BESH YOSHLI BOLANI KIM HIMOYA QILISHI KERAK EDI?

Namangandagi davlat bog‘chalaridan birida besh yoshli qizaloq jinsiy zo‘ravonlikka uchragani haqida xabar berildi.

Bu ishda faqat gumonlanuvchining jinoiy javobgarligi haqida so‘rash kamlik qiladi. Chunki ota-ona farzandini begona odamga emas, uni himoya qilishi kerak bo‘lgan davlat muassasasiga topshirgan.

Shuning uchun asosiy savollardan biri:

BESH YOSHLI QIZALOQ QANDAY QILIB KATTA YOSHLI ERKAK BILAN NAZORATSIZ QOLISHI MUMKIN?

Gumonlanuvchi 52 yoshda bo‘lib, 2022 yildan buyon bog‘chada xo‘jalik ishlari bo‘yicha mas’ul lavozimda ishlagani xabar qilingan. Qizaloqning yaqinlari zo‘ravonlik bir necha marta sodir bo‘lganini aytmoqda. Bu hozircha yaqinlarning versiyasi bo‘lib, uning haqiqiyligi tergov va sud tomonidan aniqlanishi kerak.

Agar bu ma’lumot tasdiqlansa, savol yanada og‘irlashadi: bir marta nazoratdan chiqib ketishni tasodif deb izohlash mumkin bo‘lsa, takroriy holatlarni qanday tushuntirish mumkin?

Bunda gap faqat bir shaxsning ehtimoliy jinoyati haqida emas, balki bolani himoya qilishi kerak bo‘lgan xavfsizlik tizimi ishlamagani haqida ham borishi mumkin.

TARBIYACHI QAYERDA EDI?

Bu savol ayblov emas, tergov savoli bo‘lishi kerak.

Tarbiyachi bolalarni hatto bir daqiqa ham qarovsiz qoldirmaganini aytgan va hodisa bog‘cha hududida bo‘lgani haqidagi versiyani rad etgan. Endi qarama-qarshi ko‘rsatmalar tekshirilishi lozim.

Bola qayerda va qaysi vaqtda bo‘lgan? Tarbiyachi va yordamchi tarbiyachi qayerda bo‘lgan? Gumonlanuvchi bolalar hududiga erkin kirish imkoniyatiga ega edimi? Bolani alohida xonaga olib kirishi mumkinmidi? Kameralar qayerda edi, ko‘rinmaydigan nuqtalar bormi? Yozuvlar va kirish-chiqish qaydlari saqlanganmi?

Agar zo‘ravonlik takroriy bo‘lgan bo‘lsa, nega birorta katta odam bolaning holatidagi o‘zgarishni sezmagan?

Besh yoshli boladan «Nega avval aytmadi? Nega baqirmadi? Nega qochmadi?» deb kattalarcha harakat kutish noto‘g‘ri. Bola qo‘rqishi, voqeani to‘liq tushunmasligi yoki tahdid ostida qolishi mumkin.

Shuning uchun «nega darrov aytmadi?» degan savol jabrlanuvchining ko‘rsatmasini avtomatik ravishda shubha ostiga qo‘ymasligi kerak.

BOGʻCHAGA KIMLARNI ISHGA OLYAPMIZ?

Bolalar muassasasida xavfsizlik faqat tarbiyachilarga qo‘yiladigan talablar bilan cheklanmasligi kerak.

Omborchi, qorovul, haydovchi, elektrik, santexnik, farrosh va boshqa xodimlarning ham bolalarga yaqinlashish imkoniyati nazorat qilinishi lozim.

Bola uchun lavozimning nomi ahamiyatsiz. U bog‘chada ishlaydigan har qanday katta odamni ishonchli shaxs deb qabul qilishi mumkin.

Shuning uchun bola bor joyda ishlaydigan har bir katta odam xavfsizlik tizimining bir qismi bo‘lishi kerak.

Kameralar, albatta, kerak. Ammo kameraning o‘zi yetarli emas. Haqiqiy xavfsizlik tizimida:

- xodimlarni ishga qabul qilishda tekshirish;
- bolalar bilan yolg‘iz qolish imkoniyatini cheklash;
- zarur holatlarda «ikki katta» yoki ochiq eshik tamoyili;
- xavfli va ko‘rinmas joylarni aniqlash;
- tarbiyachilarni boladagi keskin o‘zgarishlarni tanishga o‘rgatish;
- ota-onalar uchun maxfiy murojaat kanali;
- bolalarga yoshiga mos xavfsizlik ta’limi;
- shubha paydo bo‘lganda tezkor xabar berish tartibi bo‘lishi kerak.

BOLAGA «UYAT» DEB O‘RGATISH YeTARLI EMAS

Bolaga jinsiy munosabat haqida dars berish shart emas. Ammo unga o‘z tanasiga nisbatan oddiy xavfsizlik qoidalarini o‘rgatish mumkin:

«Tanang senga tegishli. Ichki kiyim yopib turadigan joylar shaxsiy. Kimdir senga noqulay tarzda tegsa, “yo‘q” deyishing mumkin. Katta odam “bu sir bo‘lsin” desa ham, ishonchli kattaga aytishing mumkin. Kimdir qo‘rqitsa ham, aytishing kerak».

Eng muhimi, bola:

«Sen aytsang, men seni urishmayman. Men senga ishonaman» degan gapni eshitishi kerak.

QIZALOQNI JAMOATCHILIKDAN HAM HIMOYA QILISH KERAK

Jinoyat haqida jamiyat gapirishi mumkin, ammo bolaning shaxsini ochish shart emas. Uning surati, manzili yoki tibbiy ko‘rikning intim tafsilotlari tarqatilmasligi kerak.

