12 ел кырыс тәртипле колониягә хөкем ителгән баш мие яман шеше белән чирләүче кырымтатар Тофик Абдулгазиев сәламәтлеге начарлану сәбәпле колониядән азат ителгән

"Крым.Реалии"га Кырымтатар мәҗлесе рәисе Рефат Чубаров хәбәр итүенчә, Абдулгазиевны инде 26 октябрьдә үк азат иткәннәр, әмма ярамутрауга өенә кайтып җиткәнче бу хакта мәгълүматны җәмәгатьчелеккә чыгармаска карар кылганнар. Хәзер иде Абдулгазиев якыннары янында диелә. Аңа яшәү урыныннан китү тыелган.

Чубаров шулай ук Абдулгазиевның авыр чирләр, шул исәптән яман шеш авыруы белән чирли башлавы, әлеге авырулар белән төрмәдә тотылу мөмкин түгеллеген билгеләп үтте.

Аның мәгълүматынча, 2026 елның 26 февралендә үк медицина комиссиясе Абдулгазиевта җәзаны алга таба үти алмавын ачыклаган. Шул ук көнне тиешле документлар мәхкәмәгә җибәрелгән. Әмма сәяси тоткынны азат итү урынына кабат медицина тикшерүе узарга җибәргәннәр.

29 июльдә медицина комиссиясе элекке карарны тагын раслаган.
 
▪️2022 елның маенда Дондагы Ростовның Көньяк хәрби мәхкәмәсе Абдулгазиевны 12 елга кырыс тәртипле колониягә хөкем итте.

▪️Тоткарлануга кадәр Тофик Абдулгазиев «Кырым теләктәшлеге» иҗтимагый берләшмәсе активисты, тавыш операторы булган, «Кырым балачагы» проектында катнашкан.

▪️"Хизб ут-Тәхрир"нең икенче Акмәкчет эше фигурантын "Мемориал" хокук яклау үзәге сәяси тоткын дип таныган иде.

▪️21 октябрьдә Архангельскиның Исакогорски район мәхкәмәсе авыр чирдән интегүче, "Алушта" мөселман җәмгыятенең элекке җитәкчесе кырымтатар Ленур Халиловны колониядән азат итүдән баш тартты.

@azatliqradiosi

29 октябрь иртәсендә Стерлетамак шәһәренә дроннар һөҗүм итте. Шәһәр мэры сигез дронның бәреп төшерелүен белдерде. ASTRA басмасы һәм Украинаның күзәтү каналлары һөҗүмнең "Башкирская сода" ширкәтенә (БСК) булуын ачыклаган. БСК – Русиянең иң эре химия ширкәтләренең берсе.

Мэр Эмиль Шәймарданов сүзләренчә, аның калдыклары бер ширкәт җирләренә төшкән. Ширкәткә “кечкенә генә зыян килде”, ди мэр. Шәһәр башлыгы зыян күргән заводның исемен атамады.

ASTRA басмасы һәм Украинаның күзәтү каналлары һөҗүмнең "Башкирская сода" ширкәтенә (БСК) булуын ачыклаган. БСК – Русиянең иң эре химия ширкәтләренең берсе. Броня материалларында кулланылган матдәне бары тик монда гына җитештерәләр.

Украина мондый һөҗүмнәрне Русиядәге ширкәтләргә даими ясап тора. Ул моны Русиянең Украинадагы сивил максатларны туктаусыз бомбалавына җавап буларак эшли

«Новая газета» ябылуы турында игълан итте.

💬 "Новая газетаны“ үтерделәр. Ул үз эшчәнлеген туктата. 9 ноябрьдә без 30 ел яшәгән йортыбыздагы утны сүндерәчәкбез. Серверларны ябачакбыз һәм китәчәкбез», — дип белдерде басманың баш мөхәррире Сергей Соколов.

