Şokir Tursun qaraşlari
5.47K subscribers
930 photos
151 videos
225 files
1.13K links
Şokir Tursunning şaxsiy telegram kanali.

Izoh yoza oliş uçun bu guruhga qöşiling:
https://t.me/+OqHqsY_POQtkY2Iy

Fikr yuritiladigan mavzular:
Til öqitish metodikasi
Ona tili va öqiş savodxonligi darsliklari
Ona tili darsliklari
Ta'lim
Download Telegram
Prezident qarori asosida O'zbekiston bo'ylab O'zbek tiliga bag'ishlangan tadbirlar boshlanib, avj nuqtasiga yaqinlasha boshladi. To'g'risi, men bu safargi bayram kunidan ko'proq narsa kutgandim. Masalan, "Davlat tili to'g'risida"gi qonunning o'zgarishi, o'zbek tiliga ehtiyojni orttiradigan amaliy ishlarning boshlanishi, shu paytgacha sarmoya kirtilmagan o'zbek kompyuter tilshunosligiga sarmoya kiritilishi, o'zbek tili inspeksiyasi tashkil etilishi, sohalarga oid turli lug'atlarning yangidan nashr etilishi... O'zbekchasi bor-ku! loyihasini ommalashtirishga qaratilgan ishlar (davlat ham sal yordam bervorsa yomon bo'lmasdi🙈).

Xullas, bu safar O'zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan kun emas, O'zbek tili kuni nishonlanishini kutgandim. Jo'jani yozda sanab qo'yibman shekilli.

Tadbir uyushtirayotganlarni qattiq hurmat qilgan, ularning quvonchiga sherik bo'lgan holda, baribir, o'z fikrimda qolaman. O'zbek tiliga bayram emas, yordam kerak!

Kanalga ulanish: @birgap
Bu yil Malibu olishni oʻylasan quvonib ketyapman.

Lekin shu Malibuni qaysi pulga olishni oʻylasam siqilib ketyapman.

Sentabr va oktabrning stipendiyasi qachon tushishini oʻylasam tushkunlikka tushib qolyapman.

Kanalga ulanish: @birgap
​​Khan Akademiyasi Oʻzbek platformasi ochildi. Hozir shu yerdaman. Batafsil yozaman.

Kanalga ulanish: @birgap
​​Bugun tarixiy kun boʻldi. Oʻzbek tilidagi birinchi bepul onlayn video darslar va mashqlarni oʻz ichiga olgan platforma - Khan Academy Oʻzbek rasman ochiq deb eʼlon qilindi.

Bu oʻzbek tilidagi maʼlumotlarga boʻlgan ehtiyojni birmuncha qondiradi. Aniq va kompyuter sohasiga oid fanlarning ham mavjudligi katta yutuq.

Oʻzbek tili kuniga mana shunday sovgʻalar kerak aslida. Botir Orifjonov va Umid Ishamuhammedovlar boshlagan xayrli ishga bosh qoʻshayotganimdan, shu orqali oʻzbek tili uchun zigʻirdek boʻlsa ham yordamim tegayotganidan xursandman.

Eng yoqimlisi tadbirkorlarning ham befarq emasligi, til uchun, ilm uchun mablagʻ ajratayotganlaridir. Hozirgacha platformani toʻlaqonli ishga tushirish uchun 200 000$ mablagʻ ayni ana shunday saxovatpeshalar hisobidan yigʻilgan. Shunday qoʻli ochiqlar koʻpaysin. Bu voqea xuddi jadidlar davridagi "Koʻmak" jamiyatini eslatib yubordi. Ular ham yoshlarni ilm olishlari, chet elda oʻqishlari uchun mablagʻ yigʻganlar.

Yana bir menga juda yoqqani, marosimning o'zbek tilida bo'lgani. Garchi yig'ilgan barcha ingliz va rus tillarini juda yaxshi bilardi. Jurnalist va chet ellik mehmonlar uchun sinxron tarjima qurilmalaridan foydalanildi. Khan Academy O'zbekka o'zbek tiliga bo'lgan hurmat uchun alohida rahmat.

Kanalga ulanish: @birgap
​​Moshkichiri qanday ovqat ekanligini hamma bilsa kerak. Shaxsan menga juda yoqadi. Hozir gap taomning oʻzi emas, uning nomi haqida.

