ŞEYDILLA 💫💫💫

Gözləring howz,u ,
Bir yaşıl çəşmə ;
Bəbəcəg şeydilla .

Alam,ı , çox incə ;
Göyərmiş howrun,da ,
Tikanlı igdə .

Taxıyor könlüm,ə ,
Inci,dən incə ,
Gəlbəri kirpig .

Bilmiyor neyləyə ,
Istəgli köylüm ,
Owşarlı əlindən .

Baharlı Laççın

💫💫💫💫💫

گؤزلرینک هوْوزو ،
بیر یاشێل چشمه ؛
ببه جیگ شئیدیللا .

آلامێ چوْخ اینجه ؛
گؤیرمیش هوْوروندا ،
تیکانلێ ایگده .

تاخێیوْر کؤنلۆمه ،
اینجیدن اینجه ،
گلبری کیرپیگ .

بیلمییوْر نئیله یه ،
ایستگلی کؤیلۆم ،
اوْوشارلێ الیندن .

💫💫💫💫💫

howz ( howr ) :
بستن ، حراست کردن ، خانه ، آلونک ، دایره ی مدرج . نقش دایره مانند وسط قالی ، مخزن . این رکن در توْرکی سومری به شکل « اوْور » ur آمده
ur :
base زمینه ، بنیاد ، سازمان
root ریشه ، سرچشمه ، منبع ، رکن ، مایه
limbs , lap , to shut , protection

bəbəcəg : طفل کوچک ، مردمک چشم
Şeydilla ( şeydinla ) : میوه ی خوشه دار
نام نقشی در حاشیه ی قالی توْرکها به شکل میوه و شاخه ی منحنی شبیه به حرکت مار که میوه ی آن به صورت یک در میان ، در دوطرف شاخه قرار میگیرد . در توْرکی سومری آمده :
ŞEDIN :
bunch ( of fruit ) شاخه ی درخت میوه
la :
to hang آویختن
balance تراز بودن ، تعادل داشتن
alam :
در برگیرنده ، احاطه کننده ، شکل دهنده ، متصل و یکپارچه ، نشان خاص ، حاشیه ی قالی که دور تا دور فرش را فرا میگیرد . آلام نام کوههایی به شکل نیمدایره که از کنار دریای اژه تا دریای عمان کشیده شده است . تلفظ دیگر کلمه ی آلام ، ائلام و ایلام است . کلمه ی عالَم به معنی دنیا ، عالِم به معنی دانشمند و عَلَم به معنی پرچم و لوا هر سه برگرفته از کلمه ی آلام توْرکی هستند . در زبان توْرکی تمامی اسامی و صفات از مضامین طبیعی محسوس و ملموس گرفته شده اند .
ایگده : بسیار معطر ، درخت سنجد
inci,dən incə : ظریفتر از مروارید
گلبری : برگشته ، منحنی ، نوعی داس
istəgli : مشتاق ، مایل ، عاشق
اوْوشار : شیر پر فروغ ، کاخ مجلل ، افسونگر پرشکوه ، شکارچی پرجلال . ارکان این کلمه در توْرکی سومری چنین آمده :
u ( ow ) , ug :
obstinate کله شق
to admire تحسین کردن
to ride مطیع کردن ، مسلط شدن
cabin خانه ، اتاق
( to be ) exalted بلند مرتبه
furious خشمناک
anger خشم
lion شیر

şar :
splendid شکوه و جلال ، فروغ
to slaughter کشتن و قتل عام کردن

Laççin,a qoşulung !

اوخودایدێم 💫
uxudaydım 💫

اوخودایدێم ،
گؤردۆم کی ،
بیر نفر ،
الیمی گئریدن چکر ؛
ورریمی باغلار ،
کؤیلۆمه چؤکر ،
خئش ائدر یوردومو ،
میخگدن اکر ؛
سسلندیم ،
سوْروشدوم ،
کیمنگ کی قوْجالێگ دمده ،
وایالێ چمده ،
ایشق اینن میخگ اکیرنگ ؟
دئدی :
من ؟
اله اوْیام کی ،
آی و گۆن گؤرنده ،
خێجالت چکر .

باهارلێ لاچچێن

💫💫💫

Uxudaydım ,
Gördüm ki ,
Bir nəfər ,
Əlimi geri,dən çəkər ;
Vərrimi bağlar ,
Köylümə çökər ;
Xeş edər yurdumu ,
Mixəg,dən əkər ;
Səsləndim ,
Soruşdum ,
Kiməng ki qocalig dəm,də ,
Vayalı çəm,də ,
Işq,inən mixəg əkirəng ?
Dedi :
Mən ?
Ələ o,yam ki ,
Ay o gün görən,də ,
Xıcalət çəkər .

💫💫💫

اوخودایدێم : در خواب بودم
ورر vərr : برر ، با دو حرف ر مشدد ساکن ، تیغه ی خیش ، کتف و بال
باغلایار ورریمی : کتف و بالم را می بندد
چؤکر : ته نشین میشود ، فرود می آید
وایالێ : دردمند ، حسرتمند
اله : بگیر ، بدان ، در اینجا به معنی دقیقا ، به راستی

لاچچێنا قوْشولونگ

https://telegram.me/borlachin1

اولولگ 💫 ululəg

اولولگ ! آچما سن الینگی ،
اولولگ ! اه یمه سن بئلینگی ،
ملنگی ! ملکه میت مه یمینی !
مسخره ! کیم قوجار بئلینگی .

اولولگ ! آرریقانگ لججارا ،
اولولگ ، یالخاتانگ بئچچارا ،
دالێنگدا گؤرمۆرم زینهارا ،
تۆلۆنگۆ ! نئتمیشنگ ائلینگی ؟

اولولگ ! آیرێلدێنگ یوْلونگنان ،
ائسسیلدینگ ، اۆززۆلدۆنگ ائلینگنن ،
ایندی باخ ! نه قالمێش ائنینگنن ؟
لیککیرنگ لتته یه اولولگ !