💬 «Ил һәм аның ватандашлары белән бергә уздырган 30 елдан артык гомеребез урамда, яшәү өчен акчасыз, өзлексез эзәрлекләү куркынычы астында тәмамланачак», — диде Соколов үз белдерүендә.

Кичә редакцияне 30 елга якын эшләгән бинадан куып чыгарулары билгеле булды.

2026 елның сентябрендә Русия Юстиция министрлыгы «Новая газета»ны «ят агентлар» реестрына кертте. Шул ук вакытта мигнистрлык басма белән бәйле 100дән артык хезмәткәр һәм башка кешеләрнең исемлеген чыгарды. Алар арасында баш мөхәррир Сергей Соколов та бар.

Аңа кдаәр баш мөхәррир булып эшләгән, 2021 елда Тынычлык өчен Нобель премиясе алган Дмитрий Муратов 2023 елда «ят агентлар» исемлегенә кертелгәннән соң вазифасыннан киткән иде.

Быел 15 октябрьдә «Новая газета» Соколов газет журналисты Олег Ролдугин эшенә бәйле җинаять эше кысаларында сорау алуга чакырылды. Журналистка каршы җинаять эше язын шәхси мәгълүматлар сакланган компьютерга канун керү маддәсе нигезендә ачылган иде. Соколов сорау алудан шаһит сыйфатында чыкты.

🔹️️️️️️Русия Украинага сугыш башлаганнан соң илдә цензура кертте. Бәйсез басмалар томаланды, күпләрнең редакцияләре илдән китәргә мәҗбүр булды.

Башкортстанның элекке вице-премьеры Алан Марзаев Украинадагы сугышка киткән

Алан Марзаев контракт төзегән һәм хәзер Украинадагы сугыш барган җирдә хезмәт итә. Бу хакта 29 октябрьдә аның «ВКонтакте» социаль челтәрендәге сәхифәсендә хәбәр ителде.

Мәгълүматны РБК Уфа басмасына элекке түрәнең эше белән таныш чыганак та раслаган.

«Хәзер Алан Марзаев сугыш барган җирдә, әмма хөкем карарын яңадан каратуга ирешергә тырышуын дәвам итә. Ул Русия Югары мәхкәмәсенә кассация шикаяте җибәрде. Марзаев үзен хөкем итүне канунсыз һәм нигезсез дип саный», — диелә аның сәхифәсендәге язмада.

Узган елның ноябрендә Уфаның Ленин районы мәхкәмәсе Алан Марзаевны аеруча зур күләмдә ришвәт алу һәм акча таләп итүдә гаепле дип таныды. Аны 13 елга кырыс тәртипле колониягә хөкем иттеләр һәм 561 миллион сум штраф салдылар.

Моннан тыш, Марзаевка 12 ел дәвамында дәүләт хезмәтендә вазифалар биләү тыелды.

Мәхкәмә элекке вице-премьерның җир кишәрлеген, ике торак йортын һәм ришвәт күләме булган 37 миллион сум акчасын конфискацияләде. Марзаев дәүләт бүләкләреннән һәм мактаулы исемнәреннән дә мәхрүм ителде.

Спортчы Алинә Заһитованы Украина күзләвенең "кара исемлегенә" керткәннәр

Украина Саклану министрлыгының Баш күзләвенә караган War & Sanctions порталындагы чикләүләр исемлегенә Русиянең тугыз спортчысы эләккән. Бу исемлектә татар спортчысы Алинә Заһитова да бар.

Украинаның Баш күзләве Заһитованың бу исемлеккә кертелүен Русия хакимиятен хуплавына бәйле дип аңлата. Шулай ук спортчының аннексияләгән Кырымга сәфәр кылуы, ярымутрауда спортны үстерүгә ярдәм итүен искә ала, шул сәбәпле спортчының исемлеккә кертелгәнен яза.

War & Sanctions проекты авторлары Русия спортчыларын ярышларда катнаштырудан читләштерергә, аларны спорт федерацияләреннән алып ташларга өнди.

