بوْغاناق 🌪🌪🌪 boğanaq

بیر یئل اسدی شامالدان ،
دای - دوْلوقلو دوماندان ،
ده وه له دی ائلکه یه ،
دؤنۆگ آدێ بوْغاناق .

ده وره گزدی ، دوْلاندێ ،
بولاق سویو بولاندێ ؛
قوْوون قارپوز تالاندێ ،
ده ویرگ دیر بۆغاناق .

بوْغدو باغێ ، باغچایێ ،
ییغدی آلتون ، آغچایێ ؛
ساغدێ هئیوا ، آلچایێ ،
چکه نکلی بوْغاناق .

هر نه گؤردۆ گؤتۆردۆ ،
اوْیانترده ایتیردی ؛
بیزه قوبار گتیردی ،
توْز - دوْلاقلێ بوْغاناق .

لاچچێن دئیوْر : سوْی یوْخونگ ،
پاممالایانگ ، بوْی یوْخونگ ؛
آتانگ یئل دیر ، آنانگ ویل ،
بولونتویانگ بوْغاناق .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن )

🌪🌪🌪🌪🌪

Bir yel əsdi şamaldan ,
Day - doluqlu dumandan ;
Dəvələdi elkəyə ,
Dönüg adı boğanaq .

Dəvrə gəzdi , dolandı ,
Bulaq suyu bulandı ;
Qowun qarpuz talandı ,
Dəvirəg dir boğanaq .

Boğdu bağı , bağçayı ,
Yığdı altun , ağçayı ;
Sağdı heyva , alçayı ,
Çəkənəkli boğanaq .

Hər nə gördü , götürdü ,
Oyantərdə itirdi ;
Bizə qubar gətirdi ,
Toz - dulaqlı boğanaq .

Laççın deyor : soy yoxung ,
Pammalayang , boy yoxung ;
Atang yel dir , anang vil ,
Buluntuyang boğanaq .

🌪🌪🌪🌪🌪

بوْغاناق : گردباد
شامال : جایگاه سرد
شام : چام ، سرما
دای - دوْلوق : کره اسب کوچک و بزرگ
دومان : قوْبار ، دود ، مِه
ده وه له دی : تاخت ، تازید
دؤنۆگ : وارونه ، لعین
قوْوون : خربزه
قارپوز : هندوانه
تالاندی : تاراج شد
ده ویرگ : وارونه ، برعکس
آلتون : طلای سرخ
آغچا : سکه ی نقره
چکه نکلی : کثیف ، آلوده
آلچا : آلوچه ، گوجه
پاممالا : پفکی ، بادکرده
سوْی : شاخ و برگ ، نژاد
بوْی : قد و قامت
بولونتو : آواره ، در به در

لاچچێن کانالێ ، تۆرک کانالێ

شاه ختا 💢💢💢 Şah xəta

هر سحر کیپریگینگ کمیندن ،
گۆن چالار ،
هر سحر گؤزلرینگ گؤیجه سی ،
توْی چالار ،
دوْبارا - باخ - باخ ائندیره ر ؛
آسساناگ شپ وورار ،
گرایلی ییرلایار ،
کؤنلۆمۆنگ شهرینده ،
شاه ختا اوْینایار .

لاچچێن

💢💢💢💢💢

Hər səhər kipriging kəmin,dən ,
Gün çalar ,
Hər səhər gözləring goycə,si ,
Toy çalar ,
Dobara - bax - bax endirər ,
Assanak şəp vurar ,
Gəraylı yirlayar ;
Könlümüng şəhrin,də ,
Şah - xəta oynayar .

💢💢💢💢💢

کم : کران ، افق
چالار : طلوع میکند
گؤیجه : درخشان و دوست داشتنی ، نامی برای دخترها
توْی : گردهمایی ، جشن ، جشنواره ، فستیوال ، نمایش ، شعبده بازی ، شو
چالار : مینوازد ، به صدا در می آورد
دوْبارا - باخ - باخ : نام گوشه ای در آهنگ سحر آوازی
ائندیره ر : فرود می آورد ، دانلود میکند
آسساناگ : باده ی رقیق ، نوعی شعر بزمی هفت هجایی
شپ : کف ، صدایی که با به هم خوردن کف دو دست ایجاد میشود
شپ وورار : تحسین میکند ، تشویق میکند
گرایلی : دلاورانه ، حماسی ، نوعی شعر حماسی هشت هجایی مربوط به ایل گرای
کؤنلۆم : دلم ، قلبم
ییرلایار : آواز میخواند / رکن ییر ( ایر ) به شکل air وارد زبان انگلیسی شده
شاه ختا : لقب شاه اسماعیل صفوی ، نوعی شعر پانزده هجایی
اوْینایار : میرقصد ، بازی میکند

لاچچێنا قوْشولونک

https://telegram.me/borlachin1

قازالاق 💢💢💢 qazalaq

یئر توتوب باغچادا بیرجه قوش ،
چابالار ایشق ایچین ، چارپاشار ،
بوْغوشار دوْسسونان قازالاق .

