به مناسبت سالروز مرگ عباس میرزا | #ایواز_طاها

تقویم‌ها و سالنامه‌هایی که در هزاران نوع و تیراژ میلیونی چاپ و توزیع می‌شوند وسیله‌ی بازتولید گفتمان مسلط‌اند. سالنامه‌ها این نکته را عادی‌سازی می‌کنند که سالمرگ سید علی اندرزگو مهمتر از سالمرگ بزرگمردی چون عباس میرزاست. حال آنکه یک تارموی شاهزاده‌ی قاجار می‌ارزد به هزاران اندرزگوها که دیرندگی نامشان را مدیون گرایش‌های ایدئولوژیک نظم مستقر هستند. نظمی که در منظومه‌ی نام‌هایش سرتیپ وحید دستجردی و شیخ فضل الله نوری در صدر نشسته‌اند و سید جعفر پیشه‌وری و عمادالدین نسیمی در ذیل هم جایی نیافته‌اند. آذربایجان در تقویم شهریورماه جز شهریار هیچ نامی در میان نام‌ها ندارد.

فرازی از درد دل عباس میرزا با پییر آمدی ژوبر فرستاده‌ی ناپلئون:
«نمی‌دانم این قدرتی که شما [مغرب‌زمینیان] را بر ما مسلط کرده چیست و موجب ضعف ما و ترقی شما چه؟ شما در قشون، جنگیدن و فتح کردن و بکار بردن قوای عقلیه متبحرید و حال آنکه ما در جهل و شغب غوطه‌ور و به ندرت آتیه را در نظر می‌گیریم. مگر جمعیت و حاصل‌خیزی و ثروت مشرق‌زمین از اروپا کمتر است؟ یا آفتاب که قبل از رسیدن به شما به ما می‌تابد تأثیرات مفیدش در سر ما کمتر از شماست؟»

عباس میرزا با لحنی حاکی از درماندگی خطاب به ژوبر می‌گوید که «اجنبی، حرف بزن! بگو من برای هشیار کردن مردم چه باید بکنم.» وی صرفا به تشخیص درد اکتفا نمی‌کند و برای درمانش دانشجویانی به اروپا می‌فرستد. نخستین بار دو نفر در سال ۱۸۱۱م. و پنج‌نفر نیز در سال ۱۸۱۵م. برای تحصیل در زمینه‌های پزشکی، فنی و مهندسی، علوم و ادبیات، نقاشی و نظامی به انگلستان فرستاده می‌شوند.
http://telegram.me/eyvaztaha

آذربایجان رومانتیزمی و محمد هادی | #ایواز_طاها

محمد حسین شهريار و حسین جاويد ایله برابر آذربایجان رومانتیک شاعیرلری‌نین اوچونجوسو محمد هادي‌دیر. سووئت دؤنمينده رومانتيزمين داياق‌لاريندان ساييلان نوستالگييا غضبه اوغرامیشدی؛ سوچ کيمي بير شئي. سووئت حؤکومتينده گونش تکجه گله‌جه‌يي ايشيقلانديريردي. ایستالينيزمين، کئچميشین نیسگیلینه هئچ بير ائحتيياجي اولمادیغیندان رومانتيزم نه‌‌یه‌سه یارامیردی. (باخماياراق کي، زوراکيليغا يول وئرميش هر بير مکتبين اؤزولونده هميشه گوٍجلو بير رومانتيکا ياتير.)

شهريارلا بيرليکده حسين جاويددن ده آد چکديم. آذربايجان أدبيياتي‌نين فؤوقونده دايانمیش «شيخ صنعان»، «ايبليس» و «پئيغمبر» کيمي أثرلرين یارادیجیسی اولان حسين جاويدين حاققيندا آيريجا گئنيش دانيشماق گره‌ک‌لي‌دير. آمما اونودولموش محمد هادي‌يه گلديکده بونو دئمک اولار کي، چاغداش أدبي جريان‌لاردا اونون بصيرتي‌نين تاييني نادير حال‌لاردا گؤرمک اولار. هادي‌نين مادي باخيمدان يوخسوللوغو، درين معنوي زنگينلييي ايله موشايیعت اولورنوردو. چار حؤکومتي طرفيندن بير سوره يونانيستانين سالونيکي Saloniki شهرينده سوٍرگونده ياشاميش شاعيريميز، آذربايجان أدبيياتيندا رومانتيزمين گوٍجلو ائلچي‌لريندن‌دير. جعفر خندان «ايييرمينجي عصر آذربايجان ادبيياتي» کيتابيندا بونو سووئت حاکيمييتينه مخصوص اولان چالاردا سؤيله‌يير: هادي «تورکيه خيردابورژوا يازيچي‌لاري‌نين تأثيري آلتيندا رئاليزمه قارشي مرتجع رومانتيزمي تبليغ ائتميشدير.»

محمد هادي‌نين رومانتيک شعري آوروپا رومانتيزميندن گؤزه چارپار درجه‌ده سئچيلير. 1879ـ‌جو ايل شاماخيدا آنادان اولموش، 1920ـ‌‌ده دونياسيني دييشميش شاعير، اينيتباه ضرورتينه چاغيرير؛ استبدادا، کوتله‌نين گئري قالميشليغينا قارشي چيخير؛ ساوادسيزليغي پيسله‌يير؛ مشروطه حرکاتينا، ستارخانا نغمه‌لر قوشور؛ علمِ اَبداندان يان کئچمير؛ علمي‌ـ تئکنيکي اوغورلاري دا سئوينج‌له قارشيلايير. بيلديييميز کيمي بو قاورام‌لار معاريفچي‌ليک آخيمي‌نين باشليجا شعارلاري ايدي. آوروپا رومانتيست‌لري‌نين آيدينلانمايا نيفرت بسله‌دييي حالدا، هادي آذربايجان معاريف‌چيليک آخيمينا تام باغلي بیریسی‌دیر. باخماياراق کي، او دا رومانتيست‌لر کيمي فردي‌چي‌لييي ساووونور، اوتوپيک توپلوم آختارير، و ياشاديغي چاغين دؤنَکليييندن گيلئيله‌نير. او هابئله «اينسان‌لارين تاريخي فاجيعه‌لري، و ياخود احوالِ اينتيباه» آدلي پوئماسيندا، بشر تاريخينده دوشونمه‌يه قاتلاشير، اينسانين ماهييتجه گوٍج‌لو، غدار و وحشي اولدوغونو وورغولايير. بو اثرده بيله‌رکدن تاريخي قارامسارليغا [بدبين¬لييه] قاپيلير.

