បាក់ខ្ទង់ច្រមុះ និងការព្យាបាល !
Nasal fracture management !
ការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះជាជំងឺមួយដែលជួបប្រទះញឹកញាប់នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ជាពិសេសនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ដែលឈរនៅលេខរៀងទី ៣ នៃការបាក់ឆ្អឹងទូទៅនៅលើដងខ្លួនមនុស្ស ហើយជាញឹកញាប់ ការបាក់នេះពុំសូវបានទទួលការព្យាបាលសមស្របឡើយ ជាផលវិបាកបណ្តាលអោយមានការប៉ះពាល់ដល់ការដកដង្ហើម និងខូចទម្រង់មុខជាដើម។
ក) មូលហេតុ បណ្តាលអោយបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ ៖
- ការប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ទៅលើផ្ទៃមុខដែលងាយនឹងបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ
- បច្ចុប្បន្នគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដោយម៉ូតូ ឬរថយន្តមានប្រហែល ៨០%នៃការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ
- គ្រោះថ្នាក់ដោយកីឡា ជាពិសេសកីឡាប្រដាល់
- គ្រោះថ្នាក់ការងារជាងសំណង់ជាដើមដោយការធ្លាក់ពីទីខ្ពស់
- អំពើហឹង្សាក្នុងគ្រួសារជាពិសេសអ្នករងគ្រោះជាស្រ្តី ឬកុមារ
ខ) តើមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះនៅពេលបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ?
- មានការឈឺចាប់នៅលើច្រមុះ
- ហើម ហើយឡើងក្រហមនៅជុំវិញច្រមុះ
- មានហូរឈាមពីច្រមុះ
- មានជាំច្រមុះ ឬរង្វង់ភ្នែក
- ការប្រែប្រួលទ្រង់ទ្រាយខ្ទង់ច្រមុះ
- មានការពិបាកដកដង្ហើម
- រន្ធច្រមុះម្ខាង ឬសងខាងហាក់ដូចគេចុកជិត
គ) ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ៖
- ការសាកសួរ និងការពិនិត្យដោយគ្លីនិកអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះបាន ដោយយើងអាចដឹងថាវៀច ខ្ទង់ច្រមុះ ឬស្នូរឆ្អឹងប៉ះគ្នាពេលស្ទាប។
- ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ការថតស្កែនដោយម៉ាស៊ីន CT-Scan ទំនើបនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែតអាចអោយយើងដឹងពីការបាក់បែក នៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃមុខ ឬបញ្ហាផ្សេងទៀតនៃការប៉ះទង្គិច។
- យើងត្រូវបញ្ជាក់អោយច្បាស់ដែរថាតើច្រមុះអ្នកជំងឺ ពីមុនត្រង់ធម្មតាឬទេ?
ឃ) ការព្យាបាល៖
- គោលបំណងសំខាន់របស់យើង គឺការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា សម្រាប់សម្រួលមុខងារដកដង្ហើម និងកែទ្រង់ទ្រាយផ្នែកសម្ជស្ស។
- ការគាស់តម្រង់ខ្ទង់ច្រមុះបាក់ ដែលល្អប្រសើរបំផុត គឺចន្លោះ ៣ម៉ោងបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិច។
- បើមិនដូច្នេះទេ យើងអាចរង់ចាំចន្លោះ ៣ ទៅ ៧ថ្ងៃនៅពេលដែលហើមជាំស្រកយើងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការ ដាក់ឆ្អឹងចូលតាមលំនាំដើមវិញ។
- បើមិនបានតម្រង់ក្នុងចន្លោះ ៧ ទៅ១០ថ្ងៃទេ ឆ្អឹងបាក់ក៏អាចរឹងជាប់បានដែរ តែជាប់ទាំងវៀច និងពិបាកដកដង្ហើម។
- នៅពេលនោះការព្យាបាលទាមទារអោយមានការ បំបាក់ឆ្អឹងឡើងវិញ ហើយមានភាពស្មុគ្រស្មាញ។
ង) តើមានផលវិបាកអ្វីខ្លះនៅពេលបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ?