چوْخ گؤزل سسی وار بوْزجا قوش ،
نئچچه سس چاخاردار ، نئچه نوْت ،
قاززیلار قسس اینن قازالاق .

سیرچه لر سوْیوندان ، آز قومرال ،
باشێنا قوْیوبدور قوْز کاکول ،
قوْغوشار هیسس اینن قازالاق .

آغاجدان ائنیبدیر دیشیسی ،
اؤرکگی دالێچاز دۆزه لر ،
یۆرۆیر بسس اینن قازالاق .

لاچچێن

💢💢💢💢💢

Yer tutub bağçada bircə quş ,
Çabalar işq için , çarpaşar ,
Boğuşar doss unan qazalaq .

Çox gözəl səsi var bozca quş ,
Neççə səs çaxardar , neççə not ,
Qazzılar qəss inən qazalaq .

Sirçələr soyundan , az qumral ,
Baş,ına qoyubdur qoz kakul ,
Qoğuşar hiss inən qazalaq .

Bağça,dan enibdir dişi,si ,
Örkəgi dalıçaz düzələr ,
Yürüyər bass inən qazalaq .

💢💢💢💢💢

قازالاق : پرنده ای شبیه گنجشک با صدای بسیار زیبا ، چکاوک
چابالار : تقلا میکند
چارپاشار : درگیر میشود
بوْغوشار : مبارزه میکند ، رقابت میکند
قاززیلار : آواز میخواند
قسس : با تشدید و سکون س آهنگ ، نغمه
سیرچه : گنجشک
قومرال : قهوه ای
قوْغوشار : نجوا میکند ، از مستی صدا میکند
دالێچاز : به دنبالش
یۆرۆیر : با ناز راه میرود ، آهسته و متکبرانه گام برمیدارد
دۆزه لر : خرامان راه میرود ، در حال لنگیدن تند میرود
بسس : زمین کنار رود ، زمین کنار ساحل / این کلمه به شکل beach وارد زبان انگلیسی شده


لاچچێن کانالێ ، تۆرک کانالێ

فوجوق 💢💢💢 fucuq

اوزونگ آغ دیر ، گؤزۆنگ گؤی ،
بوْیونگ باغ دیر ، ته یر توْی ،
داماغ چاغ دیر ، قه یر سوْی ،
گؤونچ گه یسی ، گؤتۆر گه ی !

یاناق یانگال ، باجاق زال ،
چاناق چوْوول ، دوداق بال ،
ممه لوممور ، ثمر کال ،
بوخاق بوللور ، بوداق گه ی .

گشه گۆن دۆر ، فوجوق آی !
دؤشۆ یاز دیر ، قوجاق یای ،
قره قاشلار قوْشا یای ،
کیپریگ اوْخ دور ، ایشیم وای .

ناغاد لاچچێن دئیه آخ ،
گؤتۆر خنجر ! دؤشه تاخ !
دور معدنی ، گؤزه باخ !
یاشێم اینجی ، گؤتۆر سای !

لاچچێن

💢💢💢💢💢

Üzüng ağ dir , gözüng göy ,
Boyung bağ dir , təyər toy ,
Damaq çağ dir , qəyər soy ,
Gövənç gəysi , götür gəy !

Yanaq yangal , bacaq zal ,
Çanaq çowul , dudaq bal ,
Məmə lummur , səmər kal ,
Buxaq bullur ، budaq gəy .

Gəşə gün dur , fucuq ay !
Döş,ü yaz dir , qucaq yay ,
Qərə qaşlar qoşa yay ,
Kiprig ox dur , işim vay .

Nağad Laççīn deyə ax ,
Götür xəncər , döş,ə tax !
Dur məhdəni , göz,ə bax !
Yaşım inci , götür say !

💢💢💢💢💢

ته یر : دقیق ، دقیقا
توْی : شعبده بازی ، جشن ، عروسی
قه یر : نظم ، ترتیب ، زینت
سؤی : شاخ و برگ ، نسب ، نژاد
گؤونچ : افتخار ، مباهات
گه یسی : لباس ، پوشاک
چاناق : وسط سینه
گؤگۆس : سینه ، پستان
گشه : شاداب ، مقدس ، مبارک ، نامی برای دخترها
فوجوق : فخر فروشی ، در حسرت باش ، غصه بخور
فوجوق آی : ای ماه غصه بخور ، در حسرت باش
قوجاق یای : آغوشش تابستان است
قوْشا یای : جفت کمان
ناغاد : چه قدر

لاچچێنا قوْشولونگ !

تله باز 💢 Tələbaz

گۆن ائلینده ننگ ، آیدا په یینگ چوْخ !
گۆل ائلینده ننگ ، یایدا پایێنگ چوْخ !
هئل ائلینده ننگ ، توْیدا تایێنگ یوْخ !

