🔹Сонымен Қазақстанда бес жылдан кейін Ұлттық құрылтай жұмысын тоқтатады. Тоқаевтың өз бастамасымен құрылған Ұлттық құрылтайдың орнын Халық кеңесі деген жаңа орган басады.

Қаңтар оқиғасынан кейін билікті толық қолына алған Тоқаев Ұлттық құрылтайды билік пен қоғамның диалог алаңы деп құрған еді. Ұлттық құрылтай 2022 жылы Ұлытауда, 2023 жылы – Түркістанда, 2024 жылы – Атырауда, ал былтыр Бурабайда өткен.

🔸Вице-президент қандай қызмет атқарады?

Қазақстанда вице-президент қызметі пайда болады. Оны президент парламенттің келісімімен өзі тағайындайды. Вице-президенттің өкілеті мен міндеттерін де президент анықтайды.

Дегенмен оның негізгі қызметіне халықаралық форумдарда, келіссөздерде Қазақстан делегациясын бастап апару, елдегі және шетелдегі қоғамдық-саяси, ғылыми, мәдени-ағартаушылық ұйымдармен байланыс орнату кіреді.

Ұлттық құрылтайда айтылған маңызды мәлімдемелер. Қысқа-нұсқа

🔸Бір палаталы парламент «Құрылтай» деп аталады. Парламентте 145 депутат болады. Депутаттар партия тізімімен сайланбақ. Бір палаталы парламенттің мерзімі – бес жыл.

🔸Қазақстан халқы ассамлеясы мен Ұлттық құрылтай жойылып, оның орнына Халық кеңесі құрылады. Халық кеңесінің жиыны жылына бір рет өтеді.

🔸Елде вице-президент қызметі пайда болады. Вице-президентті президенттің өзі тағайындайды.

🔸Бұған қоса, мемлекеттік кеңесші қызметі жойылады.

🔸Президент мерзімінен бұрын қызметтен кетсе, екі айдың ішінде кезектен тыс президент сайлауы өтеді деген норманы Конституцияға енгізбек.

🔸Парламент реформасы және Конституцияға өзгеріс бойынша референдумның уақыты алдағы уақытта жарияланады.

t.me/azattyq

Досым Сәтпаев: Қолдан жасалған саяси конструкция әліз болады

Саясаттанушы Досым Сәтпаев желідегі парақшасында жаңадан құрылатын Халық кеңесі мен вице-президент қызметіне қатысты пікір білдірді:

Жаңадан құрылатын Халық кеңесі билік қабылдаған шешімдерді "қоғам атынан легитимизация жасау функциясын" атқарады.

Вице-президентке келсек, ол үш негізгі функцияны атқарады. Біріншіден, президент қайтыс болса, отставкаға кетсе не импичмент жарияланса, оның орнын басатын қосалқы лидер. Екіншіден, жүйедегі саяси балансты ұстап тұрушы. Үшіншіден, президенттің арнайы тапсырмаларын орындап, парламенттегі бақылаушы болады. Бұған қоса, вице-президент парламентке президенттің мүддесін ұсынады.

Бірақ, тәжірибе көрсеткендей, қолдан жасалған саяси конструкция Конституцияны өзгерту арқылы құрылса, халық арасынан сенім мандаты жоқ белігі бір адамдарға сүйенсе, ал сол жүйе күшті саяси институтқа арқа сүйей алмаса, онда бұл өте әлсіз конструкция болады.

t.me/azattyq

Гренландияға талас: Трамптың есебі және Еуропаның алаңы

АҚШ президенті Дональд Трамп Данияның автономиясы Гренландия аралын бақылауына алғысы келетінін бірнеше жылдан бері айтып жүр. Биыл қаңтардың басында АҚШ әскері Венесуэлаға шабуылдап, президент Николас Мадуроны тұтқындап алып кеткенде бұл мәселе қайтадан күн тәртібіне шықты.
https://www.youtube.com/watch?v=g4_k9_Ec_OI

"Түбегейлі саяси өзгеріс болмайды"

Саясаттанушы Толғанай Үмбетәлиева президент Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдағы ұсыныстары "саяси жүйеге үлкен өзгеріс әкелмейді" деп санайды.

- Қазақстанда түбегейлі жаңа Конституция қабылданды деп ойламаймын. Қазіргі қос палаталы парламент бір палаталы болатындықтан Конституцияға өзгеріс енгізу керек. Ал президент пен үкіметке ешқандай өзгеріс енгізілмейді. Сондықтан Конституция толық өзгереді деп айта алмаймын. Соншалықты үлкен саяси реформа болады деуге келмейді. Ұлттық құрылтайда Тоқаев айтқан ұсыныстарға қарағанда, Конституцияға тек техникалық өзгерістер енгізіледі. Президенттік жүйе әріқарай жұмыс істей береді. Парламент пен үкімет арасында үлкен өзгеріс жоқ, тек сенаттан бас тартты, - дейді ол Азаттыққа сұхбатында.

Сарапшылардың Құрылтайдағы ұсыныстар жайлы пікірін мына сілтемеден оқи аласыз.

АҚШ Кариб теңізінде Венесуэла мұнайы тиелген жетінші кемені ұстады

Сейсенбі, 20 қаңтар күні АҚШ әскери күштері Венесуэла жағалауына таяу маңда тағы бір кемені қолға түсірді. Венесуэла мұнайын тиеп алған Sagitta танкері – былтырғы желтоқсан айының басынан бері санкцияларды мойынсұнбай әрекет еткен танкерлерді бұғаттау операциясы аясында АҚШ жағалау күзеті ұстаған жетінші кеме болып отыр.

