Конституциялық Сот: іс-әрекетті Қылмыстық кодекстің бірнеше бабы бойынша саралау әрбір қылмыстық құқық бұзушылық белгілерінің болуын талап етеді

Конституциялық Сот Қылмыстық кодекстің (ҚК) 217-бабының бірінші бөлігін және 217-1-бабының бірінші бөлігін Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы № 3 нормативтік қаулысының 18-1-тармағымен өзара байланыста Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтінішті қарады.

Аталған нормалар қаржылық пирамиданы құру және оған басшылық ету, сондай-ақ оны жарнамалау және адамдарды тиісті қызметке тарту үшін жауаптылықты көздейді.

Өтініш берушінің қаржылық пирамидаға басшылық еткені және оны жарнамалағаны үшін сотталуы Конституциялық Сотқа жүгінуге негіз болды. Апелляциялық саты үкімді өзгеріссіз қалдырды.

Өтініш берушінің пікірінше, заңнамада қаржылық пирамидаға және оның құрылымдық бөлімшесіне басшылық еткені үшін жауаптылықтың аражігі ажыратылмаған. Сондай-ақ қаржылық пирамидаға басшылық ету мен адамдарды оның қызметіне тартуды ажыратудың жеткілікті дәрежеде нақты өлшемшарттары белгіленбеген.

Конституциялық Сот қылмыстық жауаптылықты белгілеу және санкцияларды айқындау заң шығарушының құзыретіне жататынын атап өтті. Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысында қаржылық пирамидаға басшылық ету ұғымының мазмұны ашылған. Ол басқарушылық шешімдер қабылдауды, қызметті үйлестіруді, міндеттерді бөлуді және салымшыларды тартуды қамтиды.

Сонымен қатар ҚК-нің 217-1-бабында қаржылық пирамиданы жарнамалауға, оның ішінде тиісті ақпаратты таратуға және адамдарды оның қызметіне тартуға байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтың дербес құрамы көзделген.

Конституциялық Сот іс-әрекетті ҚК-нің бірнеше бабы бойынша саралауға тағылған әрбір қылмыстық құқық бұзушылықтың барлық белгілері анықталған жағдайда ғана жол берілетінін атап көрсетті. Қылмыстық-құқықтық нормалар еркін немесе кеңейтілген түсіндіруге жол бермейтіндей анық әрі бірмәнді тұжырымдалуға тиіс.

Сонымен бірге өтініште келтірілген негіздемелер іс жүзінде өтініш берушінің әрекеттерін соттардың саралауымен және оның ісі бойынша қабылданған сот актілерімен келіспейтінін білдіретіндіктен, Конституциялық Сот азамат дау айтып отырған нормаларды тексеруден бас тартты.

Конституциялық Сот нақты іс-әрекеттің дұрыс сараланғанын тексеру және сот шешімдерін қайта қарау оның құзыретіне кірмейтінін еске салды.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституционный Суд: квалификация деяния по нескольким статьям УК требует наличия признаков каждого уголовного правонарушения

Конституционный Суд рассмотрел обращение о проверке на соответствие Конституции части первой статьи 217 и части первой статьи 217-1 Уголовного кодекса (УК) во взаимосвязи с пунктом 18-1 нормативного постановления Верховного Суда от 24 января 2020 года № 3. Указанные нормы предусматривают ответственность за создание и руководство финансовой пирамидой, а также ее рекламирование с вовлечением лиц в соответствующую деятельность.

Поводом для обращения стало осуждение заявителя за руководство финансовой пирамидой и ее рекламирование. Апелляционная инстанция оставила приговор без изменения.

Заявитель полагал, что законодательство не разграничивает ответственность за руководство финансовой пирамидой и ее структурным подразделением, а также не устанавливает достаточно четких критериев разграничения руководства пирамидой и вовлечения лиц в ее деятельность.

Конституционный Суд отметил, что установление уголовной ответственности и определение санкций относятся к компетенции законодателя. Нормативное постановление Верховного Суда раскрывает содержание понятия руководства финансовой пирамидой, включая принятие управленческих решений, координацию деятельности, распределение обязанностей и привлечение вкладчиков.