- វៀចជញ្ជាំងខណ្ឌរន្ធច្រមុះ មិនអាចដកដង្ហើមបាន
- មានឈាមដក់នៅនឹងជញ្ជាំងច្រមុះធ្វើអោយស្ទះរន្ធច្រមុះដែរ
- បាក់រហូតដល់ឆ្អឹងខ្ចីខ្ទង់ច្រមុះ
- ធ្លាយ ឬលេចទឹកក្នុងស្រោមខួរ (Cerebrospinal fluid)
«ប្រសិនបើបងប្អូនទាំងអស់ មានការប៉ះទង្គិចលើផ្ទៃមុខ ឬសង្ស័យមានការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ សូមអញ្ជើញមកជួបជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញឯកទេសនៃមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ដើម្បីធ្វើការពិគ្រោះ និងព្យាបាលអោយទាន់ពេលវេលា ដើម្បីជៀសវាងផលវិបាក មុខងារដកដង្ហើម និងផលវិបាកផ្នែកសម្ជស្ស។»
Nasal fracture management !
ការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះជាជំងឺមួយដែលជួបប្រទះញឹកញាប់នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ជាពិសេសនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ដែលឈរនៅលេខរៀងទី ៣ នៃការបាក់ឆ្អឹងទូទៅនៅលើដងខ្លួនមនុស្ស ហើយជាញឹកញាប់ ការបាក់នេះពុំសូវបានទទួលការព្យាបាលសមស្របឡើយ ជាផលវិបាកបណ្តាលអោយមានការប៉ះពាល់ដល់ការដកដង្ហើម និងខូចទម្រង់មុខជាដើម។
ក) មូលហេតុ បណ្តាលអោយបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ ៖
- ការប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ទៅលើផ្ទៃមុខដែលងាយនឹងបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ
- បច្ចុប្បន្នគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដោយម៉ូតូ ឬរថយន្តមានប្រហែល ៨០%នៃការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ
- គ្រោះថ្នាក់ដោយកីឡា ជាពិសេសកីឡាប្រដាល់
- គ្រោះថ្នាក់ការងារជាងសំណង់ជាដើមដោយការធ្លាក់ពីទីខ្ពស់
- អំពើហឹង្សាក្នុងគ្រួសារជាពិសេសអ្នករងគ្រោះជាស្រ្តី ឬកុមារ
ខ) តើមានរោគសញ្ញាអ្វីខ្លះនៅពេលបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ?
- មានការឈឺចាប់នៅលើច្រមុះ
- ហើម ហើយឡើងក្រហមនៅជុំវិញច្រមុះ
- មានហូរឈាមពីច្រមុះ
- មានជាំច្រមុះ ឬរង្វង់ភ្នែក
- ការប្រែប្រួលទ្រង់ទ្រាយខ្ទង់ច្រមុះ
- មានការពិបាកដកដង្ហើម
- រន្ធច្រមុះម្ខាង ឬសងខាងហាក់ដូចគេចុកជិត
គ) ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ៖
- ការសាកសួរ និងការពិនិត្យដោយគ្លីនិកអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះបាន ដោយយើងអាចដឹងថាវៀច ខ្ទង់ច្រមុះ ឬស្នូរឆ្អឹងប៉ះគ្នាពេលស្ទាប។
- ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ការថតស្កែនដោយម៉ាស៊ីន CT-Scan ទំនើបនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែតអាចអោយយើងដឹងពីការបាក់បែក នៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃមុខ ឬបញ្ហាផ្សេងទៀតនៃការប៉ះទង្គិច។
- យើងត្រូវបញ្ជាក់អោយច្បាស់ដែរថាតើច្រមុះអ្នកជំងឺ ពីមុនត្រង់ធម្មតាឬទេ?
ឃ) ការព្យាបាល៖
- គោលបំណងសំខាន់របស់យើង គឺការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា សម្រាប់សម្រួលមុខងារដកដង្ហើម និងកែទ្រង់ទ្រាយផ្នែកសម្ជស្ស។
- ការគាស់តម្រង់ខ្ទង់ច្រមុះបាក់ ដែលល្អប្រសើរបំផុត គឺចន្លោះ ៣ម៉ោងបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិច។
- បើមិនដូច្នេះទេ យើងអាចរង់ចាំចន្លោះ ៣ ទៅ ៧ថ្ងៃនៅពេលដែលហើមជាំស្រកយើងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការ ដាក់ឆ្អឹងចូលតាមលំនាំដើមវិញ។
- បើមិនបានតម្រង់ក្នុងចន្លោះ ៧ ទៅ១០ថ្ងៃទេ ឆ្អឹងបាក់ក៏អាចរឹងជាប់បានដែរ តែជាប់ទាំងវៀច និងពិបាកដកដង្ហើម។
- នៅពេលនោះការព្យាបាលទាមទារអោយមានការ បំបាក់ឆ្អឹងឡើងវិញ ហើយមានភាពស្មុគ្រស្មាញ។
ង) តើមានផលវិបាកអ្វីខ្លះនៅពេលបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ?
