O‘zbek tili bo‘yicha milliy sertifikat olmoqchi boʻlganlarga xushxabar

Yoshlar ishlari agentligining Yoshlarga oid davlat siyosatini qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi hisobidan o‘zbek tili va adabiyot fanidan milliy sertifikat imtihonlarida yuqori ball (daraja) olgan yoshlarga imtihon topshirish xarajatlari 2025-yil 1-yanvardan boshlab qoplab berilishi rejalashtirilyapti.

Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasiga koʻra:

🔹 O‘zbek tili va adabiyot fanidan milliy sertifikat imtihonlarida yuqori ball (daraja) olgan yoshlarga imtihon topshirish xarajatlarini to‘liq qoplab berish bo‘yicha davlat xizmatlari ko‘rsatishning ma’muriy reglamenti;

🔹 imtihon topshirish xarajati kompensatsiya qilinadigan imtihon tizimi tasdiqlanadi.

@oriftolib

X va H ni birlashtirmaslik kerak deydiganlar oʻz dalillarini izohda yozib ketishlari mumkin.

@birgap

​​Koʻchirma gap va tire

Bizning imlo va punktuatsiya qoidalarimiz rus tili imlosi va punktuatsiyasi asosida ishlab chiqilgan. Baʼzi hollarda biryoʻla koʻchirib qoʻya qolamiz. Doʻppini yechib, sal oʻylab koʻrmaymiz. Bunaqa oʻrinlarda “Toʻxta, nega oʻzbekchada ham aynan shunday boʻlishi kerak, axir aynan olishim, ergashib ketaverishim shartmas-ku!” degan mulohaza juda-juda zarur.

Muallif gapi koʻchirma gapdan keyin kelgan oʻrinlarda qoʻshtirnoqdan soʻng tire qoʻyishga odatlanganmiz. Juda koʻp kitoblarda, darsliklarda shunday. Shu tire nega kerak? Oʻzi koʻchirma gapligi shundoq ham bilinib turibdi-ku. Qoʻshtirnoq qoʻyilgan-ku? Yana bitta belgini ortiqcha kiritish nima zarur?

Solishtiring:

“Sizga bir ogʻiz gapim bor edi”, – dedim. 🤔
“Sizga bir ogʻiz gapim bor edi”, dedim. ✅

Oʻzbek tilida ham bir qator nashrlar koʻchirma gap qoʻshtirnogʻidan keyin tire ishlatmaydi. Men ham tahrir va korrekturada shu usulni qoʻllayman. Biroq buni boshqa muharrir va musahhihlarga tushuntirish qiyin kechyapti. “Ona tili” darsliklarida ham oldin shunday ketgan degan istihola bilan tire qoldirilyapti. Aslida umuman kerak emas. Ilgarilari “Ona tili” darsliklarida koʻchirma gaplar uchun „ ... “ shaklidagi qoʻshtirnoq ishlatilardi. Bunaqa shakldagi qoʻshtirnoq amaliyotda uchramas, faqat darsliklarda boʻlardi. Bundan-ku qutuldik. Endi shu tire qoldi.

“Oʻzbek tili punktuatsiyasining asosiy qoidalari” qoʻllanmasida ham bunday oʻrinlarda tire qoldirilgan. Toʻgʻrirogʻi, qoʻllanma rus tili imlo va punktuatsiya qoidalarining 195–197-bandlarini mazmunan takrorlagan. Koʻchirma gaplarga oid qoidalarning 8-bandidagina tire ishlatmaslik kerakligi taʼkidlangan. Tire ishlatmaslik qoidasini bemalol boshqa bandlarga ham tatbiq etish mumkin.

👉 Eʼtibor bering: gap faqat qoʻshtirnoq ishlatilgan koʻchirma gap imlosi haqida boryapti. Dialog shaklidagi, har bir jumla alohida satrdan boshlanadigan va satr boshida tire qoʻyiladigan koʻchirma gap haqida emas.