تنزی ینگ ته یر ، تؤهبه ینگ ته تر ،
تیقمیزی تیجه ، تیتیرره ثمر ،
تله باز کؤنلۆم تک سنی تلر .

لاچچێن

💢💢💢

Gün elindənəng , ayda pəying çox !
Gül elindənəng , yayda payıng çox !
Hel elindənəng , toyda tayıng yox !

Tənziyəng təyər , töhbəyəng tətər !
Tiqmizi ticə , titirrə səmər !
Tələbaz könlum tək sən,i tələr .

💢💢💢

په ی : رد ، اثر
پای : سهم ، بهره ، قسمت
تای : لنگه ، جفت ، نظیر ، قرینه ، همسر
تنزی : آرام بخش ، تسکین دهنده ، نوعی داروی گران قیمت
ته یر : دقیق ، دقیقا
تؤهبه : برگزیده ، دستچین / رکن تؤه به معنی برگزیدن است
ته تر : لغزان ، لطیف ، نرم و ژله مانند ، نام یکی از اقوام توْرک
تیقمیزی : تپل ، گرد
تیجه : جوانه ، تازه روییده
تیتیرره : تمشک
تله باز : دیوار عریض و طویل ، دژ مستحکم ، تلفظ دیگری از dərəybad
تله : عریض ، طولانی
باز : دیوار ، تلفظ کهن آن باد است .
تله بازلی : دیوار عریض و طویل ایل ، دژ مستحکم ایل
تلر : درخواست میکند

کوْر گئجه 🔳 kor gecə

بوْش پاخا ، بوْز پالان دالێندا ،
قیل اوْودار ، کۆلئیگۆ الینده ،
تلسکن یئتیشدی کوْر گئجه .

کوتورم ائیله دی گۆندۆزۆ ،
کورکورا سالدێ هوننوزو ،
کوفارات کله به ی ، کوْر مینجیل .

کۆلۆندۆ باغچالار قیچیندن ،
آلێندێ چشمه لر ایچیندن ،
بولونتو به ی - بشه الیندن .

گؤتۆردۆ ایگیدلر رسمینی ،
ایتیردی یاخچێلیگ ایسمینی ،
قره ساق ، قره قول ، کوْر گئجه .

لاچچێن

🔳🔳🔳

Boş paxa , boz palan dalın,da ,
Qil owdar , küleygü əlin,də ,
Tələskən yetişdi kor gecə .

Kuturum eylədi gündüz,ü ,
Kurkura salladı hunnuz,u ,
Kufarat kələ - bəy , kor mincil .

Külündü bağçalar qiçin,dən ,
Alındı çəşmələr için,dən ,
Buluntu bəy,bəşə əlin,dən .

Götürdü igidlər rəsm,ini ,
İtirdi yaxçılıg ism,ini ,
Qərə,saq , qərə,qul , kor gecə .

🔳🔳🔳

پاخا : پوشال ، پرحجم و کم وزن
اوْودار : افسار
کۆلئیگۆ : طنابی برای بستن حیوانات
تلسکن : شتابزده
کوتوروم : کوت اورون ، زمینگیر کردن ، فلج کردن ، در اصل سد کردن رودخانه
کوت : بریدن ، قطع کردن ، با cut در زبان انگلیسی یکی است
اوروم : اورون ، اوزون ، رودخانه
کورکور : جای بسیار تاریک
هوننوز : شریف ، با honor در زبان انگلیسی یکی است
کوفارات : پست ، فرومایه
کله - به ی : فرد پستی که به پست و مقام رسیده باشد
مینجیل : آن که چشمش معیوب است
کۆلۆندۆ : بسته شد
آلیندی : ناقص شد ، بیمار شد
به ی - بشه : لندهور ، نتراشیده
قره - ساق : شوم ، نحس

لاچچێنا قوْشولونگ !

ترک ائتمیش 💫 tərk etmiş

ترک ائتمیش ، آغسار ،
قیچ یئره قوْیماز ،
نیج اوْلموش آتلار ؟

تای چکر دایچا ،
بیر قیچی قوْوزاق ،
تای - اللی آتلار .

آیاقدان دۆشۆب ،
یان یئره وئریب ،
باغرێمێ اوْتلار .

داش دگمیش قیچه ،
یئل چالمێش گئجه ،
یان باخار تاتلار .

نازلێ آت آغسار ،
دوْور توتار اششگ ،
تهن وورار ایتلر .

نئیله سین لاچچێن ،
گئریلر کوْهوا ،
قوسسادان چاتلار .

لاچچێن

💫💫💫

Tərk etmiş , ağsar ,
Qiç yer,ə qoymaz ,
Nic olmuş atlar ?

Tay çəkər dayça ,
Bir qiç,i qowzaq ,
Tay - əlli atlar .