- វៀចជញ្ជាំងខណ្ឌរន្ធច្រមុះ មិនអាចដកដង្ហើមបាន
- មានឈាមដក់នៅនឹងជញ្ជាំងច្រមុះធ្វើអោយស្ទះរន្ធច្រមុះដែរ
- បាក់រហូតដល់ឆ្អឹងខ្ចីខ្ទង់ច្រមុះ
- ធ្លាយ ឬលេចទឹកក្នុងស្រោមខួរ (Cerebrospinal fluid)
«ប្រសិនបើបងប្អូនទាំងអស់ មានការប៉ះទង្គិចលើផ្ទៃមុខ ឬសង្ស័យមានការបាក់ខ្ទង់ច្រមុះ សូមអញ្ជើញមកជួបជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញឯកទេសនៃមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ដើម្បីធ្វើការពិគ្រោះ និងព្យាបាលអោយទាន់ពេលវេលា ដើម្បីជៀសវាងផលវិបាក មុខងារដកដង្ហើម និងផលវិបាកផ្នែកសម្ជស្ស។»
❤4
តើរោគសញ្ញានៃជំងឺភ្នែកស្ងួតមានអ្វីខ្លះ?
រោគសញ្ញា៖
- រកាំភ្នែក
- ក្រហាយក្នុងភ្នែក
- រមាស់ក្នុងភ្នែក
- ចាញ់ពន្លឺថ្ងៃ
- ហៀរទឹកភ្នែក
- រោយភ្នែក
- ស្រវាំងភ្នែក
- ក្នុងករណីស្ងួតខ្លាំង អ្នកអាចមានអការៈ ក្រហមភ្នែក ឬឈឺក្នុងភ្នែកផងដែរ
«ប្រសិនបើលោកអ្នកមានរោគសញ្ញាដូចការរៀបរាប់ខាងលើ សូមអញ្ជើញមកពិគ្រោះយោបល់ និងពិនិត្យភ្នែក ដើម្បីរករោគវិនិច្ឆ័យកម្រឹតស្ងួតភ្នែក និងទទួលបានការប្រឹក្សា និងព្យាបាលពីវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសចក្ខុរោគនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត។»
រោគសញ្ញា៖
- រកាំភ្នែក
- ក្រហាយក្នុងភ្នែក
- រមាស់ក្នុងភ្នែក
- ចាញ់ពន្លឺថ្ងៃ
- ហៀរទឹកភ្នែក
- រោយភ្នែក
- ស្រវាំងភ្នែក
- ក្នុងករណីស្ងួតខ្លាំង អ្នកអាចមានអការៈ ក្រហមភ្នែក ឬឈឺក្នុងភ្នែកផងដែរ
«ប្រសិនបើលោកអ្នកមានរោគសញ្ញាដូចការរៀបរាប់ខាងលើ សូមអញ្ជើញមកពិគ្រោះយោបល់ និងពិនិត្យភ្នែក ដើម្បីរករោគវិនិច្ឆ័យកម្រឹតស្ងួតភ្នែក និងទទួលបានការប្រឹក្សា និងព្យាបាលពីវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសចក្ខុរោគនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត។»
❤3
សំណួរ៖ តើទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃអ្វីខ្លះ ដែលធ្វើឱ្យលោកអ្នកងាយកើតជំងឺរលាកក្រពះ?