Internetdan izlab koʻring, ingliz, fransuz, turk tillarida bunday hollarda umuman tire ishlatilmaydi. Osmon uzilib, yerga tushgani yoʻq. Qaytaga, jumla tushunarli koʻrinadi, ortiqcha belgi koʻzga botmaydi.

Xullas, muharrir va musahhihlarni, imlo va punktuatsiya bilan shugʻullanadiganlarni, darslik va qoʻllanma yozadiganlarni bunday oʻrinlarda tiredan qoʻrqmay voz kechishga chaqiraman. Bundan tilimiz faqat yutadi. Chunki tinish belgilarining koʻp ishlatilishi, ayniqsa keraksiz ishlatilishi matnning tushunarliligini pasaytiradi xolos.

Ogʻirimizni yengil qiladigan Abomuslimi sohibqironlarimiz boʻlmasa 😢 deb oʻtiravermaymiz-ku 😉

@oriftolib

XX asr boshlaridagi o‘zbek ziyolilarining ichida Elbek (Mashriq Yunusov, 1898–1942) alohida ajralib turadi. Ayniqsa, uning o‘zbek tilining himoyasi yo‘lidagi qator tadqiqotlari har qanday tahsinga loyiqdir. Jumladan, u “Turkiston”, “Qizil bayroq” gazetalari hamda “Inqilob” va “Maorif va o‘qitg‘uvchi” jurnallarida e’lon qilgan maqolalarida o‘zbek tiliga asrlar mobaynida kirib kelgan so‘zlarning o‘rniga sof turkiycha shakllarni taqdim etadi.

U “Turkiston” gazetasida maxsus tarzda “Lug‘at va atamalar bobi”ni ochishni taklif etdi va bunda keng jamoatchilikni ishtirok etishga chaqirdi.

“Lug‘at va atamalar bobi” “Turkiston” gazetasining 1923-yilgi 168, 169, 174, 177, 180, 183, 188, 191, 198, 199-sonlarida chop etilgan bo‘lib, unda arab, fors va rus tillaridagi jami 550 ta so‘zning sof turkiycha shakllari taqdim etilgan. Biz quyida ushbu lug‘atdan ba’zilarini keltirmoqdamiz.

Elbekning ushbu lug‘ati ilk bor bugungi kun o‘quvchilari e’tiboriga havola etilmoqda.

https://oyina.uz/uz/article/2815

@birgap

Eng yomon koʻrganim – xayrlashish. Xayrlashish vaqtida doim noqulaylik his qilaveraman.

Ayrim oʻquvchilar kelib xayrlashishmoqda, oʻzimni juda noqulay his qilyapman. Nima deyishni ham bilmayman.

Bunday vaziyatda ularga omad, yaxshi dam tilash, yozni yaxshi oʻtkazishini aytish kerak. Ayrim maslahatlar ham berish kerak, ammo men jimman. Oʻzimni bunday vaziyatdan olib qochaman.

@birgap

“Galaktikada bir kun”ning 2-kitobi (“Koinot javohiri”) mohir dublyaj aktyorlari tomonidan ovozlashtirildi.

Asarni “Mutolaa” ilovasi orqali miriqib tinglashingiz mumkin.

Sizlarga pedagogikaga oid juda ham yaxshi blogni tavsiya qilmoqchiman:

The Cult of Pedagogy

Bu sayt shundayki, unda pedagogikaga oid maqolalar, oʻqituvchilarning hikoyalari (badiiy asar emas), turli videolar, maslahatlar, tavsiyalar bor.

Darsni qanday tashkillash, oʻquvchilarni tushunish borasidagi maqolalar juda qiziq.

Ovozli podkastlar ham bor.

Ingliz tilini yoki tarjimon ishlatishni bilganlar uchun xazina desa ham boʻladi.

https://www.cultofpedagogy.com/

@birgap

Prezident maktablari hamda ixtisoslashgan maktablarga qabul jarayonlarida oʻtgan yilgi qovun tushirish holati bu yil ham qaytarilibdi shekilli.