هادي‌ده ده رومانتيک‌لرين آغلار گؤزو واريدي. 1978ـ‌ده چيخان سئچيلميش أثرلرينه يازيلميش گيريشه گؤره، محمد هادي دونيايا بوس‌بوتون آغلار گؤزله باخان، اؤز چاغداش‌لاريني آغلار گؤره‌ن شاعيردير. بئله اولدوقدا بس محمد هادي حاققينداکي اونوتقانليق هاردان گلير؟

منجه بونون بير جاوابيني جعفر خندانين هادي‌يه ووردوغو خيردا-بورژوا دامغاسيندا آختارماليييق، باشقا جاوابيني ايسه هادي‌نين ديلينده. خندان، هادي‌دن دانيشاندا سووئت ايدئولوگيياسي‌نين باخشيني تمثيل ائدير. آچيق دئسک، هادي‌نين ياراديجيليغي سووئت قورولوشو اوچون اوره‌ک‌آچان دئييلدي. بوتون دونيايا خوش‌گؤرو بسله‌ين و گئجه-گوندوز پارلاق گله‌جکدن سؤز آچان بير توپلوما، هادي کيمي آغلاغان شاعير گره‌ک دئييلدي.

ايکينجيسي، هادي‌نين ديلينده بوروشوق‌لوق واردير. اونون شعر ديلي فارسجا و عربجه‌دن آلينما غليظ سؤزجوک‌لردن دولايي آغيرلاشميشدير. بو ايسه ايييرمينجي ايل‌لرده عرب اليفباسيندان لاتين اليفباسينا کئچميش آذربايجان‌لي اوخوجونو هاديني قاوراماقدا چيخيلماز چتينلييه ساليردي. باخماياراق کي، هادي اؤز شعرينده اوستاليق‌لا بو سؤزجوک‌لرين عؤهده‌سيندن گليردي، اؤرنه‌يين، ماراق‌لي طرزده ضَلال [آزغينليق]، ظِلال [کؤلگه] و ظَلام [قارانليق] سؤزجوک‌لري ايله اَيله‌نيردي:

حقيقتي گؤروروز بيز خيال شَکلينده،
هدايتي اوخوروز هر ضَلال شکلينده.
سطورِ نور ايله مستور ايکن کيتابِ حيات،
عُيونِ اُمَّته چارپار ظِلال شکلينده...
صليبِ شعشعه‌پاشِ ظفر گؤره‌نده دئره‌م،
زوالي ميللتي سئير ائت هلال شکلينده.
ظَلامِ وحشته مغروق اولوب دا قالدي، آه،
شو چؤهره‌ي مدنييتده خال شکلينده...
باخ اول «رئيسه» کي، منبرنشينِ خلوت‌دير!
گؤرور نواقيصين آمما کمال شکلينده.

آوروپا رومانتيزمينده مضمونون آغيرليغي فورما ایله ديلين بیر یئرده چؤکمه‌سينه گتيريب چيخاردي. لاکين بيزده مضمونون يوخسوللوغو ديله هئچ بير يئنيليک گتيرمه‌دن دَيمه‌دوٍشر بير ایستيل ياراتدي، دويغوسالليغي [احساساتی‌گری‌نی]. رومانتيزم آذربايجان أدبيياتيندا، «مضمونون فورمايايا اوٍستونلويو» و «سانتيمانتاليزم» شکلينده گوٍج‌لو داوام ائدير.

("شعر وارلیغین ائوی‌دیر" کیتابیندان)
@eyvaztaha

یئنه ده اینتئرنئت و ألبته شعر | #ایواز_طاها

17ـ‌جي يوزايلليکدن باشلا‌ياراق غرب دوشونجه تاريخينده باش وئرميش آيدينلانما دؤنمي، قزئت بوللوغونا يول آچدي. بو دؤنمده قزئت بوللوغونا ياغديريلان تنقيدلر، ايندي ناحاق يئره اينتئرنئته ده ياغير. هوبئرت دريفوس 21ـ‌جي يوزايللييين باشلانغيج گون‌لرينده اينتئرنئت اوٍزه‌رينده يازديغي «عملده دوشونمک» باشليق‌لي کيتابيندا، قارا دوغرايير. دريفوسون تنقيدي‌نين اؤزه‌يي اينتئرنئتين غيابي چئوره‌سي‌دير: من سيزي گؤرمورم، آنجاق بنزه‌رينيزي گؤرورم؛ سسينيزين بنزه‌ريني ائشيديرم، اؤز سسينيزي ائشيتميرم. منجه بو او قده‌ر ده راديکال و يئني تنقيد دئييل. بيز بو پروبلئم‌له بوتون معلومات آراج‌لاريندا آز-چوخ قارشي‌-قارشيياييق.

آيدينلانما دؤنمينده قزئت‌لر اوچون اوخوجو کوٍتله‌سي يارانماق‌لا، اينتئرنئته بنزه‌ين بير بيلگي پارتلاييشي باش وئردي. اينسان دوٍننکي تک‌سسلي‌ليک دونياسيندان قوپدو، بو گوٍنکو چوخ‌سسلي‌ليک دورومونا قوووشدو. تک‌سسلي دونيادا بللي بيلگيني معين يوزوم‌لا چؤره‌ک کيمي آدامين آغزينا قويوردولار. باشقا سس‌لري ده ازيردير، اؤزه‌لليک‌له گوج قوروش‌لارينا ضد اولان سس‌لري. آمماچوخ‌سسلي دونيادا سئچيم اولاناغي [امکاني] ياراندي. بو دا چاغداش اينساني وورنوخدوردو، باشيميزي گيجللنديردي.

ايلکين قارامسارلیق‌لارا [بدبینی‌لره] باخماياراق، همين پارتلاييش، غرب اينساني‌نين صنايع‌لشمه دؤنمينه کئچمه‌سينه شرايط ياراتدي. باخماياراق کي بو بيلگي آراج‌لاري، بشر تاريخي‌نين اوزون سورن دورغونلوق و دينجليييني تالاياراق باش‌گيجلديجي دوروما گتیریب چیخاردی. همين دورومو بيز يئنه ده اون قات شدت‌له تجروبه ائديريک.

