Хисап пулаты Русиянең нефть-газ керемнәре быел 18 процентка кимиячәк дип фаразлый

2026 елда федераль бюджетның нефть-газ керемнәре 7,3 триллион сум тәшкил итәргә мөмкин. Бу планлаштырылган күрсәткечтән 1,6 триллион сумга, ягъни 17,9 процентка азрак. Бу хакта Хисап пулатының сентябрь хисабында әйтелә.

Докладта шулай ук файдалы казылмалар чыгару өчен салымы (НДПИ) 6,5 триллион сум тәшкил итәчәк дип фаразлана. Бу планнан 15 процентка азрак. Шул ук вакытта углеводород чималыннан өстәмә керемгә салым (НДД) 1,079 триллион сумга җитәргә мөмкин — бу планнан 48 процентка азрак.

Хисап пулаты «Известия»гә хәбәр иткәнчә, керемнәрнең кимүе бюджетта планлаштырылганнан долларның сумга карата курсы түбәнрәк булу белән бәйле. Шул ук вакытта нефть бәясе исәп-хисапларда каралган күрсәткеч белән чагыштырганда арткан.

Украинага сугыш башлаганнан соң Көнбатыш илләр Русия нефтенә карата чикләүләр кертте. Шулай ук Украина Русиянең нефть эшкәртү ширкәтләренә даими һөҗүм итеп тора.

Украинага каршы баскын сугышта катнашкан генерал Александр Лапин Татарстанның вице-премьеры булды

Татарстан хөкүмәтендә Украинадагы сугышта катнашучыларга ярдәм итү мәсьәләләре белән шөгыльләнәчәк аерым бүлекчә булдырылды.

Аны Русия гаскәрләренең генерал-полковнигы Александр Лапин җитәкләячәк. Лапин — Украинада читтән торып гомерлек төрмә җәзасына хөкем ителгән гаскәри.

Бу вазифа турында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов республиканың Дәүләт шурасына еллык юлламасында игълан итте.

Яңарак кына узган Русия Думасы сайлауларында Лапин Татарстанда "Бердәм Русия" партиясенең исемлегендә булды, ул сайланырга тиешле намзәтләрнең беренче өчлегендә иде. Әмма Лапин депутат мандатыннан баш тарткан. Аның урынына Мәскәүгә Мамадыш районының элеккеге башлыгы Анатолий Иванов барачак.

Элегрәк кайбер медиа Лапин Думаның Саклану комитеты рәисе вазифасына билгеләнә алырга мөмкин дип язды. Әмма "Бизнес Online" язуынча, аның намзәте Мәскәүдә килештерелмәгән.

Лапин — запастагы генерал-полковник. Төрле елларда ул Русиянең Сүриядәге гаскәрләренең төркеме штабын, "Үзәк", "Төньяк" гаскәр төркемнәрен җитәкләде. Ул Украинага каршы баскыр сугышта катнашты. 2022 елның көзендә аның Чечня башлыгы Рамзан Кадыров белән Лапин арасында низаг чыкты. Кадыров Лапинны Украина гаскәрләре Русия баскыннарыннан азат итә алган Красный Лиман шәһәрен яклый алмауда гаепләде. 2025 елның сентябрендә Лапин Русия гаскәрләреннән китте.

2026 елның июнендә Украина мәхкәмәсе Александр Лапинны читтән торып гомерлек төрмә җәзасына хөкем итте. Ул Украинаның территориаль бөтенлеген һәм кагылгысызлыгын бозуда, Украинага каршы агрессив сугыш әзерләүдә һәм алып баруда гаепле дип табылды.

Хәбәрне тулырак 👉 монда укыгыз.

Фәрит Абдулганиев Татарстан Дәүләт Шурасы рәисе итеп сайланды

Татарстан парламентының бүгенге утырышында ул күпчелек тавыш белән сайланды. Бер депутат каршы булды.

Узган сайлауларда ул Биектау бер мандантлы бүлгегә өстәмә сайлауларга үз-үзен тәкъдим итеп, җиңү яулады.

