📰 Ўрта Осиё кибермаконидаги вазият бўйича қисқача LONG READ

Манфаатлар тўқнашуви, давлатлар ўртасидаги доимий турли соҳадаги «беллашувлар» очиқ ва махфий ҳолатда олиб борилмоқда. Глобал исиш, сув захираларининг камайиши ва бошқа бир қанча омиллар давлатлар ўртасида бундай табиий ва нотабиий ресурсларга кўпроқ эгалик қилиш учун ўз ўрнида беллашувни келтириб чиқармоқда. Албатта бир давлат бошқа бир давлатни ресурсларини ўғирлаши бу жуда қўпол ва қалтис ҳаракат ҳисобланади ва камдан-кам ҳолда бу содир бўлади.

Ҳеч ким бир-бирини душман сифатида эълон қилмайди лекин доим бир-бирларини кузатишади, бошқалар қандай йўлда ва қандай янги режаларни тузаётганини олдиндан билишга ҳаракат қилинади. Яъни кураш (истиҳборот) кибер маконга кўчади. Узоқ чўзмасдан гапни кибер жосуслик ва виртуал жангларга тўхталамиз.

Келинг буни яқин тарихдан бошласак ва рўйхатни қўшниларимиздан бошлаймиз:

🇰🇬 2012-2013 йилларда Қирғизистон республикасининг қатор веб сайтлари Туркия ва Эстония ҳакерлари томонидан кибер ҳужумларга учради, бу кенг миқёсда веб ресурсларнинг ишдан чиқишига ва ИТ инфратузилмаларнинг ишини тўхтаб қолишига олиб келди. Мақсад шунчаки веб сайтлар эмаслиги ва ҳакерлар ҳужумининг давлатлар миқёсида қўллаб-қувватланиши Ўрта Осиёда кибер жосусликнинг илк очиқ учқунларини кўрсатиб берди ва бу вазиятнинг бошқалар томонидан анча олдин назоратга олинганини билдиради.

🇰🇿 2011 йилда Қозоғистонда қатор сайтларнинг DDOS ҳужумларга учрашини рақиблар иши деб баҳоланди, аммо аслида кибер жосуслик ва кибер терроризм ҳақида гапирилганда Қозоғистонга алоҳида тўхталиш зарур.

🇹🇲 Туркманистон гарчи бирор бир халқаро ҳисоботларда тилга олинмасада шов-шувли HACKING-TEAM компанияси билан Туркман махсус хизматларининг ёзишмалари Wikileaks шарофати билан оммага очиқланди ва ёпиқ деворлар ичидаги назорат виртуал ҳаётда ҳам қўлга олинганини англатади. Энг қизиғи бу ички эҳтиёжлар билан тўхтаб қолмайди.

Wikileaksнинг HACKING-TEAM ҳақидаги маълумотлари жуда қизиқ, таҳлиллар шуни кўрсатадики ушбу гуруҳ давлатларга кибер қуроллар сотишдан ташқари ўз харидорларини доимий кузатган, албатта гуруҳнинг мижозлари турли давлатлар махсус хизматларидир. Бу эса HACKING-TEAM раҳбарларига ёввойи ўрмонда аслида ким овчи эканини кўрсатиб қўйиш имконини берган!

Айнан HACKING-TEAM андозасидан бугунги кунда 🇮🇱 Исроил махсус хизматлари ва уларнинг киберқуроллари фойдаланмоқда.

Энди қўшниларимиз ҳақида давом этамиз
Хитой ҳакерлик гуруҳларининг доимий нишонида мусулмон давлатлари ва Европа туради. Бир қанча ҳисоботларда Хитой гуруҳларининг уйғур тилидаги жосуслик дастурлари аниқланганлиги ҳақида фактлар мавжуд, бундан ташқари CheckPoint мутахассислари тақдим этган ҳисоботга кўра 2014 йилдан буён хитойлик APT «IndigoZebra» гуруҳи доимий Ўрта Осиё давлатлари жумладан Афғонистон, Қирғизистон ва Ўзбекистонга қаратилган узоқ йиллик фаолиятини фош этди.