بيز ايندي معلومات اوچغونو آلتيندا قالميشيق. بو منفي يؤن‌لريني اونوتماياراق، اينتئرنئت مرکزلرين داغيلماسي و چوخ‌سسلي‌ليک گئديشي‌نين اؤنم‌لي مرحله‌لريندن بيري‌دير. ژاک دئريدانين "بوردالیق مئتافيزيکاسي"نا ائنديردييي تنقيد قيلينج‌لاريني نظره آلديقدا، اينتئرنتين غيابي فضاسي او قده‌ر ده کؤک‌لو تنقيده لاييق دئييل. سؤزسوز، اينتئرنئت قيرخ‌ياماق کيم‌لييين تجسسومودور. بو موزائيکي دوروم، ايسته‌سک ده، ايسته‌مه‌سک ده، چاغداش دونيانين منليک گرگينلييي‌نين عکس صداسي‌دير.

اينتئرنئت ساواشجيل خوليالاردان يارانديسا بونونلا ياناشي باشقا سس‌لره دانيشماق ايمکاني قازانديردي. توتاليتار دوشونجه‌لري ايستئحصال ائده‌ن «گوج مرکزلري» اينتئرنئتين کيمينسه اويونجاغي اولدوغوندان قورخويا دوشمورلر، باشقا سس‌لرين ائشيديلمه‌سيندن تيتره‌تمه‌ توتورلار. اونلار هر شئيين بوتؤوونه اينانيرلار، گوج بوتؤو اولمالي‌دير، توپلوم بوتؤو اولمالي‌دير. متن بوتؤو اولمالي و اونون سؤزجوک‌لريندن آنجاق بيرجه سس ائشيديلمه‌لي‌دير: يازيچي‌نين سسي. دوشونجه چئشيدلي اولمامالي‌دير، چونکي مندن باشقاسي‌نين دوشونجه‌سي آزغين‌دير.

بير چوخ سيياسي قورولوش‌لار کيمي، اينتئرنئت ده شعرين کلاسيک آنلامينا آيغيري‌دير. شعرده بیر "من" باغیر اینتئرنئتده ایسه یوزلرله اؤزنه. اينتئرنئت، تئلئويزيون باشدا اولماقلا ائلئکترون بيلگي آراج‌لاري‌نين بيج داوامچيسي‌دير. نيل پوستمن دئيير، تئلئويزيون، دين ده داخيل اولماقلا، هر شئيي أیلنجه سوييه‌سينه آلچالدير. بونا گؤره‌ ده، خاچ آتاسي جان اوکانئر John O'Conner نيويورکون سن پاتريک کليسا‌سيندا تئلئويزيون اوچون يازيلان موعظه‌لرده، سؤزونون کَسَري آرتسين دئيه، بير شوومن کيمي چيخيش ائديردي. او، آدليم بئيس‌بال کوماندالاري‌نين بؤرکونو باشينا قويور، تاماشاچي‌لارا لطيفه anektod ياغديريردي. او ياخشي آنلاييردي کي، تئلئويزيون ائفيرينه چيخاراق مقدس قالماق مومکون دئييل. چونکي دين او دونيانين شعري‌دير، تئلئويزيون ايسه بو دونيانين نثري. سيز سؤزلرين روحونو قوربانليق وئرمه‌دن، او شعري بو نثره چئويره بيلمه‌يه‌جکسينيز.

تئلئويزيوندا قودسال دونيا أريييب گئديرسه، اينتئرنئت‌ده، ساکرالليق‌لا [تقدس‌له] ياناشي بوتون قايناق‌لار و مرکزلر داغيلير، "من" پارتلاييشي باش وئرير.

اينتئرنئت ديل باخيميندان دا شعرين چاغداش آنلامينا قارشي چيخير. شعر بیر یاندان جومله‌لرين معناسي‌نين قایماغینی بير سؤزجويه سيخناشديرير. بير ميصراع، خيردا بير زامان کسيمينده ان گئنيش ايماژلاري ذهنيميزده جانلانديرير. او بیری یاندان ایسه سؤزون آنلاميني چوخالدير. آمما اينتئرنئت‌ ديلين آنلام قات‌لاريني ايشيق سورعتي ايله ايختيصارا سالير. سؤزجوک‌لرين آنلاميني بيره ائنديرير، سؤزجويون اؤزونو قيسالدير.

("شعر وارلیغین ائوی‌دیر" کیتابیندان)
@eyvaztaha

وطن | نزار قبانی | #ایواز_طاها

بو نئجه وطن‌دیر کی،
نه قادین گؤزلری‌نین گیزم‌لرینی
درسلیک‌لره بوراخیر
نه ده سئوگی‌نین رمزینی.

بو نئجه وطن‌دیر کی،
دؤیوشور
بولودلا
یاغیشلا.

قادین کؤکسو باره‌ده
دوسیا آچیر
قیزیل‌گولو
ایستینطاغا چکیر.

ـــــــــــــــــــــــــ
گیزم: راز /درسلیک: کتاب درسی /دوسیا: پرونده /کؤکس: سینه /ایستینطاق: بازجویی.
#نزارقبانی #ایوازطاها

@eyvaztaha

”سنی دئییرلر“

”سنی دییلر“ یانلیش‌دیر، ”سنی دئییرلر“ دوزگون‌دور.
بیر رقص کامپانیاسی [کمپئینی] یولا دوشوب ”سنی دییلر“ آدیندا. بو آد یانلیش‌دیر. دوزگون یازیلیش ”سنی دئییرلر“دیر.
#سنی_دئییرلر

@eyvaztaha

Azərbaycan Şeirinin Patologiyası | Eyvaz TAHA
Təbriz
11 Sentyabr 2018

آسیب‌شناسی شعر آذربایجان
ایواز طاها
تبریز، 20 شهریور 1397

نئجه یازاق: ”اوللام“ دئییل‏، ”اولارام“دیر | #ایواز_طاها

اینتئرنئت دوشرگه‌لری‌نین بیرینده علی آغا واحیدین بیر بئیتینی بئله یازمیشلار:
هر گون دولانیب باشینا، قربان سنه اول‌لام
پروانه صفت اوچماقا بال و ‌ پریم اولسا

بو میصراعدا ایکی ایملا یانلیشلیغی وار. اونلارین بیری "اول‌لام" سؤزودور، اوبیریسی ایسه "اوچماقا". بیرینجی سؤز "اولارام" یازیلمالی‌دیر، ایکینجیسی ایسه "اوچماغا". چونکو "اوچماق"داکی "ق" حرفیندن سونرا "ا" سسلی حرفی گئدیب. ”صفت“ و ”قربان“ سؤزلری ده فونئتیک یازیلمالی ایدی ــ صیفت‏، قوربان. (بو آرادا بللی دئییل ”اول‌لام“ کیمی تام یانلیش یازیلیش هاردان چیخیب؟)

ألبته شعرده وزن ضرورتی اوزوندن "آللام، سئویننم، گؤررم، بیللم" کیمی شیفاهی یازیلیش‌لارا گؤز یومماق اولار، بیر شرط‌له: اونلارین شیفاهیلییی باره‌ده گؤزو آچیق اولماق، ضرورت اولمایان یئرده ایسه اونلارین دوزگون واریانتینی قوللانماق.