الیاس بهرامپور ( لاچچێن )

💫💫💫

Ululəg ! Açma sən əling,i ,
Ululəg ! Əymə sən beling,i ,
Mələngi ! Məlkəmit məymin,i
Məsxərə ! Kim qucar belingi ?

Ululəg ! Arrıqang , ləccara ,
Ululəg yalxatang , beççara ,
Dalıng,da görmürəm zinhara ,
Tülüngü ! Netmişəng eling,i ?

Ululəg ayrıldıng yolung,nan ,
Essilding , üzzüldüng eling,nən ,
İndi bax nə qalmış ening,nən ,
Likkirəng ləttə,yə ululəg .

💫💫💫

اولولگ : مترسک ، چوبی که در زمین فرو کنند و جلی روی آن بیندازند تا حیوانات بپندارند که انسان است و از او بترسند .
تولونگو : خفیف و پست ، تحقیر شده .
ملکه میت : شازده خانم
قوجار : در آغوش میگیرد
لججارا : صفت مبالغه ، بسیار لاغر ، استخوانی
یالخات : تک و تنها
زینهارا : کول بند ، نوعی طناب رنگی که بر روی چوْققا میپوشند
ملنگی : آلت دست و مسخره
ائسسیلدینگ : ذوب شدی ، آب شدی
ائن : پهنا ، عظمت
لیککیر : تکه چوبی که در زمین فروکنند ، لاغر و استخوانی
لتته : جالیز

لاچچێن کانالێ

https://telegram.me/borlachin1

جارا گل موهممد 💫💫💫
car,a gəl muhəmməd 💫💫💫

اوْخودوم : میم و ها ، میم و دال ،
سسلندی کێبرێیا : موهممد ! ( ص )

یاپدێ نور ، آغ اۆزۆنگ کورسودان ،
اوْخشاتدێم اۆز آیا ، موهممد ! ( ص )

تاپدێ دور ، آشێغێنگ افلاگدان ،
بنزه تدیم دریایا ، موهممد ! ( ص )

هئچ قوْنشو خبری یوْخ قوْنشودان ،
باغلێ دیر دونیایا ، موهممد ! ( ص )

موسولمان تؤکر ، موسولمان قانێنێ ،
جارا گل ! اێمدادا ! موهممد ! ( ص )

لاچچێن دئر : بیر باخێش ، بیر دؤنۆم ،
واجێب دیر فریادا ، موهممد ! ( ص )

باهارلێ لاچچێن

💫💫💫💫💫

Oxudum : mim o ha , mim o dal ,
Səsləndi kıbrıya : Muhəmməd !

Yapdı nur , ağ üzüng kursu,dan ,
Oxşatdım üz ay,a , Muhəmməd !

Tapdı dur , aşığıng əflag,dan ,
Bənzətdim dərya,ya , Muhəmməd !

Heç qonşu xəbəri yox qonşu,dan ,
Bağlı dir dunya,ya , Muhəmməd !

Musulman tökər , musulman qanın,ı ,
Cara gəl ! Imdad,a ! Muhəmməd !

Laççın der : bir baxış , bir dönüm ,
Vacıb dir fəryad,a Muhəmməd !

💫💫💫💫💫💫💫💫💫

کورسو : تخت بزرگ ، عرش الهی
اوْخشاتدێم : تشبیه کردم
بنزه تدیم : تشبیه کردم
دؤنۆم : التفات ، محبت

لاچچێنا قوْشولونگ

https://telegram.me/borlachin1

هیله مازار 💫💫💫

یاتار - تورماز اوْلموش بیزیم دؤوه ، هیله مازار ،
زیروه سینی یئره وورموش ، یئردن داها قاخماز ؛

اویوموشدور ایچینده قان ، دؤشده گزمز دامار ،
کسیلمیشدیر دیزیندن جان ، اوْت ائتسنگ ده آخماز ؛

خلفه سی یوْخ دنگل سۆرۆ ، هاسێقلامێش آدار ،
بوْغولموشدور لپلر ، یاناککێلار لؤکلر ، تاهماز ؛

لایلامێشدێر دارغاسێنێ ، لئیلام اوْلموش سۆرۆ ،
یانناق یوْخو یئیه ، یاززی قوررو ، یاغێش یاغماز ؛

لاچچێن دئیوْر جاهاز ائنیق ، یان - آغاجێ سینیق ،
هالان تالان اوْلموش ، پارری مالا هئچ کیم باخماز .

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن )

💫💫💫💫💫💫💫💫💫

یاتار - تورماز : آن که میخوابد و دیگر برنمی خیزد
هیله - مازار : به سختی بلند میشود
هیل : زور بزن
هیله : به زور ، به زحمت
مازار : برخاستن ، برجسته شدن
زیروه : قله ، برجستگی زیر سینه ی شتر
اویوموشدور : دلمه شده ، سفت شده
اوْت ائتسنگ : اشاره به این دارد که در گذشته برای بلند شدن شتر یخ زده دورش آتش روشن میکردند تا گرم شود و جان بگیرد
آخماز : جاری نمیشود ، حرکت نمیکند
خلفه : بزرگتر ، مسنتر ، ماده شتری که از همه ی شترها مسنتر است و نقش ارشد را دارد
دنگل : انبوه
هاسێقلامێش : خسته شده ، درمانده شده
آدار : ناله میکند ، فریاد میکند
دارغا : نگهبان ، شهردار
لئیلام : نابود
سۆرۆ : گروه ، گله
لپ : کف پای شتر که به شکل گرد است . این کلمه در زبان انگلیسی به شکل loop آمده
یاناککێلار : به پهلو می افتد
لؤک : شتر نر
تاهماز : جاری نمیشود ، حرکت نمیکند
یانناق : خارشتر
جاهاز : زین مخصوص شتر که درون آن را با پوشال پر میکنند
ائنیق : برداشته شده ، پیاده شده
یان آغاجی : چوبی در دو طرف جاهاز شتر برای استحکام آن
هالان - تالان : به تاراج رفته
پاررێ : پراکنده ، اصطلاحی برای دام بدین خاطر که اگر نگهبانی نداشته باشد ، پراکنده میشود .