Ayaq,dan düşüb ,
Yan yerə verib ,
Bağrım,ı otlar .

Daş dəgmiş qiç,ə ,
Yel çalmış gecə ,
Yan baxar tatlar .

Nazlı at ağsar ,
Dowr tutar əşşəg ,
Təhn vurar itlər .

Neyləsin Laççın ,
Gerilər kohva ,
Qussa,dan çatlar .

💫💫💫

ترک : نوعی بیماری ، کوفتگی شدید و جراحت پای اسب که نمی تواند پا را به زمین بگذارد / کلمه ی ترک به شکل tar در توْرکی سومری آمده
tar : a disease نوعی بیماری
تای چکر : یک وری میشود
تای - اللی : یک دستی ، با یک دست
دایچا : اسب جوان دو ساله / این کلمه در توْرکی ایلامی به شکل dayuga آمده
dayuga : tow years old horse
یئل چالمێش : باد سرد گزند رسانده
یان یئره وئریب : به پهلویش افتاده
تهن : ضربه زدن ، کنایه زدن
گئریلر : جا خواهد ماند ، درمانده خواهد شد
کوْهوا : مقدس ، درخشان ، نام قومی در قشقایی

لاچچێنا قوْشولونگ !

اوْخچو 💫

۱- بیر گؤزل اوْخچو ، چؤلکۆیه گلمیش ،
اۆز قشنگ نیگار ، ویلویله سالمێش ؛
۲- گرنشر یاززێ ، چیسکیره ر تنخا ،
توْی توتار باغچا ، تکسیره ر قوْنچا ؛
۳- دؤششه ییب چیمن ، آل یاشێل کچچه ،
بوْر - آلا قوْیون ، ناز ائدر قوْچچا ؛
۴- گؤی - چالان کشدر ، بیر آینا توتار ،
کۆده نین تئلین ، داراغدان دارار ؛
۵- گؤتۆره ر بیر جام ، باده دن لاله ،
بیر قیزیل ساغر ، ایچینده ژاله ؛
۶- ساز چالار چؤمچه ، بورقولار قوْنچا ،
یێرلایار بولبول ، کیل چکر کگلیگ ؛
۷- هزز ائدر لاچچێن ، قه ینه یر دؤشدن ،
قرجشر قوْشما ، اققیشر قَزَل .

لاچچێن ، شاعر و زبان شناس توْرک

💫💫💫

1- Bir gözəl oxçu , çolkü,yə gəlmiş
Üz qəşəng nıgar , vilvilə salmış ;
2- gərnəşər yazzı , çiskirər tənxa ,
Toy tutar baxça , təksirər qonça ;
3- döşşəyib çimən , al yaşıl kəççə ,
Bor - ala qoyun , naz edər qoçça ;
4- göy - çalan kəşdər , bir ayna tutar ,
Küdənin telin , daraqdan darar ;
5- götürər bir cam , badə,dən lalə ,
Bir qizil sağər , için,də jalə ;
6- saz çalar çömçə , burqular bağça ,
Yırlayar bulbul , kil çəkər kəglig ;
7- həzz edər Laççın , qəynəyər döş,dən ,
Qərcəşər qoşma , əqqişər qəzəl .

💫💫💫

اوْخچو : قاصدی که افراد را به عروسی دعوت میکند
گرنشر : با باز و بسته کردن دستها کش و قوز میکند
یاززی : یازی ، دشت ، صحرا
چیسکیره ر : قشقرق به راه می اندازد
چیسکیرمک : تلقظ دیگر قیشقیرمک
تنخا : زبان بسته ، منظور حیوان
تکسیره ر : دعوت میکند ، تعارف میکند ، پیشکش میکند
کچچه : نوعی فرش نمدی
بوْر - آلا : طلایی و سفید
گؤی - چالان : متمایل به رنگ آبی
کشدر : آبگیر
کۆده : بوته ای سردسیری با ریشه ای تخت و کلاله ای افشان ، نام دیگر آن آت - قویروغو
داراغدان : گیاهی با ریشه ای تخت و سفت و برگهایی سفت و شانه مانند و گلهایی به رنگ سوسنی
چؤمچه : گلی شیپوری به رنگهای سفید ، صورتی یا قرمز
هزز : با تشدید و سکون ز ، لذت بردن
قرجشر : به سوی هم می آیند
اققیشر : با هم جست و خیز و حرکت میکنند
قَزَل : تلفظ دیگری از گؤزل ، درخشان ، زیبا ، نوعی شعر یازده هجایی

لاچچێنا قوْشولونگ !