باشقا سؤزجوک‌لرینه ده أل گزدیردیکدن سونرا همین بئیتین دوزگون یازیلیشی بئله آلینیر:
هر گون دولانیب باشینا قوربان سنه اوللام؛
پروانه صیفت اوچماغا بال و ‌ پریم اولسا.

#ایوازطاها #نئجه_یازاق
@eyvaztaha

Azərbaycan Şeirinin Patologiyası
Eyvaz TAHA Təbrizdə çıxış etdi.
سخنرانی ایواز طاها در تبریز تحت عنوان آسیب‌شناسی شعر آذربایجان

اینسان آزادلیغا محکوم دئییل، آزادلیغین اؤزودور

کولت.آذ فلسفه‌چی #ایواز_طاها ایله موصاحیبه‌نی تقدیم ائدیر:

ــ ایراندا فارس دیل قوروم‌لاری‏، هابئله ”بیر دولت، بیر میللت، بیر دیل“ کونسئپسیاسینی مودافعیه ائدن مرکزچیل ضیالی‌لارا گؤره آذربایجان تورکجه‌سی‌نین تدریسینه گره‌ک یوخ‌دور. چونکی ائولرده، بازارلاردا، کوچه‌لرده و ایستراحت زونالاریندا خالقین بو دیلده دانیشماق آزادلیغی واردیر. اوسته‌لیک، دؤولت تئله‌کانال‌لاریندان بعضی پروگرام‌لار بو دیلده سسلندیریلیر. گوج استروکتورلاری سورشورلار سیز داها نه ایسته‌ییرسینیز؟

✅ دوامینی اوخویون

http://ga.axar.az/news/kult/308097.html

@eyvaztaha

نئجه یازاق: قورشاماق، قورشانماق | #ایواز_طاها

سایین موخاطب‌لرین بیری یازیر:
سیزین یازی‌لاردا «آزاجیق زحمته قورشانماقلا» جومله‌سینی اوخودوم. ”قورشاماق“ فعلی مثبت آنلام داشیمیر. ”قورشاماق“ تورکجه‌ده ”توطئه“ کیمی ایشله‌نیر. بیریسی باشقا بیر کیمسه‌یه قارشیت منفی ایش گؤرنده دئییرلر گؤره‌سن بونو کیم قورشایب‌دیر؟
قورشانان کس ساده، بیلیکسیز بیریسی حئسابلانار. هر کس اونو یولدان چیخاردا بیلر.
[ بو یازیدا أل گزیدیرمیشم.]

جاواب:
ایضاحلی لوغته گؤره، ”قورشاق“ سؤزونون بیر معناسی بئلی سیخ توتماق اوچون اونا ساریلان اوزون و دار پارچادیر؛ بئل‌باغی. (قورشاق دا بیلیرسن کی، اون آرشین گرک اولسون /صابیر.)
”قورشانماق“ سؤزو ”قورشاق باغلاماق“دان گلیر. بو ایسه بیر ایشه جیددی شکلیده گیریشمک و یا حاضیرلانماق آنلامیندا گئدیر. (آتاسی‌نین اورتاغی ایله تیجارته قورشانیب. /میر جلال)
قورشانماق: بیر ایشه حددیندن آرتیق قاپیلماق، باشلاماق، گیریشمک.

”قورشاماق“ ایکی آنلامدا گئدیر:
الف- کیمسه‌نین بئلینی باغلاماق، یعنی اونو بیر ایشه تشویق ائتمک.
ب- کیمسه‌نی دولاماق، أله سالماق، اویناتماق.

بونونلا دا یوخاریداکی جومله‌ده “زحمته قورشانماق“ مرکب فعلی ”زحمته قاتلاشماق“ آنلامیندا گئدیر. و بیر سورون یوخ.
#ایوازطاها #نئجه_یازاق #قورشانماق

@eyvaztaha

نئجه یازاق: یانلیش یازیلیش | #ایواز_طاها

گروپ‌لارین بیرینده بئله بیر جومله گئدیب:
«من عربلر دن مدافعه ائتمیرم اما سیزین بو مطلبینیزده یانلیش دیر.»

جومله‌نین رئداکته اولونموش بیچیمی:
«من عرب‌لری مودافعه ائتمیرم، آما سیزین بو یازینیز دا یانلیش‌دیر.»

جومله‌‌ده آشاغیداکی سؤزجوک‌لری بللی سبب‌لره گؤره رئداکته [ویراستاری] ائتمیشم:
— عربلر دن: عرب‌لردن. (”لر“ أکی بیتیشیک دئییل، یاخین یازیمالی‌‌دیر؛ ”دن“ أکی ایسه آیری دئییل، بیتیشیک یازیلمالی‌دیر. بو جومله‌ده ألبته دوزگون سئچه‌نک ”عرب‌لری“دیر.)
— اما: آما، آمما.
— مطلبینیزده: مطلبینیز ده. (بوردا “ده“ أک دئییل، یعنی فارسجا ”در” معناسینی داشمیر؛ أدات‌دیر، یعنی فارسجا ”هم“ معناسینی داشیییر. بونون اوچون آیری یازیلمالی‌دیر. ”مطلب“ سؤزجویو ایسه بیزده ”یازی“ آنلامیندا گئتمیر.)
— یانلیش دیر: یانلیش‌دیر.