لاچچێن کانالێ

https://telegram.me/borlachin1

آند اوْلسونگ آیا 💫💫💫
and olsung ay,a 💫💫💫

آند اوْلسونگ آیا ،
سارایێل - چیخن دم ،
اوْندا کی آنا ، یایێغێ یایا ؛

آند اوْلسونگ چایا ،
دلوارا - دوْلان دم ،
اوْندا کی سوْنا ، سئوگیدن دوْیا ؛

آند اوْلسونگ توْیا ،
گیردگه گیرن دم ،
اوْندا کی خێنا ، خالێنگێ سوْیا ؛

ائلکه ده هرنه یاخچێ ،
دونیادا هرنه دادلێ ،
یانێ سن ، یانێ سه وگیلیم !

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

💫💫💫💫💫

And olsung ay,a ,
Sarayıl - çixən dəm ,
Onda ki ana , yayığı yaya ;

And olsung çay,a ,
Dəlvar,a - dolan dəm ,
Onda ki sona , sevgi,dən doya ;

And olsung toy,a ,
Girdəg,ə - girən dəm ,
Onda ki xına , xaling,ı soya ;

Elkə,də hər,nə yaxçı ,
Dunya,da hər,nə dadlı ,
Yanı sən , yanı səvgilim .

💫💫💫💫💫💫💫💫💫

آند : قسم ، سوگند
سارایێل : ناهید ، زهره ، ونوس
یایێق : مشکی که در آن ماست را به هم میزنند تا کره اش را بگیرند
یایا : تکان دهد ، مایع درون ظرف را به جنبش و حرکت وادارد
دلوار : رودخانه ، یکی شدن چند رود
سوْنا : نر پرنده ی غاز / در توْرکی سومری به شکل شئنا آمده :
şena :
a bird نوعی پرنده
سئوگی : عشق ، محبت ، صمیمیت ، دوستی
توْی : جشن ، جشن عروسی
گیردگ : خانه ی اهدایی به عروس و داماد ، حجله ی عروس و داماد / ارکان این کلمه در توْرکی سومری چنین آمده :
gir :
dowry کابین ، جهیزیه
gift هدیه ، ارمغان خدایی
dag :
dwelling ساکن شدن ، محل سکونت
خینا : پیشکشی برای عروس و داماد ، ماده ای برای رنگ کردن و زیبایی دست و پا / در توْرکی سومری به شکل گینا آمده :
gina :
regular offering پیشکش مقرر
سوْیا : از تن در آورد ، غارت کند ، بدزدد / رکن سوْی در توْرکی سومری به شکل sug آمده :
sug :
naked از تن در آورده شده
یاخچێ : درخشان ، دوست داشتنی ، پسندیدنی
دادلێ : بامزه ، طعمدار

لاچچێن کانالێ

https://telegram.me/borlachin1

ایمگه 💫 İmgə

قێناما ائلینگی !
بیر آز اؤزۆنگۆ ییغ !
بیر آز گؤزۆنگۆ آچ !
بیر آز گؤینۆنگۆ سیلک !

آرزێلار الێندن یاپێش !
ایمگه لر آللێندان اؤپۆش !
سانرێ یی اۆرگدن کؤچرد !
اینان کێ ،
ایشق اینن اینانج ،
قئیقاج گئدر .

باهارلێ لاچچێن

💫💫💫

Qınama elingi !
Bir az özüngü yiğ !
Bir az aç gözüngü aç !
Bir az göynüngü silk !

Arzılar əlindən yapış !
İmgələr allından öpüş !
Sanrı,yı ürəgdənən köçərd !

Inan ki ,
İşq,inən inanc ,
Qeyqac gedər .

💫💫💫

ایمگه لر آللێندان اؤپۆش : بر پیشانی رویا بوسه بزن
قین : طلبکار بودن ، سرزنش کردن
قێناما : ملامت نکن ، سرزنش مکن ، طلبکار مباش
ییغ : جمع کن ، جمع و جور کن
سیلک : تکان بده ، بتکان
ایمگه : رویا ، تخیل
آلل : با تشدید ل ، پیشانی ، جای بلند
اؤپۆش : بوسه بزن
سانری : گمان ، شک ، تردید ، انگاره
اینان : باور کن
ایشق اینن اینانج : عشق با باور
اینانج : باور ، ایمان
قئیقاج : حرکت نمایشی اسب سواران توْرک که در حال تاخت به پهلوی اسب می آمدند و از زیر شکم اسب به پهلوی دیکر می آندند

لاچچێن کانالێ

https://telegram.me/borlachin1

وصف توْرک از زبان حضرت علی ( ع )

حضرت علی علیه السلام در خطبه ی ۱۲۸ نهج البلاغه در وصف توْرکها ، تمول ، ثروت ، شکوه ، جنگندگی و رشادت انها چنین میفرمایند :

