Farzand tarbiyasi haqiqiy jihod!

Ko‘plab ota-onalar tarbiya bo‘yicha darslar eshitadilar, kurslarda qatnashadilar va tarbiyaga oid kitoblarni mutolaa qiladilar. Ammo haqiqiy muammo bilimning yetishmasligida emas, balki kundalik hayotda tarbiya yo‘lida jonbozlik qilishning kamligidadir.

Chunki tarbiya – avvalo uzluksiz mehnat va sabrdir, keyingina ilm va nazariya.

Farzandingiz bilan yerda o‘tirib o‘ynashingiz, uning tartibsizliklariga sabr qilishingiz, qayta-qayta beradigan savollariga erinmay javob berishingiz, o‘smir farzandingizning uzoq suhbatlarini diqqat bilan tinglashingiz – bularning barchasi kechqurun qulay zalda dars tinglab, uyga qaytgach eski odatlaringizni davom ettirishdan ancha mashaqqatlidir.

«Ota-onalik mas’uliyati» haqida ko‘p narsani o‘rganishingizning nima foydasi bor, agar vaqtingizning asosiy qismini telefoningiz bilan o‘tkazsangiz?

«Farzand bilan birga bo‘lib tarbiyalash» qoidalarini yod olishingizning nima foydasi bor, agar farzandingiz sizni topa olmasa, sizdan o‘rnak ololmasa?

Eng zamonaviy ta’limiy o‘yinchoqlarni xarid qilishingizning nima foydasi bor, agar ularning asosiy vazifasi bolani sizdan uzoqlashtirib, shunchaki ovutish bo‘lib qolsa?

Agar bolani ovutish va tinchlantirish vazifasini telefon va planshetga, ovqatlantirish, tinchlantirish va yonida uxlash vazifasini esa enagaga topshirib qo‘ysak, farzandimiz shaxsiyati shakllanadigan eng muhim lahzalardan o‘zimizni chetga olgan bo‘lamiz.

Och qolganida, charchaganida, yig‘laganida, o‘ynaganida, kulganida va savollar berganida bola o‘zini taniydi, his-tuyg‘ularini boshqarishni o‘rganadi, «mumkin» va «mumkin emas»ning chegaralarini anglaydi hamda yaxshilik bilan yomonlikni ajrata boshlaydi.

Farzandlarini bozor-u ko‘chalarga, safarlarga va mehmondorchiliklarga birga olib yuradigan ota ularga hayotning o‘zida saboq beradi. U amalda uzr so‘rashni, minnatdor bo‘lishni, navbat kutishni va g‘azabini jilovlashni o‘rgatadi.

Farzandining yonida bo‘lishni og‘ir sanab, uni ekran yoki enaga bag‘riga topshiradigan ona esa, tarbiyaning eng chuqur va eng ta’sirli qatlamidan voz kechgan bo‘ladi. Hatto tarbiyaga oid minglab qoidalarni yod olgan bo‘lsa ham.

Haqiqiy tarbiya – dangasalik ustidan sabrni, chekinish o‘rniga farzand bilan birga bo‘lishni, mas’uliyatni boshqalarga yuklash o‘rniga uning hayotida faol ishtirok etishni tanlashdir.

Darslar va kitoblar, albatta, foydalidir. Ammo ularning haqiqiy samarasini faqat o‘rganganlaringizni farzandlaringiz bilan o‘tkazgan vaqtingizda va har kuni birga boshdan kechirgan hayotiy vaziyatlarda amalda qo‘llaganingizdagina ko‘rasiz.

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) aytdilar:

"Ilmni bog'lab (yozib) qo'ying."
Shunda so'rashdi: "Uni qanday bog'lash mumkin?"
U zot dedilar: "Uni o'rgating, o'rganing va yozib nusxa ko'chiring. Chunki yaqin orada olimlar ketib, qorilar qoladi. Ammo ularning qiroati tomog'idan nariga o'tmaydi (ya'ni Qur'on qalbiga singmaydi, amalida namoyon bo'lmaydi)."