#نئجه_یازاق #ایوازطاها
@eyvaztaha

شعر نه بيچاق‌دير، نه چؤره‌ک | #ایواز_طاها

شاعیر یۆکوملو yükümlü اولمایا بیلمز، لاکین شعر یۆکوملو [متعهد] اولمامالی‌دیر. يۆکوملولوک آماج کيمي قارشييا قوْيوْلمور، ايچدن گلیر. يۆکوملولوک شعرين چيينيده دئييل، شاعیرين بوْينوندادير. شعر يۆکوملولوکدن چکينن زامان شاعیرين اؤزگۆن [اصیل] سسي ائشيديلمه‌يه باشلايير. لاکین شاعیر يۆکوملولوکدن چکينرکن أيلنجه‌نين [سرگرمی‌نین] باتاقلیغیندا ايتير.

شعر يۆکوملۆلويه قاپيليرکن عدالتی ایتیریر، يالانچي ديلک‌لره کؤکلنميش ايدئوْلوْگييالارين قوللوچوسونا چئوريلير. سرت کيمليک‌لري، لوْوغا "من"‌لري هايغيرير. نه‌يه‌سه ‌قوللوق ائده‌ن شعر، دئوريم سوْنراسي يوْرغون سؤيلم‌لره [گفتمان‌لار] بنزه‌یه‌جک. ديلين دويغوسال قات‌لاريندا چئوريليش باش‌وئره‌جک، معنالار دییشه‌جک. ديکتاتوْرلوغون آدي آزادليق اوْلاجاق؛ عؤمۆرلوک ایقتیدارين آدي کۆتله‌‌ ايستنجي [اراده‌سي] آدلاناجاق؛ أن دۆشوک أيلنجه‌لر، أردم [فضیلت] کۆرسوسونه يۆکسه‌له‌جک. يۆکوملولوک بيچاغي اؤز ساپيني کسه‌جک.

شاعیر عدالته قورشانمازسا ظۆلم کئشیینده دایانمالی اوْلاجاق. لاکین ایدئولوژیک تاپشیریقدان دولایی عدالتي هايغيران شعر، سئوگيني ايتيره‌جک: «آراميزدا سئوگي اوْلسايدي، هاچانسا ظۆلم تؤرنمزه‌دي کي، ائله بير ترس عدالته گره‌ک قالسین».

بعضن سیاسی عؤهده‌لیکدن چکینن شعر، عدالت سیمگه‌سینه چئوریلیر. یوخسا، گۆج صاحیب‌لرینی اؤيمکدن چکينن شاعیر، يالتاق ياراديجي‌لارين غضبينه گله‌رک سيبيرده اونودولمازدی. احمد جاواد چوغوندورا شعر قوْشمادي، شعريني تعهده قوربان وئرمه‌دي. رئپرئسييایا قوربانلیق گئتدي. بللي آندا فاجیعه‌وي بيچيمده يۆکوملولوکدن چکينمک، أن پارلاق اینسانی وظیفه دئییل‌می؟ شوعارلا دوْلو شعرلر دئییل، حۆسئین جاویدین ماگاداندا یاندیریلمیش شعر کیتابی قالارغی تعهد آبیده‌سی‌دیر.

شعر اؤز آماجينا قايناييب قاريشمالي‌دير؛ تام اؤزگۆرلوک‌له روحون درينليک‌لريندن هارا گلدي سيچرامالي‌دير. دوْغرودور، هارا گلدي. شعرين ايچيمي [مضمونو] نه دیکتاتوْرلارین تاپشيريغيندان گلیر، نه توْپلوم دیله‌ییندن، نه اوْخوجو ماراغيندان، نه ده شاعیر اوُماجاغيندان. شعرين شعریيتينده «اؤيۆد، اينانج، يۆکوم‌لولوک» چيخداش اوْلور. بونلار شعرين آياق‌لاري آلتينا آتيلان بانان [موز] قابيغي‌دير. شعر بونلارا، يا دا اوْنلارا قوللوق ائتمير. اوْنون قارشيسينا هانسيسا مقصد قويوْلورسا، چۆرويور.

اوْخوجونون سلیقه‌سینه سیغینان شعر دئيينگن أثردير، اينانج‌لارا سانجيلميش سیرتيق سۆلوک [زالو]. شاعیر اؤز باجاريقسيزليغيني اوْخوجونون ماراق‌لاری اؤرتۆيو آلتيندا گيزله‌ديکده، آمیرانه ديل يارانير، يوْزومسوز سؤزجۆک‌‌لر؛ أسريک‌لييي [‌سرخوْشلوغو] بيزدن أسيرگه‌ميش میصراع‌لار. بئله بير شعر ائستئتيک اؤزه‌لليک‌لري اوُجباتيندان سئويلمير، مؤوضوعسونون قوتسالليغيندان سۆد أمير. اينانجيميزا مؤحتاج اوْلان شاعیر، سيرکدن قوْوولموش چاشقين حئيواني آنلادير. بو، دوْنوق متن‌دير. کۆرسولردن باغيران دایاز روح‌لارین لوْوغاليغي‌دير. تعهد شعره یۆکلنمه‌مه‌لی، ياراديجي‌نين ايچه‌ري عالمينه داشينمالي‌دير. بونون بيرجه آنلامي وار: شعر مؤوضوعسونون مقدسلییندن ایرتیزاق ائتدیکده شعرییتنی ایتیریر.

مؤوضوع هر بیر یارادیجی‌نین حسّي قاوراييشي‌نين آلانيندا يئرلشمه‌لي‌دير. أثر هاچان بدیعی‌لییینی ايتيرير؟
ــ یازار دويارلي‌ليق [حسّاسليق] مرحله‌سيني اؤتدوکده،
ــ أخلاق درس‌لرينه قورشانديقدا،
ــ و يا هر بير دويوـ‌دیشي أحوال‌لارا قاپيلديقدا، بديعي أثر بديعي‌ليييني ايتيرير.
شعرين تعريفي دويارلي‌ليق‌لا باغلي‌دير دئسک، يانلیش اولماز.
شعر بدیعی‌لیک قوْنومونا یۆکلسمک ایسته‌دیکده گؤزه‌لليک فلسفه‌سي شرط‌لریله اویوشماغا باشلاییر؛ فوْرما-مضمون دیالئکتیکینه بوْیون قوْیور؛ ائستئتیکانین يارغي قوْنوسونا چئوريلیر؛ و أدبی تنقیده قوجاغینی آچیر.