منه
و یومیٔ به الیٰ وصف الاتراک :
« کأنٓی اراهم قوما کأنٓ وجوههم المجانٓ المطرقه ، یلبسون السٓرق و الدیباج ، و یعتقبون الخیل العتاق ، و یکونُ هناک استحرار قتلٍٍ حتی یمشی المجروح علی المقتول ، و یکون المفلت اقلٓ من المأسور »
مانند آن است که من آنها ( توْرکها ) را می بینم قومی هستند که چهره هاشان ( اندامشان ) مانند سپر چکش خورده است ( آثار ضربات جنگ بر پیکرشان پیداست . ) ، لباسهای حریر و ابریشم میپوشند ، اسبهای قیمتی یدکی دارند ، و آن گاه که جنگ شدت گیرد ، مجروح بر روی کشته راه میرود ( چنان میکشند که روی زمین را اجساد کشته شدگان میپوشاند و مجروحان ناگزیرند پا بر کشته ها بگذارند ) ، و گریختگان کمتر از اسیر شدگان هستند . ( کسی نمیتواند از دست توْرکها فرار کند یا کشته میشود ، یا اسیر میشود . )

در این خطبه حضرت علی علیه السلام از ثروت ، تمول ، جنگندگی ، شجاعت و بیباکی توْرکها سخن گفته است . اما این تعریف و تمجید به مذاق تاجیکها خوش نیامده است . همه میدانیم که کلمه ی افعال جمع فعل است و اتراک جمع توْرک ، اما مترجمان تاجیک ، کلمه ی اتراک را که به معنی توْرکها است عامدا تاتار و مغول معنی کرده اند .

منبع :
۱- نهج البلاغه ی امیرالمومنین حضرت علی ( ع ) به ترجمه ی فیض الاسلام ، خطبه ی ۱۲۸ ، ص ۳۹۷
۲- فرهنگ عربی - فارسی لاروس ، دکتر خلیل جر ، ترجمه سید حمید طبیبیان

لاچچێنا تلگرامدا قوْشولونگ

zəhfəran 💫💫💫💫💫

Təqdim edirəm qoç igid , qoz şəhid Bəhmən Xan ı Bahadırı,nıng durru və arrı ruhun,a

Zəhfəran gülüyəng :
Çox sıce , çox ücə , çox təyər ,
Bir baxış naz üz,ə dunya,ya dəyər ;

Yarpağıng yam yaşıl , köynəging işil ,
Çiçəglər için,də xassayang , səyər ;

Köklüyəng qəyər , nazlıyang nigar ,
Pərçəming sap sarı , şurraba qizil ;

Sowuq,da , on,da ki hamı gul solar ,
Sudum,da , on,da ki hamı el ölər ,

Sərkənding sərkəm,də , sevgi,dən söyləding ,
Şəfəq,dən baş verding , şahdading şöyləding ;

Zəhfəran ! Qoz ucud ! Tərıxan,dan xoyung var ,
Zəhfəran ! Bir ogüd , bohran,dan boyung var .
Zəhfəran ! Qoç igid Bəhmən,dən soyung var .

Elyas Bahrampour , Baharlı Laççın

💫💫💫💫💫💫💫💫💫

Zəhfəran : Bir çiçəg ki fayız,da və sowuq,da gul edər
sıcə : düz , bütun
təyər : düz , bütün
yam yaşıl : çox goy , goy goy
işil : pırıldayan , pırç vuran
xassa : özəl , gözəl
səyər : ad o sanlı
köklü : mayalı , rişəli
qəyər : yerli , mohkəm
nigar : yaxçı
sap sarı : al sarı , qizil sarı
şurraba : sallaq şaxalar , sallaq həlqələr / Sumer Türküsün,də belə gəlmiş :
şur :
branches ، şaxələr
raba :
clamp : towq , həlqə
neck stock : boyn bağı
hoop : həlqə
qizil : sarı , altun
sudum : tutnaq
sərkəm : sarı ofoq , şəfəq
sərkənding : yola düşdüng
şəhdad : əşhəd o ən söz,ü
şoyləding : təqəddus verding , mutlu bilding
ucud : vucud , eyn , zat
Bəhmən : Bəhman xan ı Bahadırı , Xosrow xan bacısy oğulu ki Pəhləvi rejimi,nə qarşı turdu , neççə il döyüşdu ; Tatlar and içdilər ki amandayang , Bəhmən xan təslim oldu , amma yalançılar on,u şəhid etdilər .
ögüd : nəsihət
bohran : pes günlər

Laççin,a qoşulung

نه یاخچێ یاغێش 💧💧💧
Nə yaxçı yağış 💧💧💧

نه یاخچێ یاغێش 💧
کاش شێللێرێق قوسسایێ یویایدێ 💧
کاش اێلدێرێم خوْشلوگو یایایدێ 💧
کاش سێلدێرێم دویغودان دوْیایدێ 💧

باهارلێ لاچچێن

💧💧💧

Nə yaxçı yağış 💧
Kaş şıllırıq qussa,yı yuyaydı 💧
Kaş ıldırım xoşlug,u yayaydı 💧
Kaş sıldırım duyğu,dan doyaydı 💧

💧💧💧💧💧

یاخچێ ، یاغچێ : ذات خوب ، وجود دوست داشتنی / این کلمه در اصل از رکن یای ، یئی + چی تشکیل شده
یئی ، یای : خوب ، نیک
چی : وجود ، ذات ، موجود ، هستی ، ماهیت ، گوهر
شیللریق : باران تند
قوسسا : اندوه ، خشم بسیار / رکن قوس با تغییر ق به ک ، به شکل کوْسا آمده
کوْسا : ماهی خشمگین
یایایدێ : منتشر کند ، بگسترد
سێلدێرێم : ۱- تخته سنگ بزرگ ۲- سیلاب
دویغو : احساس ، درک ، عاطفه

لاچچێنا تلگرامدا قوْشولونگ 💧

Yetmiş xəzan 💫💫💫

Gəçdi biz,dən yaxçı yaman ,
Geri dönməz daha zaman ,
Heç bilmədig nic eylədig ,
Bir gördüg ki yetmiş xəzan .