"Бердәм Русия" фракциясе аны Дәүләт шурасы рәислегенә намзәт итеп чыгарды.

Абдулганиевка 50 яшь. Төрле елларда ул Татарстанның дәүләт оешмаларында эшләде, Универсиада авылын җитәкләде, экология һәм икътисад министры булды.

Депутатлар каршындагы чыгышында татарча да сөйләде, Һади Максудиның хакимлек - ул байлык чыганагы түгел, халык алдындагы җаваплылык турындагы сүзләрен китерде. Әнисе татар теле һәм әдәбияты укытучысы булуын искә алды.

"Үз халкыңны телен, мәдәниятен, гореф-гадәтләрен саклау, үстерү мөһим", дип санавын белдерде.

Моңарчы Татарстан парламентын 30 еллап җитәкләгән Фәрит Мөхәммәтшин быел мартта әлеге вазифадан китте һәм Дәүләт шурасында шәрәфле рәисе булып калды.

Тулырак 👉 монда укыгыз.

❗️Европа берлеге Рөстәм Миңнехановка каршы санкцияләр кертте

Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Европа берлеге санкцияләренә эләкте. Мондый карар Украинадагы конфликт мәйданыннан балаларны эвакуацияләү өчен кабул ителгән.

Татарстан президенты матбугат хезмәте әлеге карарны провокация һәм балаларны сәяси максатларда циник рәвештә куллану дип бәяләде.

Татарстан рәисе санкцияләргә беренче тапкыр гына эләкми. 2023 елда АКШ Финанс министрлыгы Миңнехановны «Туполев» ширкәтегең мөдирләр шурасы рәисе булуы өчен санкцияләр исемлегенә кертте.

Европа берлеге санкцияләре визалар бирүдән баш тартуны һәм берлек илләренең чикләрен узуны тулысынча тыюны күздә тота. Санкциягә эләккән кешенең Европа берлегендә барлык активлары туңдырыла. Моннан тыш, чикләүләр кертелгән кеше өченче илләргә барганда Европа берлеге илләренең һава аланнарын һәм җирләрен транзит яки күчеп утыру өчен дә куллана алмый.

Германиядә татарча фатирник

25 сентябрьдә Майндагы Франкфурт шәһәрендә татарча фатирник узды.

Анда Евроапаның дистәгә якын иленнән татарлар җыелды. Чараның беренче өлешендә Германиядә яшәүче җырчы-музыкантлар Әдилә Абадели, Илнар Байназаров, Динар Гарипов (баян) чыгыш ясады. Алар татар халык җырларын, легендар җырчылары Вафирә Гыйззәтуллина, Зуля Камалова репертуарындагы җырларны башкарды. Һәр җырның мәгънәсе турында сөйләделәр.

Икенче өлештә килгән кунаклар үзләре чыгыш ясады.

Европада бүген бигрәк тә соңгы буын татар эмиграциясе актив. 2026 елда гына да Германиядә берничә зур татар чарасы узды.

Германиядә 2020 елларга кадәр 3 меңләп татар яши диелә иде. Русия Украинага каршы сугыш башлаганнан соң, Европа күчеп китүче татарлар саны да артты

12 елга колониягә хөкем ителгән Башкортстанның элекке транспорт министры Украинадагы сугышка киткән

Башкортстанның элекке транспорт министры Тимур Мөхәммәтҗанов Украинадагы сугышка киткән. Бу хакта 28 сентябрьдә республика башлыгы Радий Хәбиров хәбәр итте. Мөхәммәтҗановны июльдә ришвәт алу эше нигезендә кырыс тәртипле колониядә 12 елга ирегеннән мәхрүм итүгә хөкем иткәннәр иде.

Хәбиров элекке түрә турында «Башкиравтодор» тирәсендәге хәлгә аңлатма биргәндә искә алды. Узган атна ахырында интернетта «Башкиравтодор»дан 251 миллион сум акча чыгарылган, соңрак бу акча Хәбировның Австриядә яшәүче туганнарына — кызы Светлана Градвольга (Gradwohl) һәм элекке хатыны Лариса Градвольга күчерелгән дигән материаллар таралды.