توْپلوم بوردا قالماق اۆچون مؤوجود دئييل، گلیشمک اۆچون واردير. «اوْنو ايره‌لي سۆرويَن گۆج ايسه شاعیرانه تخيّل‌دور. ـ‌ هئربئرت ريد‌ دئييرـ بۆتون گليشمه‌لرين اوْرگانيک محرکي اوْلان، اوزاق گؤره‌ن دۆرتودور [رانه‌دير] شعر. ياشامين يئني فوْرمالاريني گؤز آلتينا آلان گۆدوکچو.» بونونلا دا شعر ديلک‌لريميزه عينیيت پالتاري گئيينديرير. (اينجه‌صنعتين باشليجا ايشله‌وي [کارکردي] بودور.) دئميرم تام ايدئوْلوْگييادان سييريلميش میصراع‌لار سؤيله‌یین. ايدئوْلوْگيياسيز شعر يوْخ‌دور. لاکين ايدئوْلوْگييا اوْخوجونون شاعیره اؤده‌دييي رۆشوت اوْلورکن شعر کۆته گئدير. يۆکوملولوک نه‌دير کي ــ شعر «چئشيدلي سرخوْشلوق‌لارين بيليمي‌دير!» شعر گؤزله‌نيلمز آندا دوْغور، جنون مؤوسیمينده دوْغولور.

دئييرلر، شعر بيٌچاق‌دير، ايسترسه چؤره‌‌ک، ايسترسه ده بوغاز کسه بيلر. شعر منجه بو قوْرخونج سئچيمين هر ايکيسيندن بوْيون قاچيرمالي‌دير.

@eyvaztaha

بایگانی ابلیس

در فاصله سال 2011-2013 که هنوز مخالفان مسلح جان نگرفته‌ بودند رژیم اسد یازده هزار نفر از ده‌ها ‌هزار زندانی خود را در زیر شکنجه کشت. هزاران عکسی که یک عکاس پلیس نظامی سوریه در اختیار روزنامه‌ی "گاردین" و تلویزیون "سی‌ان‌ان" گذاشته نمایانگر اجساد زندانیانی است که بر روی بدنشان آثار شکنجه دیده می‌شود. از اجساد زندانیان پیداست که آنان پیش از مرگ به شدت گرسنگی کشیده‌اند. بسیاری از قربانیان در سنین بین 20 تا 40 سال بوده‌اند. این اسناد، گزارشِ پارسال عفو بین‌الملل را تأیید می‌کند که از سال ۲۰۱۱ به بعد بیش از ۱۷ هزار نفر (به طور متوسط ۳۰۰ نفر در هر ماه) بر اثر شکنجه در زندان‌های حکومت سوریه جان خود را از دست داده‌اند.

در عکس‌های منتشر شده برخی از اجساد فاقد چشم هستند. برخی آثار خفگی بر گلو دارند. جای شوک‌های الکتریکی بر بدن بسیاری از اجساد زندانیان دیده می‌شود. بنا به گزارش روزنامه "گاردین"، از اجساد بدین خاطر عکس‌برداری شده تا به مقامات بالاتر نشان داده شود که دستورات مبنی "بر کشتن زندانیان" به اجرا گذاشته شده‌اند. به برخی بستگان زندانیان گفته شده بود که دلیل مرگ آنان "سکته قلبی" یا "تنگی نفس" در زندان بوده است.

سه وکیل سرشناس بین‌المللی، پس از بررسی عکس‌ها و اسناد، ادعاهای این عکاس فراری را "واقعی" و "قابل اطمینان" ارزیابی کردند. دزموند د سیلوا، دادستان دادگاه بین‌المللی لاهه که مسئول پرونده جنایت جنگی در سیرالئون بوده، به همراه دو همکار خود، جفری نایس‌، دادستان پرونده اسلوبودان میلوسویچ، و دیوید کرین، دادستان پرونده چارلز تایلور رئیس‌جمهور پیشین لیبریا، از جمله حقوق‌دانانی هستند که موفق به ارزیابی این اسناد و عکس‌ها شده‌اند. به گفته‌ی این وکلا اسناد و عکس‌ها از چنان اعتباری برخوردارند که می‌توانند به عنوان مستندات در دادگاه بین‌المللی علیه رژیم بشار اسد ارائه شوند.

در سال 2016 لین مألوف، از مسئولان دفتر سازمان عفو بین‌الملل در بیروت، گفت این نهاد از اواخر دهه ۱۹۸۰ حداقل ۳۵ روش مختلف شکنجه در سوریه را شناسایی و ثبت کرده و کاربرد این شکنجه‌ها از سال ۲۰۱۱ افزایش یافته است. مألوف افزود: «شرایط خوفناکی که در این گزارش ترسیم شده نشان می‌دهد که کارزار پنهان و وحشتناکی توسط عالی‌ترین سطوح حکومت سوریه هدایت و اجرا می‌شد که هدفش در هم شکستن هر گونه مخالفت و اعتراض توسط مردم بوده است... این اعدام‌ها پس از یک محاکمه‌ی نمایشی، که معمولا دو یا سه دقیقه طول می‌کشد، اجرا می‌شوند ولی توسط مقامات و نهادهای ارشد حکومتی و از جمله یک مفتی اعظم و وزارت دفاع سوریه تایید می‌شوند.».

در سال 2011 که شکنجه‌های وحشتناک آغاز شد نه داعشی در کار بود و نه دیگر مخالفان مسلح. اما بشار اسد که اکنون به یکی از دست‌نشانده‌ترین دیکتاتورهای جهان بدل شده، از همان آغاز انقلاب مردم سوریه برای حفظ حکومت خود به کشتار مخالفان مدنی روی آورد. از این رو، آقای روحانی وقتی می‌گوید ما به درخواست نظام سوریه به آن کشور کمک کردیم، منظورش یک حکومت منزه و مردمی نیست، همین رژیم اسد است که سوریه را ویرانه ساخت و بخش بزرگی از مردمانش را یا کشت و یا در چهارگوشه‌ی جهان آواره کرد.