ចម្លើយ៖ កត្តាចម្បងៗដែលបំផ្លាញភ្នាសក្រពះដោយមិនដឹងខ្លួន រួមមាន៖
- ការទទួលទានអាហារមិនទៀងពេល ឬបង្អត់អាហារ
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា
- ការពិសាគ្រឿងស្រវឹង និងការជក់បារី
- ភាពតានតឹងក្នុងអារម្មណ៍ (Stress) និងការឆ្លងមេរោគក្រពះ (H. pylori)
«កុំទុកឱ្យការឈឺក្រពះក្លាយជារ៉ាំរ៉ៃ! ការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា ការពារពីជំងឺដំបៅ និងមហារីកក្រពះ។»
ចម្លើយ៖ កត្តាចម្បងៗដែលបំផ្លាញភ្នាសក្រពះដោយមិនដឹងខ្លួន រួមមាន៖
- ការទទួលទានអាហារមិនទៀងពេល ឬបង្អត់អាហារ
- ការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា
- ការពិសាគ្រឿងស្រវឹង និងការជក់បារី
- ភាពតានតឹងក្នុងអារម្មណ៍ (Stress) និងការឆ្លងមេរោគក្រពះ (H. pylori)
«កុំទុកឱ្យការឈឺក្រពះក្លាយជារ៉ាំរ៉ៃ! ការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា ការពារពីជំងឺដំបៅ និងមហារីកក្រពះ។»
❤6
ការវះកាត់ដោះទាំងសងខាង និងការស្តាររូបរាងសុដន់ដោយប្រើ Implant ចំពោះអ្នកជំងឺមហារីកសុដន់ ដើម្បីជួយស្តាររូបរាងកាយ រក្សាសោភ័ណភាព និងលើកកម្ពស់គុណភាពជីវិតផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកជំងឺ។
Bilateral Mastectomy and Implant-Based Breast Reconstruction in Breast Cancer Patients’
* មហារីកសុដន់ គឺជាជំងឺមហារីកដែលមានចំណាត់ថ្នាក់ទីមួយ ក្នុងចំនោមជំងឺមហារីកទាំងអស់ ចំពោះស្រ្តី នៅប្រទេសកម្ពុជា ។ ការវះកាត់យកសុដន់ចេញ (Mastectomy) អាចជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃការព្យាបាល ដោយផ្អែកលើដំណាក់កាលនៃជំងឺ លក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់ដុំសាច់ និងស្ថានភាពអ្នកជំងឺ។
ចំពោះអ្នកជំងឺដែលត្រូវការវះកាត់ដោះទាំងសងខាង ការស្តាររូបរាងសុដន់ឡើងវិញដោយប្រើ Implant អាចជាជម្រើសមួយដ៏ល្អសំរាប់អ្នកជំងឺ
* ការព្យាបាល៖
- ការវះកាត់យកសុដន់ចេញទាំងសងខាង (Bilateral mastectomy) អាចត្រូវបានពិចារណា នៅពេលមានការចង្អុលបង្ហាញផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ដូចជាមហារីកសុដន់ទាំងសងខាង ឬមានហានិភ័យខ្ពស់នៃមហារីកសុដន់ថ្មី ដោយផ្អែកលើកត្តាហ្សែន និងការវាយតម្លៃរបស់ក្រុមព្យាបាល។
- ចំពោះអ្នកជំងឺមួយចំនួន អាចរក្សាស្បែកសុដន់ (Breast conserving surgery: Skin-sparing mastectomy) ឬរក្សាស្បែក និងក្បាលសុដន់ (Breast conserving surgery: Nipple-sparing mastectomy) ប្រសិនបើមានលក្ខខណ្ឌសមស្របផ្នែកមហារីក និងសុវត្ថិភាព។
* ការស្តាររូបរាងសុដន់ (Implant-based breast reconstruction) មានពីរវិធីសំខាន់ៗ៖
- Direct-to-implant reconstruction: ដាក់ Implant ភ្លាមៗក្នុងពេលវះកាត់យកសុដន់ចេញ ប្រសិនបើស្បែក និងជាលិកាមានសភាពល្អ និងអាចធានាសុវត្ថិភាពបាន។
- Two-stage reconstruction: ដាក់ Tissue expander ជាមុន ដើម្បីពង្រីកស្បែក និងជាលិកា រួចប្តូរទៅជា Implant នៅដំណាក់កាលបន្ទាប់។
នៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត រាល់ផែនការនៃការព្យាបាលជំងឺមហារីក ត្រូវបានសម្រេចឡើងតាមរយៈការពិភាក្សាយ៉ាងល្អិតល្អន់ដោយ ក្រុមគ្រូពេទ្យពហុឯកទេស (Multidisciplinary Team) ដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យកម្រិតខ្ពស់ ការវះកាត់ ការព្យាបាលដោយថ្នាំគីមី និងការថែទាំផ្លូវចិត្ត ដើម្បីធានាថាអ្នកជំងឺទទួលបាននូវដំណោះស្រាយការព្យាបាលមួយដែលស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ស្ថានភាពបុគ្គលម្នាក់ៗ។
«សូមលោក លោកស្រី អញ្ជើញមកពិគ្រោះបញ្ហាសុខភាព និងទទួលការព្យាបាលជាមួយក្រុមគ្រូពេទ្យពហុឯកទេស និងជំនាញនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ឲ្យបានទាន់ពេលវេលា ដើម្បីទទួលបាននូវសេវាកម្មព្យាបាលប្រកបដោយគុណភាព សុវត្ថិភាព និងក្តីសង្ឃឹម។»
Bilateral Mastectomy and Implant-Based Breast Reconstruction in Breast Cancer Patients’
* មហារីកសុដន់ គឺជាជំងឺមហារីកដែលមានចំណាត់ថ្នាក់ទីមួយ ក្នុងចំនោមជំងឺមហារីកទាំងអស់ ចំពោះស្រ្តី នៅប្រទេសកម្ពុជា ។ ការវះកាត់យកសុដន់ចេញ (Mastectomy) អាចជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃការព្យាបាល ដោយផ្អែកលើដំណាក់កាលនៃជំងឺ លក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់ដុំសាច់ និងស្ថានភាពអ្នកជំងឺ។
ចំពោះអ្នកជំងឺដែលត្រូវការវះកាត់ដោះទាំងសងខាង ការស្តាររូបរាងសុដន់ឡើងវិញដោយប្រើ Implant អាចជាជម្រើសមួយដ៏ល្អសំរាប់អ្នកជំងឺ
* ការព្យាបាល៖
- ការវះកាត់យកសុដន់ចេញទាំងសងខាង (Bilateral mastectomy) អាចត្រូវបានពិចារណា នៅពេលមានការចង្អុលបង្ហាញផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ដូចជាមហារីកសុដន់ទាំងសងខាង ឬមានហានិភ័យខ្ពស់នៃមហារីកសុដន់ថ្មី ដោយផ្អែកលើកត្តាហ្សែន និងការវាយតម្លៃរបស់ក្រុមព្យាបាល។
- ចំពោះអ្នកជំងឺមួយចំនួន អាចរក្សាស្បែកសុដន់ (Breast conserving surgery: Skin-sparing mastectomy) ឬរក្សាស្បែក និងក្បាលសុដន់ (Breast conserving surgery: Nipple-sparing mastectomy) ប្រសិនបើមានលក្ខខណ្ឌសមស្របផ្នែកមហារីក និងសុវត្ថិភាព។
* ការស្តាររូបរាងសុដន់ (Implant-based breast reconstruction) មានពីរវិធីសំខាន់ៗ៖
- Direct-to-implant reconstruction: ដាក់ Implant ភ្លាមៗក្នុងពេលវះកាត់យកសុដន់ចេញ ប្រសិនបើស្បែក និងជាលិកាមានសភាពល្អ និងអាចធានាសុវត្ថិភាពបាន។
- Two-stage reconstruction: ដាក់ Tissue expander ជាមុន ដើម្បីពង្រីកស្បែក និងជាលិកា រួចប្តូរទៅជា Implant នៅដំណាក់កាលបន្ទាប់។
នៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត រាល់ផែនការនៃការព្យាបាលជំងឺមហារីក ត្រូវបានសម្រេចឡើងតាមរយៈការពិភាក្សាយ៉ាងល្អិតល្អន់ដោយ ក្រុមគ្រូពេទ្យពហុឯកទេស (Multidisciplinary Team) ដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យកម្រិតខ្ពស់ ការវះកាត់ ការព្យាបាលដោយថ្នាំគីមី និងការថែទាំផ្លូវចិត្ត ដើម្បីធានាថាអ្នកជំងឺទទួលបាននូវដំណោះស្រាយការព្យាបាលមួយដែលស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ស្ថានភាពបុគ្គលម្នាក់ៗ។
«សូមលោក លោកស្រី អញ្ជើញមកពិគ្រោះបញ្ហាសុខភាព និងទទួលការព្យាបាលជាមួយក្រុមគ្រូពេទ្យពហុឯកទេស និងជំនាញនៅមន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត ឲ្យបានទាន់ពេលវេលា ដើម្បីទទួលបាននូវសេវាកម្មព្យាបាលប្រកបដោយគុណភាព សុវត្ថិភាព និងក្តីសង្ឃឹម។»