عصر یکشنبه‌های بخارا

بیست و یکمین نشست از سلسله نشست‌های عصر یکشنبه‌های بخارا به نقد و بررسی کتاب «سدّ ارمنی مسیر توران: مسئلهٔ کریدور ادعایی زنگزور» نوشتۀ روبن ملکنیان و واروژان گغامیان، ترجمۀ علی محمود رضایی رامشه که از سوی انتشارات نگارستان اندیشه منتشر شده، اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر یکشنبه بیست و ششم مهرماه ١۴٠۵ با سخنرانی احمد کاظمی، احسان موحدیان، سرگی بارسقیان و علی دهباشی در مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن برگزار خواهد شد.

طی دو سال گذشته که تنش میان ایران و آمریکا بالا گرفته مسئلهٔ کریدور زنگزور ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. این موضوع که تا پیش از این از سوی ترکیه و آذربایجان دنبال می‌شد، حالا ابعادی فرامنطقه‌ای یافته و پرداختن به آن بیش از پیش ضروری است. کتاب حاضر که به قلم دو تن از استادان و پژوهشگران ارمنی نوشته شده، ریشه‌های این ماجرا را از یکصد سال پیش به این سو دنبال کرده و اهداف آن را بررسی می‌کند.
ژنرال باشبوق رئیس سابق ستاد کل نیروهای مسلح ترکیه، یک ماه پس از جنگ چهل و چهار روزهٔ قراباغ، در سرمقاله‌اش در روزنامهٔ معروف «جمهوریت» ترکیه چنین نوشت: «بزرگ‌ترین خواستهٔ ما یکی است و آن اینکه ترکیه و جمهوری آذربایجان بتوانند از طریق زمینی و بدون مانع به یکدیگر متصل شوند؛ مسیری که آتاتورک آن را دروازهٔ ترکی می‌نامید. چه خوشبختی‌ای بزرگ‌تر از دیدن آن می‌تواند وجود داشته باشد». می‌توان گفت که پس از نوامبر ۲۰۲۰ مبارزهٔ ژئوپلیتیکی اصلی در قفقاز جنوبی، پیرامون کریدور ادعایی زنگزور صورت می‌گیرد که بازیگران موجود در آن تنها به سه کشور ترکیه، ارمنستان، جمهوری آذربایجان محدود نمی‌شوند. در این کتاب منشأ پیدایش، تحول و تلاش‌ها برای اجرای ایدهٔ کریدور ادعایی زنگزور، مهم‌ترین برنامهٔ سیاسی پان ترکی در دوران مختلف از ابتدای قرن بیستم تا امروز، جایگاه و نقش آن در عرصهٔ سیاسی و ایدئولوژی ترکیه و جمهوری آذربایجان و چارچوب ژئوپلیتیک آن ارائه شده و تهدیدات آشکار و پنهان ارتباط زمینی پان ترکی بررسی شده است.

میدان نیاوران، خیابان پورابتهاج، پلاک ۲۱۰، مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن

عصر سه‌شنبه‌های بخارا

هفتاد و یکمین نشست از سلسله نشست‌های عصر سه‌شنبه‌های بخارا به نقد و بررسی کتاب «سیر رمانتیسم در اروپا» نوشتۀ دکتر مسعود جعفری جزی که از سوی نشر سخن منتشر شده، اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر سه‌شنبه بیست و هشتم مهرماه ۱۴۰۵ با سخنرانی مسعود جعفری جزی، نیما ظاهری و علی دهباشی در شهر کتاب نیاوران برگزار خواهد شد.

رمانتیسم در اصل پدیده‌ای اروپایی است که به سرزمین‌های دیگر نیز راه یافت و نهضتی جهانی شد که زمینه‌های گوناگونی چون ادبیات و فلسفه، علوم اجتماعی و سیاسی، معماری، موسیقی، نقاشی، سینما و جز آن را در بر می‌گیرد. گویی رمانتیسم ملازم گذار از عصر کلاسیک به جهان مدرن است و همۀ جوامع در این گذار چنین تجربه‌ای را از سر گذرانده‌اند. در کتاب حاضر عمدۀ توجه معطوف به سه بُعد ادبی، اجتماعی و فلسفی‌ـ فکری رمانتیسم بوده است و پس از گزارش سیر تاریخی این اصطلاح و تعریف آن و تمیز نحله‌ها و گرایش‌های گوناگون رمانتیک، زمینه‌های تاریخی، ادبی و اجتماعی پیدایش این مکتب و ابعاد فلسفی و اجتماعی آن بررسی می‌شود. پس از آن سیر رمانتیسم در آلمان، فرانسه و انگلستان جداگانه بررسی شده و فصل‌های پایانی کتاب به وجوه مختلف جنبۀ ادبی رمانتیسم، افول آن، ارزیابی میراث آن و تأثیر پایدارش بر دوره‌های بعد اختصاص دارد.