В то же время статья 217-1 УК предусматривает самостоятельный состав уголовного правонарушения, связанный с рекламированием финансовой пирамиды, в том числе распространением соответствующей информации и вовлечением лиц в ее деятельность.

Конституционный Суд подчеркнул, что квалификация деяния по нескольким статьям УК допустима лишь при установлении всех признаков каждого вменяемого уголовного правонарушения. Уголовно-правовые нормы должны быть сформулированы ясно и однозначно, исключая произвольное или расширительное толкование.

Вместе с тем, поскольку обоснования в обращении фактически выражали несогласие с квалификацией судами действий заявителя и принятыми по его делу судебными актами, Конституционный Суд отказал в проверке оспариваемых гражданином норм. Суд напомнил, что проверка правильности квалификации конкретного деяния и пересмотр судебных решений не входят в компетенцию Конституционного Суда.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституциялық Сот: жазаны өтеу шарттары мен қамауда ұстау уақытын есепке алу тәртібі Заңмен айқындалады

Конституциялық Сотқа Қылмыстық кодекстің (ҚК) қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінің түрін айқындауды, мүлікті тәркілеуді және күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке алуды реттейтін 46-бабы бесінші бөлігінің 2) тармағын, 48 және 62-баптарын Конституцияға сәйкестігі тұрғысынан тексеру туралы өтініш келіп түсті.

Өтініш беруге азаматтың өзіне сеніп тапсырылған бөтеннің мүлкін иемденіп алу немесе талан-таражға салу және алаяқтық жасағаны үшін сотталып, жазасын қауіпсіздігі орташа мекемеде өтеу арқылы бас бостандығынан айыру жазасына кесілуі негіз болды.

Өтініш берушінің пікірінше, заңнамада ауырлығы салыстырмалы түрде бірдей қылмыстар жасаған адамдар үшін жазаны өтеу жағдайлары мен күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке алу тәртібінде айырмашылықтар көзделген. Ол мұндай айырмашылықтар заң мен сот алдындағы теңдіктің конституциялық қағидатын бұзады деп есептейді.

Конституциялық Сот Қылмыстық кодексте жаза түрлері мен оларды өтеу жағдайлары, сондай-ақ жаза мерзімдерін есептеу және күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке алу қағидалары белгіленгенін атап өтті. Бұл қағидалар заңда айқындалған қылмыс санаттары мен қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің түрлерін ескере отырып қолданылады.

ҚК-нің 62-бабына сәйкес, үкім заңды күшіне енгенге дейін күзетпен ұстауда болған уақыт бас бостандығынан айыру жазасының мерзіміне мекеме түріне қарай мынадай тәртіппен есептеледі: қауіпсіздігі барынша жоғары, төтенше және толық мекемелерде – күзетпен ұстаудың бір күні бас бостандығынан айырудың бір күніне; қауіпсіздігі орташа мекемелерде – бір күні бір жарым күнге; қауіпсіздігі барынша төмен мекемелерде – бір күні екі күнге теңестіріледі.

Конституциялық Сот қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің түрлерін айқындау, жаза мерзімдерін есептеу және күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке алу тәртібін белгілеу заң шығарушының құзыретіне жататынын атап көрсетті. Тиісті қағидалар қылмыстық заңнамада бекітілген.

Мүлікті тәркілеуді реттейтін ҚК-нің 48-бабына қатысты өтініш беруші аталған норманың Конституцияға қайшы келетінін негіздейтін құқықтық дәлелдер келтірмеген және оның өз ісінде қалай қолданылғанын ашып көрсетпеген. Осыған байланысты Конституциялық Сот аталған бапқа құқықтық баға берген жоқ.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституционный Суд: условия отбывания наказания и порядок зачета времени содержания под стражей определяются законом

В Конституционный Суд поступило обращение о проверке на соответствие Конституции пункта 2) части пятой статьи 46, статей 48 и 62 Уголовного кодекса (УК), регулирующих определение вида учреждения уголовно-исполнительной системы, конфискацию имущества и зачет времени содержания под стражей в срок наказания.

Поводом для обращения стало осуждение заявителя за присвоение или растрату вверенного чужого имущества и мошенничество с назначением наказания в виде лишения свободы с отбыванием в учреждении средней безопасности.