Моңа кадәр Алинә Заһитованы "Миротворец" проекты исемлегенә дә керткәннәр иде.

🔻Алинә Заһитова 2002 елда Ижауда туган. Татар хоккейчысы, чыгышы белән Актаныш районыннан булган Илназ Заһитовның кызы. Балачагы Татарстанда, Лениногорксида узган. 2018 елда Көньяк Кореядагы Пхенчхан шәһәрендә узган Олимпия уеннарында чемпион исемен яулады. 2019 елда дөнья чемпионы исеменә лаек булды.

🔻Әмма спортчы карьерасын озак дәвам иттермәде, Алинә 2020 елда Русия Халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенә журналистика факультетына укырга керде. "Беренче" каналның "Бозда биюләр" проектын алып барды.

🔻2018 елда Русия президенты Владимир Путинның президент булып сайлавын хуплап чыкты, аңа теләктәшлек күрсәтү кампаниясендә катнашты. 2024 елда да бу кампаниядә катнашып, Владмир Путинның намзәтен яклады. Заһитова ачыктан-ачык: "Путин һәрвакыт спортка ярдәм итеп килде, шуңа күрә мин дә аны хуплыйм. Аның җитәкчелегендә спорт үсеш алды, мин аның эшчәнлегенә югары бәя бирәм", дип сөйләде.

Хәбәрне тулырак монда укыгыз.

Бүгенге Русия хакимиятенең сәяси корбаннары кем ул?

30 октябрь - сәяси золым тоткыннарын искә алу көне.

Русиядән читтә эшләргәр мәҗбүр булган "Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал" бу чарага туры китереп, махсус хисап чыгарды. Анда кулга алынган сәяси тоткыннар искә алына.

Оешма мәгълүматларына караганда, хәзерге вакытта сәяси сәбәпләр аркасында ирегеннән мәхрүм ителгән кешеләр саны 5800дән артып китә. Аларның 1834е инде рәсми рәвештә сәяси тоткын дип танылган.

Бу исемлектә төрле милләт вәкилләре, төрле яшьтәге кешеләр бар. Алар арасында татарлар, башкортлар, кырымтатарлар да аз түгел.

Барлыгы якынча 350 хатын-кыз иректән мәхрүм ителгән. Боларның барысы да Русиянең репрессив дәүләт машинасы корбаннары.

Хисапка караганда, 2022-2026 еллар арасында кимендә 69 сәяси тоткын тикшерү изоляторында, төрмәләрдә яки колонияләрдә һәлак булган. Аларның 63е ир-ат, алтысы хатын-кыз.

Татар-башкортлардан бүген кемнәр сәяси тоткын дип танылган? Бу хакта тулырак безнең мәкаләдә укыгыз.

⚡️️️️ Уфага дроннар һөҗүм иткән. Astra басмасы «Башнефть-Новойл» нефть эшкәртү ширкәтендә янгын чыгуы турында яза

31 октябрь иртәсендә дроннар Башкортстан башкаласына һөҗүм иткән. Дроннарның очып килүен һәм янгын чыкканын күрсәткән видеоларны Украинадагы мониторинг каналлары бастырды.

Иртән Уфа халкы социаль челтәрләрдә берничә шартлау тавышы ишетелүе турында хәбәр итте. Astra мәгълүматынча, «Башнефть-Новойл» нефть эшкәртү заводында янгын чыккан.
Басма аналитигының беренчел нәтиҗәләренчә, заводта Л-35 каталитик риформинг җайланмасы яна. Ул — эре нефть эшкәртү заводының технологик чылбырындагы төп өлешләрнең берсе.

Уфаның төньягындагы сәнәгать мәйданында бер-берсенә бик якын урнашкан өч завод бар: «Башнефть-Новойл», «Башнефть-Уфанефтехим» һәм «Башнефть-УНПЗ».