Bu nasihat ilmni nafaqat o'rganish, balki uni boshqalarga o'rgatish, yozib saqlash va unga amal qilishning naqadar muhimligini ta'kidlaydi. "Qiroati tomog'idan nariga o'tmaydi" degani esa, tilovat faqat til va tovush bilan cheklanib, qalb va amalda aks etmasligini anglatadi.

"Ba'zan shunday odamni uchratasizki, u do‘stlari bilan juda yaxshi muomala qiladi, ular bilan uzoq vaqt o‘tirishdan zerikmaydi. Ammo otasi yoki onasi bilan bir soatgina o‘tirsa ham, go‘yo cho‘g‘ ustida o‘tirgandek bezovta bo‘lib qoladi.

Bunday kishi ota-onasiga yaxshilik qiluvchi (barr) emas. Haqiqiy ota-onaga yaxshilik qiluvchi inson esa, ota-onasi bilan birga bo‘lganda qalbi kengayadi, ularga sidqidildan xizmat qiladi, ularni ko‘z qorachig‘idek e'zozlaydi va qo‘lidan kelgan barcha imkoniyat bilan ularning roziligini topishga intiladi."

Ayolning eridan uning moddiy imkoniyatidan ortiq narsalarni talab qilishi joiz emas. Nafaqa miqdori boshqalar bilan taqqoslash yoki ularga taqlid qilish asosida emas, balki erning moliyaviy imkoniyatiga qarab belgilanadi.

"Boy kishi o‘z boyligiga qarab nafaqa qilsin. Kimning rizqi tor qilingan bo‘lsa, Alloh unga bergan narsadan nafaqa qilsin. Alloh hech bir jonga O‘zi berganidan ortig‘ini yuklamaydi."

(Taloq surasi, 7-oyat)

Oyatning ma'nosi:
Nafaqa insonning moliyaviy imkoniyatiga qarab bo‘ladi:
Boy kishi o‘z imkoniga yarasha kengroq nafaqa qiladi.
Rizqi tor bo‘lgan kishi esa qo‘lidan kelganicha nafaqa qiladi.
Hech kimdan uning qurbi yetmaydigan narsa talab qilinmaydi.

Soliha ayol:
Erining daromadi va imkoniyatini e'tiborga oladi hamda uni qo‘llab-quvvatlaydi.
Uni boshqalar bilan taqqoslab yoki ortiqcha hashamat talab qilib og‘ir ahvolga solmaydi.
Qanoat ulkan boylik ekanini va baxt ko‘p narsaga ega bo‘lishda emas, balki o‘zaro mehr, rozilik va tushunishda ekanini yaxshi biladi.

Baxtli oila — hashamatga to‘la uy emas, balki rozilik, mehr-oqibat va o‘zaro tushunishga to‘la uydir.

Yaqin Sharqdagi vaziyat tobora keskinlashib bormoqda!

"Urush endi faqat kengayibgina qolmayapti. Avvallari bir-biridan alohida bo'lgan mojarolar endi bir-biriga ulanib ketmoqda. Yaqin Sharqdagi har qanday zaif joy yangi urush maydoniga aylanishi, har bir javob hujumi esa keyingi hujumga sabab bo'lishi mumkin."

Tonggi nasihat

Kim Qur'oni karimni tafakkur bilan o'qisa, Alloh taolo er-xotin o'rtasidagi munosabatni bitta so'z bilan emas, balki bir necha sifat bilan ta'riflaganini ko'radi. Har bir sifat oilaviy hayotning alohida bir jihatini ochib beradi.

Alloh taolo shunday deydi:
«Ular bilan taskin topishingiz uchun...» (Rum, 21).

