‏ #طرحی_ازتاریخ_طنز_فارسی (16)

زبان طنز

در تاریخِ ادب فارسی، زبان طنز از پوشيدگى و اعتدال به سوى صراحت و دريدگى و باز دوباره بازگشت به پوشيدگى و استعاره‌‏گونگى و رمزگرايى است. قبل از توضيح درباره‌ی زبان طنز، لازم است، تفاوت طنز و هجو و هزل گفته‌شود تا تحليل و داورى، امكان عملى ‏يابد.

مى‌توان گفت: طنز بيان كنائىِ يك عيب و زشتىِ فردى و اجتماعى است كه مخاطبِ مفهومی دارد نه مصداقی. به همين دليل، هميشه و ‏همه‌جا مى‌تواند صادق باشد، هرچند با الفاظِ ممنوع بيان شود. طنز، همواره با پيامى اصلاح كننده همراه است. برای نمونه: محتسب، ‏در شعرحافظ یا پروین اعتصامی، به شخصیتِ شناخته‌شده‌ای اشاره ندارد بلکه مجموعه ویژگی‌های یک سِنخ(تیپ)را درخود نشان می‌دهد.‏
‏ هَجْو: بيان عيب و زشتى كسى به منظور تخريب شخصيت او است كه مخاطب شاعر يا نويسنده قرارگرفته‌است.‏ زبان هجو اغلب تُند و وَقيح است كه نمونه‌هاى برجسته‌ی آن را در اشعارسوزنى سمرقندى(قرن ششم) انورى، يغماى جندقى (قرن ‏سيزدهم) و قاآنى شيرازى مى‌توان ديد.

‏ هَزْل: لطيفه‌هاى مربوط به امور جنسى است كه صرفاً جنبه‌ی التذاذ و سرگرم‌كنندگى دارد.‏ زبان هَزل، بيشتر مُستَهجَن و تحريك كننده است. مثل هزل‌هاى انورى، سعدى، قاآنى در كتاب ‌‏«پريشان» كه به تقليد از گلستان نوشته است و در همه جا بازگو كردنى نيستند.‏

‏ البته گاهى تفكيك آن‌ها از هم بسيار دشوار است. اما در هرحال به تقريب مى‌توان گفت كه: زبانِ طنز اغلب متين و عَفيف است؛ مثل ‏طنزهاى فردوسى و عطار و حافظ و اوحدى مراغه‌اى در «جام جم» و دهخدا و نسيم شمال و عشقى و عارف.

ايرج ميرزا استثناست و در ‏طنز خود از كلمات ركيك استفاده مى‌كند، درست مانند عُبيد زاكانى. سنايى و مولوى، البته براى مقاصد عرفانى هَزل‌هاى ركيك مى‌سرايند ‏و از آن‌ها نتايج اخلاقى و عرفانى مى‌گيرند. هم حديقه‌ی سنايى و هم مثنوى مولوى، موارد متعدد از اين‌گونه هزل‌هاى طنزآميز دارند.‏

‏ اساساً در آثار شاعران ايرانى، طنز مقوله‌ی جداگانه‌اى به شمار نمى‌رود، بلكه بايد آن‌ها را در همين هَزليات و فُكاهيات باز جُست يا ‏از خلال داستان‌ها وحكايات و قصايد و مخصوصاً قطعات، استخراج نمود.‏

با انقلاب مشروطه، طنز از آنجا كه جنبه‌ی سياسى ـ اجتماعى به خود مى‌گيرد، به طور طبيعى از وَقاحتِ كلام هجو و هزل، اجتناب ‏مى‌كند. در آثارِ اَمثال عشقى و نسيم شمال يا دهخدا و آخوندزاده، كلمات ركيك و الفاظ قبيح راه ندارد. به طورى كه تمام آثار طنزآميز ‏دهخدا را همه‌جا مى‌توان خواند، بى آنكه احساس شرمسارى به كسى دست دهد. جنبشِ مشروطیت، در«زبان» و شیوه‌ی ادبیات فارسی و ‏مخصوصاً«طنز» دگرگونیِ تعالی دهنده‌ای ایجاد کرد که رعایتِ عفّتِ زبان در بیانِ طنز و افزودنِ بُعدِ اجتماعی و سیاسی و انتقادی به قلمرو ‏طنز، ازآن جمله بود.‏
‏ در دوره‌ی معاصر، هزل‌هاى قديمى، صورتى جدّى و هوس انگيز مى‌يابند و از قلمرو طنز خارج مى‌شوند و حالت «پورنوگرافيك» ‏واقعى به خود مى‌گيرند. مانند: ترجمه‌هاى پژمان بختيارى از اشعار «بيليتيس» شاعر يونانى، اشعار اوليه‌ی فروغ فرخزاد و برخى شعرهاى ‏نصرت رحمانى. البته امثال دكتر باستانى پاريزى، همچنان گاه هزل‌ها و طنزهای فرهنگی و اجتماعىِ ركيك مى‌سُرايند كه چون حرفه‌ی ‏شاعرى ندارند، از بحث كنونى خارج هستند.‏
‏ در نثر معاصر، جمال زاده همواره عفت كلام را حفظ مى‌كند. صادق هدايت گاه پرده دَر و وقيح مى‌نويسد، صادق چوبك در پرده درى ‏افراط مى‌كند و پزشكزاد و فريدون تُنكابنى به آوردن الفاظ ركيك بى ميل نيستند. در مجموع، مى‌توان گفت كه حُرمت كلمه و كلام در نزد ‏معاصران، اغلب محفوظ است.‏
البته باید پذیرفت که به هرحال برخی وضعیت‌ها و ماجراها را جز با واژه‌های مناسب آن نمی‌توان نشان داد و بیان کرد. هنگامی کلمه»رکیک« شمرده می‌شودکه واژه‌ای خاص در جای درست و مناسب خود به کار نرفته باشد.