Башкортстан һәм Уфа хакимиятләре һөҗүм турында әлегә аңлатма бирмәде. Русия саклану министрлыгы республика өстендә пилотсыз очкычлар юк ителүен хәбәр итте, әмма ничә дрон бәреп төшерелүен ачыкламады.

Татарстан дикторы, туган якны өйрәнүче Абдулла Дубин вафат

Казан телевидениесенең беренче дикторларының берсе, 1960–1980 елларда эшләгән Абдулла Дубин 86нчы яшендә вафат булуы билгеле булды. Ул 25 октябрьдә үлгән. Бу мәгълүматны «БИЗНЕС Online» басмасына раслаганнар.

Дубин 1941 елның 26 мартында Әстерханда туган. Гаиләдә ул 14нче бала булган. Мәктәп елларында драма түгәрәгенә йөргән, аннары Әстерхан драма театрының ярдәмче составына эләккән. Анда булачак режиссер һәм актер Владимир Меньшов белән бергә күмәк күренешләрдә уйнаган. Соңрак Дубин Казан театр училищесына укырга кергән, аннары ГИТИСның театр белеме факультетын тәмамлаган.

Дубин «Вечерняя Казань» тапшыруын алып баручыларның берсе иде. Ул 1964 елдан башлап 15 елга якын эфирга чыкты. Дубин диктор Иркә Сакаева белән парлап эшләде. Ул аны үз остазы һәм Татарстан телевидениесенең иң танылган йөзләреннән берсе дип атый иде. Алар бергә яңалыклардан алып музыкаль һәм авыл хуҗалыгына багышланган тапшыруларга кадәр төрле тапшырулар алып барды.

1984 елда Дубин телевидениедән китте, әмма Казанда калды. Ул круиз теплоходларында эшләде, лекцияләр укыды, экскурсияләр үткәрде. Шул ук вакытта иске открыткалар җыя иде. Вакыт узу белән аның коллекциясендә биш меңнән артык открытка тупланган. Шулар нигезендә Казан, Әстерхан һәм Идел буендагы башка шәһәрләр турында тарихи альбомнар һәм буклетлар чыгарды.

1990 елда Дубин Мәккә һәм Мәдинәгә хаҗ кылды.

2018 елда Дубин Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясенә дә дәгъва иткән иде. Аның исеме республика язучылары, рәссамнары һәм иҗат коллективлары белән беррәттән, премиягә тәкъдим ителгән намзәтләр исемлегенә кертелде.

#югалту

Думага үтә алмаган Илдар Гыйлметдиновка Казанда вазифа тапканнар

Русия Думасында биш чакырылыш эшләгән Илдар Гыйлметдинов Казанга кайта. Думада «Татарстан фракциясе»нең элекке җитәкчесе Татарстан Мәгарифне үстерү институтын җитәкләячәк. Бу институт республика укытучыларын яңадан әзерләү белән шөгыльләнә. «БИЗНЕС Online» басмасына башкарма хакимият органнарына якын чыганаклар хәбәр итүенчә, Гыйлметдинов ректор вазифасында Людмила Ногъманованы алыштырачак. Бу ноябрь башында булырга тиеш.

Ногъмановага 72 яшь. Ул 2024 ел башында вафат булган Татарстан эчке эшләр министрының элекке урынбасары Рафил Ногъмановның тол хатыны. 2000 елларда ул ун ел дәвамында Татарстан мәгариф министры урынбасары булып эшләгән иде, Казан федераль университеты ректоры киңәшчесе булды. Аннары ТИСБИда эшләде, берничә ел ректор вазифасын башкарды. 2018 елда Татарстан Мәгарифне үстерү институтын җитәкләде.

Гыйлметдинов яшьрәк — аңа 64 яшь. Ул Думадп эшләвен дәвам итә алыр иде. Әмма басма чыганаклары әйтүенчә, узган чакырылышта депутат начар эшләгән. Милләтләр эшләре комитеты җитәкчеләренең берсе булуына карамастан, республика өчен мөһим булган берничә мәсьәләдә Татарстан мәнфәгатьләрен яклый алмаган.