سلام

نخستین زبانی که بیشترین تاثیر را بر زبان دیگر ملل از شرق تا غرب داشته ، زبان توْرکی است .
کلمه ی سلام در توْرکی سومری به شکل سیلیم آمده است :
silim :
1- ( to be ) healthy سالم بودن ، تندرست بودن
2- well - being سالم بودن ، تندرست بودن ، خوب و نیک زندگی کردن ، پاک زیستن

می دانیم که زبان توْرکی متکی به ریشه ی تک - هجایی است . ریشه ی تک - هجایی کلمه ی سیلیم ، سیل است . سیل به معنی پاک کردن و تمیز کردن است . مصدر سیلمک از همین رکن است :
سیلمک : پاک کردن ، تمیز کردن
با افزودن پسوند به رکن سیل ، سیلگی درست شده :
سیلگی : پاک کننده ، آلتی برای پاک کردن داخل لوله ی تفنگ

کلمه ی سیلیم به شکل šalóm وارد زبان عبری شده است .
šalóm ( שלום ) : hello

عربها کلمه ی سیلیم را با تغییر املا به شکل سلام و سَلیم به کار برده اند .
سلام : تندرستی ، آرامش ، بهبودی
سلیم : تندرست ، بی عیب ، سالم

کلمه ی سیلیم به شکل clean و hello وارد زبان انگلیسی شده
clean : تمیز ، پاک ، بی نقص ، سالم

این کلمه به شکل xuruò ( سیروا ) وارد زبان چینی شده است :
xūruò :
health سالم ، تندرست

نتیجه :
کلمه ی سلام در اصل به شکل سیلیم بوده به معنی سالم زیستن ، پاک زیستن ( به دور از هر عیب و نقص زیستن ) ، کلمه ای توْرکی است که به اشکال مختلف وارد زبانهای دیگر از شرق تا غرب شده

2 / 3 / 7601 سومری
الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

منابع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
دیکشنری انگلیسی به چینی پلیکو
Offline English Hebrew Dictionary
دیکشنری انگلیسی به فارسی تحلیلگران
فرهنگ عربی به فارسی لاروس ، تالیف دکتر خلیل جر ، ترجمه سید حمید طبیبیان
قاشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی رحیمی

کانال لاچچێن ، کانال زبان ، ادب و فرهنگ توْرک

ماهان 💫 mahan

ایستیرنگ کؤچنگ ،
آرزێلار بوته سین ،
ریشه دن بیچنگ ؛

ایستیرنگ وارانگ ،
آیرێلێق نئشتینی ،
کؤنلۆمه سۆرنگ ؛

ایستیرنگ گئدنگ ،
ایستگلی کؤیلۆمۆ ،
اؤزۆنگنن ائدنگ ؛

بو بیر یوْل ، اوْ بیر یوْل ،
آیرێلماگ ایچین ،
هئچ ماهان ایسته مز .

لاچچێن

💫💫💫

İstirəng köçəng ,
Arzılar butə,sin ,
Rişə,dən biçəng ;

İstirəng varang ,
Ayrılıq neşt,in,i ,
Könlüm,ə sürəng ;

İstirəng gedəng ,
İstəgli köylüm,ü ,
Özüng,nən edəng ;

Bu bir yol , O bir yol ,
Ayrılmag için ,
Heç mahan istəməz .

💫💫💫

بیچنگ : قطع کنی ، ببری
وارانگ : بروی / وار : برو
نئشت : سر نیزه
سۆرنگ : فرو کنی ، وارد کنی / سۆر : فرو کن ، سرنگ به معنی سوزن تزریق از همین رکن گرفته شده
ایستگلی : علاقه مند ، مشتاق
اؤزۆنگنن ائدنگ : از خودت برانی
ماهان : ایراد ، دستاویز ، بهانه

لاچچێنا قوْشولونگ !

قیز گۆنۆ قوتلو 🌷 qiz gün,ü qutlu

هئچ ایگید قیز کیمی گؤرمه دیم ،
هئچ چیچگ قیز کیمی دۆرمه دیم ،
هئچ ایپگ ساچینا بنزه مز ،
حئیف کی من یاز ایچین هؤرمه دیم .
یاخچێ دیر یاغ تکین ،
دادلێ دیر بال بۆکۆم ،
اوْخچو دور ایشق ایچین .

لاچچێن

🌷🌷🌷

Heç igid qiz kimi görmədim ,
Heç çiçəg qiz kimi dürmədim ,
Heç ipəg saç,ına bənzəməz ,
Heyf ki mən yaz için dürmədim !
Yağçı dır yağ kimi ,
Dadlı dir bal büküm ,
Oxçu dur işq için .

