"60 баладан башкорт теле дәресендә бише утыра"

Башкорт теле укытучысы Уфада туган телне балаларның бик азы гына сайлауны сөйләп видео чыгарды.

@azatliqradiosi

Пенза төрмәсендә тотылган сәяси тоткын Рөстәм Халиков вафат

«Хизб ут-Тәһрир» эше нигезендә хөкем ителгән 49 яшьлек Рөстәм Халиков Пенза өлкәсенең 4нче санлы колониясендә вафат булган. Бу хакта авыр чирле тоткыннарны азат итү өчен көрәшүче Free120 проекты хәбәр итә.

Хәликов 27 сентябрьдә үлгән дип фаразлана. Mediazona бу дата рәсми исемлекләрдә язылган булуын ачыклаган. Сәбәбе әлегә билгесез.

• 2021 елда Чиләбедән Рөстәм Халиков, Русия хакимиятләре террорчы оешма дип таныган «Хизб ут-Тәхрир» эшчәнлегендә катнашуда гаепләнеп, 12 елга ирегеннән мәхрүм ителде.

Әнисе Анфиса сүзләренә караганда, Халиков Исламдагы төрле хәрәкәтләр, шул исәптән «Хизб ут-Тәхрир» белән кызыксынган, ләкин аның әгъзасы булмаган. Ул шулай ук тентү барышында улының өенә яшерен рәвештә дини әдәбият ташланган булырга мөмкин дип белдергән.

▪️«Мемориал» проекты Халиковны сәяси тоткын дип таныды.

Актанышның беренче мәктәбе коллективы, укучылар һәм ата-аналар Русиянең Украинага каршы баскын сугышында катнашучы хәрбиләргә акча җыйган.

Акчалар традицион көзге ярминкәрләрдән кергән. Барлыгы 130 мең сум җыелган.

"Татар-информ" язуынча, акча җыюдан тыш, укучылар маскировка челтәрләрен үрергә ярдәм итә һәм балалар моның белән дәресләрдә, сыйныф сәгатьләрендә һәм буш вакытларында шөгыльләнә.

Элегрәк Татарстанның Минзәлә районыннан мобилизацияләнгән ирләр балалар бакчаларында, мәктәпләрдә эшләүче хатыннардан ихтияри-мәҗбүри акча җыюга каршы булуын әйткән иде. Ирләр бюджет өлкәсендә эшләүчеләрдән хәрби кием өчен акча җыю дөрес түгел, бу калган гаиләләрнең кесәсенә керү дип белдерде. “Без гаиләләребезне акчасыз калдырырга теләмибез”, диде гаскәргә алынган ирләр. Һәм акчаны хөкүмәт, авыл шуралары бирсен дип, үзләренчә бу вазгыятьтән чыгу юлын күрсәтте.

▪️Бүгенге көндә сугышта Актаныштан ким дигәндә 109 кеше һәлак булган. Бу Азатлык Радиосы ачыклый алган саннар гына, чынлыкта алар күбрәк булуы ихтимал.

@azatliqradiosi

Бүген 15 октябрь - Хәтер көне уңаеннан егермеләп кеше Казанның Кирмәнендә татар ханнары җирләнгән кабер янында җыелды.

Социаль челтәрләрдә таралган фотоларга күрә, килүчеләр башлыча татар милли хәрәкәте ветераннары.

Алар татар ханнарының каберен зират иткән, Коръән сүрәләре укыган, соңыннан аларның рухына дога кылган. Казанны яклап шәһит китүчеләр искә алынган.

Активистлар истәлек өчен фотога да төшкән. Кечкенә Татарстан байракчыгыннан башкасы булмаган, чыгышлар ясалмаган. Аннары активистлар бергәләп Кол Шәриф мәчетендә өйлә намазын укыган. Читтән полиция күзәткән, әмма бу эшләргә комачауламаган.

Тулырак👉 монда

@azatliqradiosi

15 октябрьдә Парижның Республика мәйданында Татар иҗтимагый үзәге (ТИҮ) рәисе Фәрит Зәкиев һәм оппозиция активисты Эдгар Хәтер көне уңаеннан пикетка чыкты.

Зәкиев әйтүенчә, ТИҮ инде 38нче тапкыр Хәтер көненә багышланган чара уздыра.

"1989 елдан 2021 елга кадәр чаралар Казанда үтте. Соңгы биш елда алар нигездә чит илләрдә уздырыла.

