Жаңа Конституция отбасын дербес конституциялық құндылық ретінде бекітті – Конституциялық Соттың Төрағасы
 
Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының Төрағасы Эльвира Азимова 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген Қазақстан Республикасының жаңартылған Конституциясы отбасыны дербес конституциялық құндылық ретінде бекітіп, оны қорғаудың кепілдіктерін едәуір күшейткенін мәлімдеді. Бұл туралы ол Астанада өткен «Отбасы саясаты мен гендерлік әділеттіліктің конституциялық кепілдіктері» тақырыбындағы дөңгелек үстелді ашу барысында айтты.

Конституциялық Сот Төрағасының айтуынша, Ата Заңның 30-бабының конституциялық мәні оның сөзбе-сөз мазмұнынан әлдеқайда кең.

«Отбасы тек әлеуметтік қорғау объектісі ретінде ғана емес, сонымен қатар адамның қадір-қасиетіне, бостандығына, ерлі-зайыптылардың теңдігіне, отбасы мүшелерінің өзара жауапкершілігіне және ұрпақтар сабақтастығына негізделген дербес конституциялық құндылық ретінде бекітілген», – деп атап өтті Эльвира Азимова.

Ол сондай-ақ отбасын қорғау мен гендерлік әділеттілікті қамтамасыз ету бірін-бірі толықтыратын міндеттер екенін айтты.

«Гендерлік әділеттіліктің қазіргі заманғы түсінігі формалды теңдік шеңберінен әлдеқайда кең. Ол әйелдер мен ерлердің кәсіби қызметті, отбасылық міндеттерді және қоғамдық өмірге қатысуды ұштастыра отырып, өздерінің конституциялық құқықтарын тең дәрежеде жүзеге асыруына мүмкіндік беретін құқықтық әрі әлеуметтік жағдайларды қалыптастыруды көздейді», – деді Конституциялық Соттың Төрағасы.

Эльвира Азимова Конституциялық Соттың жаңа конституциялық өкілеттіктеріне де ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңартылған Конституция Сот шешімдерінің құқықтық маңызын едәуір арттырды. Конституциялық Соттың шешімдері қабылданған күнінен бастап күшіне енеді, Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті болып табылады, түпкілікті саналады және шағым жасауға жатпайды.

Сонымен қатар, Ата Заң Конституциялық Сот берген конституциялық-құқықтық түсіндіруде заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді қолданудың міндеттілігін бекітті. Сондай-ақ Конституциялық Сотқа халықаралық ұйымдар мен олардың органдары шешімдерінің орындалуының Конституцияға сәйкестігін қарау жөніндегі жаңа өкілеттік берілді. Эльвира Азимованың айтуынша, бұл өзгерістер Конституцияның үстемдігін нығайтуға, құқықтық айқындықты қамтамасыз етуге, сот практикасының біркелкілігін қалыптастыруға және адамның конституциялық құқықтары мен бостандықтарын неғұрлым тиімді қорғауға бағытталған.

Дөңгелек үстел Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның және Конституциялық Соттың бірлесіп ұйымдастыруымен өтті.

Іс-шараға Отбасы мәселелері жөніндегі уәкіл Снежанна Имашева, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Артур Ластаев, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Жақып Асанов, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат вице-министрі Евгений Кочетов, сондай-ақ сот жүйесінің, мемлекеттік органдардың, ғылыми және сарапшылық қоғамдастықтың және қоғамдық ұйымдардың өкілдері қатысты.

Қатысушылар отбасы саясатының конституциялық-құқықтық негіздерін, отбасыны, ана мен әкені және баланы қорғаудың конституциялық кепілдіктерін іске асыру мәселелерін, теңдік пен кемсітушілікке жол бермеу қағидаттарын қамтамасыз етуді, сондай-ақ Конституциялық Соттың құқықтық ұстанымдарының құқық қолдану практикасының бірізділігін қалыптастырудағы маңызын талқылады.

Дөңгелек үстел қорытындысы бойынша қатысушылар отбасы саясатын одан әрі дамыту жаңа конституциялық кепілдіктерді тиімді іске асыруға, отбасы институтын нығайтуға, жауапты ата-ананы қолдауға және гендерлік теңдікті қамтамасыз етуге бағытталуға тиіс екенін атап өтті.

Новая Конституция закрепила семью как самостоятельную конституционную ценность - Председатель Конституционного Суда
 
Председатель Конституционного Суда Эльвира Азимова заявила, что вступившая в силу 1 июля 2026 года обновленная Конституция Республики Казахстан закрепила семью как самостоятельную конституционную ценность и существенно усилила гарантии ее защиты. Об этом она сообщила, открывая в Астане круглый стол «Конституционные гарантии семейной политики и гендерного равенства».

По словам Председателя Конституционного Суда, конституционный смысл статьи 30 Основного Закона значительно шире ее буквального содержания.

«Семья закрепляется не только как объект социальной защиты, но и как самостоятельная конституционная ценность, основанная на достоинстве личности, свободе, равенстве супругов, взаимной ответственности членов семьи и преемственности поколений», - подчеркнула Эльвира Азимова.

Она отметила, что защита семьи и обеспечение гендерной справедливости являются взаимодополняющими задачами.

«Современное понимание гендерной справедливости выходит за рамки формального равенства. Оно предполагает создание правовых и социальных условий, при которых женщины и мужчины могут в равной мере реализовывать свои конституционные права, сочетая профессиональную деятельность, семейные обязанности и участие в общественной жизни», - сказала Председатель Конституционного Суда.

Отдельное внимание Эльвира Азимова уделила новым конституционным полномочиям Конституционного Суда. По ее словам, обновленная Конституция существенно повысила значение решений Суда. Они вступают в силу со дня принятия, являются общеобязательными на всей территории страны, окончательными и не подлежат обжалованию.

Кроме того, Основной Закон закрепил обязательность применения законов в том конституционно-правовом истолковании, которое дает Конституционный Суд, а также наделил Суд новым полномочием - рассматривать вопросы соответствия Конституции исполнения решений международных организаций и их органов. Эти изменения, отметила Эльвира Азимова, направлены на укрепление верховенства Конституции, правовой определенности, единообразия судебной практики и более эффективную защиту конституционных прав и свобод человека.

Круглый стол был организован Национальной комиссией по делам женщин и семейно-демографической политике при Президенте Республики Казахстан совместно с Конституционным Судом. В обсуждении приняли участие Уполномоченный по вопросам семьи Снежанна Имашева, Уполномоченный по правам человека Артур Ластаев, председатель Комиссии по правам человека при Президенте Республики Казахстан Жакип Асанов, вице-министр культуры и информации Евгений Кочетов, а также представители судебной системы, государственных органов, научного и экспертного сообщества и общественных организаций.

Участники обсудили конституционно-правовые основы семейной политики, реализацию гарантий защиты семьи, материнства, отцовства и детства, обеспечение равенства и недискриминации, а также значение правовых позиций Конституционного Суда для формирования единообразной правоприменительной практики.

По итогам дискуссии участники подчеркнули, что дальнейшее развитие семейной политики должно быть направлено на эффективную реализацию новых конституционных гарантий, укрепление института семьи, поддержку ответственного родительства и обеспечение гендерного равенства.