🌷🌷🌷

ایگید : درخشان ، زیبارو
کیمی : از ادات تشبیه ، مانند
ایپگ : نخ ظریف و باریک ، نخ ابریشم
ساچ : موی بافته شده
بنزه مز : شباهت ندارد
بۆکۆم : ساندویچ
یاخچێ : نیک ، شایسته ، ارزشمند
بال بۆکۆم : ساندویچی از عسل
اوْخچو : دعوت کننده ی افراد به عروسی

لاچچێنا قوْشولونگ

هوْیتوق 🏖 hoytuq

اگر از یکی از زبان شناسان چینی سؤال شود که کلمه ی wútáng به معنی parasol در زبان انگلیسی و سایه بان در زبان تاجیکی ، از کدام زبان و کدام ارکان تک - هجایی معنادار گرفته شده است ، هیچ پاسخی نخواهد داشت . همچنان که در دیکشنری اتیمولوژیک انگلیسی به چینی پلیکو در این خصوص چیز خاصی نوشته نشده است .
wútáng :
parasol سایه بان ، چتر آفتابی

🏖🏖🏖

در گویش بهارلو و قشقایی کلمه ی هوْیتوق hoytuq به معنی سایه بان چادری یا پارچه ای کوچک است .
برای یافتن معنی ارکان تک - هجایی این کلمه به دیکشنری توْرکی سومری که کهنترین لغتنامه ی اتیمولوژیک توْرکی است مراجعه میکنیم :
۱- رکن هوْی در دیکشنری سومری به شکل ug آمده است :
ug :
1- tiny ریز ، کوچک
2- very small بسیار کوچک
۲- رکن توق در همانجا به شکل tug آمده :
tug :
textile پارچه ، هر نوع بافتنی
می دانیم که چادر نوعی بافتنی است که از موی بز یا از پارچه ی پنبه ای درست میشود .
رکن توق به شکل توْخ در فعل امر به کار رفته
توْخو : بباف
توْخوماق : بافتن
رکن توق به شکل توج هم در گویش توْرکهای جنوب ایران به کار میرود :
توج + ( ج میانجی ) + ار : توججار ، پارچه فروش ، بازرگان ، نامی برای مردها در بهارلو
توضیح ( کلمه ی توججار ) اسمی مفرد است و به هیچ وجه جمع نیست . عربها بدون این که ریشه ی کلمه را بدانند ، آن را جمع مکسر فرض کرده اند .

🏖🏖🏖

رکن هوْی hoy به شکل اوف uf در اوفاق ufaq ، اوْغ oğ در اوْغلاق oğlaq و اوْغلان oğlan و اوْغول oğul و به شکل اوش uş در اوشاق uşaq آمده
اوفاق : خرد ، ریز ، ریزه های نان
اوْغلاق : کهره ی کوچک ( oğlak )
اوْغلان : پسر کوچک
اوْغول : پسر
اوشاق : بچه ی کوچک ، کودک کم سن و سال ( uşak )

🏖🏖🏖

نتیجه
۱- هوْیتوق به معنی سایه بان کوچکی است که از چادر مویین یا پارچه ی پنبه ای درست شده
۲- این کلمه با تغییر تلفظ به شکل hútáng وارد زبان چینی شده است .

10 / 3 / 7601 سومری
الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومرشناس توْرک

منابع
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
دیکشنری انگلیسی به چینی پلیکو
دیکشنری انگلیسی به فارسی تحلیلگران
قاشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی رحیمی
دیکشنری توْرکی آزربایجانی به فارسی استاد بهزاد بهزادی
دیکشنری توْرکی استانبولی به فارسی کیمیا ، جمشید صالحپور

کانال لاچچێن ، کانال زبان ، ادب و فرهنگ توْرک

زالێپور 🌈 zalıpur
به مناسبت موفقیت اقدس زالیپور دختر قشقایی در کسب مقام سوم تیمی پارا بدمینتون امارات

اؤرگتمیشنگ گؤیرچینه دیرلیگی ،
گؤرستمیشنگ گؤیرتی یه وارلێگێ ،
بئسلتمیشنگ باغچامیزدا گورلوگو ،
گؤرکملی ینگ ، گورجانلێ یانگ زالێپور !

درس وئردینگ سن دایانماگێ بیزلره ،
قرنگیده اوْیانماگێ قیزلره ،
دایاق ائتدینگ اینانماگێ دیزلره ،
گؤرکملی ینک ، گورجانلێ یانگ زالێپور !

سن سیندیردینک قره نتی یی قوربتده ،
سن دیندیردینگ قرنفولو توربتده ،
باش ائندیرتدینگ کلبیلی یه هوْرمتده ،
گؤرکملی ینگ ، گورجانلێ یانگ زالێپور !

12 / 3 / 1401 شمسی
الیاس بهرامپور ( لاچچێن )

🌈🌈🌈

Örgətmişəng göyərçinə dirligi ,
Görsətmişəng göyərtiyə varlıgı ,
Beslətmişəng bağçamızda gurlugu ,
Görkəmliyəng , Gurcanlıyang Zalıpur !

Dərs verding sən dayanmagı bizlərə ,
Qərəngidə oyanmagı qizlərə ,
Dayaq etding ınanmagı dizlərə ,
Görkəmliyəng , Gurcanlıyang Zalıpur !