Татар дәүләтчелегенең тарихы 1500 елдан артык. 1552 елда без дәүләтебезне югалттык, әмма без аны торгызырбыз", ди ул.

Зәкиев белдерүенчә, 20нче гасырда дәүләтчелекне торгызу өчен зур адым ясалды.

"1920 елда Татар республикасын игълан иттеләр, әмма ул да юкка чыкты. 1992 елда бу өлкәдә зур адым эшләнде. 6 ноябрьдә Конституция кабул ителде, анда Татарстан бәйсез дәүләт дип язылды. Шулай итеп без 1992 елдан 2002 елдан бәйсез дәүләт булып яшәдек. Әмма аннары Мәскәү басымы астында Конституцияне үзгәрттеләр һәм бәйсез дәүләтне юк иттеләр. Анда Русия субъекты дигән сүзне язып куйдылар", ди ул.

Зәкиев сүзләренчә, татарның демократияле хокукый дәүләт төзү өчен бөтен мөмкинлекләре дә бар.

@azatliqradiosi

2026 елның тугыз аенда Башкортстан бюджетыннан Русия саклану министрлыгы белән килешү төзегән хәрбиләргә бер тапкыр түләнә торган акча өчен 8,12 миллиард сум бүленгән.

Бу хакта республиканың гаилә, хезмәт һәм халыкны социаль яклау министрының беренче урынбасары Юрий Мельниковка сылтама белән «Коммерсант» яза. Моннан тыш һәлак булган хәрбиләрнең гаилә әгъзаларына түләүләр өчен тагын 2,12 миллиард сум тотылган.

Шулай ук Башкортстанда төзелгән хәрби бүлекләрдәге сугышчыларга айлык түләүләр өчен 1,2 миллиард сум бүлеп бирелгән. Әлеге бүлекләрдә хезмәт итүчеләргә һәр 180 көн хезмәт өчен бер тапкыр бирелә торган 200 мең сум күләмендәге түләүләргә 678,8 миллион сум тотылган, «Барс» бүлекчәсе катнашучыларына түләүләр 43,4 миллион сум тәшкил иткән. Барлыгы тугыз айда хәрбиләргә түләүләр өчен 12,16 миллиард сум сарыф ителгән.  

▪️Башкортстан финанс министрлыгы мәгълүматларына караганда, узган ел дәвамында бюджет хәрбиләргә түләүләр өчен 32 миллиард сум бүлеп биргән.

▪️Башкортстанның 2026 елга бюджет дефициты 22,5 миллиард сум тәшкил итә.

▪️Русиянең Украинага каршы баскын сугышында иң күп үлүчеләр Башкортстаннан. Азатлык Радиосы алып барган исәпләүләргә караганда, ким дигәндә 10771 сугышчы һәлак булган. Бу әле без ачыклый алган саннар гына, чынлыкта үлүчеләр тагын да күбрәк булырга мөмкин. Хакимият аларның чын санын яшерә.

@azatliqradiosi

Петербурның Печән базары кварталында җомга намазыннан соң куәт оешмалары вәкилләре рейд уздырган

Алар повесткалар тапшырган
 
Йөзләгән куәт оешмасы вәкилләре һәм ОМОН машиналары Петербурның Печән базары тирәсен камап алган. Куәт оешмаларына якын Baza Телеграм каналы язуынча, тәртип сакчылары меңнәрчә мөселманнары сыйдыра алган намаз кылу урыннарында чит ил кешеләренең документларын тикшергән.

Шулай ук куәт оешмасы вәкилләре якындагы хостеллар һәм нигездә мөселманнар туклана торган кафеларга да килгән.

Куәт оешмасы вәкилләренә хәрби комиссариат хезмәткәрләре дә кушылган. Алар Русия ватандашлыгы алган чит ил кешеләренең хәрби исәпкә басу-басмавын тикшерә, повесткалар тапшыра.

Тикшерү барышында тоткарланучылар да бар.

78/Новости хәбәр итүенчә, куәт оешмасы вәкилләре намаз тәмамлануга ук килгән.

“Намаздан чыгармыйлар, ни буласын белмим. Берни аңлашылмый” дип сөйләгән “Фонтанка”га бер ир.
 