Jurnalistikaning vazifasi bolaning tanasini muhokama qilish emas, balki uni himoya qila olmagan tizimni tekshirishdir.

ENDI NIMANI O‘ZGARTIRAMIZ?

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 12 sentyabr kuni jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan, gumonlanuvchi ushlangan va qamoqqa olingan. Bolalar ombudsmani bolaning manfaatlarini himoya qilishni nazorat qilmoqda. Qizaloq va uning onasiga psixologik, tibbiy, huquqiy hamda ijtimoiy yordam ko‘rsatilmoqda.

Bu zarur choralar. Ammo ish shu bilan tugamasligi kerak.

Jinoyat ishi bir bolaga nima bo‘lganini aniqlaydi. Tizimli tahlil esa:

Bunday voqea boshqa bola bilan takrorlanmasligi uchun nimani o‘zgartiramiz , degan savolga javob berishi kerak.

Bu odam bolalar muassasasiga qanday ishga qabul qilingan? U bolalar bilan yolg‘iz qolish imkoniyatiga ega bo‘lganmi? Bog‘chaning xavfsizlik protokoli qanday edi? Kameralar va xodimlar nazorati qanday amalga oshirilgan? Boshqa bolalar ham xavf ostida qolgan-qolmagani tekshirildimi? Ma’muriyat harakatlariga xizmat tekshiruvi o‘tkaziladimi? Bog‘chalar xavfsizligi respublika miqyosida audit qilinadimi?

«Aybdor qamoqda» degan javobning o‘zi kam.

Agar ayb sudda isbotlansa, jazoni sud belgilaydi. Ammo jamiyat uchun yana bir muhim vazifa bor: bu fojia boshqa bolalarni himoya qiladigan saboqqa aylanishi kerak.

Besh yoshli qizaloq davlatdan mashina, uy yoki pul so‘ramagan.

Onasi uni ertalab bog‘chaga olib borganda davlatdan bitta oddiy narsani kutgan:

«Kechqurun bolamni sog‘-omon qaytarib ber».Xolos.

Besh yoshli bolani o‘zini o‘zi himoya qilishga majbur qilib bo‘lmaydi. Uni himoya qilish — kattalarning vazifasi.

Shuning uchun savol:

Uchqo‘rg‘ondagi besh yoshli qizaloqni kim himoya qilishi kerak edi?

Javob oddiy:

HAMMAMIZ.

✍Muazzam Ibrohimova

https://t.me/YaqinOzbek

O'ttizdan oshgan ayolning gormonal o'zgarishlar, yohud biror sababli emas, shunchaki hayotni anglab qolgani uchun yig'lagisi keladi. Dod solgisi keladi.

Ba'zan nimadir sababli emas, shunchaki sababsiz kulgisi keladi. Kulganda ham qah-qah otib kulgusi keladi.
https://t.me/bolajontwins

Ba'zan dangasaligim tutib qoladi. E, senga nima Gulchiroy? Mazza qilib damingni olsang-chi, deyman. Shunday vaqtlarda ish stolim tepasida menga qarab turgan dadajonimga qarayman-u, shahd bilan ijodga, ishga sho'ng'iyman. Axir men dadasining butun orzu-umidlari yo'g'rilgan qiziman. Shunchaki yashashga haqqim yo'q.

https://t.me/bolajontwins

-Bekor pul berdingiz. U sizni aldadi. Hech qanday cho'loq emas. Oyog'i soppa-sog'.

-Bilaman. Meni aladaganini ham. Hozir pulni kotarib borib huv do'kondan biror narsa sotib olishini ham bilaman.

-Unda nega shuncha pulni berib yubordingiz?

-Shunchaki bir insonning yuzida quvonchni ko'rgim keldi. Aldasa meni aldabdi-da. Muhimi xursand bo'lsin. Axir dunyoda puldan-da qimmatli narsalar bor-ku...

https://t.me/bolajontwins

Shu kunga qadar eng amin bo'lganim:
Agarki bir nimaga erishish uchun chin dildan harakat qilar, Hudodan so'rar ekanmiz, Alloh uni bizga bermaslikka shuncha ko'p hayo qilar ekan.
https://t.me/bolajontwins

Tuxum uchun tosh bilan toʻqnashish foydasiz.

— Tay xalq maqoli

@oriftolib | Sahifalarimiz

Agar ayol turmush o'rtog'idan aqlli bo'lsa-yu, buni unga sezdirmasa rostdan ham aqlli ayol.

Sezdirib qo'ydimi, demak u aqlsiz.

https://t.me/bolajontwins

Biz ba'zan baxt bilan ham sinalamiz. Uning sinovi og'irroq.
https://t.me/bolajontwins

...Lekin hech bo'lmaganda bir marta yozishga urinib ko'ring, shunda yozuvchining ishi tashqaridan ko'rinadigan darajada oddiy emasligini tushunasiz.

Yo‘qdan bor qilishning bu butun jarayoni – stol atrofida o‘tirish; irodani lazer nuridek bir nuqtaga jamlash; syujet yaratish; so‘zlarni birma-bir terish; hikoya ipi uzilib yoki chigallashib qolmasligining g‘amini yeyish – bu ishdan bexabar odamlar o‘ylaganidan o‘nlab karra ko‘proq kuch talab etadi. Yozuvchi tashqi olamda emas, o‘z ichki dunyosida doimiy harakatda bo‘ladi. Uning bu og‘ir va mashaqqatli ichki mehnati esa begona ko‘zlardan pinhondir.

© Murakami

https://t.me/Izzatillo_Olim