@eyvaztaha

http://t.me/eyvaztaha

جومهورییت دؤنمی‌نین اؤنملی مدنی اولا‌ی‌لاری
[#آزربایجان_100]

دئموکراتیک آزربایجان جومهورییتی‌نین (1918-1920) قورجوسو محمد امین رسول‌زاده، ناظیرلر کابیئتی‌نین باشچیسی فتحعلی خان خویسکی، پارلامئنتین صدری علی‌مردان بی توپچوباشوو کیمی شخصیت‌لر اولوب. وولدمئدیا و کولیسین معلوماتینا گؤره آذربایجان جومهورییتی دؤنمینده باش وئرمیش اؤنملی مدنی اولای‌لارین بعضیسی بونلاردان عیبارت‌دیر:

1. جومهوریت حوکومتی 1918-جی ایل 27 یون تاریخ‌لی قراری ایله تورک دیلینی دؤولت دیلی اعلان ائتدی. بو سند آزربایجان تاریخینده آنا دیلی‌نین ایشلنمه‌سینه دایر ایلک رسمی سند ایدی. ایکینجی سند پیشه‌وری‌نین باشچیلیق ائتدییی دئموکرات دؤولتینه عایددیر.

2. دؤولت تئاتری‌نین پرده‌لری ایلک دفعه 1918 ایل نویابرین 4-ده نریمان نریمانووون “نادیر شاه” تراژدیسی‌نین تاماشاسی ایله آچیلدی. دؤولت تئاتری‌نین دیرئکتورو زولفوقار حاجی‌بی‌اوو ایدی.

3. مطبوعات حاققیندا قانونون یارادیلماسی دا جومهورییت دؤنمی‌نین أن یاددا قالان حادیثه‌لریندن بیری اولدو. حوکومتین 1918-جی ایل 9 نویابر تاریخلی أمری ایله کوتلوی بیلگی آراج‌لاری اوزرینده دؤولت نظارتی لغو ائدیلمیشدی.

4. آزربایجاندا ائییتیم و اؤیره‌تیم مسئله‌سینه نظارت ائتمک اوچون 1918-جی ایلده مای آیی‌نین 28-ده ”خالق معاریفی ناظرلییی“ تأسیس ائدیلدی.

5. آزربایجان خالق جومهوریتی‌نین ایستیقلالییتی‌نین بیرینجی ایل دؤنومو گونو 1919-جی ایلین 28 ماییندا طنطنه‌ ایله بایرام ائدیلدی. همین تؤرن لئنته آلینا‌راق “آذربایجان موستقیللییی‌نین ایل دؤنومو موناسیبتیله طنطنه” آدلی بلگه‌سل فیلم چکیلدی. فیلم یونون 13-ده باکی‌نین “ائکسپرئسس” و “رئکورد”، بیر قده‌ر سونرا “فوروم” کینوتئاتریندا نوماییش ائتدیریلدی.

6. 1918-جی ایل نویابرین 9-دا حؤکومتین قراری ایله اوزرینده آی‌پارا و سککیزگوشه‌لی اولدوزون تصویر اولوندوغو ماوی، قیرمیزی و یاشیل رنگ‌لی بایراق باغیمسیز آزربایجانین دؤولت بایراغی کیمی تصدیقله‌نیب. بو رمزلر چاغداشلیغی، دئموکراتیانی، میللی کیم‌لییی و ایسلامی تجسسوم ائتدیریر. 1920-جی ایل آپرئلین 28-ده جومهورییتین سوقوطو و سووئت سیستئمی‌نین قورولماسی ایله بو بایراق لغو اولونوب. لاکین 1991-جی ایل نویابرین 17-ده او، یئنیدن آذربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین دؤولت بایراغی کیمی تانینیب.

7. باغیمسیزلیق دؤنمی آزربایجاندا 80 ژورنال و قزئت نشر اولونوردو. 39 قزئت آذربایجان دیلینده چیخیردی. 1920-جی ایلده آزربایجاندا کیتاب‌خانا شبکه‌سی ده گئنیشلندیریلیب و اونلارین سایی 11-ه چاتدیریلیب. بو کیتاب‌خانا‌لاردا 95 مین نوسخه کیتاب وار ایدی.

8. محمد امین رسول‌زاده مرکزی گورجوستانین پایتاختی تیفلیسده یئرلشن (1823-1917) قافقاز موسلمان‌لاری ایداره‌سی‌نین باکی شهرینه کؤچورولمه‌سینی و یئنیدن تشکیلینی تکلیف ائتمیشدی. "حیمایه‌دارلیق و دینی اعتیقاد ناظیری" موسا بی رفیئوین قراری ایله آغا علی‌زاده شئیخ‌ الایسلام، موصطفا افندی‌زاده ایسه موفتی تعیین ائدیلمیشدی. شئیخ الایسلام آغا علی‌زاده مذهبچی‌لییی رد ائدیر، دیندارلاری حیمایه، آزربایجانداکی چئشیدلی مذهب‌لر آراسیندا پلورالیزمی تبلیغ ائدیردی.

9. 1919-جو ایل سئنتیابرین بیرینده آزربایجان پارلامئنتی باکی شهرینده بیلیم‌یورد آچماق حاققیندا قانون قبول ائتدی و همین آیین 29-دا باکی دؤولت اونیوئرسیتئتی‌نین نیظامنامه‌سی قبول ائدیلدی. جومهوریت دؤورونده اؤلکه‌ده چوخ سایدا اینستیتوت، اونیوئرسیتئت، او جومله‌دن قیزلار مکتبی، تأسیس ائدیلیب. اؤلکه‌ده ایش، تعلیم-تربییه ساحه‌سی‌نین اینکیشافی، میللی کادرلارین حاضیرلانماسی آماجیلا 100 طلبه تحصیل دالینجا آیری آیری اؤلکه‌لره گؤندریلیب (اونلاردان 45-ی فرانسایا، 23-و ایتالیایا، 10-و بریتانیایا، 9-و تورکییه‌یه، 13-و ایسه روسیایا یوللانیب.)

10. آزربایجاندا تورک دیلینده ایلک بؤیوک کیتاب‌خانانین آچیلماسی دا جومهوریت دؤورونه تصادف ائدیر.