По мнению заявителя, законодательство предусматривает различия в условиях отбывания наказания и порядке зачета времени содержания под стражей для лиц, совершивших преступления сопоставимой тяжести, что, по его мнению, нарушает конституционный принцип равенства перед законом и судом.

Конституционный Суд отметил, что Уголовный кодекс определяет виды наказаний, условия их отбывания, а также правила исчисления сроков и зачета времени содержания под стражей. Эти правила применяются с учетом установленных законом категорий преступлений и видов учреждений уголовно-исполнительной системы.

В соответствии со статьей 62 УК время содержания под стражей до вступления приговора в законную силу засчитывается в срок лишения свободы с учетом вида учреждения: один день за один день — в учреждениях максимальной, чрезвычайной и полной безопасности; один день за полтора дня — в учреждениях средней безопасности; один день за два дня — в учреждениях минимальной безопасности.

Конституционный Суд подчеркнул, что определение видов учреждений уголовно-исполнительной системы и установление порядка исчисления сроков наказания и зачета времени содержания под стражей относятся к компетенции законодателя. Соответствующие правила закреплены в уголовном законодательстве.

В части оспаривания статьи 48 УК, регулирующей конфискацию имущества, заявитель не привел правовых доводов, обосновывающих ее противоречие Конституции, и не раскрыл, каким образом данная норма была применена в его деле. Поэтому указанная статья не получила оценки Конституционного Суда.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституциялық Сотқа кімдер жүгінуге құқылы?

Конституциялық Сотқа Қазақстан Республикасының Президенті, Құрылтай Төрағасы, Құрылтай депутаттарының жалпы санының кемінде бестен бір бөлігін құрайтын депутаттар, Премьер-Министр, Қазақстан Республикасының азаматтары, Бас Прокурор, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл жүгіне алады (Қазақстан Республикасы Конституциясының 73-бабы).

Егер сот қолданылуға жататын заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт Конституцияда бекітілген адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапса, ол іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұруға және осы актіні конституциялық емес деп тану туралы ұсынумен Конституциялық Сотқа жүгінуге міндетті.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Кто вправе обратиться в Конституционный Суд?

В Конституционный Суд могут обратиться Президент Республики Казахстан, Председатель Курултая, депутаты Курултая в количестве не менее 1/5 от общего числа депутатов, Премьер-Министр, граждане Республики Казахстан, Генеральный Прокурор, Уполномоченный по правам человека (статья 73 Конституции Республики Казахстан).

Если суд усмотрит, что закон или иной нормативный правовой акт, подлежащий применению, ущемляет закрепленные Конституцией права и свободы человека и гражданина, он обязан приостановить производство по делу и обратиться в Конституционный Суд с представлением о признании этого акта неконституционным.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Who has the right to bring a case before the Constitutional Court?

The President of the Republic of Kazakhstan, the Chair of the Kurultai, at least one-fifth of the total number of members of the Kurultai, the Prime Minister, citizens of the Republic of Kazakhstan, the Prosecutor General and the Human Rights Commissioner may appeal to the Constitutional Court (Article 73 of the Constitution of the Republic of Kazakhstan).

If the court considers that a law or other applicable normative legal act infringes the human and civil rights and freedoms enshrined in the Constitution, it is obliged to stay proceedings in the case and submit a motion to the Constitutional Court seeking a declaration that the act is unconstitutional.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституциялық Сот: адамның кінәлілігіне қатысты сейілмеген күмәндар оның пайдасына түсіндірілуге тиіс

Конституциялық Сотқа Қылмыстық-процестік кодекстің (ҚПК) 19-бабының үшінші бөлігін Конституцияға сәйкестігі тұрғысынан тексеру туралы өтініш келіп түсті. Аталған норма күдіктінің, айыпталушының және сотталушының кінәлілігіне қатысты сейілмеген күмәндарды олардың пайдасына түсіндіру қағидатын бекітеді.

Өтініш беруге арыз иесінің өзіне сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемденіп алу немесе талан-таражға салу және алаяқтық жасағаны үшін сотталуы негіз болды.