Хәбиров бу мәгълүматны «ялган» дип атады һәм аны «республика башлыгы буларак абруен төшерү» өчен тараталар дип белдерде.

— Бездә Тимур Рафисович [Мөхәммәтҗанов] белән шундый хәл булды. Хәтерлисезме, ул безнең Ространсны җитәкләде. Мин монда кычкырдым, тавыш күтәрдем, ә ул, баксаң, анда [рөхсәт]биреп утырган. Егетне утырттылар. Хәзер кулына корал тотып СВОда. Аллаһ бирсен, анда үлмәсен инде, әлбәттә, — дип китерә Хәбиров сүзләрен UTV.

Тикшерү мәгълүматынча, 2025 елда Мөхәммәтҗанов ике ышанычлы кешесе белән бергә «Техстрой» ширкәте җитәкчелегеннән акча таләп иткән. Бу акча йөк машиналарына юлларда рөхсәт ителгән авырлык һәм габарит нормаларыннан арттырып йөрүгә күз йому өчен бирелергә тиеш булган.

Эш материалларына караганда, ширкәт вәкиле арадашчыларга 450 мең сумны ике өлешкә бүлеп тапшырган. Гаепләнүчеләрне акча алган вакытта 2025 елның июнендә тоткарлаганнар.

2026 елның февралендә прокуратура ришвәт алуда арадашчылык итүдә гаепләнүче ике Уфа кешесенә карата гаепләүне раслаган. Тикшерү мәгълүматынча, алар Мөхәммәтҗанов белән килешеп, йөк ташу өлкәсендә эшләүче эшмәкәрләрдән ришвәт алу схемасын эшләгән.

8 июльдәге мәхкәмә утырышында Мөхәммәтҗанов Украинадагы сугышка китәргә теләвен белдергән.

Путин Евразия икътисади берлеге илләренә 1 миллион сумнан артык кулакча алып чыгуны тыйды

Русия президенты Владимир Путин физик затларга илдән 1 миллион сумнан артык акчаны Евразия икътисади берлеге Е(АЭС) кергән илләргә — Әрмәнстан, Беларус, Казакъстан һәм Кыргызстанга, шулай ук Үзбәкстан, Таҗикстан һәм Азәрбайҗанга — кулакча алып чыгуны тыйды. Бу хакта Путинның 29 сентябрьдә имзаланган һәм басылып чыккан фәрманына сылтама белән ТАСС хәбәр итә.

Юридик затларга һәм шәхси эшмәкәрләргә бу илләргә сумнарны гомумән алып чыгу рөхсәт ителми.

Моңа кадәр 100 мең долларга тиң сумма, якынча 8,5 миллион сумга кадәр алып чыгарга ярый иде.

1 миллион сумнан артык акчаны бу илләргә халыкара һава аланнары аша гына, банк хисабыннан акча алынуын раслаучы банк өземтәсе яки башка документлар булганда алып чыгарга мөмкин.

2022 елның мартыннан Русиядән бер кешегә 10 мең долларга тиң суммадан артык чит ил валютасын алып чыгу тыелды.

Путин фәрманында күрсәтелмәгән илләргә 1 миллион сумнан артык булса да, декларация тутырган очракта, кулакча сумнар алып чыгарга мөмкин.

"Мин – хәерче". Татарстан ире сугыш йогынтысы турында сөйли

Русиянең Украинага каршы баскын сугышы бишенче ел дәвам итә. Башта бу хәлләр еракта, сугыш кырында кебек тоела иде, әмма сугыш һәр кешенең капкасына какты.

Азатлык сугыш кешеләрнең тормышын ничек үзгәртте дигән сорау белән төрле җирдә яшәүче татар-башкорт, төрле һөнәр ияләре, төрле яшьтәге кешеләр белән сөйләште һәм аларның фикерләре белән уртаклашырга булды.

Бүген без Татарстанда яшәүче ирнең фикерләре, хис-тойгылары белән танышырга тәкъдим итәбез.

Дамир (исемен үзгәрттек), аңа 49 яшь, Казанда яши. Кечкенә бизнесы бар, ул да үлеп бара, ди ул. Өч бала әтисе.