خیابان باهنر (نیاوران)، رو‌به‌روی کامرانیهٔ شمالی، شمارهٔ ۱۳۷ و ۱۳۵، شهر کتاب نیاوران

شب معجم البُلدان

با سخنرانی سید محمد بهشتی، محمدابراهیم زارعی، جلیل گلشن، محمد مرتضایی، احمد محیط طباطبایی و علی دهباشی
و رونمایی از نشر تازۀ مجموعۀ پنج جلدی «معجم البُلدان» ترجمۀ استاد علینقی منزوی و به کوشش دکتر محمد مرتضایی


شنبه بیست و پنجم مهرماه ۱۴۰۵
پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگی، سالن خلیج فارس

شب محسن کمالیان

نهصد و هشتاد و سومین شب از شب‌های بخارا به یادبود استاد محسن کمالیان اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر چهارشنبه بیست و نهم مهر ۱۴۰۵ با سخنرانی آقایان: مهندس مهدی فیروزان، دکتر محمد‌رضا بهشتی، دکتر رسول جعفریان، دکتر کامبیز بهنیا و سرکار خانم مهندس محجوبه کمالیان در کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران برگزار خواهد شد.

محسن کمالیان (١٣۴٣ ـ ١۴٠۵) در شهر آخِن آلمان به‌دنیا آمد. پدرش، حاج رحیم کمالیان، اصالتاً قمی و بازرگان بود. مادرش، بانو هِلا کِفِن‌باوم یا سمیه کمالیان، اصالتاً آلمانی بود که اسلام آورد و مترجم بیش از صد عنوان کتاب اسلامی است.
تا زمستان سال ۱۳۵۲ در آلمان بود. اواسط کلاسِ چهارم دبستان همراه پدر به‌ ایران آمد و در قم نزد پدربزرگش، حاج میرزا احمد کمالیان، ساکن شد. کلاس‌های سوم و چهارم را مجدداً در دبستان امیرکبیر گذراند و در سال ۱۳۵۴ به‌منزل پدر در قلهک تهران منتقل شد. در آن سال پدرش زندانی سیاسی بود و سرپرستی‌ او در غیاب پدر و مادر، با عمویش، حاج محمد کمالیان، همچنین با شهید آیت‌الله دکتر سید محمد حسینی بهشتی و همسرشان بود. زمستان سال ۱۳۵۴ پدر از زندان آزاد شد و خانواده مجدداً، این بار در تهران، شکل گرفت. دوران راهنمایی و دبیرستان را در مدرسهٔ نیکان گذراند و در سال ۱۳۶۲ دیپلم ریاضی فیزیک گرفت.
همان سال در کنکور سراسری شرکت کرد و دانشجوی مهندسی عمران دانشکدهٔ فنی دانشگاه تهران شد. سال‌های ۱۳۶۷، ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ به‌ترتیب مدارج کارشناسی، ارشد و دکترای تخصصی را در همان دانشگاه و همان رشته، در گرایش ژئوتکنیک دریافت کرد. ماه‌هایی از سال‌های ۱۳۶۵، ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ را به‌عنوان دانشجوی بسیجی در بخش‌های مهندسی دفاع مقدس فعال بود. همزمان با تحصیل، زیر نظر دکتر سید محمدرضا حسینی بهشتی در راه‌اندازی و فعالیت‌های پژوهشی مؤسسهٔ مطالعات تاریخ خاورمیانه، مشارکت کرد.
از سال ۱۳۷۲ در کسوت مربی به‌ عضویت هیئت علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله درآمد.
از دوران نوجوانی به‌شخصیت امام موسی صدر علاقمند شد و بخشی از دوران جوانی‌اش را صرف تحقیق دربارهٔ ایشان و خاندان شریف صدر کرد. حاصل این تحقیقات تدریجاً در کتاب‌های زیر منعکس گردید: «عزت شیعه» (١ و ٢)، «فریاد در خاموشی»، «صدرِ دین»، «مشاهیر خاندان صدر»، «سفرنامهٔ خاندان صدر» و...
سال ۱۳۶۴ با دختر عمه‌اش، بانو سیده معصومه هاشمی‌زادگان ازدواج کرد و حاصل این ازدواج، دو فرزند به نام‌های محجوبه و حامد است.