Өтініш берушінің пікірінше, ҚПК-де қолданылатын «сейілмеген күмәндар» ұғымы Конституцияда бекітілген айыпталушының кінәлілігіне қатысты кез келген күмәнді оның пайдасына түсіндіру кепілдігінің аясын тарылтады. Осылайша, кінәсіздік презумпциясы қағидатының қолданылуын шектейді.

Конституциялық Сот бұл мәселенің бұрын конституциялық бақылау органы тарапынан қаралғанын атап өтті. 2003 жылғы 26 маусымдағы № 9 нормативтік қаулыда айыпталушының кінәлілігіне қатысты кез келген күмәнді оның пайдасына түсіндіру туралы конституциялық талап пен қылмыстық-процестік заңнамада көзделген «сейілмеген күмәндар» ұғымының арақатынасына қатысты құқықтық ұстаным тұжырымдалған.

Аталған құқықтық ұстанымға сәйкес, қылмыстық процесті жүргізетін орган заңда көзделген барлық шараларды қабылдағаннан кейін де жойылмаған күмәндар айыпталушының пайдасына түсіндіріледі. Демек, «сейілмеген күмәндар» ұғымы кінәсіздік презумпциясының конституциялық кепілдігіне қайшы келмейді.

Конституциялық Сот қолданыстағы ҚПК-нің тиісті ережелері бұрын конституциялық бақылаудан өткен құқықтық реттеуді мәні жағынан сақтап қалғанын атап өтті. Осыған байланысты конституциялық бақылау органының нормативтік қаулылары Конституцияға қайшы келмейтін бөлігінде заңдық күшін сақтайды.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституционный Суд: неустранимые сомнения в виновности лица должны толковаться в его пользу

В Конституционный Суд поступило обращение о проверке на соответствие Конституции части третьей статьи 19 Уголовно-процессуального кодекса (УПК), закрепляющей правило о толковании неустранимых сомнений в виновности подозреваемого, обвиняемого и подсудимого в их пользу.

Поводом для обращения стало осуждение заявителя за присвоение или растрату вверенного чужого имущества и мошенничество.

Заявитель полагал, что понятие «неустранимые сомнения», используемое в УПК, сужает конституционную гарантию толкования в пользу обвиняемого любых сомнений в его виновности и тем самым ограничивает действие принципа презумпции невиновности.

Конституционный Суд отметил, что данный вопрос ранее рассматривался органом конституционного контроля. В нормативном постановлении от 26 июня 2003 года № 9 была сформулирована правовая позиция о соотношении конституционного требования толкования любых сомнений в пользу обвиняемого и понятия «неустранимые сомнения», закрепленного в уголовно-процессуальном законодательстве.

Согласно указанной позиции, в пользу обвиняемого толкуются сомнения, которые не удалось устранить после принятия органом, ведущим уголовный процесс, всех предусмотренных законом мер. Следовательно, понятие «неустранимые сомнения» не противоречит конституционной гарантии презумпции невиновности.

Конституционный Суд подчеркнул, что соответствующие положения действующего УПК по существу сохраняют ранее проверенное правовое регулирование. Соответственно нормативные постановления органа конституционного контроля сохраняют юридическую силу в части, не противоречащей Конституции.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституциялық Сот: күзетпен ұстау мен жазаны өтеу – құқықтық тұрғыдан екі түрлі ұғым

Конституциялық Сотқа күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке жатқызуды, шартты түрде мерзімінен бұрын босату шарттарын және сотталған адамның мінез-құлқын бағалауды реттейтін Қылмыстық кодекстің (ҚК), Қылмыстық-процестік кодекстің және Қылмыстық-атқару кодексінің жекелеген нормаларының Конституцияға сәйкестігін тексеру туралы өтініш келіп түсті.

Өтініш беруге бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын өтеп жатқан азаматты шартты түрде мерзімінен бұрын босатудан соттың бас тартуы негіз болған. Өтініш берушінің пікірінше, бұл мәселені шешу кезінде үкім заңды күшіне енгенге дейін күзетпен ұсталған кезеңдегі оның мінез-құлқы тиісті деңгейде ескерілмеген. Алайда аталған уақыт жаза мерзіміне есептеледі. Осыған байланысты өтініш беруші мұндай тәсіл заң мен сот алдындағы теңдік қағидатын бұзады деп есептеген.