"Кешеләр эшкә йөри, кайта, ара-тирә концертлар да уза, кибетләр эшли дигәндәй, авылда бәрәңгеләр алынды. Шәхсән үземдә бернинди чын начар әйбер юк кебек. Әмма төпкә карап уйласаң, урыслар әйтмешли "уныние", күңел төшенкелеге, күңел бернигә дә үсми, өстән нидер баса, кыса. Бернинди плансыз, бернинди хыялсыз, бернинди теләксез өстерәлеп йөрим", ди ул.

Ир бәяләр артуына зарлана. Гади генә нәрсәләргә дә акча җитми ди:

"Мәсәлән, бу җәй нәрсәгә акча жәлләдем соң дип искә төшерәм: каен себеркесе бәйләргә шпагат җеп, аны алмадым. Кер элә торган җеп, искесе эленеп калды. Бензин пычкысы өчен чылбыр, косилка өчен диск, өй буярга пумала - берсен дә алмадым, чөнки кыйммәт. Сатып алган әйберләр бары тик азык-төлек. Иң гадиен, иң арзанын алам. Аннары үзең үстергән "подножный корм" белән өстисең, җәен шул чирәм чәйнәп йөрибез бит инде".

Ул шушы хәлләргә халыкның күнегүе турында да сөйли:

"Иң кызыгы - ничек без бөтен начарга бик тиз күнектек соң? Шаккаттам шуңа. Кеше начарга тиз күнегә, сыгылмалы икән дип аптырыйм. Бик күп кеше дәшми, бөтенләй ул темага авызын ачмый. Шартлы рәвештә аларны чын хәлләрне чамалаучылар, дип санарга кирәктер. Әмма чынында белмим, күпме тырышсам да, чамалап бетерә алмыйм кешеләрнең башында ни икәнен. Якынча булса да төшенә алмыйм. Менә шундый хәлләр, тоташ караңгылык"...

Дамирның сөйләгәннәрен безнең 👉 сайтта укыгыз.

Археологлар Актаныш районында урта гасырга караган авыл барлыгын ачыклаган

Археологик истәлек Агыйдел елгасының сул ярында, Буаз-Күл авылы янында урнашкан. Аны «Баскүл III» дип атаганнар. Бу хакта Татарстанның мәдәни мирас объектларын саклау комитеты хәбәр итә.

Авыл урынының мәйданы 0,7 һектар. Җирнең күп еллар буе сөрелүенә карамастан, белгечләр мәдәни катламның сакланып калган өлешен ачыклый алган.

Казу эшләре вакытында чүлмәкләре кисәкләре, төсле һәм кара тимердән эшләнгән әйберләр, сугыш балталары һәм ук очлары тапканнар. Табылдыклар арасында алтын йөгертелгән көмеш чигә бизәге, бронз каеш каптырмалары һәм Урал итәгендәге Роданово мәдәниятенә караган осталар ясаган йөзекләр дә бар.

Табылдыкларга нигезләнеп, белгечләр XI–XII гасырларда бу урында хуҗалык һәм һөнәрчелек белән шөгыльләнгәннәр, ә авыл халкы сәүдә иткән дигән нәтиҗәгә килгән.

«Баскүл III» атамасы археологик истәлекнең урнашу урыны белән бәйле. Бу тирәдә моңа кадәр «Баскүл I» һәм «Баскүл II» дип аталган ике объект та табылган булган.

Кремль Русиядә сәяси тоткыннар юк дип белдерде

Кремль вәкиле Дмитрий Песков Русия сәяси тоткыннарын санкцияләрне йомшарту өчен азат итү мәсьләсенә кагылышлы сорауга шулай дип җавап бирде.  Аның сүзләренчә, Русия бу темага АКШ белән фикер алышмаган.

«Мондый формулировкада бу мәсьәлә, гомумән, тикшерелә дә алмый, чөнки без нинди дә булса сәяси тоткыннар булуын катгый рәвештә кире кагабыз һәм мондый сорау куелышын бөтенләй урынсыз дип саныйбыз», — дип белдерде ул («Коммерсантъ» китергән цитата).