«IndigoZebra» гуруҳининг Ўзбекистондаги излари шуни кўрсатадики, улар Ўзбекистон Республикаси Ташқи Ишлар вазирлиги номидан бир қанча доменлар ва фишинг хабарларини восита сифатида ишлатишган, энг қизиғи ушбу доменлар ҳозир хам фаол.

Бу сайтларга кириш тавсия этилмайди:
mfa-uz[dot]com
post.mfa-uz[dot]com
post.mfa-uz[dot]com
ost.mfa-uz[dot]com
mail.mfa-uz[dot]com

Ўзбекистоннинг турли вазирлик ва давлат аҳамиятига молик объектлари бу гуруҳдан турли фишинг ва зарарли хат хабарларни қабул қилишган, жумладан бу хабарларда қуйидаги файлларни кўриш мумкин:

"Recommendation to the Minister.exe"
"материалы к массовому беспорядку.exe"

🇰🇬 Қирғизистон ҳам айнан шу гуруҳдан қуйидаги домен орқали турли зарарли файлларни қабул қилишган:

*.kginfocom[.]com

Давоми пастда ...

📧 Биз билан боғланиш учун: info@cyber-bro.uz

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм

🇹🇯 Ўтган апрель ойида эса Тожикистон билан боғлиқ маълумот очиқланди, унда рус ҳакерлари Тожикистон телекоммуникация провайдерига кириб, 18 та ташкилот, жумладан, ҳукумат амалдорлари ва давлат хизматлари инфратузилмасида жосуслик амалиётини бажаргани маълум бўлди.

2014 йилда эса 🇮🇷 Эронлик ҳакер Тожикистон домен регистраторини бузиб унинг фойдаланувчиларига тегишли йирик доменларни бошқа жойга йўналтириб қўйди.

Тожикистоннинг ўзига тегишли бўлган илк хакерлар гуруҳи эса Раҳимов, Джураев, Назаровлардан иборат бўлиб, улар тўлов карталарига ноқонуний кириш ва фирибгарлик билан шуғулланиб 2013 йилда қамоқ жазосига ҳукм қилинган.

Яқин тарихимиз хронологиясининг жуда қисқа тарифи орқали сиз шуни хулоса қилишингиз керакки бу жиддий беллашув анча олдин бошланган ва кундан-кунга ривожланиб кучайиб бормоқда. Ўзбекистон билан боғлиқ шармандали ҳолатларни (Ўзбекистон Республикасидаги ахборот тизимларига оид ҳар бир ҳолат ҳақида тайёрлаб қўйган ўта муҳим маълумотларимизни яқин кунларда сайт ва каналларимизда эълон қиламиз) тезроқ бартараф қилиш учун ҳаракат қилмоқдамиз. Бизнинг жамоа Республикадаги киберхавфсизлик бўйича ҳақиқий ҳолат ҳақидаги маълумотлар Президентга ва Хавфсизлик кенгашига етиб бормагунча эшикни тақиллатишда давом этамиз. Аммо, баъзи вазирлик ва ташкилотлар ҳолатга ўта совуққон муносабатда бўлишмоқда, баъзи ҳолатларда давлат хавфсизлигига оид тизимлар хавфсизлигига умуман эътибор қаратишмаяпти.

Биз ҳали ҳаракат қиламиз ва Ўзбекистонда салоҳиятли кадрлар бор экан, Республикамиз кибер макони, кибер сарҳадларини сақлаб қолиш ва хавфсизлигини таъминлашга ҳали имконият бор.

Бизни кузатишда давом этинг.

📧 Биз билан боғланиш учун: info@cyber-bro.uz

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм

Бир нарсани тўғри тушуниш керак, серверда логин, пароль, порт ва шунга ўхшаш маълумотларни ўзгартирганингиз билан тизим хавфсизлиги таъминланиб қолмайдида. Тизим зўрға «осилиб» турган бўлса, уни «эшик-қулфини» алмаштиргандан фойда йўқ.

📧 Биз билан боғланиш учун: info@cyber-bro.uz

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм

🚕 Ўзбекистонда энг оммабоп бўлган такси иловаси фойдаланувчиларнинг маълумотларига Россия махсус хизматлари тўлиқ ҳуқуқ олмоқда

Тез орада Россиянинг ФХХ таксига буюртма бериш учун мўлжалланган Yandex хизмати (YandexGo ва YanGo) маълумотларига кечаю кундуз кириш ҳуқуқига эга бўлади. Медуза нашрининг аниқлик киритишича ушбу маълумотлар орасида Россиядан ташқарида бўлган буюртмалар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд.

Бу эса Арманистон ва Грузиядан тортиб Исроил ва Финляндиягача бўлган кўплаб мамлакатларда фойдаланиладиган Yandex фойдаланувчиларининг маълумотлари хавф остида деганидир.

ФХХ фойдаланувчиларнинг қандай маълумотларига рухсат олади?

✔️ IP манзили;
✔️ қурилма идентификатори;
✔️ унинг тури ва модели;
✔️ ишлатиладиган операцион тизим;
✔️ браузер ёки мобил илова ҳақида маълумот.
✔️ тўлиқ исми ҳақидаги маълумотлар;
✔️ телефон рақами;
✔️ электрон манзил;
✔️ банк маълумотлари;
✔️ фойдаланувчи шарҳлари.
✔️ ва энг муҳим ахборот, барча сафар буюртмалари ва уларнинг манзиллари.

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм

⚡️ Қозоғистондан Yandex ўчирилди

Қозоғистон ҳукумати yandex.kz серверлари мамлакат ташқарисида жойлашгани сабабли ушбу сайтини ўчириб қўйди ва Yandex раҳбариятидан унинг Россия “махсус органлар билан ўзаро алоқаси” ҳақида маълумот талаб қилди. Компания Россия махсус хизматлари Россиядан ташқаридаги фойдаланувчи маълумотларига кириш имконига эга эмаслигига ишонтирди. Кейинроқ сайт қайта ишга туширилди.

‼️ Маълумот ўрнида, Yandex томонидан такси хизматлари кўрсатилувчи YanGo ва YandexGo хизматларининг маълумотлар базалари 3 та давлат серверларида сақланади:

✔️ Финляндия - Европа иттифоқига аъзо давлатларнинг фуқароларига тегишли маълумотлар сақланади;

✔️ Исроил - Исроил давлатининг фуқароларига тегишли маълумотлар сақланади;

✔️ Россия - бошқа барча давлат фуқароларининг маълумотлари сақланади, шу жумладан собиқ иттифоқ давлатлари фуқароларининг маълумотлари;

Хулосани эса сиз азиз ўқувчига қолдирамиз.

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм

‼️ Давлат ташкилотларининг рақамли трансформация ҳолати рейтинг натижалари эълон қилинди

Рейтинг баҳолаш ишлари 5 та йўналишда амалга оширилди:
✅ Очиқлик ва электрон иштирок;
✅ Электрон давлат хизматлари;
✅ Ахборот хавфсизлиги; 😎
✅ Фаолиятнинг рақамлаштирилганлиги;
✅ Ташкилий масалалар.

Рейтинг натижалари қуйидаги тартибда 3 та тоифага ажратилади:

🟢 71 дан 100 баллгача — «яшил» (яхши);
🟡 55 дан 71 баллгача — «сариқ» (қониқарли);
🔴 55 дан пасти — «қизил» (қониқарсиз);

Баҳолаш натижаларига кўра:

Яхши - «яшил» рўйхатга жами 38 та;
Қониқарли - «сариқ» рўйхатга жами 41 та;
Қониқарсиз - «қизил» рўйхатга жами 17 та ташкилот кирди.


P.S. Ахборот тизимларининг хавфсизлигини фақатгина firewall, антивирус ўрнатиш, мураккаб логин/пароль қўйишдан иборат деб ўйлайдиганлар, "биз энг зўр ҳимояланганмиз", дея ўзига ишониб юборган ёки шунақа ҳисоботлар бераётганлар сафи кўпайиб бораётганлиги ачинарли. Рўйхатни кўриб, баъзи ташкилотларнинг ахборот хавфсизлигини баҳолашда қайси кўрсаткичларига кўра баҳоланганлиги ажабланарли.

Шу ўринда Марк Твеннинг гапидан иқтибос келтириш ўринли - "Дунёда уч хил ёлғон мавжуд: ёлғон, ўта ёлғон ва статистика"

📧 Биз билан боғланиш учун: info@cyber-bro.uz

🌐 cyber-bro.uz | 💬 Телеграм