшә-сөйләшә, өстәлнең бер ягында алар, икенче ягында без утырып чәй эчтек. Ахырдан алар безне озатып калды», дип сөйләде Равил Гайнетдин.

Мөфти бу хәлнең кайсы елда булуын әйтмәде.

2016 елда үзен Андрей Жихарев дип таныштырган бер кеше Волгоград өлкәсенең Волжский шәһәрендә мәчет төзелүгә каршы петиция башлап җибәргән иде.

"Волгоград өлкәсе башлыгы Андрей Бочаров Татарстанга барып кайтканнан соң һәм президент Рөстәм Миңнеханов безнең шәһәрдә мәчет төзелешен хуплавын белдергәннән соң, җирле халык борчуга калды. Чөнки мәчетләр һәм ислам идеологиясе радикаллар һәм ислам террорчылары барлыкка килү өчен уңай мохит тудыра», дип белдергән иде ул.

Чыннан да моңа кадәр Миңнеханов Волгоград губернаторы белән очрашуда мәчет төзелеше мәсьәләсен күтәргән иде. Чөнки Волгоград өлкәсенең Волжский шәһәрендә ике катлы мәчет төзеләчәге турында әле 2010 елда ук игълан ителде, әмма билгесез сәбәпләр аркасында ул вакытта төзелешне башлап җибәрә алмадылар.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 9 сентябрь, иртәнге сәгатьләргә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия дроннарының Одесса өлкәсендәге «Староказачье» пункты белән Молдова чигендәге чик уткәрү юлына һөҗүме нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булган, тагын өч кеше җәрәхәтләнгән. Бу хакта өлкәнең хәрби хакимияте башлыгы Олег Кипер хәбәр итте.

🔸Украина дроннарының Новороссийскига һөҗүме нәтиҗәсендә дүрт кеше, шул исәптән бер бала һәлак булган, 29 кеше җәрәхәтләнгән. Аларның өчесе авыр хәлдә. Өлкә губернаторы Вениамин Кондратьев белдерүенчә, биш күпкатлы, өч шәхси йортка, балалар бакчасына зыян килгән.

🔸АКШ Иранның биш танкерын юк итүе турында белдергән. Моңа кадәр Иран ислам инкыйлабы сакчылары корпусы АКШ хәрби корабына һөҗүм итәргә тырышкан булган, дип яза Reuters. Моңа җавап итеп Иран Үрдүндәге АКШ хәрби базаларына ракетлар җибәргән, ә хөситләр Согуд Гарәбстанының дүрт шәһәренә һөҗүм иткән. "Эхо" язуынча, анда 73 кеше зыян күргән.

🔸Татарстанда дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителде. Әлмәт һәм Түбән Камада сиреналар яңгырады. Казан, Түбән Кама һәм Бөгелмә һава аланнары вакытлыча ябылды.

🔸Казан циркы 2027 елда яңа милли тамаша күрсәтәчәк. Ул Бөек ефәк юлына багышланачак.

@azatliqradiosi

Башкортстан балалар бакчаларында татар төркемнәренә 1% бала йөри

8 сентябрь көнне, Русиядә Владимир Путин тарафыннан игълан ителгән Туган телләр көне уңаеннан, Башкортстанcтат республикада туган телләрдә белем бирүгә караган кайбер саннар белән уртаклашты.

Оешмага күрә, 2025-2026 уку елында укучыларның 93,3 проценты урыс телендә белем алды. Башкорт телендә укучылар өлеше – 6,2 процент, татар телендә – 0,4 процент, чуаш телендә – 0,03, мари телендә исә 0,02 процент.

Мәктәпләрдә урыс теленнән тыш Русия халыклары телләрен аерым предмет буларак 196 меңнән артык укучы өйрәнгән. Алар арасында 156,2 меңе башкорт телен, 34,3 меңе татар телен, 2,9 меңе мари телен, 2,2 меңе чуаш телен сайлаган. Удмурт телен предмет буларак 595 укучы өйрәнгән.

2025 ел ахырына Башкортстанда мәктәпкәчә мәгариф оешмаларында – балалар бакчаларында – 186,2 мең бала тәрбияләнгән. Аларның күпчелеге – 169,8 меңе, ягъни 91,2%-ы – урыс телендә тәрбия алган.

Башкорт телендә эшли торган төркемнәргә 18,8 мең бала (10,1%) йөргән, татар телендәгеләргә исә 1,9 мең бала (1 %).

Чуаш һәм удмурт телләрендәге төркемнәрдә 200дән артык сабый тәрбия алган.

@azatliqradiosi

Башкорт теленә өстенлек: элмә такталарына яңа таләпләр

Яңа таләпләрдә ниләр әйтелә? Безнең видеода карагыз 👆

@azatliqradiosi