@birgap

Ushbu post izohlariga 5- va 6-sinflar oʻqishi shart boʻlgan asarlardan (hikoya, qissa, roman) yozib ketsangiz xursand boʻlaman.

@birgap

Qaysi birini qilgansiz?

Men hammasini qilganman.

@birgap

Bir odam intervyusida moshinalar juda ham qimmat boʻlishi kerak, haddan tashqari qimmat boʻlishi kerakki, hech kim ololmasin. Koʻchalar odamlar bilan toʻladi oʻshanda degandi. Kulgim kelgandi. Ammo oxirgi voqealar oʻsha odam haq ekanini isbotlamoqda. Yarim yil boʻlar boʻlmasdan yoʻllarda 70 ga yaqin bola oʻldi.

Tizim qayoqqa qarayapti, nega jarim ballari haliyam amalda emas? Nega avtoterroristlar odam oʻldirib 3–4 yil bilan qutulib ketyapti?

#Qachongacha

@birgap

Oliy taʼlimni isloh qilish uchun kelgan (hozircha bu borada aytarli qadam tashlay olmagan) Qo‘ng‘irotboy Sharipov unga qabr qazigan qaror sababini ochiqlabdi.

Ha, mana bu xabarda aytilishicha, Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziri xususiy universitetlar uchun litsenziya berish toʻxtatilganini maʼlum qilgan (oʻzi bir yil boʻlgan toʻxtatilganiga, sababini aytibdi bu kishim). Sabab juda kulguli, masxarabozona va qonunga xilof – Oʻzbekistonda xususiy oliy taʼlim muassasalari yetarlicha.

Vazir xususiy OTMlar koʻpligi sifatsiz yoki ishsiz kadrlarni koʻpaytirishiga ham ishora qilibdi.

Toʻgʻri, xususiy universitetlarda sifat juda yuqori emas, lekin ular endi ochildi, endi ishlayapti. Kadrlar bozori oʻzi saralab qoʻyadi. Ungacha esa yoʻl berish kerak, imkon berish kerak. Davlast OTMlari ham goʻr emas juda. Sifatsiz kadrlarni pachkalab chiqarishda ular xususiylardan oldinroqda ham boʻlsa kerak. Xususiy OTMlarni yaxshi oʻqituvchilar pul va erkinlik vaʼdasi bilan oʻzlariga chorlashdi. Ana shu vaziyat davlat OTMlarini yanada qiynab qoʻydi. Bir necha yilda ana shu kadrlar evaziga xususiy OTMlar ham oʻzini tiklab olishiga ishonaman.

Ha, oliy taʼlimni xalq taʼlimiga oʻxshab qabr yonigacha olib kelishyapti. Endi ikkisini bir qilib kimdir koʻmvorishi qoldi xolos.

@birgap

Davlat qachon tushunarkin-a universitetning ishi taʼlim berish, bitiruvchilarini ish bilan taʼminlashiga koʻra uni yopish haqida qaror chiqarish ahmoqlik deb oʻylayman.

Ikkinchi sabab ham ularni yopishga asos boʻlmasligi kerak. Aksincha, ularga normal kadr olib borishga harakat qilmoq lozim.

@birgap

“Mutolaa” ilovasi ishga tushganidan deyarli hammaning xabari boʻlsa kerak. Bugun qanday yangi kitoblar qoʻshilibdi deb kirib koʻrdim. Dahshat! Koʻzni quvnatadi-ya bular. Xotinchik aytgandek, oʻzbeklar boshiga ham bitta shunaqa yaxshi narsa bitib qoldi.

Foydalaninglar, maza qilinglar!

“Mutolaa” ilovasidagi yangilanishlar haqida ushbu blogda oʻqisangiz boʻladi.

Audiopleyerdagi muammolarni ham bartaraf etishibdi.

@birgap