Bu kitob qancha?

KELING, TURLICHA EKANLIGIMIZGA KELISHIB OLAMIZ!

      Hikoya qilinishicha, bir guruh olimlar sahro hayotini o‘rganish uchun avtobusda uzoq qishloqqa yo‘l olishadi. Avtobus u qishloqning yaqinidagi tepalikka chiqqanida ag‘darilib ketadi. Undagi barcha olimlar halok bo‘lishadi.
        Qishloq boshqaruv kengashi barcha olimlarning xotirasini abadiylashtirish uchun ularni qishloqqa dafn qilish haqida qaror chiqaradi. Halok bo‘lganlarning yaqinlari uchun qabriston haftada bir kun ochilishini va ular shu kuni ziyorat qilishlari mumkinligini aytishadi.
       Qabristonda hindistonlik Hindistonlik olimning yoniga fransiyalik olim dafn qilinadi. Qabriston eshigi ochiladigan kuni ularning yaqinlari ziyorat qilgani kelib turishadi. Fransiyalik kishi chiroyli ko'rinishda, bir bor gul bilan yaqinining qabrini ziyorat qilishga kelar va uni qabr ustiga qo‘yar edi. Hindistonlik kishi esa vatandoshini eski kiyimlarda, bir likopcha guruch bilan ziyorat qilgani kelar va uni yaqinining qabri ustiga qo'yar edi.
       Kunlar shu zaylda o'taverdi. Nihoyat fransiyalik kishi hindistonlik kishini masxara qilmoqchi bo‘lib dedi:
—Qarindoshingiz likopchadagi guruchni yeyish uchun qachon qabrdan chiqadi?
Hind javob qildi:
—Sizning qarindoshingiz qachon gulni hidlagani chiqsa, o‘shanda!
        Qissadan hissa shuki, biz o‘z hayotimizni qandaydir o‘lchovlar, e’tiqodlar va odatlar asosida o‘tkazamiz. Biz shularga o‘rganib qolganmiz, shular asosida tarbiyalanganmiz. Bular bizning garchi barcha fikriy tuzilmamizni egallamagan bo‘lsa-da, bir qismiga aylanib ulgurgan. Inson bugun qandaydir o‘lchovlar, e’tiqodlar va odatlardan iborat bo‘lib qoldi. Shundan xulosa chiqarib, biz boshqalarga o‘z e’tiqodimiz va fikriy tuzilmamizdan kelib chiqqan holda baho beramiz. Ular bizning o‘lchovlarimizga to‘g‘ri kelsa to'g'ri deymiz, to‘g‘ri kelmasa xato deymiz. Bir qarashda fransuzning qabr ustiga qo‘ygan bir bog' guli hindning likopchadagi guruchidan go‘zalroq ko‘rinadi. Ammo obyektiv nuqtai-nazardan qarasak, fransuz qo‘ygan gul aynan hindning qo‘ygan guruchining zamonaviy ko‘rinishi ekanligini anglaymiz.
      Biz bu sayyorada yolg‘iz emasmiz. Dunyodagi ba’zi insonlarga biz juda g‘aroyib bo‘lib ko‘rinamiz. Chunki bizning fikriy tuzilmamiz ularnikidan farq qiladi. Bizga ham shu sabab ular g'aroyib bo‘lib ko‘rinadi. Boshqalar hayot tarzini tushunishning oson yo'li ulardagi aqliy faoliyatni anglashdir. Men bu yerda boshqalarni rozi qilish uchun o‘zimizning asoslarimizdan, fikrlarimiz va o‘lchovlarimizdan voz kechish kerak demokchi emasman. Aksincha, o‘tgan narsalarimizni mahkam tutish tarafdoriman. Ammo bu yo‘lda shuni anglashimiz lozimki, bizdan boshqacha bo‘lganlar ham inson. Agar biz ham ularning sharoitlarida va ularning hayotida yashaganimizda aynan ularning nusxasi bo‘lgan bo‘lar edik.
Biz odat va an’analarimizni xuddi Rixter shkalasi singari o‘lchov asbobi qilib olganmiz. Faqat bizga o‘xshagan insonlar insonu, qolganlar inson emas go‘yo. Istagan narsangizga iymon keltiring, farzandlaringizga uni o‘rgating, o‘zingiz to'g'ri deb bilgan narsa bilan istaganingizcha faxrlaning, ammo bu mehmonxona singari zaminning yagona mehmoni siz emasligingizni unutmang! Odatlar har-xil, chunki madaniyatlar ham har-xil. Bu ofiyatning dalilidir. Ibn Xoldun aytganidek, agar ta’mlar turlicha bo‘lmaganida mol(tovar)lar kasod bo‘lar edi.
      Yodingizda tuting, fransuzning guli hindning bir likopcha guruchining aynan o‘zi. Ammo gul shoirlarning “xurofot”i bo‘lgani uchun biz uni ko‘proq qabul qilamiz!

📖 "Tonggi suhbatlar" kitobidan

@bukitobqancha