Neççə muddət uşşaq idig ,
Neççə muddət arman əkdig ,
Kuruşa,ya göyn xoş etdig ,
Dan itirdig , tutdug saman .

Əl,dən verdig cahallig,i ,
Xoş dowran,ı , mahallıg,ı ,
Ələ tapdıg kahallıg,ı ,
Bir gördüg ki yetmiş yaman .

Sözüm bu dur igidlər,ə ,
Qulaq vering ögüdlər,ə ,
Cahallıg,da talaş eding !
Qocalıg,da kim,ə aman ?

Baharlı Laççın

💫💫💫💫💫

xəzan : فصل پاییز ، طلایی رنگ
guz ( xuz ) : پاییز ، درخشش ، طلا
guzun : فصل پاییز به گویش توْرکیه
در توْرکی سومری این رکن به شکل kug آمده :
kug :
bright تابان ، درخشنده
shiny درخشان
در ایل قشقایی تیره ای است به نام kohu که از همین رکن گرفته شده
kohu ( kogu ) : درخشان ، طلایی رنگ
zaman : نیزه ی بلند آسمان ، نیزه ی بلند خدا ، مهلت ، فرصت
zamanlı : نیزه دار ، کسی که در نبرد نیزه مهارت دارد ، نام تیره ای در قشقایی
kuruşa : ساقه ی سفت و خشک گیاه
mahallıg : بزرگی ، عظمت
yaman : بزرگ ، عظیم ، سختی ، دشواری
ögüd : پند ، نصیحت
aman : پناه بردن ، امیدوار بودن

Telegram,da Laççın,a qoşulung

کاش کچچه یدینگ ! 💜
Kaş kəççəyding ! 💜

کؤنۆل !
کاش کچچه یدینگ !
یاپێشایدێم قولاغێنگنان ،
سیلکه یدیم قاپێدا چئر اۆسته ؛
سیله یدیم قوسسایێ ، قمی .

باهارلێ لاچچێن

💜💜💜

Könül !
Kaş kəççəyding !
Yapışaydım qulağ,dan ,
Silkəydimm qapı,da çer üst,ə ;
Siləydim qussayı , qəmi .

💜💜💜

کچچه : اوْوولموش ، بیر آیاق آلتی کی اۆنگنن دۆزلییوْر . کچ کؤکۆ اینگیلیس دیلینده ده وار :
catch : توتماگ
سیلکه یدیم : چوْخ قه ییم تکان وئره یدیم
چئر : کرره ، سنگر ، اوْت یئری
سیله یدیم : آررێدایدێم

لاچچێنا قوْشولونگ

https://telegram.me/borlachin1

Kummuca kunar 💫💫💫

Nic etsing kummuca kunar ? neyləsing ?
Neççə il gəçmiş ki , yağışıng dadın,ı görməmiş ;

Kotazlig görmüş şor bəs,də , çox uzaq ,
Sürrünər rişə,si hər yana , şor su da sormamış ;

Qəm toz,u qonmuş,dur yarpaqlar üzün,ə ,
Qurrumuş soy o sap , oyanmaz göyərməg hıss,ı ;

Çixmiş,dir çinin,dən ikki ilan , ıstıyor baş yeyə ,
Pük olmuş bir yan,ı , yel ister əyə ;

Inanmaz dirçələ qərə,yaz , su qəçə təç,in,ə ,
Inanmaz gunc arı genə,dən , yer tuta iç,in,ə ;

Kummuca kunar ! "Al diş,ə əting,i" ! Dözən !
Bir payla su için , əl aç sən ! Uzan !

Baharlı Laççın

💫💫💫💫💫

نیج ائتسینگ کومموجا کونار ؟ نئیله سینگ ؟
نئچچه ایل گچمیش کی ، یاغێشێنگ دادێنێ گؤرمه میش ؛

کوْتازلێگ گؤرمۆش شوْر بسده چوْخ اوزاق ،
سۆررۆنر ریشه سی هر یانا ، شوْر سو دا سوْرمامێش ؛

قم توْزو قوْنموشدور یاپراقلار اۆزۆنه ،
قورروموش سوْی و ساپ ، اوْیانماز گؤیرمگ هیسسی ؛

چیخمیشدیر چینیندن ایککی ایلان ، ایستییوْر باش یئیه ،
پۆک اوْلموش بیر یانێ ، یئل ایستر اه یه ؛

اینانماز دیرچله قره - یاز ، سو قچه تچینه ،
اینماز گۆنج آرێ گئنه دن یئر توتا ایچینه ؛

کومموجا کونار ! آل دیشه اتینگی ! دؤزن !
بیر پایلا سو ایچین ، ال آچ سن ! اوزان !

💫💫💫💫💫

kummuca : kuçik
dad : tam , məzzə
kotazlig : yoxlug , yoxsullug
bəs : ucə yer
toz : dolaq
soy : budaq
sap : saq
qərə - yaz : yazing əvvəli ki həniz ot göyərməmiş
təç : tinc / təç kökü Sumer Türküsün,də tag şiklin,ə gəlmiş :
tag :
touch , pirç vurmag
gunc arı : bir arı ki bal pəxşəsin,dən bir az daha böyüg dir
Əting,i al dişing,ə : bir Türkü məsəl yanı təhəmmul et , dözən


Laççın,a qoşulung

doğrul dağ,dan 💫

Doğrul dağdan ,
Göyər bağdan ,
Bala gir sən ,
Süzzül yağdan .