Mosh soʻzi hammaga maʼlum - dukkakli oʻsimlik turi. Lekin kichiri soʻzi qayerdan kelgan. Men buni moʻgʻulcha yoki soʻgʻdcha boʻlsa kerak deb yurardim. Afsus, adashgan ekanman.

Kichiri soʻzi qadim sanskritchaga borib taqalarkan - khiçça. Ushbu soʻz "boʻtqa" degan maʼnoni anglatadi. Hozir ham hindlarda kiçdi (oʻqilishi kiçr'i) degan guruch va moshdan iborat taom bor ekan. Bizning tilga kiçri, kiçra shaklida oʻtib, kiçiriga aylangan.

Ana bilib ham oldik. Endi har moshkichiri yeganimda uning nomi haqida oʻylamayman🙈.

Manba: Eldor Asanov

Kanalga ulanish: @birgap
Hurmatli talabalar!
21- oktabr – O‘zbek tili kuni munosabati bilan O‘zbek tili va adabiyotini o‘qitish fakulteti O‘zbek tilini qanchalik bilaman? deb nomlangan viktorina e’lon qiladi. Quyida berilgan manzilga o‘tib, savollarga javob bering. 100 balldan 90 ball to‘plasangiz sovg‘a bor! Sovg‘alar 21-oktabr kuni 12:00da boshlanadigan fakultet tadbirida o‘z egalariga topshiriladi.

O‘ynang va o‘z bilimingizni ko‘rsating!

ESLATMA!!!
Viktrorinada bitta mobil qurilma bir marta qatnashishi mumkin. Viktorinada g‘olib bo‘lganlik uchun sovg‘alar faqat O‘zbek tili va adabiyoti universiteti talabalari uchun beriladi. Universitetimiz talabasi bo‘lmaganlar ham qatnashishi mumkin. Faqat sovg‘a ololmaysiz😁😁😁

https://forms.gle/4en4gzHDXB8aNcbHA

Kanalga ulanish: @birgap
👍1
Kanalga ulanish: @birgap
Bugungi kun oʻzbek tili uchun katta yutuqlar kuni boʻladi. Bayramdan qaytib toʻliq yozaman.

Kanalga ulanish: @birgap
​​Hozirgina O‘zbek tili bayrami tugadi. Birinchi marta Prezidentning shaxsan ishtirokida o‘tgan ushbu bayram dasturi “O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident farmoni qabul qilinganini e’lon qilishdan boshlandi.

Farmonga ko‘ra o‘zbek tilini rivojlantirish departamenti va atamalar bo‘yicha qo‘mita tuziladi.

Bundan keyin har 21-oktabr “O‘zbek tili bayrami kuni” etib belgilandi.

Tilshunoslarning haqiqiy g‘alabasi bo‘ldi. Barchani tabriklayman! Endi belni bog‘lab ishlash qoldi.

O‘zbek tiliga bayram emas, yordam kerak deb ko‘p ta’kidladim, mana yordam. Ayni mana shu siyosiy yordam eng keraklisi edi.
Men uchun e’tiborli bo‘lgan yana bir jihat, Prezident ishtirok etadigan tadbirda lotin grafikasidagi o‘zbek alifbosidan foydalanildi (suratda ko‘rishingiz mumkin). Shavkat Mirziyoyev ham o‘z nutqida lotin grafikasidagi o‘zbek alifbosiga to‘liq o‘tishni tezlatish haqida eslab o‘tdi.

“Davlat tili to‘g‘risida”gi qonun ham qayta ko‘rib chiqishga muhtoj ekanligini ta’kidlandi.

Har yili 21-oktabrda “Munosabat” ko‘rsatuvida aytilib, qolib ketadigan gaplar bu safar Prezident tilidan yangradi va farmon bilan tasdiqlab qo‘yildi.

Kanalga ulanish: @birgap
...ikki oy muddatda xorijiy davlatlar tajribasini chuqur oʼrgangan holda ilmiy asoslangan yangi soʼz va atamalarni rasmiy isteʼmolga kiritish boʼyicha Аtamalar komissiyasini tashkil etish va uning faoliyatini tartibga solish toʼgʼrisida qaror qabul qilinsin

"Oʼzbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari toʼgʼrisida"gi Prezident farmonidan
Ikki oydan beri stipendiya olmayotgan talabalar tirikmisiz? Hammasi yaxshimi?

Kanalga ulanish: @birgap
​​O'zing uchun qadrdon narsalarni boshqa yurtlarda ko'rish yoqimli!