دانشگاه تهران، کتابخانۀ مرکزی، مرکز اسناد و تأمین منابع علمی

عصر یکشنبه‌های بخارا

نقد و بررسی کتاب «سدّ ارمنی مسیر توران: مسئلهٔ کریدور ادعایی زنگزور» نوشتۀ روبن ملکنیان و واروژان گغامیان، ترجمۀ علی محمود رضایی رامشه که از سوی انتشارات نگارستان اندیشه منتشر شده است

با سخنرانی احمد کاظمی، احسان موحدیان، سرگی بارسقیان و علی دهباشی


یکشنبه بیست و ششم مهرماه ١۴٠۵
مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن

شب باغ ایرانی

با سخنرانی فریار جواهریان (پیام تصویری)، فرح حبیب، شهریار سیروس، منا مسعودی آشتیانی، انوشه منصوری، علیرضا قهاری و علی دهباشی


دوشنبه بیست و هفتم مهرماه ۱۴۰۵
فرهنگسرای نیاوران، سالن خلیج فارس

عصر سه‌شنبه‌های بخارا

نقد و بررسی کتاب «سیر رمانتیسم در اروپا» نوشتۀ دکتر مسعود جعفری جزی که از سوی نشر سخن منتشر شده است

با سخنرانی مسعود جعفری جزی، نیما ظاهری و علی دهباشی


سه‌شنبه بیست و هشتم مهرماه ۱۴۰۵
شهر کتاب نیاوران

شب عبدالرحمن منیف

نهصد و هشتاد و چهارمین شب از شب‌های مجلۀ بخارا به بزرگداشت عبدالرحمن منیف، نویسندۀ برجستۀ جهان عرب،‌ اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر یکشنبه سوم آبان ۱۴۰۵ با سخنرانی عظیم طهماسبی، امل نبهانی، مهیار رشیدیان، شیما عرشیان و علی دهباشی در خانۀ هنرمندان ایران، تالار استاد جلیل شهناز، برگزار می‌شود. رونمایی از رُمان پنج‌جلدی «شهرهای نمک» نوشتۀ عبدالرحمن منیف که با ترجمۀ امل نبهانی از سوی نشر عبارت منتشر شده، از دیگر بخش‌های این نشست خواهد بود.

عبدالرحمن منیف (۱۹۳۳ ـ ۲۰۰۴) رمان‌نویس، نویسندۀ داستان‌های کوتاه، خاطره‌نگار، روزنامه‌نگار، متفکر و منتقد فرهنگی بود. او یکی از برجسته‌ترین نویسندگان عرب‌زبان قرن بیستم به شمار می‌آید. رُمان‌های او حاوی مضامین سیاسی قوی بود. شهرت او بیش از همه مرهون رُمان «شهرهای نمک» است؛ مجموعه‌ای پنج‌گانه که به چگونگی دگرگونی فرهنگ سنتی بادیه‌نشینان بر اثر کشف نفت می‌پردازد.
«شهرهای نمک»، از انقلاب بزرگ ناشی از اکتشاف نفت سخن می‌گوید؛ ورود آمریکایی‌ها برای استخراج نفت به صحرا، سردرگرمی مردم بادیه‌نشین و انقلابی که با خود ثروتی ناگهانی، کوچ ساکنان واحه‌ها، ساخت شهرهای آهنی و سیمانی و سرازیرشدن کسانی را به ارمغان آورد که رویای ثروت در سر می‌پروراندند و البته جنگِ‌ ایشان بر سر پول و قدرت.
در این رمان سترگ، منیف تصویری تکان‌دهنده از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که در آستانۀ دگرگونی تاریخی ایستاده است. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های اثر، نگاه انتقادی آن به مفهوم توسعه است. نویسنده نشان می‌دهد که پیشرفت اقتصادی لزوماً به معنای پیشرفت انسانی نیست. شهرهایی که از دل بیابان سر برمی‌آورند، هم‌زمان که ثروت تولید می‌کنند، ریشه‌های فرهنگی و پیوندهای اجتماعی را نیز فرسوده می‌سازند.
بعضی گفته‌اند پنج‌گانۀ شهرهای نمک منیف، شرح تاریخ معاصر عربستان سعودی است. از تأسیس سعودیه توسط ملک عبدالعزیز که در این رُمان «خریبط» نام دارد تا به قدرت رسیدن پسرش ملک سعود که در این رُمان «خزعل» خوانده شده و سپس کودتای برادرش ملک فیصل (امیرفنر) بر علیه او و تبعیدش به خارج از کشور و بعدها ترور خودِ ملک فیصل. شرح واقعیاتی از تاریخ سعودی که منجر به سلب تابعیت عبدالرحمن منیف از سوی آل‌سعود شد.