Чыганаклар белдерүенчә, Гыйлметдиновның Думаның яңа чакырылышына кермәве — Татарстан президенты Рөстәм Миңнехановның шәхси карары.

Моннан тыш, Гыйлметдиновның тагын бер вазифасы саклана: 2007 елдан бирле уд Татарларның федераль милли-мәдәни мохтарияте (ФНКАТ) шурасы рәисе булып тора.

Татарстан телевидениесы дикторы Абдулла Дубин вафатына

Азатлык Радиосында аның 2011 елда бирелгән интервьюсы саклана.

Бүген аны искә алдык.

"Азат милләтләр" лигасының төрки халыклар вәкилләре Русияне Төрки дәүләтләр оешмасына алуга каршы чыкты

Русияне Төрки дәүләт оешмасына чакыру яки күзәүче статусы бирү тәкъдиме белән 30 октябрь көнне Әнкарада узган XIII саммитта Казакъстан президенты Касым-Җомарт Токаев чыкты. Ул башка сәбәпләр белән беррәттән, Русиядә төрки халыклар яшәвен дә искә алды.

Шул ук вакытта "Азат милләтләр" лигасының мөрәҗәгать авторлары: "Русиядә төрки халыкларның мөстәкыйль тавышка ия булу хокукын Мәскәүнең алар исеменнән сөйләү хокукы белән алыштырырга ярамый", ди.

Алар Русиянең төрки республикалары җитәкчеләренең сәяси мөстәкыйльлектән мәхрүм булуына игътибар итә. Моннан тыш, 2015 елның декабрендә Русия мәдәният министрлыгының Алтай, Башкортстан, Татарстан, Саха, Тыва һәм Хакасиягә ТЮРКСОЙ халыкара оешмасы белән элемтәләрне туктату таләбе куюын искә төшерә.

Шулай ук мөрәҗәгатьтә милли активистларның эзәрлекләнүе, Русиядә ана телләрендә белем алуның кыскартылуы, Татар иҗтимагый үзәге һәм "Башкорт" оешмаларының тыелуы, "Баймак эше" нигезендә кешеләрнең төрмәләргә утыртылуы турында да әйтелә.

Авторлар төрки халык вәкилләрен алдап һәм басым ясап Русиянең Украинага каршы баскын сугышына җәлеп ителүе турындагы хәбәрләргә дә сылтана.

Лиганың төрки халыклар вәкилләре Русия хакимиятенә алты таләп тә белдергән. Алар арасында төрки халыкларның халыкара мәдәни һәм сәяси элемтәләрен чикләүне туктату, милли активистларны, хокук яклаучыларны һәм иҗтимагый оешмаларны эзәрлекләүне туктату, төрки телләрдә тулы канлы белем алу мөмкинлеген торгызу, сугышта катнашуга мәҗбүр итүне һәм хәрби хезмәткә җәлеп иткәндә алдауны туктату, халыкларга үз республикаларының табигый байлыклары белән чын мәгънәсендә идарә итү хокукын бирү, милли үсеш, үзидарә һәм үз киләчәген мөстәкыйль билгеләү хокукларын гарантияләү бар.

Мөрәҗәгатьне башкорт һәм татарлардан Руслан Габбасов, Руслан Айсин, Аида Габдрахманова имзалаган. Шулай ук саха, чуаш, тыва һәм хакас хәрәкәтләре вәкилләре дә хуплаган.

🟢Төркия дәүләтләр оешмасында Төркия, Азәрбайҗан, Үзбәкстан, Кыргызстан, Казакъстан әгъза булып тора. Төрекмәнстан белән Маҗарстан күзәтүче сыйфатында шурага керә. Татарстан, Башкортстан һәм Русиядәге башка төрки республикалар әлеге оешма эшендә катнашмый.