Quyidagi rasm "The Good doctor" serialining 3-faslidan olingan. Unda bemorning yaqini kiyib olgan kiyimga qarang. Men atlasga o'xshatdim. Naqshlari ham, matoning o'zi ham bir xil.

Umuman olganda ushbu serialni barchaga tavsiya ham etaman. Autizm bilan kasallangan yigitning xirurg bo'lishi va bunday mas'uliyatli vazifani qanday uddalayotgani haqidagi serial. Juda qiziqarli dialoglar, muhim qarorlar qanday qabul qilinishi, boshqalarning dardini anglashga intilish, kimnidir hayotini saqlab qolish baxti kabilarga boy serial. Eng asosiysi ilmiy jihatdan yuksak ishlangan. Zamonaviy xirurgiya haqida ham anchagina ma'lumot olishingiz mumkin.

Va albatta, muhabbat ham bor. Busiz kino kino bo'larmidi.

Serialni ko'rish uchun havola: https://www.lostfilm.tv/series/The_Good_Doctor

Kanalga ulanish: @birgap
Ko'pchilik ustozlar meni blogersan deb aytyapti. Yo'q, men bloger emasman, shunchaki, vaziyatlarga va voqealarga doim o'z qarashimni aytib o'rganganman. Va hammada shunday bo'lishi kerak deb o'ylayman. Faqat qarash obyektiv bo'lgani ma'qul, subyektiv qarashlar doim noto'g'ri bo'lgan. Hozir ham bir voqeaga o'z qarashimni aytmoqchiman.

Eshitishimcha, endi maktablarda har kuni madhiya aytish marosimi bo'lar ekan. Yaxshi-ku! deyishga shoshilmang. Bu ish menimcha, noto'g'ri ish. Har kuni madhiyani takrorlash vatanparvarlikni oshirmaydi. Aksincha, uning ahamiyati va obro'sini tushirib yuboradi. Har kuni bir narsani eshitish uning qiymatini pasaytiradi deb o'ylayman. Bunday be'manilikni boshlamasdan tugatish kerak. Menimcha fikrimni psixologlar ham tasdiqlasa kerak. So'rab ko'rmadim.

Kanalga ulanish: @birgap
Mahalla xotinlarining aytishicha, IShID terrorchilik guruhi rahnamosi Abu Bakr al-Bag'dodiy o'ldirilibdi.

Amerika prezidenti Trampning rasmiy bayonotiga tayanadigan bo'lsak, al-Bag'dodiy qochish chog'ida belidagi portlovchi moddani ishga tushirgan va portlab ketgan. Harbiy operatsiyada amerikalik harbiylar bilan birga, turk, rus, kurd, iroqlik va suriyalik harbiylar ham qatnashgan.

Kuzatamiz endi qaysi terrorchilik tashkiloti yuzaga chiqar ekan. Chunki dunyo o'rganib qoldi. Biri yo'q qilinsa o'rniga boshqasi kelaverarkan. Men esa bu zanjir uzilishini juda-juda istardim!

Kanalga ulanish: @birgap
Ayam ham oʻqituvchi. Yaqinda metodistlaridan xabar kelibdi. Qonun loyihasi koʻrilayotgan ekan. Unga koʻra endi maktabda dars berish uchun litsenziya olish kerak ekan.

Litsenziyangiz turiga qarab oyligingiz ham farq qilarkan. Bu 5 yil amal qilarkan. Menda bir nechta savollar paydo boʻldi:

Litsenziya imtihon orqali beriladimi?

Unda faqat diplomlilar ishtirok etadimi?

Agar litsenziya olinsa, unda 4 yil vaqt va mablagʻ sarflab oʻqitish nimaga kerak?

Litsenziya imtihoni qanday boʻladi?

Bir ballgina yetmay litsenziya ololmagan diplomli odam bir yil ishsiz yuradimi?

Gʻalati qonun loyihalarini kim oʻylab toparkin-a? Undan koʻra oliy taʼlim sifatini oshirishni oʻylanglar. Shunda yaxshi kadrlar oʻz-oʻzidan paydo boʻladi.

Tezroq davlat nazoratidan holi maktablar va OTMlarga ruxsat beringlar. Raqobatbardosh kadrlar chiqishiga ishonaman.

Kanalga ulanish: @birgap
Shunday darslar borki, vaqtimga keyin toʻlagan pulimga achinib ketaman.