خیابان طالقانی، خیابان موسوی شمالی، بوستان هنرمندان، خانه‌ی هنرمندان ایران، تالار استاد جلیل شهناز

شب ناهید طباطبایی

نهصد و هشتاد و پنجمین شب از شب‌های بخارا به بزرگداشت ناهید طباطبایی، داستان‌نویس برجسته‌ی معاصر، اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر چهارشنبه ششم آبان ۱۴۰۵ با سخنرانی جمشید ملک‌پور، احمد پوری، بهناز علیپور گسکری، آرش صادق‌بیگی و علی دهباشی در تالار استاد جلیل شهناز خانه‌ی هنرمندان ایران برگزار می‌شود. نمایش فیلم مستند به کارگردانی حمیدرضا قطبی از دیگر بخش‌های این نشست خواهد بود.

ناهید طباطبایی در سال ۱۳۳۷ در تهران به دنیا آمد. او که در خانواده‌ای فرهنگی متولد شده بود از کودکی با ادبیات و تئاتر مأنوس بود. از نوجوانی به نوشتن داستان پرداخت و نخستین کتاب خود را در سال ۱۳۷۱ منتشر کرد. کارنامه‌ی او تاکنون ده کتاب، دو فیلمنامه، یازده ترجمه از زبان فرانسه و پنج ترجمه از زبان انگلیسی را در بر می‌گیرد. در طی این سال‌ها داوری چندین جایزه‌ی ادبی را به عهده داشته و به مناسب‌های مختلف ادبی به کشورهای مختلف دعوت شده است. همچنین دو دوره به عنوان ستون‌نویس با روزنامه‌های «شرق» و «اعتماد» همکاری داشته است. ناهید طباطبایی تا به حال چند جایزه‌ی ادبی را از آن خود کرده و در حال حاضر مدیریت نشر «دید» و تدریس داستان‌نویسی در یک مؤسسه‌ی فرهنگی را به عهده دارد. تاکنون دو فیلم سینمایی با اقتباس از رمان‌های او،‌ «چهل‌سالگی» و «جامه‌دران»، ساخته شده است که دومی دو جایزه‌ی فیلمنامه‌نویسی «جشنواره‌ی فجر» و «خانه‌ی سینما» را نصیب او کرده‌اند. داستان‌های ناهید طباطبایی به زبان‌های ایتالیایی، ترکی، عربی و... ترجمه شده‌اند.
آثار او عبارتند از: «بانو و جوانی خویش» (مجموعه داستان)، «حضور آبی مینا» (مجموعه داستان، برنده‌ی جایزه‌ی بیست سال ادیبات داستانی بعد از انقلاب)، «جامه‌دران» (مجموعه داستان)، «چهل‌سالگی» (رمان)، «خنکای سپیده‌دم سفر» (رمان)، «آبی و صورتی» (رمان)، «برف و نرگس» (مجموعه داستان)، «ستاره‌ی سینما» (مجموعه داستان)، «رکسانا نیستم اگر...» (مجموعه داستان)، «سور شبانه» (مجموعه داستان) و «قرار ما این نبود» (رمان).

خیابان طالقانی، خیابان موسوی شمالی، بوستان هنرمندان، خانه‌ی هنرمندان ایران، تالار استاد جلیل شهناز