Sən sidirding qərəntiyi qurbətdə ,
Sən dindirding qərənfulu torbətdə ,
Baş endirtding Kəlbiliyə hormətdə ,
Görkəmliyəng , Gurcanlıyang Zalıpur !

🌈🌈🌈

گؤیرتی : گیاه
گورلوگ : بزرگی ، عظمت
گؤیرچین : کبوتر
گؤرکملی : باشکوه ، ارزشمند
گورجانلی : پرتوان ، نام یکی از تیره های قشقایی
دایانماگ : استقامت ، پایداری
اینانماگ : باورداشتن ، ایمان داشتن
قره نتی : سیاهی ، تیرگی
دیندیردینگ : به سخن آوردی ، باعث شدی سخن بگوید
قرنفول : گل خوشه دار ، گل گرانبها
توربت : خاک
ائندیرتدینگ : فرود آوردی
هوْرمت : بزرگ دانستن ، احترام قایل شدن
کلبیلی : انسان بزرگ و کارآمد ، نام تیره ی زالیپور در قشقایی

لاچچێنا قوْشولونگ

https://telegram.me/borlachin1

کؤلگه نگ اوْلمایاندا ، بیل کی قرنگیده ینگ .
Kölgəng olmayanda , bil ki qərəngidəyəng .
اگر سایه نداری ، بدان که در تاریکی هستی .
Lady gaga

کانال لاچچێن ، کانال زبان و ادب توْرک

دانێشمادان اؤنجه دۆشۆن ، دۆشۆنمه دن اؤنجه اؤلچ !
Danışma,dan öncə düşün ,
Düşünmə,dən öncə , ölç !
قبل از سخن گفتن بیندیش ،
قبل از اندیشیدن بررسی کن !

Fran Lebowitz

دانێشما : سخن گفتن
اؤنجه : قبل از
دۆشۆن : بیندیش
اوْخو : بخوان

کانال لاچچێن ، کانال زبان و ادب توْرک

اچه əçə ، اچم əçəm

در گذشته ، قبل از انقلاب ، دوره گردهایی به ایل قشقایی می آمدند که ادواتی مانند تبر ، تیشه ، سه پایه ، کارد و چاقو عرضه میکردند .
ما به این گروه اَچَم əçəm می گفتیم .

ریشه یابی کلمه ی اچم əçəm

کلمه ی اچم ، از رکن اَچ əç گرفته شده به معنی کندن و بریدن که با افزودن پسوند ه به شکل اچه در آمده به معنی تیشه . کلمه ی اچه در توْرکی سومری به شکل aga آمده :
aga :
a type of vessel نوعی وسیله
an ax تیشه
در جای دیگر آمده :
aga GINma :
an ax نوعی تیشه ، تبرزین

زبان انگلیسی که با توْرکی از یک ریشه است ، رکن اَچ به شکل ax ( axe) آمده
زبان دیگر همریشه با توْرکی ، زبان چینی است که در آن به شکل yuè آمده :
yuè : ax

نتیجه
با توجه به رکن اچ که به معنی کندن است ، اچه به معنی تیشه و اچم به معنی تیشه ساز ( آهنگر ) است .

لاچچێن ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومرشناس توْرک

منبع
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
Pelico English Chinese Dictionary
Longman English to English Dictionary

آلبککه گؤز 🌞 Albəkkə göz

سحر یانێ ،
بیر یاشێل سلام ،
سحر یانێ ،
بیر چوْوان کلام .
سحر یانێ ،
یئری ینگ آرام ،
آلبککه گؤزدن ،
ایلهام آلام .
بویورانگ ،
آسساناک کندینه ،
ییر بورنونا ،
بیر خلگ سالام .

لاچچێن

🌈🌈🌈

Səhər yanı ,
Bir yaşıl səlam ,
Səhər yanı ,
Bir çowan kəlam .
Səhər yanı ,
Yeriyəng aram ,
Albəkkə göz,dən ,
İlham alam .
Buyurang ,
Assanag kəndin,ə ,
Yir burnun,a ,
Bir xələg salam .

🌈🌈🌈

یاشێل : سبز
چوْوان : معطر ، خوشبو
یئری ینگ : بخرامی ، با ناز راه بروی
آلبککه : فاتح در هم کوبنده ، پادشاه افسانه ای قرقیزستان ، نام یکی از تیره های قشقایی
بویورانگ : بفرمایی ، تشریف بیاوری
آسساناگ : باده ی رقیق ، نوعی شعر بزمی با هفت هجا
کند : شهر
ییر ( ایر ) : سرود و ترانه ، به شکل air وارد زبان انگلیسی شده
air : آواز ، آهنگ
خلگ : مهره ی ریزی که به قصد زیبایی در دو طرف بینی فرو کنند

کانال لاچچێن ، کانال آموزش زبان و ادب توْرک

گیزلتمگ 💫 gizlətməg

سنی من هاردا گیزله دم ؟ ایشق !
ایسته سم جانێمدا قه یم ائدم ،
قه ینه یر ، جیگردن جوْشار ؛
ایسته سم قانێمدا قه یم ائدم ،
دهله یر ، داماردان داشار ؛
ایسته سم یانێمدا قه یم ائدم ،
بال آچار قوش کیمی ،
هر یئرده ییرلایار ،
سیرریمی ساچار .

