Бүген дроннар Уфаның төньяк сәнәгать мәйданына һөҗүм итте

Хәбәрләргә караганда, дроннар "Новойл" ширкәте тирәсендә бәреп төшерелгән. ASTRA хәбәр итүенчә, сәнәгать мәйданында дроннар һөҗүменнән соң янгын чыккан.

Бу хакта рәсми мәгълүмат юк.

Русия саклану министрлыгы Башкортстан һәм шулай ук Татарстанда дроннар бәреп төшерелүен белдерде. Татарстанда шулай ук ракет һәм дрон һөҗүме куркынычы игълан ителгән иде.

▪️Уфаның төньяк сәнәгать мәйданында өч ширкәтне үз эченә алган эшкәртү комплексы урнашкан: «Башнефть-Уфанефтехим», «Башнефть-Новойл» һәм «Башнефть-УНПЗ». Бу Русиядә иң эре нефть эшкәртү комплексларының берсе. Ул елына 23,5 миллион тонна чимал эшкәртүгә куәтле.

▪️"Башнефть-Новойл» "Роснефть"кә караучы "Башнефть" ширкәтенең бер филиалы. Ширкәт мотор майлары, авиация һәм реактив ягулык, дизель ягулыгы, битум һәм башка нефть продуктлары җитештерә.

@azatliqradiosi

Путин сугышында һәлак булган хатын-кызлар

Русиянең Украинага каршы башлаган сугышында хатын-кызлар да катнаша. Азатлык Радиосына Татарстан һәм Башкортстаннан сугышта кимендә өч хатын-кызның һәлак булуы билгеле. Чын саннарны хакимиятләр яшерә.

@azatliqradiosi

Башкортстан республика бюджеты керемнәре якынча — 193,7 млрд, чыгымнары — 202,2 млрд сум тәшкил иткән

Бюджет дефициты 8,5 миллиард сум булган. "Коммерсант" язуынча, ул бер ай эчендә якынча 5,2 миллиард сумга кимегән.

Бюджетның керем өлеше 63,4 процентка, чыгым өлешеше 59 процентка үтәлгән.

Башкортстан районнары һәм шәһәрләре бюджетлары дефициты 84 миллион сумга арткан

Республика муниципалитетларының гыйнвар-август айларындагы керемнәре 109,2 миллиард сумнан, чыгымнары 112,6 миллиард сумнан артып киткән. Бу республика финанс министрлыгының консолидацияләнгән бюджет үтәлеше турындагы айлык хисабында күрсәтелә.

Җирле бюджетлар дефициты якынча 3,36 миллиард сум тәшкил иткән. Бер ай эчендә ул 83,9 миллион сумга арткан.

🔸Башкортстан казнасыннан акчаларның шактый өлеше сугышка тотыла. 2026 елның 1 гыйнварыннан Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров Украинадагы сугышка контракт имзалаган өчен республика казнасыннан бер тапкыр түләнә торган сумманы 500 мең сумнан 1 миллион сумга кадәр арттыру турында фәрман имзалаган иде.

🔸Русия саклану министрлыгы белән контракт имзалаган өчен түләүләр Башкортстанда 2023 елның көзендә кертелде. Ачык чыганакларга күрә, Башкортстанда түләү 2023 елның ноябрендә 100 мең сумнан башланган, соңрак 205 меңгә, 505 меңгә һәм 1,6 млн сумга кадәр арткан. 2025 елның июнендә ул 1 млн сумга кадәр киметелгән, ә 2025 елның декабрендә 500 мең сумга төшерелгән. 2026 ел башында 1 млн сумлык түләү яңадан кертелгән.

🔸Башкортстан һәлак булучылар саны ягыннан Идел буе төбәкләре арасында да, бөтен Русия буенча да беренче урында кала. Азатлык исәпләвенчә, Украинага каршы Русия сугышы башланганнан бирле республикадан ким дигәндә 10 752 кеше һәлак булган.

@azatliqradiosi

Politico: Русия дроннар җитештерүне кискен арттырмакчы. "Алабуга-Волокно"да мәйдан чистартылган
 
Politico басмасына  Русиянең дроннар өчен углерод җепселе җитештерүне арттыру планын ачып салучы документлар эләккән. Басма Русия камикадзе-дроннарны җитештерүне арттырырга тели дигән нәтиҗәгә килә.

Politico Татарстандагы “Алабуга-Волокно” корылмасы җир кишәрлегенең әзерләнүенә, ягъни мәйданның чистартылуына игътибар иткән. Моның өчен басма май һәм июль айларында төшерелгән иярчен сурәтләрен чагыштырган.

"Татарстандагы «Алабуга-Волокно" («Росатом» ширкәтенә карый) корылмасын киңәйтү 2029 елга аэрокосмик төрдәге углерод җепселен ел саен өстәмә 500 тонна җитештерергә мөмкинлек бирәчәк...