El ərkindən
Üzlüg düzət ;
Hel ətrindən ,
Artmaq yarat ;
Murd bərgindən ,
Başmaq gəy sən ;

On,da yeri ,
Çəmə , çaya ;
Ovunc sat sən ,
Günə , aya ;
Ayaq qoy sən ,
Elə , toy,a .

Baharlı Laççın

💫💫💫💫💫

دوْغرول داغدان ،
گؤیر باغدان ؛
بالا گیر سن ،
سۆززۆل یاغدان ؛

ائل ارکیندن ،
اۆزلۆگ دۆزت ؛
هئل عطریندن ،
آرتماق یارات ؛
مورد برگیندن ،
باشماق گه ی سن .

اوْندا یئری ،
چمه ، چایا ؛
اوْوونج سات سن ،
گۆنه ، آیا ؛
آیاق قوْی سن ،
ائله ، توْیا .

💫💫💫

doğrul : qalx , çix , yola düş
ərk : amac , hədəf , murad
üzlüg : bir həlğə ki əl,ə salıyorlar
artmaq : bir boyn,bağı ki hel,dən , mixəg,dən , məlhow,dan , muncuq,dan və əşrəfi,dən düzüyorlar
görk : şowkət , cəlal , gurlug
yaşmaq : ayaq - qabı
yay : yaz , aç , enləşdir
murd : bir ağac ki hamı çağ göy dir
başmaq : ayaq,qabı
yeri : süzzül , sərkən , sallan , get ,
owunc : göyənməg , fəxr , ıftıxar
yir : şiir , qoşma
hel : bir gözəl isli şey



Laççın,a qoşulung

فێرتێنا 🔥 fırtına

Hər səhər ,
sirçələr gözüngnən üçər ,
Sərpəşər köylümə sarı .

Hər gecə ,
Ikkicə qarçağaz ,
Döşüngnə qərcəşər ;
Tərpənər meylimə sarı .

İstənənəg titrəyər ، coşar ,
Fırtına başımnan daşar .

🔥🔥

هر سحر ،
سیرچه لر گؤزۆنگنن اۆچر ؛
سرپشر کؤیلۆمه سارێ .
هر گئجه ایککیجه قارچاغاز ،
دؤشۆنگنه قرجشر ؛
ترپنر مئیلیمه سارێ .
ایسته نگ تیتره یر ، جوْشار ؛
فێرتێنا باشێمنان داشار .

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن )

🔥🔥🔥

سیرچه : سارچا ، سار کوچک ، مایل به رنگ زرد ، گنجشک
سرپشر : دسته جمعی و همراه با هم پرواز میکنند و پخش میشوند
سار : نوعی پرنده ، تلفظ کهن طلا
سارێ : ایهام دارد : ۱- به سوی ۲- پرنده اش ، طلایش
ایککیجه : دو عدد ، دو تا
قارچاغاز : کبک دری
قرجشر : رم میکند
ترپنر : به آرامی میجنبد
سارێ : به سوی ، به سمت
ایسته نگ : تصمیم ، خواسته ، اراده
تیتره یر : میلرزد ، به اهتزاز درمی آید
فێرتێنا : توفان ، باد شدیدی که موجب باران شدید میشود ، فوران ناگهانی مواد مذاب از دل زمین ، استعاره از غم و اندوه

لاچچێنا قوْشولونگ

قایی کهنترین قوم توْرک

از زمانی که توْرکهای سومر ساختن خانه را شروع کردند ، نام قایی همچون نگینی بر حلقه ی مدنیت درخشیده است . قاییها را باید پدر مدنیت دانست .

همان طور که میدانیم زبان توْرکی از ارکان تک - هجایی معنادار ساخته شده است . برای آن که معنای کلمه ی قایی را به طور ریشه ای ، علمی و مستدل مشخص کنیم ، به دیکشنریهای سومری که حاصل مطالعات و زحمات دانشمندان آمریکایی است ، مراجعه می کنیم .
رکن تک - هجایی « قا » در دیکشنریهای سومری چنین آمده است :
1- ğa :
house خانه ، جا ، مکان
رکن قا به شکلهای ka , kə , kü به صورت پسوند برای مکان و جا نیز آمده است مثال
ائلکه : جایگاه ایل
چؤلکۆ : جای پست
shed انبار کردن ، ذخیره کردن
barn انبار ، انبار کردن
enclose درجوف قرار دادن ، حصار کشیدن

2- ğa ( ğar ) , ğa - e :
to put قرار دادن
place جای دادن ، گذاشتن
set مستقر کردن ، کار گذاشتن
situate در محل گذاردن
to set up نصب کردن
establish مستقر کردن ، پابرجا کردن
to put down ذخیره کردن
restrain نگهداشتن
oppress کوفتن ، در هم خرد کردن
to plate زره دار کردن
inlay مرصع کاری ، خاتم نشاندن

با افزودن پسوند ل به بن قا ، قال ساخته میشود . بار دیگر نگاهی به دیکشنری توْرکی سومری :
ğal :
to be ( there , at hand , available )
وجود داشتن ، در دسترس بودن ، مهیا بودن
to exist وجود داشتن
to put قرار دادن
place مکان ، جا ، قصر
قال یا قالا به معنی ساختمان بزرگ است که به صورت قلعه وارد زبان عربی شده است .
to guaid محافظت کردن
دیگر این که با افزودن پسوند به رکن قال ، قالخان درست شده به معنی سپر جنگی
respect احترام ، احترام گذاشتن
همچنین با افزودن پسوند « یم » به رکن قا ( قای ) ، قایێم ساخته شده به معنی محکم ، استوار ، پابرجا ، پنهان کردن و ذخیره کردن

با توجه به معانی رکن قا در دیکشنریهای سومری ، کلمه ی قای یا قایی به معانی زیر است :
ماندگار
ثابت
پابرجا
مقیم
بومی
ساکن
ذخیره
جانشین
درهم کوبنده
جنگاور
مسلح
مرصع
قاییها نخستین ساکنان ایران ، عراق ، سوریه ، لبنان و آناتولی بوده اند که در شکل گیری تمدن چندین هزار ساله ی توْرکهای سومر نقش اساسی داشته اند و هزاران سال با بیگانگان و متجاوزان جنگیده اند و در راه حفظ سرزمین آبا و اجدادی ، جان و مال خود را نثار کرده اند .