Конституциялық Сот шартты түрде мерзімінен бұрын босату қылмыстық заңнамада көзделген, оны қолдану шарттары мен тәртібі заңмен белгіленетін құқықтық институт екенін атап өтті. Заңда белгіленген жаза мерзімінің бір бөлігін өтеу – босатудың қажетті, бірақ жалғыз шарты емес. Бұл мәселені шешу кезінде сот сотталған адамның жазасын өтеу кезеңіндегі мінез-құлқын және оның түзелу дәрежесін бағалайды.

Сот үкім заңды күшіне енгенге дейін күзетпен ұстау мен жазаны өтеудің құқықтық мазмұны әртүрлі екенін атап көрсетті. Бірінші жағдайда кінәсіздік презумпциясы қолданылады, ал ұстау жағдайлары қылмыстық жазаны орындау кезінде көзделген көлемде түзету ықпалын білдірмейді. Сондықтан күзетпен ұстау уақытын жаза мерзіміне есепке жатқызу бұл кезеңдердің құқықтық режимі бірдей дегенді білдірмейді.

Сонымен қатар қылмыстық-атқару заңнамасы шартты түрде мерзімінен бұрын босату мәселесін қарау кезінде адамның күзетпен ұсталған кезеңдегі мінез-құлқы туралы мәліметтерді ескеруге мүмкіндік береді.

Конституциялық Сот дауланып отырған бірқатар норманың өтініш берушінің өтінішхатын қарау кезінде соттар тарапынан қолданылмағанын да анықтады. Ал нақты іс бойынша дауланып отырған норманың қолданылуы – азаматтың Конституциялық Сотқа жүгінуінің жол берілетіндігіне қойылатын міндетті талаптардың бірі.

Сот өз шешімінде өтініш берушінің мінез-құлқын бағалауға және жалпы юрисдикциядағы соттардың заңнаманы дұрыс қолдануына қатысты уәждері нақты істі қарау аясында қаралуға тиіс екенін және Конституциялық Соттың құзыретіне кірмейтінін түсіндірді.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X

Конституционный Суд: содержание под стражей и отбывание наказания имеют различное правовое содержание

В Конституционный Суд поступило обращение о проверке на соответствие Конституции отдельных положений Уголовного кодекса (УК), Уголовно-процессуального кодекса и Уголовно-исполнительного кодекса, регулирующих зачет времени содержания под стражей, условия условно-досрочного освобождения и оценку поведения осужденного.

Поводом для обращения стал отказ суда в условно-досрочном освобождении заявителя, отбывающего наказание в виде лишения свободы. По мнению заявителя, при решении этого вопроса не обеспечивается надлежащий учет его поведения в период содержания под стражей до вступления приговора в законную силу, хотя это время засчитывается в срок наказания. Заявитель полагал, что такой подход нарушает принцип равенства перед законом и судом.

Конституционный Суд отметил, что условно-досрочное освобождение является институтом уголовного законодательства, условия и порядок применения которого устанавливаются законом. Отбытие предусмотренной законом части срока наказания — необходимое, но не единственное условие освобождения. При разрешении соответствующего вопроса суд оценивает поведение осужденного за период отбывания наказания и степень его исправления.

Суд подчеркнул, что содержание под стражей до вступления приговора в законную силу и отбывание наказания имеют различное правовое содержание. В первом случае действует презумпция невиновности, а условия содержания не предполагают исправительного воздействия в том объеме, который предусмотрен при исполнении уголовного наказания. Поэтому зачет времени содержания под стражей в срок наказания не означает тождества правового режима этих периодов.

Вместе с тем уголовно-исполнительное законодательство не исключает возможности учитывать сведения о поведении лица в период содержания под стражей при рассмотрении вопроса об условно-досрочном освобождении.

Конституционный Суд также установил, что ряд оспариваемых положений не применялся судами при разрешении ходатайства заявителя. Между тем применение оспариваемой нормы в конкретном деле является обязательным условием допустимости обращения гражданина в Конституционный Суд.

Суд пояснил в своем решении, что доводы заявителя в части оценки его поведения и правильности применения законодательства судами общей юрисдикции относятся к рассмотрению конкретного дела и не входят в компетенцию Конституционного Суда.

📱 @consot_kz

Instagram | Facebook | X