Белгечләр бәяләвенә караганда, җитештерү күләменең артуы елына өстәмә 28 мең хәрби дрон җитештерергә мөмкинлек бирәчәк. Бу мондый дроннар җитештерүнең 78 процентка артуын аңлата.

Украина фикеренчә, хәзер Русия елына “Герань” дип аталучы 36 меңнән артык камикадзе-дрон җитештерә ала.

"Алабуга-Волокно" 2023 елдан бирле Көнбатыш санкцияләре исемлегендә.
 
▪️Русиянең Украинага каршы баскын сугышы башланганнан соң, Татарстандагы "Алабуга" махсус икътисади зонасында Иранның Shahed дроннарын (Русиядә "Герань-2" дип атала) җитештерү башланды. Бу эшкә «Алабуга Политех" студентларының җәлеп ителүен язган идек.  Соңгы елны"Алабуга-Политех"ның студентлар кабул итүне арттырырга планлаштыра, дип, ширкәтнең элекке хезмәткәренә сылтама белән, "Эхо"язган иде.

@azatliqradiosi

⚡️Башкортстанның Стәрлетамак шәһәрендәге сәүдә үзәгендә чыккан янгында өч кеше һәлак булган

Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы белдерүенчә, янгын “Солнечный” исемле өч катлы сәүдә үзәгенең икенче катында чыккан.

Янгын сүндерүчеләр килгәнче, кешеләр тәрәзәләрдән чыгарга тырышкан. Бу хакта шаһитларга сылтама белән “Осторожно, Новости” Телеграм каналы яза. Шулай ук бер кешенең тәрәзәдән сикерүе турында видеолар да таралды.

Mедиалар хәбәр итүенчә, янгында беренчел мәгълүматларга күрә өч кеше һәлак булган.

Baza язуынча, янгында шулай ук ике кеше зыян күргән, алар хастаханәгә салынган. Сәүдә үзәгеннән 17 кеше эвакуацияләнгән.

Хәзер янгын сүндерү эшләре дәвам итә.

@azatliqradiosi

Стәрлетамакта янгында һәлак булучылар саны дүрткә җитте

Аларның өчесе - апалы-сеңелле бертуган. Туганнарның икесе шунда эшләгән, ә берсе алар янына килгән булган. Әниләренә туган көне бүләге сайлаганнар дип тә язалар.

Рәсмиләр белдерүенчә, тагын биш кеше хастаханәгә китерелгән. Күбесе сөрем исенә агуланган. Алар арасында 16 яшьлек кыз да бар.

Әлеге хәлгә бәйле җинаять эше ачылган.

Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров республикада бөтен сәүдә үзәкләрендә янгын иминлеген тикшерергә кушты.

Уфада табиблар яңа туган балалар реанимациясе бүлегенең ябылу ихтималы турында белдерде

Уфаның 17нче балалар шәһәр клиник хастаханәсе хезмәткәрләре битараф булмаучыларга һәм Русия җитәкчелегенә мөрәҗәгать белән чыкты. Алар сүзләренчә, ел башыннан бирле бүлекнең эшләвенә комачаулый торган шартлар тудырыла.

Mkset язуынча, хезмәткәрләр моны, аерым алганда, шәһәр буйлап яңа туган балаларны ташу белән шөгыльләнгән күчмә хезмәтнең ябылуы һәм озак вакыт дәвалану һәм тернәкләнү таләп иткән сабыйларны бүлеккә күчерү мөмкинлегенең чикләнүе белән бәйли.

Башкортстан сәламәтлек саклау министрлыгында UTV телевизион каналына бүлекне ябу турында карар юклыгын белдергәннәр. Хәзер бүлеккә балалар кабул итү күләме буенча яңа алымнар карала дигәннәр. Министрлыкта аңлатуларынча, бу яңа таләпләргә туры килү өчен кирәк.

▪️Русиядә туучылар саны кими. Шул сәбәпле илдә күп санлы бала тудыру йортлары һәм хатын-кызлар консультацияләре ябыла. Росздравнадзорның узган елгы мәгълүматларына күрә, соңгы биш елда Русиядә 150 дәүләт медицина учреждениесе бала тудыру лицензиясен югалткан.

@azatliqradiosi

Бүген Башкортстанга дроннар һөҗүм итте

Башкортстан күгендә барлыгы 20 дрон бәреп төшерелгән. Бу хакта республика башлыгы Радий Хәбиров белдерде.

Тelegram-каналлар җирле халыкка сылтанып, Уфа күгендә шартлау тавышлары ишетелүе, һава һөҗүменнән саклану көчләре Украина кораллы көчләренең дроннарын бәреп төшерүе турында язды.