لاچچێن

💫💫💫

Səni mən harda gizlədəm ? İşq !
İstəsəm canımda qəym edəm ,
Qəynəyər , cigərdən coşar ;
İstəsəm qanımda qəym edəm ,
Dəhləyər , damardan daşar ;
İstəsəm yanımda qəyn edəm ,
Bal açar quş kimi ,
Hər yerdə yirlayar ,
Sirrimi saçar .

💫💫💫

گیزله دم : پنهان کنم
قه یم : پنهان کردن / در زبان انگلیسی hide
قه ینه یر : میجوشد
دهله یر : تشر میزند ، میخروشد
ساچار : پخش میکند

کانال لاچچێن

گؤی سوْپا 🐺 göy sopa

تززگ اۆکۆ گۆل خوْنچاسێ گتیرمز ،
اششگ باشێ قیل اوْودارێ ایتیرمز ،
خسسگ خومور آغێرلیغێ گؤتۆرمز ،
کؤکن ایستر ، پالان ایستر گؤی سوْپا .

خسسی توْووق داششاق یوْخو چوسس ائده ،
قیسسیق قوْدوق گؤینۆ ایستر فیسس ائده ،
یال - قویروق ائد ، قویروغونا دلله آس !
تا بیله کی : قره - مال دیر گؤی سوْپا .

قره - چوْرلو قریشیقلی سوْیو وار ،
قره کؤپگ لاش بولاندا توْیو وار ،
قره - قولاق تپیشیگده خوْیو وار ،
ادب ایچین ، هوللا ایستر گؤی سوْپا .

لاچچێن
🐺🐺🐺

Təzzəg uk,u gül xonça,sı gətirməz ,
Əşşəg baş,ı qil owdar,ı itirməz ,
Xəssəg xumur ağırliğ,ı götürməz ,
Kökən istər , palan istər göy sopa .

Xəssi towuq daşşaq yoxu çuss edə ,
Qissiq qoduq göynü istər fiss edə ,
Yal - quyruq et , quruğ,una dəllə as !
Ta bilə ki : qərə - mal dir göy sopa .

Qərə çorlu qərişiqli soyu var ,
Qərə köpəg laş bulan,da toyu var ,
Qərə - qulaq təpişig,də xoyu var ,
Ədəb için hulla istər göy sopa

🐺🐺🐺

تززگ : پهن خر
خوْنچا : خم کوچک ، صندوقچه
اوْودار : افسار
خومور : پست ، خرناس ، کسی که مثل خرس و خوک خرناس میکشد .
خسسگ : رنجور ، مریض
کؤکن : پابند
گؤی : کبود رنگ
سوْپا : کره خر دو ساله
خسسی : خروسی که اخته شده است
قیسسیق : حقیر
قوْدوق : کره خر
یال - قویروق : صفتی برای حیوانی که موی یال و دمش را چیده باشند
دلله : ظرف فلزی هیجده کیلویی
قره - مال : صفتی برای حیواناتی مثل الاغ ، اسب ، قاتر
قره چؤرلۆ : سیاه سوخته ی لکنتی
قره - قولاق : دراز گوش
تپیشیگ : لگد پرانی
هوللا : چوب کلفت

لاچچین کانالێ ، تۆرک کانالێ

قوْوشوق ♻️ qowşuq

اوْخچویا سؤیله دیم :
سن گلنده ،
نسترن نشئه دن یازا .

باغچایا قیش دئدیم :
سن گۆلنده ،
قوْچ - گۆلۆ قوْشمادان دۆزه .

اؤلکه دن ایسته دیم :
من اؤلنده ،
قبریمی دوْس - اونان قوْوشوق قازا .

لاچچێن

♻️♻️♻️

Oxçuya söylədim :
Sən gələnde ,
Nəstərən nəş'ədən yaza .

Bağçaya qiş dedim :
Sən güləndə ,
Qoç - gülü qoşmadan düzə .

Ölkədən istədim :
Mən öləndə ,
Qəbrimi dossunan qowşuq qaza .

♻️♻️♻️
اوْخچو : قاصد ، پیام رسان
یازا : بگسترد ، فرش کند ، بنویسد
قوْچ گۆلۆ : شقایق
قوْشما : سرود ، ترانه ، اتصال ، وصال
دوْس : یار ، رفیق
قوْوشوق : متصل ، همجوار

کانال لاچچێن ، کانال آموزش زبان ، ادب و فرهنگ توْرک