Шул ук вакытта Песков ике илнең махсус хезмәтләре тоткыннар алышу мәсьәләсе буенча элемтәләрне дәвам итүен әйтте.

Бүгенге көндә “Мемориал” үзәгенең сәяси тоткыннар исемлегендә Татарстаннан һәм Башкортстаннан гына йөзләп кеше бар.

Алар арасында татар активисты Фазыл Вәлиәхмәтов, башкрт активисты Фаил Алсынов, “Баймак” эше нигезендә эзәрлекләнүчеләр бар.

Пермьдәге колониядән «Баймак эше» нигезендә хөкем ителгән Идел Кәримов иреккә чыккан.

Ул җәзасын тулысынча үтәгән.

«Если б не было войны» активистлар проекты исәпләвенә караганда, Кәримовның төрмәдә тотылган вакытын да исәпкә алып, җәза срогы якынча 26 сентябрьдә тәмамланырга тиеш булган. «Поддержка политзеков. Мемориал» хокук яклау проекты сайтындагы аның эше турындагы белешмәдә азат ителү датасы 25 сентябрь дип күрсәтелгән.

2025 елның 21 октябрендә Тольяттидагы Автозавод районы мәхкәмәсе Идел Кәримовны «киңкүләм тәртипсезлекләрдә катнашу» һәм «хакимият вәкиленә карата гомер һәм сәламәтлек өчен куркыныч булмаган көч куллану» маддәләре нигезендә гаепле дип тапты һәм аны өч ел да сигез айга ирегеннән мәхрүм итүгә хөкем итте.

Кәримов 1988 елның 19 сентябрендә Башкортстанның Зианчура районы Байдәүләт авылында туган. Тоткарланганчы ул шул ук районның Новопавловка авылында яшәгән. Ир өйләнгән, аның балигъ булмаган баласы бар.

🔸 «Idel.Реалии» исәпләвенчә, мәхкәмәләр «Баймак эше» нигезендә хөкем ителгән кимендә 29 кешене колонияләрдән азат иткән. Моннан тыш, Идел Кәримовны да кертеп, биш хөкем ителүче мәхкәмә билгеләгән җәза мөддәтен тулысынча үтәп иреккә чыккан. Ике хөкем ителүчегә — Айрат Әхмәтов һәм Мөнир Исәнгилдинга — мәхкәмәләр җәзаны җиңеләйтүдән баш тарткан.

Русия Маҗарстан дипломатларын Казаннан һәм Мәскәү белән Петербурдан чыгара  

Русия Маҗарстанның Мәскәүдәге илчелеге, шулай ук Казан һәм Петербурдагы баш консуллык хезмәткәрләрен илдән чыгара. Бу Будапештның Русия дипломатларына Маҗарстаннан китү таләбенә җавап буларак эшләнә. Бу хакта Русия тышкы эшләр министрлыгында хәбәр иттеләр.

Министрлыкта бүген Русиядәге Маҗарстанның вакытлыча ышанычлы вәкиле Габор Герчичны министрлыкка чакыртуларын белдерделәр.

Дипломатлар илдән ике атна эчендә китәргә тиеш.

Сентябрьдә Маҗарстан хөкүмәте Будапешттагы Русия илчелегенең 10 хезмәткәрен илдән чыгару турында карар кабул итте. Хакимият аларның эшчәнлеген дипломат статусы белән туры килми дип саный.

Быел Маҗарстанда хакимият алышынды — Виктор Орбан урынына хөкүмәтне Петер Мадьяр җитәкли башлады. Аның Украинага карата позициясе дә башка. Ул Украинадагы маҗар азчылыгының хокуклары яхшыртылган очракта илнең Европа Берлегенә керүен хупларга вәгъдә итте.

Маҗарстанның саклану министры Ромулус Русин-Сенди яңа хөкүмәтнең «Русия алдында ишекне ябып куярга» җыенуын, шулай итеп НАТО һәм Европа Берлеге беректәшлеренең Маҗарстанга кабат ышана башлавын теләвен белдерде.