ASTRAның OSINT анализы фотоларга нигезләнеп, төтеннең Уфа нефть эшкәртү ширкәте районында күренүе ачыкланган. Шул ук вакытта төтеннең ТЭЦ белән бәйле булуы да ихтимал.

Уфа һава аланы вакытлыча ябылып торды, хәзер инде чикләүләр алынды.

Татарстанда шулай ук һава аланнары вакытлыча эшләмәде. Дроннар һөҗүме куркынычы җиде сәгать гамәлдә булды. Русия саклану министрлыгы Татарстан күгендә дроннар бәреп төшерелүен белдерде, ләкин саннарын һәм кайда бәреп төшерелүен ачыкламады.

Дүшәмбе көнне шулай ук Татарстан күгендә дроннар бәреп төшерелгән иде.

Украинага ясалган һөҗүмнәргә җавап итеп Украина кораллы көчләре Русиянең стратегик ширкәтләренә бәреп тора.

@azatliqradiosi

Башкортстанда Андрей Назаров республика парламенты рәисе, Александр Шельдяев хөкүмәт башлыгы вазифаларын башкаручы итеп тәкъдим ителде

Башкортстан башлыгы Радий Хәбиров республика премьер-министры Андрей Назаров намзәтен парламент спикеры вазифасына тәкъдим итәчәген белдерде. Назаров берничә көн элек республика парламенты депутаты итеп сайланган иде.

Хәбиров сүзләренчә, Назаровны спикер итеп сайлау мәсьәләсе иртәгә, 24 сентябрьдә, Дәүләт җыены - Корылтай утырышында каралачак.

Шулай ук бүген Хәбиров Башкортстан хөкүмәте башлыгы вазифаларын республиканың сәнәгать министры Александр Шельдяев башкарачагын игълан итте.

Шельдяевка 45 яшь, ул Сарытау өлкәсендә туган. Башкортстан дәүләт университетын тәмамлаган.

Төрле еллар респубоика хөкүмәте аппаратында төрле вазифаларда эшләгән.

2019 елны республика сәнәгать министрлыгын җитәкли башлаган. 2022 елны хөкүмәт башлыгының беренче урынбасары итеп билгеләнгән.

Элегерәк Башкортстанның сәнәгать министры Александр Шельдяев республикада пилотсыз очучы аппаратларны җитештерү арттырылачак, дигән иде. Моны "хәзер аларга ихтыяҗ зур", шуңа республика хөкүмәт дроннар өчен компонентлар сатып алуга грантлар бүлеп бирергә булды, дип аңлатты.

"2023 елдан пилотсыз очучы аппаратлар өчен компонентлар сатып алуга ярдәм өчен грантлар бирә башлау карары кабул ителде. Моны Радий Фәритович (республика башлыгы Радий Хәбиров - ред.) хуплады", диде ул.

@azatliqradiosi

Ат итен ашау төрле илләрдә ничек таралган?

Польшаның Катовице шәһәрендә инде берничә атна дәвамында Tatarland дигән ресторан каршында протестлар бара. Протест кылучылар ресторанда ат итен куллануга каршы чыга. Бу уңайдан без ат итен ашауның төрле мәдәниятләрдә һәм илләрдә ни дәрәҗәдә таралуына күз салырга булдык.

Төркиядә төрек телендә татар шагыйре Дәрдмәнд турында китап чыкты

Аның авторы – галимә Нәслихан Яшәр. Тумышы белән Малатья шәһәреннән. Татар теленә гашыйк булып, башта аны өйрәнеп, Дәрдмәнднең шактый шигырен төрекчәгә тәрҗемә иткән ул. Татар шагыйренең язу өслүбен тикшереп фәнни эш язган, аны яклаган һәм соңыннан татар шәхесен Төркиядә башкалар да белергә тиеш дип, үз белемнәре белән бүлешеп, Дәрдмәнд турында китап чыгарырга ниятләгән.

"Дәрдмәнд иҗатын өйрәнүем университетта укыган чорда башланды. Безгә заманча төрки телләр һәм әдәбиятләр фәнен тумышы белән Татарстаннан булган укытучы, галимә Рамилә Яруллина укытты. Бакалавриатның өченче курсында татар телен өйрәнә башладым һәм шул вакытта бу телгә, татар әдәбиятына зур кызыксыну уянды...

Дәрдмәннең милли позициясе бик нык тәэсир итте. Дөресен әйткәндә, аннан кискен фикерләр көтмәгән идем. Ул тормышка экзистенциаль күзлектән карый торган шагыйрь, аның шигырьләрендә табигать тасвирлавы да еш очрый. Фәлсәфә күп. Әмма милләт язмышы темасына караган кайбер шигырьләрендә ул бик көчле һәм кискен милли позициясен күрсәтә белә. Нәкъ менә бу минем игътибарымны аеруча җәлеп итте", ди Яшәр.