@azatliqradiosi

Парижда ТИҮ рәисе Сәяси золым корбаннарын искә алу көнендә катнашкан

29 октябрьдә Парижның Пер Лашез каберлеге янында "Мемориал Франция" оешмасы уздырган "Исменәрне кайтару" чарасында ТИҮ рәисе, сәяси качак Фәрит Зәкиев та катнашкан.

Ул бабасы Гәрәев Зәки Гәрәй улы исемен укыган. Зәки Гәрәй Сарсаз Тәкермән авылы мулласы булган, Зәкиев сүзләренчә, аны 1937 елда атып үтергәннәр.

Фәрит Зәкиев Русиядә бүген сәяси эзәрлекләүләр күп, сәяси террор кире кайтарга мөмкин дип саный.

"ГУЛАГ кире кайтачак. Чөнки Сталинның канлы режимын торгызалар. Мәсәлән, Полярная Сова колониясе ГУЛАГ системасыннан калган лагерь. Анда сәяси тоткыннар Азат Мифтаховны һәм Бахром Хамроевны җәзалыйлар. Бернинди гаебе булмаган 71 Яшьлек Фазыл Вәлиәхмәтовне 6 елга утырттылар", диде ул Азатлык Радиосына.

🔹️Совет Берлегендә "советка каршы" пропаганда алып барган дигән гаепләү белән 4 миллион 700 мең кеше кулга алынган. 1 миллион кеше атып үтерелгән.

@azatliqradiosi

Бүген калфаклы сандугач — композитор, татарның беренче опера җырчысы Сара Садыйкованың тууына 120 ел тула

Сара Садыйкова 1906 елның 1 ноябрендә Казан шәһәрендә туа. Шул заманның данлыклы кызлар гимназиясе – Фатыйха Аитова мәктәбендә белем ала. Аны тәмамлагач ул Казан педагогика техникумында укый. Техникумда җыр дәресләре алып барган остазы – татар халкының беренче композиторы С.Габәши Сараны хорда җырларга чакыра. 1921 елда Сара Садыйкова "Бүз егет" драмасында беренче тапкыр сәхнәгә чыгып, җырлап уйнала торган Сәхибҗамал ролен башкара. 1922 елда Сара Садыйкова П.И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясендә (проф. М.Г. Цебушенко классы) укый. Мәскәү татар театрында төп рольләрдә уйный: Фәридә ("Кандыр буе"), Мәйсәрә ("Зәңгәр шәл"), Зәйнәп ("Оргнизатор"), Асия ("Аршин мал алан"), Галиябану ("Галиябану"). Шунда булачак ире – Газиз Айдарский белән танышып, 1924 елның сентябрендә гаилә коралар. Мәскәү консерваториясен уңышлы тәмамлап Казанга кайта, беренче татар опералары "Сания" һәм "Эшче"дә төп партияләрне башкара, монда аның җырчы (лирик колоратуралы сопрано) буларак гаҗәеп таланты ачыла.

Сара Садыйкова – Татарстанда беренче хатын-кыз композитор. Ул 1942 елда Ә.Ерикәй сүзләренә "Көтәм сине" тангосын язуы белән композитор буларак эшен башлап җибәрә. Үзенең иҗат гомерендә ул 550гә якын җыр, 30дан артык спектакльгә музыка, инструменталь әсәрләр яза, ике музыкаль комедия иҗат итә. Аның әсәрләре халык арасында киң популярлык казана һәм татар музыкасының алтын фондына керә.

Берничә ел элек Азатлык Сара Садыйкованың бердәнбер кызы — Әлфия Айдарская белән күрешеп Сара ханымның яшәгән фатирлары, һәйкәл хәлләре, китаплар, җыр тарихлары турында әңгәмә корган иде.

Тулырак 👉монда укыгыз

@azatliqradiosi