▪️Русиянең Украинага каршы сугыш башлавыннан соң мәчетләргә һәм гыйбадәт йортларына басым башланды. 2023 елның 20 октябрендә Мәскәү өлкәсенең Котельники шәһәре мөселман үзәгендә куәт оешмалары хезмәткәрләре рейд уздырды һәм мөселманнарны хәрби комиссариатка, ә аннары хәрби әзерлек үзәгенә алып китте. Шуннан соң мигрантлардан Русия саклану министрлыгы белән килешү имзалауны таләп итә башлаганнар иде.
 
Видео Activatica

Уфада шулай ук эшче мигрантларны тикшерү рейды узган

60 кешене Русиядән чыгарып җибәрәчәкләр

Башкортстан эчке эшләр министрлыгы белдерүенчә, полиция төзелеш мәйданнарын, кибетләр, йортлар һәм машиналарны тикшергән. Рейд нәтиҗәсендә 170тән артык административ беркетмә төзелгән, 12 җинаять ачыкланган.

“Канунсыз мигрантларны эшкә җәлеп итү өчен эшкуарларга карата барлыгы 22 административ эш ачылды. Хәзер аларга зур штрафлар (800 мең сумга кадәр) яки эшчәнлекләрен өч айга кадәр туктатып тору яный”, дип китерә министрлык белдерүен Телеканал UTV Telegram каналы.

@azatliqradiosi

Милли телләрне кысрыклаган Путин тел сәясәте турында хисаплар таләп итә

Русия президенты Владимир Путин хөкүмәткә ел саен илнең тел сәясәтен гамәлгә ашыру турында дәүләт хисабын тапшырырга йөкләүче фәрман имзалады. Анда урыс теле һәм Русия халыклары телләренең хәле, ватандашларның тел хокуклары үтәлеше һәм түрәләр эшенең нәтиҗәлелеге турында мәгълүмат булырга тиеш.

15 октябрьдәге 752нче фәрманга күрә, хисап президентка һәм Федераль җыелышның ике пулатына хисап елы тәмамланганнан соң киләсе елның 1 маеннан да соңга калмыйча тапшырылачак.

Хөкүмәт анда дәүләт тел сәясәтенең торышы турында анализ һәм статистик мәгълүматларын, урыс теле һәм Русия халыклары телләрен күзәтү нәтиҗәләрен, шулай ук федераль, төбәк һәм җирле хакимият эшенә бәяне кертергә тиеш. Аерым алганда, ватандашларның республикаларның дәүләт телләрен һәм Русия халыкларының башка телләрен куллану хокукы ничек тәэмин ителүе турында да хисап каралган.

Моңа кадәр дә хакимият президентка тел сәясәте планы үтәлеше турында ел саен хисап бирергә тиеш иде. Яңа фәрман исә хисапның эчтәлеген җентекләп билгели һәм аны парламентка да тапшыруны күздә тота.

Фәрман милли телләрдә белем алучы мәктәп балалары саны кимегән чорда кабул ителде. "Если быть точным" проекты тикшеренүе мәгълүматларынча, 2024/25 уку елында Русия халыкларының туган телләрендә (урыс теленнән тыш) якынча 174 мең мәктәп баласы белем алган – бу барлык укучыларның бары 1%ы.

2016/17 уку елында андый балалар күпме булган - монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Татарстан рәисе Рөстәм Миңнеханов һиндларга татар кызларына өйләнергә тәкъдим итте

Казанда узган Русия-Һиндстан форумында Миңнехановтан кунакларга республикадан истәлек итеп өйләренә нәрсә алып кайтырга киңәш итүен сораганнар.

"Иң якты тәэсир - монда татар хатынына өйләнү. Үзегез белән алып китә аласыз, калдыра да аласыз" дигән Миңнеханов.

▪️Татарстанда түрәләр яшьләрне тизрәк өйләндерү һәм балалар табуга этәрүнең яңа юлларын эзли. Хакимиятләр бала табуны арттыру, яшьләрне өйләнештерү мәсьәләләре турында соңгы вакытта еш сөйләшә, төрле тәкъдимнәр дә ясый. Миңнеханов узган ел Русия президенты Владимир Путинга хатын-кызларны күбрәк бала табарга күндерәчәкбез дип сүз бирде.

▪️Хәзер Русиянең Украинага каршы баскын сугышыннан бик күп мәетләр кайтарыла. Азатлык Радиосы исәпләүләренә күрә, Татарстанда ким дигәндә 10 266 сугышчы һәлак булган.