"Санкцияға ұшыраған кемелерге президент Трамп енгізген шектеуді бұзған кезекті танкердің ұсталуы Венесуэладан заңды әрі келісілген мұнайды ғана шығаруды қамтамасыз етуге деген табандылығымызды айқын көрсетеді", – делінген АҚШ-тың Оңтүстік әскери басшылығы таратқан мәлімдемеде.

Associated Press агенттігінің хабарлауынша, теңізде Либерия туын көтеріп алып жүзген Sagitta танкеріне иелік ететін компания Гонконгта тіркелген. Кеме 2022 жылы Ресей әскері Украинаға басып кіргеннен кейін енгізілген америкалық санкциялар тізіміне енгізілген. Танкердің қай жерде екенін дәл көрсететін транспондері осыдан екі ай бұрын кеме Балтық теңізінен шыққан кезде белгі бергеннен кейін өшірілген.
🔗Оқыңыз

Жапон экс-премьерін өлтірген адам өмір бойына түрмеге қамалды

Жапония соты бұрынғы премьер-министр Синдзо Абэні өлтірген деп айыпталған 45 жастағы Тэцуя Ямагамиге өмірлік түрме жазасын кесті. Ямагами 2022 жылы Нара қаласында өткен сайлауалды науқан кезінде Абэге қолдан жасалған қарудан оқ атқанын сотта мойындады. Ауыр жараланған Абэ ауруханада көз жұмған.

Адвокаттар Ямагами діни топ тарапынан қысым мен зорлық-зомбылық көрген, ал Синдзо Абэні өлтіруге "қайғы-қасіретке толы балалық шағы" себеп болған деп түсіндірген. Ямагамидің өзі Абэні "Бірігу шіркеуі" атты діни ұйымына қатысы бар деп есептегенін мәлімдеді. Айыпталушының анасы осы діни ұйымға қайырымдылық көмек ретінде 100 миллион иенге жуық (шамамен 633 мың доллар) ақша берген. Мұның аяғы отбасының қаржыдан айырылып, күйреуіне себеп болған.

Ямагамидің ісі "Бірігу шіркеуінің" ішіндегі жағдайларға қоғам назарын аудартты. Тергеу деректеріне сәйкес, ұйым мүшелерін садақа беруге мәжбүрлегені анықталған.

Билік діни ұйымның іс-әрекетінен 169 адам зардап шеккен, ал келтірілген материалдық шығын көлемі – шамамен 2,4 миллиард иен дейді. Сот "Бірігу шіркеуін" діни ұйым мәртебесінен айырып, оны тарату туралы шешім шығарды. Бұған қоса Жапонияда қайырымдылық көмек жинаған кезде манипуляция амал-тәсілдерін шектейтін заң қабылданды.
🔗 Оқыңыз

Қазақстанда қатты аяз кезінде Тәжікстанның 81 азаматы құтқарылды. Бұл туралы Қазақстан төтенше жағдай министрлігі хабарлады.

Не болды?

Ведомствоның мәліметінше, Көкшетау қаласындағы қатты аяз кезінде автобус тоқтатылған. Автобуста Тәжікстанның 81 азаматы (17-сі бала) болған.

"Төтенше жағдай министрлігінің қызметкерлері мен полиция жолаушыларды эвакуациялап, адаптация орталығына және қаладағы қонақ үйге орналастырды. Жолаушыларға көмек көрсетілді. Эвакуацияланған адамдар құтқарушыларға көмегі үшін алғыс айтты" деді министрлік хабарламасында.

Мигранттар қайда кетіп бара жатқан?

Тәжікстан азаматтары қайда кетіп бара жатқаны айтылмады. Әдетте Тәжікстан азаматтары автобуспен Қазақстан арқылы Ресейге барады. Ұшақ билетінің қымбаттығына байланысты мыңдаған тәжікстандықтар Ресейге автобуспен қатынауға мәжбүр.

❗Трамптың арнайы өкілі Стив Уиткофф 22 қаңтарда Ресей президенті Путинмен кездесетінін мәлімдеді.

Уиткофф CNBC арнасына берген сұхбатында кездесу Путиннің бастамасымен болатынын айтты. Бұл кездесу өтетінін Путиннің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков та растады.

🔸Балалардың желіге тіркелуіне тыйым салатын заң жобасы жасалды. Не белгілі?

Қазақстан мәдениет және ақпарат министрлігі 16 жасқа толмаған жасөспірімдердің әлеуметтік желіге тіркелуіне тыйым салатын заң жобасын жасады. Бұл туралы ведомство басшысы Аида Балаева мәлімдеді.

Оның сөзінше, заң жобасы сарапшылардың бағалауынан өткен және қоғамдық талқыға шығарылған. Оқу-ағарту министрлігі, Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі шектеу қою жолдарын, жасөспірімдердің жасын тексеру механизмін жасамақ. Бұған қоса, заң бұзған жағдайда қандай жаза қолданылатыны да талқыланады.

20 қаңтардағы Ұлттық құрылтайда мәжіліс депутаты Сергей Пономарев балалардың әлеуметтік желіге тіркелуіне тыйым салуды ұсынған еді.

2025 жылы желтоқсанда Австралияда 16 жасқа дейінгі балаларға оннан аса әлеуметтік желіге, соның ішінде Facebook, Instagram, TikTok, X, Snapchat және YouTube-қа кіруге тыйым салған. Австралия билігі шешімін "балаларға қарсы зорлық-зомбылықпен күресу және балалардың желіге тәуелділігін алдын алу" деп түсіндірген.

❗АҚШ президенті Дональд Трамп «Вашингтон Гренландияны алу үшін әскери күш қолданғысы келмейді» деді. Бірақ ол Гренландияны АҚШ-қа беру туралы келіссөзді «тез арада» бастағысы келеді. Бұл туралы Трамп Давостағы Дүниежүзілік экономика форумда айтты.