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

منابع :
1- Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
2- Sumerian Glossary , Daniel A Foxvog

تانرێ 🔰🔰🔰 Tanrı

همان طور که منشور میتواند رنگهای مختلفی را ایجاد کند ، ارکان تک - هجایی زبان توْرکی هم این قابلیت را دارند که معانی مختلفی را به ذهن القا کنند .

کلمه ی تانری به معنی خداوند ، از دو رکن معنیدار ساخته شده است : تان + ری
رکن تان به شکل تن ، تام ، دین و دیم نیز به کار میرود و معانی زیر را دارد :
tən :
to be cool آرام یافتن
become cool آرامش یافتن
extinguish تسکین دادن
tam :
1- to be bright درخشان
2- ( to be ) pure پاک
3- to purify اصیل
4- ( to be ) clean پاک
5- to trust مورد اعتماد ، مدبر
6- to believe باور مقدس

dan :
clear اصیل ، ناب ، پاک
pure پاک ، اصیل
dim :
to create آفریدن ، به وجود آوردن

🔰🔰🔰

رکن ری معانی زیر را دارد :
ri :
1- to cry out خروشان
2- ( to be ) distant دور
3- imbue قادر
4- impose منظم کردن
5- to lay down قراردان
6- cast طراح ، ریخته گر
7- to set in a plase نظم دهنده
8 - to lean on پشتیبان ، یاور
9- to set in place قراردهنده
10- to release نجات بخش

نظیر ساختار تانرێ را در کلمه ی سانرێ میتوان دید :
سان : شمردن ، به حساب آوردن ، پنداشتن
ری : ایجاد کردن
سانری : ایجاد شک و تردید ، گمان ، توهم

کلمه ی تانری را با توجه به معانی دو رکن تان ( تن ، دین ، دیم ) و ری میتوان این گونه معنی کرد :
آفریننده ی پاک ، آفریننده ی نورانی ، آفریننده ی مورد اعتماد ، آفریننده ی مدبر ، آفریننده ی اصیل ، آفریننده ی آرامش بخش / قادر پاک ، قادر درخشان ، قادر مورد اعتماد ، قادر آرامش بخش ، قادر با تدبیر ، قادر اصیل / نجات دهنده ی پاک ، نجات دهنده ی نورانی ، نجات دهنده ی مورد اعتماد ، نجات دهنده ی با تدبیر ، نجات دهنده ی آرامش بخش/ تکیه گاه پاک ، تکیه گاه درخشان ، تکیه گاه مورد اعتماد ، تکیه گاه آرامبخش / طراح پاک ، طراح مورد اعتماد ، طراح با تدبیر ، طراح اصیل ، طراح آرامش بخش و بسیاری معانی دیگر

الیاس بهرامپور ( باهارلی لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس و اتیمولوژیست توْرک

منبع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )

هۆرمت قدری بیلمه ین کیمسه لر
شییر دیکلمه سی
شایێر : حۆسئینعلی قایێمێ ( درویش )

لاچچێنا قوْشولونگ !
تۆرکۆ سؤزلر ، یاشێل قوْشما ائشیدینگ !

https://telegram.me/borlachin1

قیزیل اوزون 💫💫💫

در فرهنگ لغات توْرک ذیل اوزون چنین آمده است :
اوزون : دراز ، طویل ، بلند ) طولانی ) ممتد ) بلند قامت
کلمه ی اوزون علاوه بر معانی ذکر شده ، معنی دیگری دارد که در ادامه آن نیز بررسی میشود .

کهنترین دیکشنری زبان توْرکی ، دیکشنری سومری است که دانشمندان زبان شناس آمریکا آن را به زبان انگلیسی ترجمه کرده اند .
در دیکشنری سومری رکن اوز به شکل اور آمده و چنین معنی شده :
ur :
1- to go along ( to happen or develop in a particular way )
در یک مسیر خاص گسترش یافتن
2- to drag کشاندن ، امتداد دادن
کلمه ی اوزون در توْرکی سومری به شکل اورو آمده و آن نیز چنین معنی شده :
uru :
1- flood ( to arrive or go somewhere in larg numbers )
جریان یافتن به جایی با حجم بسیار
2- deluge جریان حجم بسیاری از آب سیل

نتیجه :
۱- رکن اوز همان رکن اور و کلمه ی اوزون همان کلمه ی اورو در توْرکی سومری است .
۲- اوزون علاوه بر معانی ذکر شده به معنی رود نیز میباشد .
۳- قیزیل اوزون به معنی رود سفید یا سفید رود است .

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

منابع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
قشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی
دیکشنری توْرکی آزربایجانی به فارسی بهزاد بهزادی
دیکشنری توْرکی استانبولی به فارسی کیمیا ، جمشید صالحپور

مه ید دۆشر تاتا 💫💫💫

یئل اسر زامان ، سوْوورار سامان ،
توْز دوْلاق باسار ، بۆررونر خزان ؛

بیر سۆرۆ ملخ چپرغه گلر ،
کور وورار چؤله هامێسێ کلر ؛

مئیل ائدر باغا ، هرنه وار یئیر ،
اۆن ائدر کنده نئچچه اۆز تتر ؛

فال آچار فلک ، ایککی جوفت بیر تک ،
مه ید دۆشر تاتا ، کؤلگۆینن کلک ؛

بیر موددت گچر ، اینگیلیس گلر ،
قشقایێ مولکو توتماگێن دیلر ؛

گتیره ر هینددن بیرپارا قره ،
ایستر کی توتا یوْغورددان کره !