2019-yilda 1982-1987-yillarda chiqqan tilshunoslik kitoblaridan dars oʻtyapmiz. OʻTA fakultetining yuklamasi shunday ekan. Biz anʼanaviy tilshunoslikni oʻqisak yetarkan.

OʻFF esa 2007-yildan keyin chiqqan kitoblardan oʻqiyotgan ekan. Kuykanaklik qilyapti demang. Bu yerda masalaning boshqa tomoni bor.

Bizning fakultet bitiruvchilari, asosan, oʻqituvchi boʻladi. OʻFF esa koʻproq nazariya bilan shugʻullanadi.

Endi tasavvur qiling, amaliyotchilarga eski tilshunoslik singdirilyapti, nazariyotchilarga esa yangisi. Bu arosat qoidalar va ikki xil qarashga olib kelmaydimi? Amaliyotchiga boshqa narsa, nazariyotchiga boshqa narsa, oʻrtada bechora tilshunoslik sarson.

Bunday savollarim koʻp:

Nega bizga jadid adabiyotidan mumtoz adabiyot mutaxassisi dars beradi?

Nega bizga til tarixidan amaliy darslarni umrida til tarixidan dars bermagan oʻqituvchi oʻtadi?

Nega biz oliy taʼlim muassasasida oʻqib turib dars davomida hamon bittadan sodda gap oʻqib, uning kesimini qidiramiz?

Nega koʻpchilik ustozlar talabalar bilan ilmiy tortishuvlardan qochadi?

Nega maʼruza darslari samarasiz boʻlgani uchun kirmasam, men "nb" olaman va oʻqishdan haydalishim xavfi oshadi. Darslarga kirmayotganimning asl sababi nima?

Noshukrlikka yoʻymang-u, men oʻzi 500 soʻm turadigan qandni odamlar oldida maqtanish uchun 5000 soʻmga sotib olayotgandekman.

Xullas, shunaqa gaplar. Yaxshiyam shu metodika darslari va jahon adabiyoti bor.

Adolat talab qilaman! Shunchaki, adolat!

Kanalga ulanish: @birgap
Ayronchi qizning aytishicha, Xalq taʼlimi vazirligi lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosida ish yuritishga oʻtibdi.

Baraka topinglar! Qolgan vazirliklar ham oʻtsa, bu borada kim birinchi oʻtishdan musobaqa qilishsa boʻlarkan.

Kanalga ulanish: @birgap
Yangi so'z yasashning 13 usuli

1. Derivatsiya.
So’z yasashning eng ko’p tarqalgan tamoyili. Bu tamoyilga ko’ra o’zakka qo’shimcha qo’shish bilan so’z yasaladi. Masalan, ot+siz=otsiz, be+unum=beunum.

2. Qayta formalash. Derivatsiyaning teskarisi, so’zdan xayoliy bir qo’shimchani olib tashlab yangi so’z yasash. O’zbek tilida hali bunday so’zga duch kelmadim yoki men bilmayman.

3. So’z qo’shish. Ikkita avvaldan mavjud bo’lgan so’zni bir-biriga qo’shib yangi so’z hosil qilish. Masalan, ot+chopar=otchopar, ko’z+oynak=ko’zoynak.

4. Yangi ma’no yuklash. Bu tamoyilda so’zga yangi ma’no yuklanadi. Masalan, kompyuter sichqonchasi tabiatdagi sichqon so’ziga yangi ma’no berish orqali yasalgan.

5. Konversiya. Bir turkumdagi so’zning boshqa turkumga o’tib yangi ma’no olishi. Masalan, kampir, yigit, chol sifat bo’lgan keyinchalik bu sifatlarga ko’proq ma’no yuklanib otga o’tgan.

6. Eponim. Biror shaxs ismi bilan boshqa biror hodisa yoki narsani atash. Masalan, rentgen, baykot kabi so’zlar mana shu narsalarni ixtiro qilganlar nomiga atab qo’yilgan. O’zbek tilida bu usulda deyarli so’z yasalmaydi. Chunki oxirgi paytlarda O’zbekistonlik kimdur katta ixtiro qilganini eslay olmayman.

7. Qisqartirish. Ikki yoki uchta so’zdan iborat tushunchani qisqartirish orqali yangi so’zning paydo bo’lishi. Masalan, lazer so’zi inglizcha laser (light amplification by stimulated emission of radiation).

