کانال بازنگری | ترکاشوند

نقد علامه؛ سوژه‌ای مناسب و ضروری
✍️محمّد منصورنژاد ۱۳۹۹/۰۹/۰۶
@baznegari
دوست گرانقدرم، جناب «ترکاشوند» ارجمند، این ایام به سراغ برخوردی انتقادی با «علامه طباطبایی» ( ره) رفت و بسیار طبیعی هم بود که برای بسیاری خوشایند نباشد. پیشتر خوب است بگویم از سال ۶۷ که یک دور کامل المیزان را خواندم تاکنون با آثار متعدد علامه محشور و مأنوسم و در دو دهۀ اخیر، هم در بارۀ علامه نوشته‌های مستقل دارم و هم در آثارم به آرای ایشان پرداختم. از آن میان از همه عجیب‌تر تاکنون برایم دو موضعِ او بود:
یکی در بحث مربوط به «زنان» که ایشان ذیل آیۀ ۳۴ نساء، قیمومیت مرد بر زن را از خانواده هم فراتر برده و به سایر محیط‌ها هم تعمیم می‌بخشد!! این موضع را در کتاب «مساله زن، اسلام و فمینیسم» (منتشر شده در سال ۸۰) به جد نقد نمودم
و دیگر بحث «اسلام و دمکراسی» است که این دو مفهوم را به صراحت و شفاف (که البته از جهت روشی خود امتیازی است) با هم غیر قابل جمع می‌بیند؛
ولی مستندات و یادداشت‌های جناب ترکاشوند، حکایت از آن دارد که علامه با اسلام رحمانی، صلح‌آمیز و مداراجو با غیر مسلمانان، نیز مشکل اساسی دارد.

به جهاتی کار جناب ترکاشوند مهم است و انتخاب سوژۀ بجایی است که باید ادامه یابد:
۱) اگر فقیهی با حقوق همۀ آدمیان مشکل داشته باشد، با توجه به فضای حاکم بر فقه، تا حدودی قابل درک است، اما کسی که علاوه بر فقه و اصول، استاد تفسیر، فلسفه و سلوک (جامعِ قرآن، برهان و عرفان) هم بود، منطقاً توقع آن بود که مدافع «اسلام رحمانی» باشد! اگر برآیند چنین علومی، اسلام خشن و جنگ‌مدار باشد، کار نواندیشان دینی و روشنفکران دینی، بسیار دشوار می‌گردد. مواضع علامه نشان می‌دهد که: «خانه از پای‌بست ویران است خواجه در بند نقش ایوان است».
ارجاعات جناب ترکاشوند نشان می‌دهد که اصلاح در فروع و روش‌های اجتهادیِ فقه و اصول، تنها گوشۀ کوچکی از کار نواندیشی دینی است، و حق با دیگرانی است که یا دایرۀ اصلاح اجتهادی را از فرعیات به اصول دین نیز تعمیم داده و یا حتی ...؛
۲) اضافه شود به جفایی که در این سامان بر صاحبان اندیشۀ «غیرحوزوی»، در دهه‌های اخیر رفته است. تمام رسانه‌های رسمی، در حالی‌که پیوسته دانشگاهیان را نقد و بلکه تخریب می‌کنند، حتی یک متفکر برجستۀ روحانیت از حامیان نظام را مورد نقّادی و کالبد شکافی قرار ندادند؛ و پروندۀ حوزه و حوزویان در رسانه‌های جمعیِ رسمی، دست‌نخورده باقی ماند. از این جهت هم کار جناب ترکاشوند بسیار مهم است که کاری به زمین مانده را دست‌مایۀ تأمل و تحقیق اولیه قرار داد و معبری برای دیگران گشود. انصاف نیز حکم می‌کرد و می‌کند که در کنار متفکران دانشگاهی، مراجع اقتدار حوزوی نیز دیدگاه‌شان، از سوی دیگران طرح و نقد شود؛
۳) در این یادداشت کوتاه، جای این‌که از شیوۀ درستِ نقد بگویم، نیست و این غایت را پیشتر مفصل در کتاب «درآمدی بر نقد و انتقاد» (منتشر شده در دهۀ ۸۰) و برخی نوشته‌های دیگر توضیح دادم؛ فقط درخواستم از اهالی دانش آن است که کمی دندان روی جگر بگذارند و بگذارند که پژوهشگری جسور مثل جناب ترکاشوند گرامی، از رسانه‌ای غیر رسمی (و حتی فیلتر شده)، در طول هفته، چند کلمه‌ای در معرفی حوزویان، فراتر از قالب‌های کلیشه‌ای صدا وسیمایی، که یکسره همراه با اکرام و اعزاز آنان است! هم بگوید! می‌دانیم که در مباحثی مثل نقد و انتقاد، استاندارد اجماعی وجود ندارد و حتی اگر وجود هم داشت، طرح انتقادی اندیشۀ بزرگان شیعه در روزگار ما آن قدر ضرورت دارد که نشر نقدهای ناقص، بهتر از بستن مجاری نقد با طرح اشکالات متعدد است.
در نهایت، به عنوان نویسنده‌ای کوچک، همۀ صاحبان بیان و بنان را به سعۀ صدر بیشتر دعوت نموده و از جناب ترکاشوند هم تقاضا دارم که این راه درست را با عزمی جزم، بپیمایند و البته هر نوشته‌ای خالی از اشکال نیست و دیگران نیز می‌توانند نقدهایی بر این نوشته‌ها داشته باشند، اما با این قصد که به پر رونق‌تر شدنِ «فرهنگ نقد» (که سخت بدان محتاجیم) کمک نماید، نه اینکه راه نقد را ببندد!
T.me/baznegari/647