‏ https://telegram.me/ezzatiparvar

#هنر

هنر و زندگی

حافظ گفته بود:

هنر نمی‌خرد ایّام و بیش از اینم نیست؛
کجا روم به تجارت، بدین کسادمتاع؟

هنر شکم را سیر نمی‌کند اما به جانِ آدمی معنا و گوارایی می‌بخشد. سیرکردنِ تن، با چندلحظه خوردن و نوازش، میسر و ممکن می‌شود. اما ساعت‌ها و روزها جان تشنه و گرسنه است. سَر و سِر را چگونه سیراب سازیم؟

https://telegram.me/ezzatiparvar

‏ #طرحی_ازتاریخ_طنز_فارسی

(بخش پایانی)

طنز پردازان حرفه‌اى

‏ در ادب گذشته‌ی ايران، مشكل بتوان جز عبيد زاكانى، طنزپرداز حرفه‌اى ديگرى را نام برد. فخرالدين على صفى هم (قرن دهم) در كتاب ‏خود«لطايف الطوايف»كمتر ابتكار به خرج داده و بيشتر از آثارِ قُدما از جمله عبيدزاكانى، بهره گرفته است. در قرن نهم طنز پرداز گمنام ‏ديگرى هست كه مى‌توان او را نيز در اين‌مقوله، حرفه‌اى دانست: مولانا محمود نظام قارى، صاحب «ديوانِ اَلبَسه». نظام قارى در نوعى ‏تقليد از شعر ديگران به جهت مضمون پردازى‌هاى طنزآميز (پارودى) گاه ابتكاراتِ ظريف دارد. مثلاً این که ارزش آدمی در جامعه‌ی ما به لباس اوست:‏

‏ توان آدمى ساخت از رَختِ رنگين،
چو آن لُعبتك‌ها كه سازد مُلاعِب؛

‏ به مقدارِ تشريف و خلعت بيابى،
به محفل، جواب سلام و مَراحب!‏

‏(قارى، نظام، ديوان البسه، به اهتمام: محمد مشيرى، شركت مؤلفان و مترجمان ايران، چاپ دوم 1359،ص28)‏

‏ ‌‏ ز سرّ بقچه‌ی اَلباس اهلِ بُخل، كمتر پُرس!
كه كس نگشود و نگشايد به حكمت اين معمّا را!
‏(ص37) ‏
‏ البته پيشرو نظام قارى در پارودى سرایی«بُسحاقِ اطعمه» بود و او خود، خوراكى‌ها را مضمونِ طنزهاى خود قرار مى‌داد. به قول نظام ‏قارى:‏

‏«با خود انديشيدم كه چون شيخ بُسحاق اطعمه (عليه الرحمه) در »اطعمه«، ديگِ خيال بر آتشِ فكرت نهاد، من نيز در »البسه«اَقمشه‌ی معانى ‏در كارگاهِ دانش به بار نهم... فى الجمله از او كشکینه و از ما پشمينه... اگر آنجا بورانى است، اينجا بارانى است... اگر آنجا پياز و سير ‏است، اينجا والا و حرير است... اگر آنجا كيپاست، اينجا ديباست.»
(ص9)‏

نظام قارى به تقليد از «دَه فصل» و تعريفات و صدپند»عبيد زاكانى، «دَه وصل» و «صد وَعظ» دارد. مثلاً در «ده وَصل» با استفاده از ‏اصطلاحات صرف و نحو گويد:‏

‏«السّالم: جامه‌اى كه خود دوزند.‏
غير سالم: آنكه از بازار دوخته خرند.‏
مضاف و مضافٌ اليه = جامه‌ی نارسا و وصله‌ی اضافه.‏
الموصولات : جامه‌هاى وصله زده.»
(ص 158)‏

در قرن دهم، مولانا فخرالدين على صفى با كتاب «لطائفُ الطّوايف» خود چراغ طنز برافروخت. بخشى از ‏كتاب «ديدار با اهل قلم» دكتر غلامحسين يوسفى (صص 315 - 341، انتشارات علمى، چاپ دوم 1367) به معرفى اين‌كتاب اختصاص دارد ‏و تكرار مطالب آن در اين‌جا شايسته نيست. پس به نقل يك‌نمونه از حكايات آن كه طنز سياسى دارد، بسنده مى‌شود:‏

‏ اموال رعيت
‏ «روزى جعفر بن يحيى بن خالد برمكى، در صحرائى پهلوى هارون الرشيد مى‌راند. ناگاه يك قطار شتر پر زر پيش آمد. هارون الرشيد ‏پرسيد كه:
ـ اين خزانه از كجاست؟
گفتند:
ـ اين هديه‌اى است كه على بن عيسى از ولايت خراسان، فرستاده.
و هارون در آن ايام او را والى ‏خراسان ساخته بود و فضل بن يحيى برادر جعفر را عَزل كرده. پس روى به جعفر كرد و از روى سرزنش گفت:‏
‏ - اين مال در زمان حكومت برادرت كجا بود؟
‏ - گفت: در كيسه‌هاى خداوندان مال.»‏
‏(لطایف الطوایف فخرالدین علی صفی، به اهتمام احمدگلچین معانی، انتشاراتِ اقبال، چاپ چهارم 1362ص98)‏

‏ در قرن سيزدهم يغماى جندقى و قاآنى را مى‌توان از طنز پردازان خصوصى برشمرد. و البته در آثار يغما گاه طنزهاى اجتماعى و ‏سياسى هم به چشم مى‌خورد. على اكبر دهخدا و نسيم شمال، دو غول طنزپردازى ايران محسوبند كه اولى با نثر و دومى با شعر، جايگاه طنز و طنزپرداز را به اعلى ‏درجه ممكن مى‌رسانند.
البته تأثير مجله «ملا نصرالدين» و على اكبر صابر قفقازى بر هر دو، امرى است مسلّم. در دوره‌ی ما، ايرج پزشكراد، ‏فريدون تنكابنى، عباس پهلوان، رسول پرويزى، خسرو شاهانى و ابوالقاسم حالت، چهره‌هاى برجسته‌ی طنزنويسى و طنز سرايى به شمار ‏مى‌روند كه كار اصلى‌شان در اين نوع ادبى بوده است.‏
پس از انقلاب، طنزتویسی که آثاری ماندگار آفریده باشد، پدید نیامد و آنچه درمجله«گل‌آقا» یا برخی دیگر از مجلات چاپ شد، موردی بودند و یک‌بار مصرف به شمار می‌آیند. ذاتِ طنز اصیل، استواری و ماندگاری است.
‏ از مجموع مطالب اين بخش مى‌توان نتيجه گرفت كه طنزنويسى به عنوان يك مشغوليت اصلى، بيشتر در نثر متجلى شده است. در عالَم ‏شعر، طنز همواره يك مسأله فرعى به شمار مى‌رفته‌است. البته نسيم شمال و شايد ايرج ميرزا دو استثنا در اين زمينه باشند؛ درميان گذشتگان ‏نيز بسحاق اطعمه و نظام قارى.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

غزل شماره161دیوان حافظ خانلری:


مرا مِهرِ سیه چشمان، زِ سَر، بیرون نَخواهد شُد؛
قَضای آسمان است این و دیگرگون، نخواهد شد.

رَقیب آزارها فَرمود و جایِ آشتی نَگْذاشت؛
مگر آهِ سَحَرخیزان، سویِ گردون، نخواهد شد؟

مرا روزِ اَزَل، کاری به جز رِنْدی، نَفَرمودند؛
هر آن قِسْمت که آن جا رفت، از آن، افزون نخواهد شد.

خدا را مُحْتَسِب! ما را به فریادِ دَف و نی، بَخش!
که سازِ شَرع، از این اَفسانه، بی قانون نخواهد شد.

شرابِ لَعْل و جایِ اَمن و یارِ مهربان، ساقی؛
دِلا! کی بِه شود کارَت؟ اگر اکنون، نخواهد شد؟

مَجالِ من، همین باشد، که پِنهان مِهرِ او وَرزَم؛
کنار و بوس و آغوشَش، چه گویم؟ چون، نخواهد شد.

مَشوی ای دیده، نَقشِ غم! زِ لوحِ سینه‌ی حافظ!
که زَخمِ تیغِ دِلدار است و رَنگِ خون، نخواهد شد.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

شرح غزل شماره161دیوان حافظ خانلری:

این‌غزلِ زیبا، پاسخِ رندانه‌ی حافظ به مخالفانِ خویش است که خود را مراقب و محافظ(رقیب) دین و باورهای مردم می‌دانند. از جهتِ منطقی، شاعر برای اِقناعِ مخالفان، از فنّ«جَدَل» بهره برده است.
«جدل» شیوه‌ای از گفت‌وگو با مخالفانِ فکری است که بر پایه‌ی اصولِ پذیرفته شده‌ی خودشان، به نتیجه می‌رسند.

مخالفانِ حافظ، کسانی هستند که عقیده دارند خداوند همه‌چیز را از پیش تعیین و مقرّر و مقدّر کرده و به هرکس هرآنچه خود می‌خواسته بخشیده است. پس هرگونه اعتراض به تقدیرِ الهی، ناسپاسی و کفر به خداوند و سزاوارِ کیفرِ این‌جهانی و آن‌جهانی است.

انسان‌ها همه مجبورند که اراده‌ی الهی را بپذیرند و خون خورند و خاموش بمانند. به این‌گروه، در زمان حافظ«اَشعری» می‌گفتند.

حافظ به این مخالفانِ زیبایی و آزادیِ اراده می گوید: اگر من چنین افکاری دارم و خواستارِ شادی و عشق و رندی هستم، به قول شما این حالت ها را خداوند در هستی من نهاده است؛ پس شما مخالفِ اراده ی الهی هستید و کافرید که می خواهید جلوی مرا بگیرید. وگرنه در غزل های پیشین نشان دادیم که حافظ از پیروانِ اندیشه ی آزادی و اراده و حقِ گزینشِ شیوه ی خاص زندگی خویش است.

مرا مِهرِ سیه چشمان، زِ سَر، بیرون نَخواهد شُد؛
قَضای آسمان است این و دیگرگون، نخواهد شد.

عشق به سیاه چشمانِ زیبارو هرگز از سرم بیرون نخواهد رفت؛ زیرا سرنوشتِ الهی برای من همین است که همواره عشق بِوَرزم و این سرنوشت، تغییر نخواهد کرد و همیشه عاشق خواهم ماند.

رَقیب آزارها فَرمود و جایِ آشتی نَگْذاشت؛
مگر آهِ سَحَرخیزان، سویِ گردون، نخواهد شد؟

مخالفان من(رقیب) نگذاشتند زیباییِ عشق و معشوق را ببینم و مرا بسیار آزردند و جایی برای آشتی با افکارشان برایم باقی نگذاشتند. اما آه و نفرینِ من دامنشان را خواهد گرفت. سرانجام، زیبایی انسان، آشکا رخواهد شد.
معنای رایج و سطحی بیت: مگر مراقب معشوق، نمی‌داند که اگر نگذارد او را ببینیم، دچار نفرین عاشقان خواهد شد؟

مرا روزِ اَزَل، کاری به جز رِنْدی، نَفَرمودند؛
هر آن قِسْمت که آن جا رفت، از آن، افزون نخواهد شد.

از آغازِ هستی، برای من کاری جز مستی و رندی و عاشقی در نظر نگرفتند. هرچه نصیبِ کسی شده باشد کم و زیاد نخواهد شد. به من فرمودند: همیشه عشق بِوَرز!

خدا را مُحْتَسِب! ما را به فریادِ دَف و نی، بَخش!
که سازِ شَرع، از این اَفسانه، بی قانون نخواهد شد.

ای محتسِب و سخت گیرِ مذهبی! برای خدا هم که شده ما را به نغمه‌ی دَف و نی ببخش! با این‌کار، چیزی از داستانِ دین کم نخواهد شد.
از این‌بیت و واژه‌ی«محتسِب» می فهمیم که منظور از«رقیب»در بیت دوم همین مُحتسب و همفکران اوست.

«افسانه» نزدِ حافظ، ضد حقیقت است؛

جنگّ هفتاد و دوملّت، همه را عُذر بِنِه!
چون ندیدند حقیقت، رهِ افسانه زدند.

افسانه یعنی داستانِ دروغ و پوچ. یعنی جنگ‌های دینی همه پوچ و بی‌حقیقت هستند و پیروان را برای باورهای نادرست به جانِ هم انداخته‌اند.
در این‌بیت«افسانه» یعنی همان رندی و موسیقی و عشق. استعاره‌ی لطیف در این٬جاست که حافظ می‌گوید: افسانه و درو غ، باورهای شماست نه عشق و رندی و ترانه و موسیقی ما.

شرابِ لَعْل و جایِ اَمن و یارِ مهربان، ساقی؛
دِلا! کی بِه شود کارَت؟ اگر اکنون، نخواهد شد؟

اگر شرابِ سرخِ شادی و جایگاهی سرشار از امنیت و آرامش و انسان‌های مهربان حضور داشته باشند، زندگی زیبا و کارِ مردم خوب و عالی خواهد شد.

مَجالِ من، همین باشد، که پِنهان مِهرِ او وَرزَم؛
کنار و بوس و آغوشَش، چه گویم؟ چون، نخواهد شد.

اگر اجازه ندادند آزادنه از شادی و همراهی و بوسه و آغوش بهره بگیریم، عشق به شادی و زیبایی را از یاد نبریم و در پنهانی از آن‌ها سخن بگوییم تا کم کم در جامعه پذیرفته شود.

مَشوی ای دیده، نَقشِ غم! زِ لوحِ سینه‌ی حافظ!
که زَخمِ تیغِ دِلدار است و رَنگِ خون، نخواهد شد.

ای اشکِ چشمم! نقشِ غم و حسرتِ داشتنِ چنین جامعه‌ای را از دلم پاک نکن! زخم‌های من همه از شمشیرِ عشق است و رنگِ خون از چشم و دلم پاک نمی‌شود. با همه‌ی رنج ها و دردهای عشق ستیزانه و شادی‌گریزانه، نگاهِ عاشقانه‌ی من به زندگی دیگرگون نخواهد شد.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#ترانه

شعر: احمدعزتی‌پرور
تنظیم: علی کامرانی

گفتم: بیا! گفتی: چرا؟ گفتم که: شیدایت منم؛
گفتی که: باور می‌کنم، امروز و فردایت منم.

گفتم: نباشی، نیستم؛ بی‌یادِ تو، من کیستم؟
گفتی که: می‌دانم دگر، پنهان و پیدایت منم.

گفتم که: کوهستانِ جان، بی‌نغمه‌ات خاموش شد؛
گفتی: ز عشق آواز کن! پژواکِ آوایت منم.

گفتم: که دردِ دوری‌ات، کابوس‌ِ بیداریم شد؛
گفتی: تصوّر کن مرا! تصویر رؤیایت منم.

گفتم: کسی را دیده‌ای در خانه‌اش بی‌آشیان؟
گفتی: خدا گشتی مگر؟ جانت منم، جایت منم.

گفتم: اسیرم در قفس، بی‌بال و پر، بی‌دست و پا؛
گفتی: پر و بالت دهم، دستت منم؛ پایت منم.

گفتم: در این‌ویرانه‌ها، کو اشتیاقِ اوج و موج؟
گفتی: تنِ من آسمان، ژرفای دریایت منم!

گفتم: جهانم زشت از نیرنگ و جنگ و مرگ شد؛
گفتی: مگر من مُرده‌ام؟ دنیای زیبایت منم.

گفتم: کویرِ جانِ من، در آرزوی آب سوخت؛
گفتی که: سیرابت کنم، بارانِ صحرایت منم.

گفتم: تمنّای دلم در مستیِ فرزانگی‌ست؛
گفتی: بیا دیوانه‌جان! رازِ تمنّایت منم.

سوم فروردین1404

https://telegram.me/ezzatiparvar

#فلسفه

درس‌های سُقراطی1

تاکنون اندیشمندی به دانایی و بزرگی سقراط به جهان نیامده است. اندیشه‌هایش سرچشمه‌ ی بسیاری از دانش‌ها و فلسفه ها و حکمت‌هاست. تفکر جهان به سقراط مدیون است. هنوز نیز سخنانش ارزش شنیدن و خواندن دارد و راه‌گشای بسیاری از پیچیدگی‌ها و گره‌های فکری و اعتقادی است. اگر جهان به راه و شیوه‌ی سقراط می‌رفت، بی‌تردید اکنون رنگ و نگاری دیگر داشت. اندیشیدن آزادانه، یگانه راهکار سقراط برای پیشرفت فردی و جمعی است. همیشه او را از عمق جان دوست داشته‌ام.

دیری است از کاروان فرهنگ وتمدن،‎ ‎بازپس مانده‌ایم.‌‎ ‎شتاب زمان،‎ ‎شگرف‌تر از آن است که هیچ درنگی را ‏برتابد. هنوز‎ ‎به آن هرگزِ ناگزیرـ که هرچاره‌ای را بی سود خواهدکرد و ما را از دفترِ زمان خواهد زُدودـ نرسیده‌ایم. دَمی دیگر مانده است؛ آن را به یاوه از دست ندهیم. راهی دراز دامن، ما را به خویش می‌خوانَد. ‏بایسته است به آهنگی دیگر و با شیوه‌ای نوین،گام برداریم.

جاده‌های خاکی و ناهموارگذشته را رهاکنیم و از باور و خُرافه، به بینش و خِرَد روی آوریم. اکنون ‏که دریافتیم از آن کوره راه‌ها به سرمنزلِ آسوده‌ای نتوان رسید، به خیره در سپردنِ آن‌ها پای نفشریم. ماسزاوارِ سرافرازی هستیم. به فراترها بنگریم. به اوج ها بیندیشیم. گذشته را بکاویم. ‏چرا خوار شدیم؟

در چشمه‌ی سنجش و ارزش و دانش، تن و روان بشوییم وجامه‌ای فاخر، فراخورِ خویشتن ‏بجوییم.‏ جز خِرَد و حِکمت، نجات دهنده‌ی دیگری نداریم. جز با گفت و گو و اندیشیدن با استدلال، نمی‌توان به راهی تازه پای گذاشت. طرح‌های گذشته برای گشایش و رهایش را آزمودیم. سودمند نبودند. پس باید طرحی نو دراندازیم. در طراحیِ تازه برای شادی و شکوفاییِ انسان، البته باید از تجربه‌ی دیگران بهره بگیریم.

كاخ معرفت لابد معمارانى داشته است. در ميان محققان جهان، اتفاق نظر هست كه يكى از ‏پى ‏افكندگان و سازندگان اين بناى جاويد - تفكر و معرفت - افلاطون است. افلاطون در هيچ جاى ‏جهان ناشناخته نيست، اما شايد كمتر كسى پيدا مى‌‏شود كه او را از آثارش شناخته باشد. معمولاً از طريق ‏مطالعه‌ی كتاب‌هاى تاريخ فلسفه، با اين حكيمِ عظيمِ يونان آشنایی دارند.

ما ايرانى‌‏ها در قرون سوم و چهارم ‏پس از اسلام با افكار افلاطون آشنا شديم اما چیزی از آن‌ها نیاموختیم. تا امروز بارها آثار وى به فارسى ترجمه شده است. ترجمه‌‏ی كامل كتاب‌هاى او، با همّتِ نَستوه دكتر محمدحسن لطفى، براى نخستين بار در سال 1363 در چهار جلد و ‌‏2676 صفحه، به جامعه‌ی علمى ايران عرضه شد.‏
(دوره‌ي آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن لطفي، انتشارات خوارزمي. چاپ سوم 1380 ‌‏(چاپ اول ارديبهشت 1356)

زیبایی و زیبندگیِ آثارِ افلاطون تا آن‌جاست که اندیشه‌های سقراط را باز می‌گوید. آن هنگام که افلاطون، ‏سخنِ سقراط را وا می‌گذارد و خود سررشته‌ی کلام را به دست می‌گیرد، گفته‌هایش رنگ می بازَد و ‏آهنگی از خشونت و خیالِ خُرافی، بر نَوایش می‌نشیند. افلاطون با سقراط، سزاوارِ شُکوه و بی‌او درخورِ ‏نکوهش است. برای این‌داوری، می‌توان به استدلال‌های «کارل پوپر» در کتاب« جامعه‌ی باز و ‏دشمنانش»(انتشارات خوارزمی،چاپ دوم1377با ترجمه: عزت الله فولادوند) نگاه کرد.‏

در مكالمات سقراطي، آنچه ارجمندی دارد، روش پژوهش و جست‌وجوي حقيقت برپایه‌ی پرسش و پاسخ ‏به همراهي گروه است.
به نظر سقراط، حقيقت با سخنراني و خطابه‌ي فردي حاصل نمي‌شود. گذشته از ‏مضامين و مفاهيم مكالمات سقراطي ـ كه ما مي‌توانيم با آن‌ها همراه يا مخالف باشيم ـ روش سقراطي، يگانه ‏راه رسيدن به حقيقت است.‏
من وقتي رساله‌هاي افلاطونِ سقراط اندیش را مي‌خوانم، خود را با سقراط و گروهي ديگر مي‌بينم كه گويي با من همزمانند. مسائل و مطالب، اصلأ كهنه و ملال آور نيستند و هرگز از خُرافات و كرامات و مسائل ‏مُجرّدِ انتزاعي بي‌فايده در آن‌ها نشان نمي‌يابيم.

ولي هنگام خواندنِ آثار كساني چون: غزالي و ‏ناصرخسرو يا آثار عرفاني، هيچ احساس همزماني و همزباني نمي‌كنم. اين نه به خاطر زبانِ كهن آثار آنان، بلكه به جهت مطالبِ نامعقول و نامقبولِ آن‌هاست. از نيازهاي انسان زميني در آن‌ها سخني ‏نمي‌رود. كشفِ قلمروِ عُقولِ مُجرّد و اَفلاكِ تُهي و عالَمِ فرشتگان و لاف و گزاف‌هاي صوفيانه و دَعاوي ‏نامرتبط با زندگيِ فردي و جمعي آدمي، عمده مضامين آثارِ گذشتگان ماست.

ما بايد نخست از سقراطِ ‏افلاطون بیاموزیم و روش پژوهش و نوع نيازهاي آدمي را شناسايي كنيم. ‏فلسفه يعني: طرح پرسش‌هایی در باره‌ی زندگانیِِ شایسته‌ی فردی و اجتماعی انسان که یافتنِ پاسخ‌های درست و سودمند به آن‌ها در توانِ آدمی است.

اگر هم پاسخ‌هاي سقراط را نپسنديم، به ‏يقين از پرسش‌هايي كه او طرح مي‌كند، بي‌نياز نيستيم.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#اسطوره

نمایشی زیبا از ماجرای خوردن میوه‌ی ممنوع در بهشت بر طبق روایتِ تورات. گناهِ حوّا، شادی شیاطین و سپس بخشایش خداوندی. نکته این‌جاست که دانایی و برخورداری از تواناییِ تشخیصِ نیک و بَد، ارمغانِ شیطان به انسان است.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#فلسفه

درس های سقراطی 2

از جوانی تا امروز بارها ترجمه‌های نوشته‌های افلاطون راخوانده‌ام و همیشه احساس غنی‌تر شدن نموده‌ام. برای دوستدارانِ فلسفه و حکمتِ اصیل، پاره‌هایی از این نوشته‌ها (با ترجمه استاد دکترمحمدحسن لطفی) را تقدیم می‌کنم. به گمانم ارزش عنایت و تامّل دارند و در دگرگونی نگرش‌های ما تأثیرگذار هستند.

1‏- آپولوژي‎ Apologie ‌‏ (خطابه‌ی دفاعی سقراط)‏

آتنيان! نمي‌دانم سخن مدعيان، در شما چه اثر بخشيد. استدلال هايشان چنان قانع كننده بود كه بسي نماند من ‏خود فراموش كنم كه آنچه می‌گويند درباره‌ی من است. ولي ناچارم فاش بگويم كه هيچ‌يك از آن سخنان، ‏راست نبود. آنچه از من خواهيد شنيد خطابه‌ای دلنشين مانندِ گفتار ايشان نخواهد بود كه از الفاظِ برگزيده و ‏عبارات زيبا تركيب يافته باشد بلكه با شما به سادگی تمام سخن خواهم‌گفت. زيرا وظيفه‌ی قاضي، تميز دادن ‏حق از باطل است و وظيفه‌ی سخنگو، راستگويي.
ص 19‏ ‏ ‏
مُدّعيانِ ديرين من چه می‌گفتند؟ اگر سخنان ايشان را به صورت ادعانامه‌ای درآوريم مضمون آن، چنین ‏خواهد بود:
«سقراط، رفتاری خلافِ دين پيش گرفته و در پی آن است كه به اَسرارِ آسمان و زيرِ زمين پي ‏ببرد. باطل را حق جلوه می‌دهد و اين كارها را به ديگران نيز می‌آموزد.»
ص 21
‏
من هرگز گِردِ آن‌گونه نگشته‌ام.
‏
‏ آتنيان! علت بدنامی من دانش خاصي است كه دارم. می‌دانيد آن دانش كدام است؟ دانش من، دانش بشری ‏است و من تنها در اين دانش، صاحب نظرم.
ص 22‏
‏ در ميان هموطنان و بيگانگان می‌گردم و هرگاه به كسي می رسم كه دانا می‌نمايد، به آزمايشش می پردازم ‏و چون در می يابم كه از دانايی بی‌بهره است می‌كوشم تا بر او روشن سازم كه دانا نيست. هربار كه نادانی ‏كسی را آشكار می‌كنم،حاضرانِ مجلس گمان می‌برندكه آنچه او نمی‌داند من می‌دانم.
ص 25 ‏
‏[هاتف معبددلفی می‌گويد]:داناترين شما آدميان،كسی است كه چون سقراط بداندكه هيچ نمی‌داند.
‏سبب بد نامی من، راستگويي است و اگر امروز يا در آينده درباره‌ی من، تحقيقی بيشتر كنيد خواهيد ديد كه ‏حقيقت جز آن نيست.
ص26 ‏
‏ [سقراط را به انكار خدايان متهم كرده‌اند. سقراط پس از اثبات واهي بودن اين اتهام، سخنی نغز می‌گويد] ‌‏:
ـ اگر از پاي درآيم، سبب آن مِلِتوس و آنوتوس[شاكيان سقراط] نيستند بلكه كينه و دشمني توده‌ی مردم است ‏كه از ديرباز، مردان بسياری را از پای در آورده است و در آينده نيز از پای در خواهد آورد و من آخرين ‏قرباني آن نخواهم بود. ممكن است يكی از شما بگويد:
ـ سقراط!ابلهی نيست كه انسان كاری كندكه جانش به ‏خطر بيفتد؟
در پاسخ خواهم گفت:
ـ دوست گرامی!اشتباه تو اين‌جاست كه گمان می‌كنی آدمی وقتي كه می‌‏خواهد دست به كاری بزند، اول بايد در اين‌انديشه باشد كه آن‌كار به مرگ می‌انجامد يا به زندگی؟ نه به اين‌كه ‏درست است يا نادرست.
ص 31 ‏
‏
آتنيان! فرق من با ديگران اين‌جاست كه من چون درباره‌ی جهان ديگر هيچ نمی‌دانم، خود را نمی‌فريبم و ‏گمان نمی‌برم كه می‌دانم. پس، تنها در اين‌نكته است كه داناتر از ديگرانم. من تنها از چيزهايی می‌ترسم ‏كه به راستی می‌دانم زيان‌آورند. مانند: بی‌اعتنايی به قانون و سرپيچی از فرمان كسی كه بهتر و برتر از ‏من است، خواه خدا باشد و خواه آدمی.
ص32‏

‏ ‏https://telegram.me/ezzatiparvar

عشق و آغوش

پرسش مهم سقراط(فیلسوف یونانی قرن پنجم پیش از میلاد) این بود که: آیا فضیلت آموختنی است یا خیر؟

گویا پاسخ این باشد: آری آموختنی است. عشق یکی از فضیلت‌های فراموش شده در روزگار ماست. می‌توان از کودکی به انسان یاد داد که به جای کینه و نفرت و حسادت و حذفِ دیگری و دیگران، مِهر ورزید و همگان را دوست داشت.

می‌توان آموخت که در آغوش گرفتن، همانا پذیرفتنِ مهربانانه و بی‌تبعیضِ دیگری است. شادی، رازِ بزرگ زیستن است. اگر بخواهیم شادی را به شکلِ قابلِ دیدن و حس کردن نشان دهیم، به صورتِ بوسیدن و در آغوش‌گرفتن خواهد بود. دانش عشق بیاموزیم و بیاموزانیم.

براستی پخش شادی، کار دشواری نیست. می‌توان با یک لبخند، روز دیگری و روزگار خویشتن را نیک و ناب و نوین نمود.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

غزل شماره162دیوان حافظ خانلری:

روزِ هجران و شبِ فُرقتِ یار، آخِر شُد.
زدم این فال و گذشت اَختر و کار، آخِر شُد.

آن‌همه ناز و تَنَعُّم، که خَزان می‌فَرمود،
عاقبت، در قَدمِ بادِ بهار، آخر شد.

شُکرِ ایزد، که به اِقبالِ کُلَه‌گوشه‌ی گُل،
نَخوتِ بادِ دی و شوکتِ خار، آخر شد.

صبحِ اُمّید، که شد مُعتَکفِ پَرده‌ی غیب،
گو: بُرون آی! که کارِ شبِ تار، آخر شد.

آن پَریشانیِ شب‌های دِراز از غمِ دل،
همه، در سایه‌ی گیسوی نگار، آخر شد.

باوَرم نیست ز بَد عَهدیِ ایّام، هنوز،
قصّه‌ی غُصّه، که در دولتِ یار آخر شد.

ساقیا! لُطف نمودی؛ قَدَحَت پُر می باد!
که به تَدبیرِ تو، تَشویشِ خُمار، آخر شد.