11. 1920-جی ایل یانوارین 30-دا آزربایجان خالق جومهورییتی‌نین ناظیرلر شوراسی جومهورییتین میللی هیمنی‌نین [سرود] حاضیرلانماسی حاققیندا قرار قبول ائتدی و بو آماجلا خالق معاریف ناظیرلییی طرفیندن یاریش اعلان ائدیلدی. یاریشین سونوج‌لاری مایین 28-دک آزربایجان خالق جومهورییتی‌نین ایکینجی ایل‌دؤنومونه قده‌ر اعلان ائدیلمه‌لی ایدی. لاکین 1920-جی ایل آپرئلین 28-ده سووئت روسیاسی قوشون‌لاری‌نین آزربایجانی ایشغا‌لی و خالق جومهورییتی‌نین سوقوطو میللی هیمنین قبول اولونماسینا ایمکان وئرمه‌دی. 1992-جی ایل مایین 27-ده “آزربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین دؤولت هیمنی حاققیندا” قانونونا اساسن، 1919-جو ایلده بسته کار اوزئییر حاجی‌بی‌اوو و شاعیر احمد جاواد طرفیندن ترتیب ائدیلمیش “آزربایجان مارشی” آزربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین دؤولت هیمنی کیمی تصدیق ائدیلدی.

@eyvaztaha

نئجه یازاق: قاچاق، قوچاق | #ایواز_طاها

سایین دوست‌لارین بیری "قاچاق" و "قوچاق" کلمه‌لری‌نین کؤکو و فرقلیلیک‌لری باره‌سینده سوروشوب. آدلیم ”قاچاق نبی“یه خیطابن هر ایکی سؤزجویون ایشلندیینه گؤره بو سوال یارانیب. سایین دوست فارسجا سورشور: «بونلار ایسم‌دیر، یوخسا صیفت؛ بیر کلمه‌دیر، یوخسا مرکب ایسم؛ قاچ+آق و قوچ+آق؟
قاچ و قوچون آنلامی آیدین‌دیر. آمما ”آق“ نئجه بیر آنلام داشیییر؟»

جاواب:
”قاچاق“ قویوب قاچمیش آداما و یا حیئوانا دئییلیر. قاچاق آدام، قاچاق آت. ایضاحلی لوغته گؤره، چارلیق [تئزار] دؤنمی حؤکومتین ظولمونه دؤزمه‌یه‌رک، حبسدن و یا سورگوندن قاچان آداما دئییلیرمیش.
— آنجاق بو هنده‌ورده مشهور بیر قاچاق وار. /م. ف. آخوندوو.


”قوچاق“ سؤزو ایسه ایگید، قورخماز، جومرد، باجاریقلی دئمک‌دیر.
— بو شهرده هامیدان قوچاق من اولدوم؟ /جلیل محمدقولوزاده.


آذربایجان تورکجه‌سینده فعلدن هم ایسم، هم ده صیفت دوزه‌لیر. بونون بیر واسیطه‌سی ”آق، أک“ أک‌لری‌دیر [پسوندلری‌دیر].
ایسم: داراق، سیناق [امتحان]، یاتاق، دؤشک، ایستک.
صیفت: قاچاق، قورخاق، پارلاق، هورکک/اورکک، تیتره‌ک.

هابئله بیرچوخ ایسم‌لر صیفت کیمی ایشله‌نیر. مثلن ”گئرچک“ [حقیقی، واقعی] سؤزو صیفت‌دیر، آنجاق ایسم معناسیندا، یعنی “گئرچکلیک“ [حقیقت] معناسیندا دا گئدیر:
— بو گئرچه‌یه سایماز یاناشماق اولماز.
جومله اصلینده بئله یازیلمالی ایدی:
— بو گئرچکلییه سایماز یاناشماق اولماز.

بونلاردان بئله بیر نتیجه ألده ائدیلیر کی، قاچاق سؤزونو هم ایسم، هم ده صیفت آنلامیندا ایشلتمک اولار:
ایسم: قاچاغی قوومازلار.
صیفت: قاچاق نبی گئتدی.

آنجاق ”قوچاق“ کیمی ایستئثنالار دا واردیر. یعنی ایسمه ”آق، أک“ آرتیرماقلا یئنی ایسم و یا صیفت دوزلتمک اولور:

قوچاق: قوچ+اق (صیفت)
— جاهان [خانیم] هر ایشی دوزلدیر، قوچاق آرواددیر. /عبدالرحیم حاق‌وئردیئو.

قوچاق: (ایسم)
ظولمتِ شبده قیزاریر دان یئری؛ هایدی، قوچاق، هایدی ایگید، قوش، یئری! /عابباس صحت.

#نئجه_یازاق #ایوازطاها
@eyvaztaha

ديل اینسان‌لارا یاشام، تانري‌لارا ایسه آد باغيشلايير! | #ایواز_طاها

دیل یالنیز دوشونجه‌نین ایفاده آراجی دئییل، یالنیز اینسان‌لار آراسیندا اۆنسیت قوللوقچوسو دئییل. گله‌نک‌سل دیلچیلیکده، دیل‌له دوشونجه ایلگیسی ایکینجی‌سی‌نین خئیرینه یوزولموشدو. آنالیتیک فلسفه و چاغداش دیلیچیلیک بو باخیشی چوخدان آرخادا قویموشدور. بوردان آشیری سونوج چیخاراراق دیلی دیل اوچون قابارتماق ایسته‌میریک. پراتیک سویه‌ده، دیلی دیل اوچون گلیشدیرمک  آبسورددور. تکجه آبسورد دئییل، هم ده اولاناقسیزدیر. دیل توپلومسال یاشامین تؤره‌مه‌سی اولاراق بیریاندان ایقتیصادی، سیاسی و جوغرافی قوشول‌لارلا دیالئکتیک ایلگیده‌دیر، او بیری یاندان ایسه دوشونجه ایله...

آردینی بوردا اوخویون:
http://www.eyvaz.org/?p=1238

@eyvaztaha

من عاشق بعضی‌ها هستم | #ایوازطاها

برای خواندن متن آدرس زیر را لمس کنید:
http://www.eyvaz.org/?p=1584

@eyvaztaha

قتل جمال قاشقچی

سی ان ان در همین لحظه در یک زیرنویس با استناد به منابعی میگوید که عربستان در آستانه اعلام قتل جمال قاشقچی است. در بیانیه دولت از قتل قاشقچی به عنوان اشتباهی در جریان بازجویی نام برده خواهد.

@eyvaztaha

یارپاق قزئتینین نشرینه 1383-جو ایلین مهر آییندا باشلادیق. 84-ده یارپاق پوسئتری ساوالاندا.

یارپاق قزئتینین نشرینه 1383-جو ایلین مهر آییندا باشلادیق. 84-ده یارپاق امکداشلاری ساوالاندا.