Avvalo taskin va xotirjamlikni zikr qildi. Chunki oila go'zallik yoki mol-dunyo bilan emas, balki qalbdagi osoyishtalik bilan mustahkam bo'ladi.
So'ngra:
«Oralaringizga muhabbat va rahm-shafqat soldi.»
Bu yerda muhabbat tilga olindi. Chunki u hayotning quvvatli kunlarida oilani oziqlantiradi. Rahm-shafqat esa zaiflik davrlarida oilani saqlab qoladi: muhabbat hissi susayganida, er yoki xotin kasal bo'lganida yoki hayotning og'ir sinovlari bosim qilganida aynan rahm-shafqat oilani mustahkam tutadi.

Keyin Alloh taolo:
«Ular sizlar uchun libosdir, sizlar ham ular uchun libossizlar.» (Baqara, 187)
— dedi.

Bu oyat bizga er-xotin munosabati faqat taskin va muhabbatdan iborat emasligini, balki bir-birini ayblardan berkitish, himoya qilish, yaqinlik va mehribonlik ekanini ham o'rgatadi. Bu yaqinlikka teng keladigan boshqa yaqinlik yo'q.

Go'yo Qur'on musulmon oilasini uchta ustun ustiga qurayotgandek:
Qalb taskin topadigan xotirjamlik.
Hayotni jonlantiradigan muhabbat.
Qiyinchilik paytida oilani asrab qoladigan rahm-shafqat.

Agar shu ustunlardan biri zaiflashsa, qolgan ikkitasi uni qo'llab-quvvatlaydi.
Shuning uchun ham oilaning muvaffaqiyati mol-dunyoning ko'pligida emas, balki Alloh taolo er-xotin munosabatining asosi qilib belgilagan mana shu ma'nolarning mavjudligidadir.

Suriya — tarixiy imkoniyat

Siyosiy masalalarda ong, xolislik va adolat bilan yondashish to'g'ri qarorlarga olib boradi.

Harakat bor joyda xato ham bo'ladi. Muhimi, xatolarni bahona qilib yaxshi maqsad va katta imkoniyatlardan voz kechmaslikdir.

Bugungi Suriya islom olami uchun imkoniyat hisoblanadi. Agar bu imkoniyat oqilona baholanib, birlik va mas'uliyat bilan foydalanilsa, u ummatning izzati va taraqqiyotiga xizmat qiladi. Aks holda esa, bunday imkoniyatni boy berish katta yo'qotishlarga olib kelishi mumkin.

Albatta, kamchilik va xatolar bo'lishi aniq, ammo ular islohot va nasihat bilan tuzatiladi.

Erkaklarning g‘ayrati qani?

Ilgari erkaklar o‘zlarining nomusi va oilasi sha'nini himoya qilish uchun rashk qilardilar. Hatto shu sabab urushlar ham bo‘lgan.

Bugun esa:
❌ Kimdir tug‘ruqxona ichida xotinini suratga olib tarqatmoqda.
❌ Yana biri homilador xotinining qornini suratga olib namoyish qilmoqda.
❌ Boshqasi yotoqxonasidan surat va videolarni e'lon qilmoqda.
❌ Yana biri opa-singlisi yoki onasi bilan tushgan suratlarini millionlab odamlarga ulashmoqda.

Bularning barchasi shuhrat va mol-dunyo orttirish ilinjida qilinmoqda.

Natijada:
Uylarning siri va pardasi yengillashdi.
Rashq zaiflashdi.
Hayo kamaydi.

Allohdan hidoyat so‘raymiz.

"G'azoda urush hali ham to‘xtagani yo‘q.

Qotilliklar, hujumlar, dahshat va qo‘rquv ham davom etmoqda. Bularning barchasi xalqaro til biriktirish yoki ko‘z yumish ostida sodir bo‘lmoqda."

Savol tug‘iladi:

Payg‘ambarimiz ﷺ Makka fathida Qurayshni afv etdilar, ammo ikki namoz oralig‘ida yahudiylardan yetti yuz nafari qatl qilindi. Holbuki, u zot ﷺ odamlarga eng mehribon va rahmli zot edilar. Nega Qurayshni kechirdilar-u, yahudiylarga rahm qilmadilar? Axir ularning gunohi Qurayshning gunohidan ham og‘irroq emas edi-ku?