Ул үзе дә, төркемдәге студентларның да элек Татарстан, татарлар турында берни белмәвен әйтте.

Яшәр белән әңгәмәне 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Татар телен бушлай өйрәнү өчен булдырылган "Ана теле" онлайн-мәктәбендә хәзерге вакытта 9 меңнән артык кеше укый

Бу хакта “Ватаным Татарстан”га әңгәмәдә «Ана теле» мәктәбе үзәге җитәкчесе Кадрия Фәтхуллова әйткән.

“2013 елда гамәлгә кертелгән онлайн мәктәп ун елдан артык эшләде. Ләкин платформасын алыштыру сәбәпле, эшчәнлеген туктатып торырга мәҗбүр булды. Яңа платформа табу, техник ягын тәртипкә китерүгә шактый вакыт китте. Хәзерге вакытта 9 меңнән артык кеше укый. Язылучылар саны үзгәреп тора. Беренче елларда 6 мең булса, 30 меңгә җиткән чаклар да булды. Шушы вакыт эчендә 100 меңнән артык кеше татар телен өйрәнергә теләк белдерде, татар дөньясы белән танышты. Мәктәптә уку түләүсез, һәркем теркәлеп, үзе теләгән вакытта укый ала.

Эчтәлеге шул ук килеш калды. Бары интерфейсы гына бераз үзгәрде. Ун ел эчендә кайбер материаллар искергән, яңартырга кирәк, дигән фикерләрне дә ишетергә туры килде. Әмма тел өйрәнүчеләрнең күпчелеге канәгать», дигән ул.
 
Татар телен үзлектән өйрәнү платформасы ике ел эшләми торганнан соң 2025 елның августында яңадан эшли башлады.

▪️Русия Украинага бәреп кергәннән соң, Русиягә кертелгән чикләүләр татар теленә дә кагылды. 10 ел дәвамында уңышлы эшләүче "Ана теле" проекты 2023 елда ябылды. Аны техник яктан ясаган һәм эшчәнлеген тәэмин итеп торган ЕF Education ширкәте Русиядә эшләвен туктатты.

▪️Проектны яңартуны Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгына тапшырдылар. Ул, үз чиртаныда, Петербурда теркәлгән "Прогресс" ширкәтен яллаган иде.

▪️"Ана теле" проектын яңартуга барлыгы 123 миллион сум дәүләт акчасы түгелгәне әйтелде.

▪️Платформада эчтәлек шул килеш калган: элек төшерелгән диалоглар, башка видеолар, ә аларда шул вакытта хөкем сөргән хәлләр.

Бу хакта Азатлык Радиосы язган иде. Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Хокук яклаучылар "Хизб ут-Тәхрир" эше нигезендә 18 елга ирегеннән мәхрүм ителгән бавыр яман шеше, С һепатиты һәм башка чирләр белән Җәзаларны үтәтү федераль хезмәте хастаханәсендә (ФСИН) ятучы кырымтатар Ленур Халиловның хәле авыр булуын әйтә

APUS хокук яклау проекты хәбәр итүенчә, аны азат итүдән баш тарталар. Хокук яклаучылар мәгълүматынча, Халилов инде кеше ярдәменнән башка йөри алмый, ә сызланулары бик көчле. 15 сентябрьдә адвокаты Хәлиловны ФСИН хастаханәсеннән режим чикләүләре булган махсуслашкан медицина оешмасына күчерүне сорап гариза тапшырган. Проект мәгълүматынча, ул очракта Халилов якыннары белән була алыр иде.

Хәлиловның авыр хәле турында хокук яклаучылар июль аенда ук хәбәр иткән иде.Кырымтатар хокук яклаучысы Лутфие Зудиева ирне инвалид арбасында гына йөрүен, ә йөргәндә башка кешеләр ярдәме мохтаҗ булуын язган иде. Ул вакытка кадәр инде Халилов ике айдан артык хастаханәдә яткан булган.

▪️Узган ел августта Ленур Халиловны сәламәтлеге сәбәпле колониядән азат иткәннәр иде. Әмма соңрак прокурор бу карарга шикаять бирде, һәм мәхкәмә аны яңадан колониягә кайтару турында карар чыгарды.

▪️Русия төрмәсендә 2025 елны 60 яшьлек кырымтатар Рустем Вирати үлде. Ул Ульян өлкәсенең Мәләкәс төрмәсендә утырган.

▪️2023 елны 13 елга хөкем ителгән өлкән яшьтәге икенче төркем инвалиды Җемил Гафаров тиешле табиб ярдәме күрсәтелмәү сәбәпле шулай ук төрмәдә үлде.

Тулырак👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi