Insonlar odatda keyingi bir yil ichida bo‘ladigan o‘zgarishlarning ko‘lamini haddan tashqari katta bo’ladi deb tasavvur qilishadi - kutilmalarni oshirib yuborishadi, ammo, keyingi 10 yilda yuz beradihan o‘zgarishlarni esa qanchalik katta bo’lishi yetarli baholashmaydi. Menimcha.

Saroy ko‘kda joylashgan bo‘lsa, muammo amirning qalbida emas. U qanchalik oqko‘ngil bo‘lmasin, adolat uning saroyidan pastga tushmaydi.

Moliyaviy savodxonlikni moliyaviy inklyuzivlikka taʼsirini oʻrganish boʻyicha olib borilayotgan tadqiqotga oʻz hissangizni qoʻshing. Soʻrovnomada ishtirok eting. Bu atigi 5 daqiqa vaqt oladi. Rahmat.

https://forms.gle/GPgfnBHkAc94dHFz8

The Economistda “Shimoliy Koreyani boshqarishi mumkin boʻlgan oʻspirin qiz”(The teenage girl who may rule North Korea) nomli maqola chiqibdi. Unga ko‘ra Kim Chen In o‘zidan oldingi hukmdorlarni, ya’ni otasi va bobosini ziyorat qilish marosimida oʻzining qizi bilan ko‘rinish beribdi. Qizaloq hali yosh bo‘lishiga qaramay 2022-yildan beri otasining oldida televediniyada chiqar ekan, xalqaro diplomatik yig‘inlarda ko‘rinar ekan. Bu albatta sulola davomchisini oldindan xalqqa tanitib borish uchun zarur.

Tahlilchilarga ko‘ra, Kim Chen In sulola vorisini bu qadar erta omma oldiga chiqarayotganining sababi kelajakda davlat ichida norozilik kuchayib, tizim beqarorlashib ketishidan xavotir olayotgani bo‘lishi mumkin. Chunki xaddan tashqari patriarxal jamiyatda qizaloqning hukmron bo‘lishi Kim’lar sulolasini zaiflashtirishi mumkin deyishmoqda. Shuning uchun joriy diktator startni oldinroq boshlab, keyingi hukmdor kim bo‘lishi haqida oldindan signal berib bormoqchiligini tahmin qilishyapti.

Rossiyada antimigrant siyosat olib borilishining asl maqsadi dollarning qadrsizlanishiga erishish, degan fikrni eshitdim. Bu qarashga ko‘ra, migrantlar o‘z yurtlariga pul jo‘natish jarayonida dollarga talab yaratmoqda va shu orqali Rossiyaning de-dollarizatsiya siyosatiga xalal berayapti. Shu sababli, go‘yoki hukumat vakillari turli yo‘llar bilan migrantlarni mamlakatdan siqib chiqarayapti. Bu fikrning asossizligi umuman olganda tushunarli bo‘lsada, quyida qisqacha izoh yozmoqchiman.

Birinchidan, valyuta kursi va de-dollarizatsiya jarayoniga eng kuchli ta’sir eksportdan olinadigan daromadlar (neft/gaz savdosi), shuningdek markaziy bankning oltin-valyuta rezervlari bilan bog‘liq operatsiyalari orqali yuzaga keladi. Migrantlarning tashqi valyutaga, jumladan dollarga nisbatan yaratadigan talabi mavjud bo‘lsada, Rossiyaning umumiy tashqi to‘lovlar tizimi va energetika eksporti fonida bu ta’sir ancha cheklangan.

Ikkinchidan, Rossiyada migrantlarga nisbatan kuchayib borayotgan salbiy munosabat sof iqtisodiy mantiqqa ega emas. Chunki iqtisodiy nuqtai nazardan migrantlar sonining kamayishi sezilarli zarar keltiradi. Migrantlar mehnati Rossiyada qurilish, qishloq xo‘jaligi va xizmatlar kabi sohalarda muhim rol o‘ynaydi. Ularni mamlakatdan siqib chiqarish ishchi kuchi tanqisligiga, ishlab chiqarish hajmining pasayishiga, byudjet daromadlarining qisqarishiga va narxlarning oshishiga olib keladi. Bu jarayonlar esa, aksincha, importga bo‘lgan talabni kuchaytirib, dollarning mustahkamlanishiga xizmat qilishi mumkin.

Uchinchidan, dollarga bo‘lgan talabni cheklash uchun siyosiy jihatdan kamroq xavfli va samaraliroq vositalar mavjud. Amaliyotda hukumatlar valyuta siyosatini qayta ko‘rib chiqish, eksport bo‘yicha hisob-kitob shartlarini o‘zgartirish, kapital oqimlarini nazorat qilish yoki energetika shartnomalarini milliy valyutada tuzish orqali bu maqsadga erishishga urinadi. Bunday choralar migrantlarga qarshi keskin siyosat yuritishdan ko‘ra samarali hisoblanadi.

To‘rtinchidan, yuqorida tilga olingan qarash Rossiyaning de-dollarizatsiya siyosati Rossiya hukumatining o‘z tashabbusi bilan amalga oshirilayotganini ham da’vo qiladi. Aslida esa, Rossiyaning dollardan uzoqlashish siyosati rejalashtirilgan iqtisodiy strategiyadan ko‘ra, sanksiyalar natijasida yuzaga kelgan majburiy moslashuv edi. SWIFT tizimidan chetlatilish va xalqaro bank tizimlariga kirish imkoniyatlarining cheklanishi Rossiyani dollarga muqobil valyutalarni va yangi moliyaviy yechimlarni izlashga majbur qildi.

«Жиноий жавобгарликка тортиш таҳдиди Федерал захира тизимининг фоиз ставкаларини президентнинг хоҳиш-истакларига қараб эмас, балки халқ манфаатларига нима хизмат қилиши ҳақидаги энг яхши баҳоларимиз асосида белгилаётганининг оқибатидир».

«Давлат хизмати баъзан таҳдидлар қаршисида мустаҳкам туришни талаб қилади».

https://www.gazeta.uz/uz/2026/01/12/federal-reserve-chair/

Ushbu binoning birinchi qavatida shunday san’at asari bor. U sizni chuqur o‘ylashga undamaydi, biroq istagancha talqin qilish imkonini beradi. Xohlasangiz uylarni turli davlatlar deb tasavvur qiling, xohlasangiz ba’zi mamlakatlar ichidagi vaziyat sifatida qabul qiling. Quvurlardan chiqindi sachramayotgan paytda ayrimlar o‘zini xavfsiz his qilishi mumkin. Ammo chiqindini oqibatlari tepaga ham yetib kelishi aniq.

@musofir_iqtisodchi

Zafar aka yaxshi yozibdilar erkin savdo haqida. Bizda ko'plab amaldorlar Zafar aka bahslashgan amaldor kabi fikrlaydi. Bu haqida qancha gapirilsa ham, yozilsa ham, baribir tushunishmayapti, negadir...

Iqtisodchi Shahzod Yoʻldoshboyev aytyapti:

Biz tashqi agressorlar uchun Oʻzbekistonga qarshi harakatning narxini oshirishimiz kerak. Buning eng oson yoʻli iqtisodiy rivojlanish. Agar biz qanchalik koʻp davlat bilan savdo hajmini oshiradigan boʻlsak, bizga qarshi xarakatning xarajatini ham shunchalik oshirgan boʻlamiz

Muhim mavzuda kerakli gaplar aytilibdi.

https://youtu.be/PWIIsnEFWvg?si=8uhDEo6vdffeKnmE

Bugun Yevropada uy-joy yetishmayapti, Xitoyda esa minglab uylar egasiz turibdi. Bir qarashda bu mutlaqo qarama-qarshi manzara. Ammo diqqat bilan qaralsa, ikkala holatning ildizi bir – davlatning bozor mexanizmlariga haddan tashqari aralashuvi narx signallarini buzib, resurslarni noto‘g‘ri yo‘naltirgan.

Iqtisodchi olim D.Achemoglu va Siyosiy faylasuf M. Sendel o'zaro qiziq mavzularda suhbat qurishibdi. Shulardan biri meritokratiyaning ojiz va salbiy jihatlari haqida. Unga ko'ra muvaffaqiyat faqat insonning o'ziga bog'liq bo'lmagan omillar tufayli ham keladi, ammo meritokratik jamiyatda g'oliblar o'z natijasini faqat o'ziniki deb ko'ra boshlaydi, bunday qarash mag'lublarda ham bo'ladi, ya'ni barchasiga faqat o'zini aybdor ko'ra boshlaydi. Kibr va kamsitilish hissi jamiyatdagi tabaqalanishni, bo'linishni kuchaytiradi va tabiiy ravishda, hamjihatlikni zaiflashtirish orqali demokratiyaga xavf tug'diradi.

M. Sendel yana bir qiziq fikrni aytdi, unga ko'ra bozor orqali resurslar oqimini belgilaganda, kim qancha daromad qilishiga qarab uning jamiyatga qo'shgan hissasi shuncha deyish noto'g'ri. Aks holda Kazino egasi shifokordan 5000 marta ko'proq daromad qilayotganiga qarab u shifokordan foydaliroq deyishimizga to'g'ri kelgan bo'lardi.

Texnologik progress haqida ham qiziq mulohazalar bo'lgan. Sandel texnologiya tabiiy jarayon emasligi hisobiga uning taraqqiyot yo'lini jamiyat tanlashi kerakligini aytadi. Uning fikricha agar taraqqiyot yo'lini bozor belgilasa, u avtomatlashtirish orqali ishchilarni almashtirish tomonga qarab rivojlanadi. Chunki bozor rag'batlari shunday qurilgan. Buning oqibatida odamlarning ishlab chiqarish jarayonidagi ishtiroki kamaydi va o'zini jamiyatga hissa qo'shmayotgan kishi sifatida his qila boshlaydi. Bu fuqarolik jamiyatini yemiradi va demokratiyaga xavf tug'diradi. Shuning uchun AI kabi texnologiyalarning rivojlanish yo'lini bozor orqali emas, demokratik siyosat orqali belgilash kerak, shunda ishchilarni almashtiradigan emas, ularni samarali qiladigan texnologiyalarni rivojlangan bo'lardi. Suhbat davomida Achemoglu toʻliq bahsga kirishmagan boʻlsa ham, kichik tuzatishlar, qarshi argumentlarni ham tashlab turganini koʻrish mumkin.

Toʻliq podcastni ko'rishni tavsiya qilaman: https://www.project-syndicate.org/onpoint/saving-democracy-in-the-age-of-ai-by-daron-acemoglu-and-michael-j-sandel-2026-03?utm_source=twitter&utm_medium=oganic-social&utm_campaign=page-posts-march26&utm_term=ps-longer-reads-interviews&utm_content=link-image

Doʻstim Muhammadyusuf iymonli insofli, oʻziga ishonchi baland yigit edi. Anchadan buyon oʻz startapini qurish haqida oʻylab, ustida ishlab kelayotgandi. Sogʻligi, ruhiy holati bilan ham, hammasi yaxshi edi. Vafoti haqidagi xabar kutilmagan va ogʻriqli boʻldi. Oilasiga, yaqin insonlariga sabr bersin. Doʻstimning joyi jannatda boʻlsin!

https://t.me/vaqtuz_rasmiy/46121

Yangi O'zbekiston Universitetida bo'lib o'tgan uchrashuv men va talabalar uchun ancha manfaatli bo'ldi deb o'ylayman. Tayyorlanish uchun o'zimni bosib o'tgan yo'lim va ish jarayonim haqida ancha mulohaza qilishimga to'g'ri keldi. Namoyish tadqiqot jarayonidagi eng muhim bosqich - yaxshi g'oyalarni topish haqida bo'ldi. Ba'zilarga foydasi tegadi deb slaydlarni shu yerda ulashib qo'yaman.

August 22, 2026
Tashkent, Uzbekistan
@musofir_iqtisodchi

​​​​​​O’zbekistonning iqtisodiy o’sishi juda qimmat

2025-yildagi O’zbekistonning real YaIM o’sishi 7.7%ni tashkil qildi. Mintaqada bundan yaxshi natija misollari kam. Lekin bu o'sish bizga arzon kelmadi.

Muhim savol: bir foiz o’sish uchun biz YaIMning necha foizini sarmoyaga kiritishimiz kerak?

Buni o’lchaydigan ko’rsatkich ICOR (incremental capital output ratio) deb ataladi. Uni hisoblash oddiy: investitsiyaning YaIMdagi ulushini o'sish sur'atiga bo'lamiz. 2025-yilda O'zbekiston uchun bu 38.4% : 7.7% = 5.0.

Ya’ni, biz har bir qo’shimcha $1 real o’sish uchun iqtisodiyotga $5 sarmoya kiritishimiz zarur. Bu ko’rsatkich 2018-yilda 3ga teng bo’lgan. Demak, 7 yil ichida, bizning sarmoya samaradorligimiz 67%ga pasaygan.

Taqqoslaydigan bo’lsak, Qozog’iston, Vetnam, Armaniston va Gruziya bizdan sarmoya jihatidan samaradorroq. Muhimi esa, “iqtisodiy mo’jiza”ga erishgan Xitoy va Janubiy Koreya o’z rivojlanish davrlarida 3.7 va 3.1 ICOR ko’rsatkichlariga ega bo’lgan.

Sabab nimada?

Past samaradorlikning uchta asosiy sababi bor:
1. Subsidiyalangan ipoteka.
2024-yilda berilgan ipoteka kreditlarining 56% markazlashtirilgan davlat mablag'lari hisobidan moliyalashtirilgan. Natijasi ko'rinib turibdi: Markaziy bank baholashicha, uy-joy narxlari haqiqiy qiymatdan 28% yuqori.

2. Yo’naltirilgan kreditlash. Bank kreditlarining 24% imtiyozli dasturlar doirasida beriladi. Davlat banklari tizim aktivlarining 65% nazorat qilishini hisobga olsak, bizning bank sektor kredit sifatini emas, davlat rejasini bajarishga kattaroq ahamiyat beradi. Bu, o’z o’rnida, past sifatli kreditlarni keltirib chiqadi.

3. Tashqi qarz taqsimoti.
Sarmoyaning asosiy qismi (66%) chet eldan keladi. Qaysi loyiha davlat tomonidan kafolatlanadi, va qaysi biri kutadi - buni bozor emas, davlatning fiskal va ijtimoiy siyosati hal qiladi.

Biz chet eldan qarz olib, uni samaradorligi past bo’lgan sohalarga yo’naltiryabmiz. Buning asl sababi esa - iqtisodiyotga sarmoya kiritilishi bozor mantiqiga emas, balki markazlashgan qarorlarga asoslanganligi.

Bu holatni to’g’irlamasak, bizning nafaqat o’sish istiqbolimiz xavf ostida qoladi, balki undan kattaroq muammolar ham chiqib kelishi mumkin.

Qarzni valyutada jalb qilib, valyutada daromad topmaydigan iqtisodiy sohalarga yo’naltirishni davom etaversak - har qanday valyuta kursiga ekzogen shok (masalan, jahon bozoridagi oltin narxi keskin qulashi, yoki Rossiyadagi inqiroz) biz uchun hayot va mamot masalasi bo’lishi mumkin. Bizga bog’liq bo’lmagan omillarga kelajagimizni tikmasligimiz zarur.