8. So’z o’zlashtirish. Ushbu tamoyil tilda mavjud bo’lmagan tushunchani boshqa bir tildagi so’z orqali ifodalashni nazarda tutadi. Masalan, kompyuter tushunchasini beruvchi so’z o’zbek tilida mavjud emas, shuning uchun uni inglizchadan olganmiz.

9. Onomatopeya. Tovushga taqlid. Atamoqchi bo’lgan narsamiz yoki hodisamiz chiqaradigan tovushga qarab so’z yasash. Masalan, sharshara.

10. Ikkilantirish. Bir so’zni ikki marta takror qo’llash orqali yangi so’z hosil qilish. Masalan, yakka-yakka, bitta-bitta.

11. Bir martalik tovush. Qaysidur shaxs qaysidur vaziyatda chiqargan tovushini so’zga aylanib ketishi. Barcha emotsionallikni ifodalovchi so’zlar shu yo’lda yasalgan.

12. Xatoliklar tamoyili. Noto’g’ri talaffuz, xato imlo oqibatida bir so’zning ikki xil varianti paydo bo’ladi, vaqt o’tishi bilan ikki so’z ikki xil ma’nosi ifodalab qoladi va yangi so’z paydo bo’lgan bo’ladi. Bu juda keng va ko’p vaqt talab qiladigan tamoyil bo’lgani uchun bu usulda so’z yasashlar juda kam. O’zbek tilida hali men duch kelmadim. Bilishim bilan xabar qilaman.

13. Portmentaus. Bunda biror so’zning ma'lum qismi olib tashlanib, biroz o’zgartirilgan yoki o’rni almashgan holda yana shu so’zga qaytib qo’shiladi. Xuddi aralashtirishga, qorishtirishga o’xshaydi. Masalan, internet so’zi ham shu usulda yasalgan, interconnected network so'zlaridan keyinchalik internet yasalgan. Bu xuddi so’zni qisqartishga o’xshaydi, ammo unday emas, o’zbek tilida aynan misol topa olmadim.

Xullas, ingliz tilida yuqoridagi 13 usul yordamida 1000 ta so’z yasaladi. Va bu rasmiy e’lon qilingani. Norasmiy ma’lumotlarga ko’ra o’tgan yili 5433 ta so’z yasalgan ekan.

Kanalga ulanish: @birgap
Asanov formati kanalidagi bir postni oʻqib quyidagilarni oʻylab qoldim:

- biz ham oʻz rasmiy doiralarimizda rus tilini cheklay olamizmi?

- agar rus tiliga taqiqlar qoʻysak bizni millatchi deb atashadimi?

- bizga nisbatan ishlatiladigan millatchi soʻzi millatini sevuvchi degan tushunchaga sinonim boʻladi-ku, biz qanaqasiga millatchi boʻlamiz?

- ruslar oʻz tilini chuqur tiqishtirganda oʻsha millatchi deydiganlar qayerda edi?

Menimcha, bemalol cheklasak, va millatchi degan nomni olishdan qoʻrqmasak ham boʻladi.

Cheklash deganimda, rasmiy doiralarni nazarda tutdim. Majlislar, sudlar, nutqlar, eʼlonlar, prezident tabriklarida oʻzbek tili yakka hukmron boʻlishi kerakligini nazarda tutdim.

Ruslar bizdan xafa boʻlib millatchi desin, lekin biz millatini sevuvchi boʻlib qolaveramiz. Avlodlarimiz bizni shu jihatimiz uchun ham hurmat qiladi.

Tolerantlik boshqa masala. Uni tilga aloqasi boʻlmasligi kerak deb bilaman. Qaysi millat boʻlishidan qatʼiy nazar oʻzbeklar orasida yashab, kun kechiryaptimi, tilimizni ham oʻrganib qoʻysin.

Rossiyada 3 mln. oʻzbek bor, biror joyda oʻzbek tili ahamiyatga ega emas-ku. Ular ham millatchi emasmi?

Xalqimizda zoʻr ibora bor: loʻlining aravasiga chiqdingmi, qoʻshigʻini ham aytasan.

Keskin qarorlar chiqarish yoshiga yetdik. 28 yoshga kirdik-a axir.

Kanalga ulanish: @birgap
#achchiqhazil

- Dada, anavi dengiz ortidagi nima?
- Chiriyotgan gʻarb.
- Haa. Juda chiroyli chirayaptikan!

Kanalga ulanish: @birgap