آبادا بیر کند ، اینگیلیس توتار ،
تیمچه یی تامام یئر ائدر یاتار ؛

قوْشولار یادا ائلکه نینگ تاتێ ،
بیرپارا تیرری ، بیرپارا لۆتۆ ؛

شرفسیز یادلار چوْخ سیتم ائیلر ،
قیز - گلین بیلمز ، چوْخ چیتم ائیلر ؛

آبادا تاتێ بیلمز کی نئیله یه ،
بو ظولمو هارا ، کیمه سؤیله یه ؟

بو خبر گئدر ، صوْولته یئتر ،
اۆن ائدر داغا ، قوللایا چاتار ؛

هایلایار ائلیم ! ساغ اینان سوْلوم !
ییغیلینگ گلینگ ! قودرتلی قوْلوم !

ییغیلینگ گلینگ ! دۆشمنی بولونگ !
باشێنێ قیرچینگ ، قارنێنێ دیلینگ !

قشقایی بۆتۆن ، جانێندان گچر ،
گؤتۆره ر گۆنۆ ، خورپونان ایچر ؛

داغ اوْلار قانێ ، نشت ائدر جانا ،
مسس اوْلار ایگید ، باش اگر خانا ؛

مین،هی،مین اوْلار ، وور،های،دوت اوْلار ،
ایککی مینگ ایگید ، دؤرد یاندان گلر ؛

قاباقچێل گئدر ، دۆشمنی بولار ،
کارر اوْلار باخار ، بوْسقوسون بیلر ؛

سخت دؤیۆش اوْلار ، سرت جوکوم گلر ،
سککیز اۆز قوتور ، تاتلاردان اؤلر ؛

تاتلارێنگ چوْخو ، قوْرخودان قچر ،
بیر پارا تیرری ، قهله دن اۆچر ؛

دؤیۆلر دۆشمن ، سوْورولار اوْردو ،
قیرریلر قنیم ، خئش اوْلار یوردو ؛

کاپیتان گئویفت زوْر یارا یئیر ،
کلنل فرئیز آمان ایسته یر ؛

دۆشمنینگ لاشی یئر اۆسته قالار ،
گوربالار موسلار ، کؤپگلر دالار ؛

دؤشمنینگ لاشێ یئر اۆسته قوْخار ،
پخشه لر قوْنار ، بیر واوا قاخار ؛

گاممێنا سیخر قویروغو ایتلر ،
کوْزونا گئدر قره ساق تاتلار ؛

ایسته دیم ایندی اوْ چاغدان دئیم ،
ال قوْیام دؤشه ، باشێمی اه یم ؛

ایسته دیم دئیم سردارێم سؤزۆ ،
ایسته دیم آچام ایگیدلر گؤزۆ ؛

اؤلنلر اؤلمۆش ، گئدنلر گئتمیش ،
گلنلر نه بیلسینگ قشقایێ نئتمیش ؛

گؤرگ کی یازا گچمیشی لاچچێن ،
موختصر دئیه ، حق سؤزۆ گولچین ؛

قالمێشدێر آدێنگ تاریخدا سردار !
قدرینگی بیلر ائلکه میز تا وار .

الیاس بهرامپور ( باهارلێ لاچچێن )

کور : جایی در زیر خاک که ملخ تخمهایش را دسته جمعی آنجا میگذارد
ایککی جوفت بیر تک : آرایشی در فال نخود که یک جفت نخود در سمت راست ، یک جفت نخود در سمت چپ و یک دانه در وسط قرار میگیرد که این تک نخود را سمبل مرده میدانند و چهار نخود دو طرف را چهار نفری میدانند که جنازه را بر دوش حمل میکند .
مه ید : مرده ، شخص مرده
کؤلگۆ : طنابی که با آن پای گوسفند را میبندند .
کلک : چوبی که سر آن دوشاخه است و با آن چارچوبی برای حمل جنازه درست میکنند
تتر : تاتار ، دشمن ، بیگانه
تیمچه : کاروانسرا ، انگلیسیها چند محل را در آباده در اختیار گرفته بودند :
کاروانسرای اکبر زمانی ، کاروانسرای عباسخانی . مکانی به نام کلاه فرنگی که خود انگلیسیها ساخته بودند ( رونقیه ) ، منزلی در مجاورت کلاه فرنگی ، قلعه نارنجی و یک ساخلو
تیرری : ترسو ، لرزان
چیتم : تجاوز
تالا : تکه ای از هیزم یا چوب
خورپ : جرعه
قاباقچێل : پیشگام اردو ، پیشرو
کارر : با سکون ر مشدد با دقت نگریستن
بوْسقو : کمینگاه
قوتور : گر ، مجروب
قنیم : دشمن
کلنل فرئیز : کلنل فریزر سرکرده ی اردوی انگلیس
موسلار : بو میکشد
دالار : میدرد ، پاره میکند
واوا : بیماری وبا
گامم : با تشدید م ساکن ، پا
گاممینا سیخر قویروغو : خودنمایی را رها میکند
کوْز : سایه بان ، لانه ی سگ
قره ساق : شوم ، منحوس
صوْولت : اسماعیل خان صولت الدوله ی قشقایی ایلخان مقتدر ایل قشقایی که نخستین بار در اردیبهشت ماه 1297 هجری شمسی در آباده با انگلیس درگیر شد و پس از چندین جنگ پی در پی روباه پیر را از جنوب کشور بیرون کرد .

لاچچینا قوْشولونگ !