Javob shuki:

Rasululloh ﷺ qaror chiqarishda hissiyotga emas, hikmat va adolatga amal qilardilar. Har ikki holatda ham asl maqsad fitnani bartaraf etish edi. Faqat Quraysh ahli olijanoblik, mardlik va yaxshi xulq egalari bo‘lgani uchun ularga nisbatan afv ko‘rsatish eng to‘g‘ri chora bo‘ldi. Bu afv ularning qalbini yumshatdi va Islomni qabul qilishlariga sabab bo‘ldi.
Ammo yahudiylar xiyonat va ahdni buzishni odat qilgan edilar. Ularning asosiy jinoyati ham xiyonat bo‘lgani uchun, ularga nisbatan yumshoqlik va afv foyda bermas, vaziyatni tuzatmas edi. Shu bois ularga qilich bilan jazo berishga majbur bo‘lindi.

Ilmning lazzati!

Vazir Ibn Amid shunday degan:
"Men o‘zim egallab turgan vazirlik va rahbarlik martabasidan ham shirinroq bir narsa borligini o‘ylamagan edim. Toki huzurimda Imom Tabaroniy bilan Abu Bakr Ja'obiyning ilmiy munozarasiga guvoh bo‘lgunimcha.
Tabaroniy yod olgan hadislarining nihoyatda ko‘pligi bilan ustun kelar, Abu Bakr esa o‘tkir zehni va topqirligi bilan unga javob qaytarar edi. Oxiri bahs qizib, ovozlari ham ko‘tarildi.
Shunda Ja'obiy:
— Menda shunday bir hadis borki, uni mendan boshqa dunyoda hech kim bilmaydi, — dedi.
Tabaroniy:
— Qani, ayt-chi! — dedi. Ja'obiy isnodni keltirib:
— Bizga Abu Xalifa rivoyat qildi. Unga Sulaymon ibn Ayyub rivoyat qilgan... — deb hadisni o‘qidi.
Shunda Tabaroniy kulib:
— Sulaymon ibn Ayyub — menman! Abu Xalifa bu hadisni mendan eshitgan. Endi uni mendan bevosita, yanada oliy sanad bilan eshit! — dedi.
Abu Bakr Ja'obiy bundan xijolat bo‘ldi.
Shunda Ibn Amid dedi:
"O‘shanda ichimdan: 'Koshki vazir bo‘lmagan bo‘lsam-u, o‘rnimda Tabaroniy bo‘lganimda edi!' deb orzu qildim. Uning quvonchidan men ham xuddi o‘zim shunday martabaga erishgandek quvondim."😊

Ibn Asokir o‘zining Islom tarixi nomli asarida rivoyat qilgan sanadga ko‘ra, Rasululloh ﷺ shunday dedilar:

"Qiyomat kunida eng qattiq pushaymon bo‘ladigan odamlardan biri — dunyoda ilm talab qilish imkoniga ega bo‘la turib, uni talab qilmagan kishidir."

Xalaf Balxiydan bir masala haqida so‘ralganda, u javob berishdan tiyildi.
Shunda savol bergan kishi:
— "Unda kimga murojaat qilishni tavsiya etasiz?" — deb so‘radi.
Xalaf Balxiy:
— "Hasan ibn Ziyodga boring," — dedi.
Unga:
— "Lekin u Kufa shahrida-ku!" — deyishdi.
Shunda Xalaf Balxiy shunday javob berdi:

"Kimning g‘ami din bo‘lsa, uning uchun Kufa ham yaqindir."

Ulug‘ tobeinlardan Masruq rahimahulloh bir Qur'on oyatining tafsirini bilish uchun Basra shahriga safar qildi. U yerga yetgach, unga:
— "Bu oyatning tafsirini biladigan olim Shomga ketgan", — deyishdi.

Shunda Masruq tayyorgarlik ko‘rib, Shomga yo‘l oldi va o‘sha oyatning tafsirini o‘rganguncha safarini davom ettirdi.