❓Миңнеханов ни өчен һиндларга татар кызларына өйләнергә тәкъдим иткән дип саныйсыз? Катнаш никахлар, татар кызларының чит милләт кешеләренә кияүгә чыгып китүләренә ничек карыйсыз?

@azatliqradiosi

Яшь фермер Самат Нәбиуллин Лениногорскида һәм Карабаш бистәсендә мәктәпләрнең химия-биология бүлмәләренә җиде миллион сумлык җиһаз алып биргән, укытучыларга ай саен 30 мең сум өстәмә хезмәт хакы түләп тора.

Бу хакта үз Вконтакте битендә журналист Ильзирә Юзаева язган.

“Менә тук корсак түрәләр кемнән үрнәк алырга тиеш”, дигән ул.

Самат атлар үрчетүче Фәрит Нәбиуллинның улы. Бөгелмә районының Карабаш авылында яшәүче Нәбиуллин татар токымыннан булган атлар тәрбияли.

Ул аларны бөртекләп дигәндәй, бөтен Русия буйлап җыйган.

“Татарстанда чит ил чабышкыларын зур акчаларга сатып алып кайталар, ләкин алар белән берсен дә шаккатырып булмый, акча гына исраф. Республика хакимияте үзебезнең нәсел атларын үрчетү турында – ләм-мим”, дигән иде ул.

@azatliqradiosi

Башкортстаннан армиядәге срочникны хезмәттәшләре кыйнаган һәм аны Русиянең Украинага каршы баскын сугышына җибәрү өчен контракт төзергә мәҗбүр итәргә тырышканнар

Егетнең туганнары бу хакта Башкортстан парламенты депутаты Әлфит Нигамәтҗановка сөйләгән.

Mkset басмасы язуынча, хәлләр быел июль аенда башланган. Башкортстан хокукый һәм психологик ярдәм үзәгенә армиягә чакырылган егетнең туганнары мөрәҗәгать иткән. Алар депутатка улларының хезмәттәшләре аны мыскыллавын һәм көч куллануын сөйләгән. Моның сәбәбе егетне контракт төзергә мәҗбүр итәргә тырышулары булган.

Депутат әлеге хәл турында Русия Тикшерү комитеты башлыгы Александр Бастрыкинга мөрәҗәгать юллаган. Шулай ук егетнең җәрәхәтләр алганнан соң, хәрби бүлектә тиешенчә дәваланып бетмичә, дәвалану өчен ялга кайтарып җибәрергә теләгәннәре ачыкланган. Депутатка мөрәҗәгатьтән соң дәвалау дәвам иткән.
Тикшерү барышында мөрәҗәгатьтә китерелгән барлык дәлилләр дә расланган. Басма язуынча, хезмәттәшенә карата канунсыз гамәлләр кылган хәрби хезмәткәргә карата җинаять эше ачылган.

▪️Русия хәрби идарәсе срочниклар Украина сугышында катнашмый дип белдерсә дә, аларны контракт имзаларга мәҗбүр итүләре турында билгеле.

▪️Берничә көн элек кенә, 14 октябрьдә Башкортстанның Әбҗәлил районында Арслан Якуповны җирләделәр. Егеткә әле яңа гына 19 яшь тулган булган. "Вконтакте"ны кулланучылар язуынча, ул сугышка армиядән контракт төзеп киткән.

@azatliqradiosi

Башкорт язучысы Ядкәр Бәширов вафат

Аңа 84 яшь иде

Башкорт язучысы, тарихчы, социология фәннәре докторы, туган якны өйрәнүче, фәнни-популяр хезмәтләр авторы Ядкәр Бәширов 1942 елның 11 июнендә Куюргазы районының Аллабирде авылында туган.

Чиләбе политехник институтын тәмамлаган.

1976 елдан Татарстанның Чаллы шәһәрендә яши. Озак еллар Татарстанның эре ширкәтләрендә җитәкче вазифаларын башкара.

2021 елда Уфада "XXI гасыр язучысы" дип аталган төбәкара форумда да Ядкәр Бәширов хатыны, шагыйрә Фирдәвес Бәширова белән Татарстаннан килеп катнашты. Ул вакытта Ядкәр әфәндегә корылтайның "Ал да нур чәч халкыңа" медале тапшырылды.

"Башинформ" агентлыгы хәбәр итүенчә, мәрхүм белән хушлашу иртәгә 12.00 сәгатьтә Куюргазы районының Мораптал авылында булачак.

Фото: Башинформ

@azatliqradiosi