در شُمار اَر چه نیاوَرْد کسی حافظ را،
شُکر! کان غُصه‌ی بی حَدّ و شُمار، آخر شد.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

شرح غزل شماره162دیوان حافظ خانلری:

این‌غزل زیبا، نمادین است و دونوگونه زندگی را توصیف می‌کند: یکی زندگانی سرد و تیره و تاریک و خزان‌زده و بدون نشاط و خُرّمی؛ زمستانی با شب‌های بلند و هراسناک و کرخت‌کننده‌اش که خارهای رنج، تن و جانِ مردم را می‌خراشد.
دیگری، زندگی شاد و با نشاط و بهارانه و سرشار از زیبایی و خوشی.
بهار، نماد زندگیِ شادمانه و آزادانه و با طراوت، و خزان و زمستان (دی) نماد زندگانی زیر سایه‌ی ستم و بیدادگری و خَفقان است.

روزِ هجران و شبِ فُرقتِ یار، آخِر شُد.
زدم این فال و گذشت اَختر و کار، آخِر شُد.

روز و شبِ جدایی به پایان رسید. من فال نیک زدم و تأثیر رویدادهای بد و ناگوار گذشت.

در گذشته بر این باور بودند که اگر برخی روزها بَد و گزندآور هستند برای این است که در آن وقت‌ها، ستاره‌ای نَحس در حالِ گذشتن و عبور از مدارِ زمینی است که ما در آن سکونت داریم. ستاره(سیاره)یی چون کیوان یا زُحَل و بهرام یا مرّیخ شوم و نَحس شمرده می‌شدند و هنگامِ عبور از مدارِ زمین به شهرهایی که در برابرِ مسیرِ آن‌ها بودند آسیب وارد می‌کردند و مردمانش نیز سختی می‌دیدند. اکنون به قول شاعر، این اختر(ستاره) از مسیر زندگی او گذشت و دیگر همه‌چیز روبه راه خواهد شد.

آن‌همه ناز و تَنَعُّم، که خَزان می‌فَرمود،
عاقبت، در قَدمِ بادِ بهار، آخر شد.

همه‌ی تفاخر(تنعّم) و جلوه فروشی و افاده و تکبرِ پاییزی، با آمدنِ بهار به پایان رسید.

شُکرِ ایزد، که به اِقبالِ کُلَه‌گوشه‌ی گُل،
نَخوتِ بادِ دی و شوکتِ خار، آخر شد.

خدا را شُکر! در پناهِ سعادت و اِقبالِ غنچه‌های گُل(کُلهَ‌گوشه) غرور زمستانی و آزارِ خارهایش به پایین رسید.
شوکت هم به معنای شُکوه و تجمّل است و هم به معنای خارِ تیز. بنابراین ایهام دارد و با گُل متضاد است.

صبحِ اُمّید، که شد مُعتَکفِ پَرده‌ی غیب،
گو: بُرون آی! که کارِ شبِ تار، آخر شد.

شبِ سیاه به پایان و بامدادِ روشن فرا رسید.
امید به صبح تشبیه شده است که در تاریکی و تیرگی، گوشه نشینی برگزیده بود و نمی آمد. (اعتکاف)

آن پَریشانیِ شب‌های دِراز از غمِ دل،
همه، در سایه‌ی گیسوی نگار، آخر شد.

با آمدنِ محبوبِ دلم و در سایه‌ی گیسوی بلندش، پریشانی و آشفتگی شب‌های درازِ جدایی به پایان رسید. گیسوی دراز در تقابل و تضاد با شب‌های درازِ است که هم تشبیه است و هم تضاد، زیرا سایه هنگامی هست که نور نیز باشد. چهره‌ی معشوق، همچون آفتاب، و گیسویش مانند سایه است که می‌توان در پناهِ آن، آرمید و به آرامش رسید.

باوَرم نیست ز بَد عَهدیِ ایّام، هنوز،
قصّه‌ی غُصّه، که در دولتِ یار آخر شد.

روزگار چنان بی‌وفا و بَدعَهد است که هنوز باور نمی‌کنم داستانِ غم‌هایم در پناهِ خوشبختی(دولت) یار به پایان رسید و می‌ترسم هر لحظه باز رنج و تاریکی فرا رسد.

ساقیا! لُطف نمودی؛ قَدَحَت پُر می باد!
که به تَدبیرِ تو، تَشویشِ خُمار، آخر شد.

ای ساقیِ عشق! همواره جامت لبریز از شرابِ شادی و وصال باد! با تدبیر و چاره جویی‌های تو بود که خُمارِ جدایی و ستم به پایان رسید.

در شُمار اَرچه نیاوَرْد کسی حافظ را،
شُکر! کان غُصه‌ی بی حَدّ و شُمار، آخر شد.

اگرچه دراین شادی‌های بهارانه، کسی از نقشِ حافظ در نفیِ بیدادگری و آماده سازی جامعه برای برخورداری از آزادی و شادی یادی نکرد و به چیزی حسابش نکردند، اما باز هم شُکر که این رنج و اندوهِ بی‌شمار تمام شد و راحت و آسوده شدیم.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#فلسفه
درس های سقراطی3

كريتون ‏kriton‏ (سقراط در زندان)‏

‏[سقراط پيشنهاد گريز از زندان را رد می‌كند و به كريتون می‌گويد] : ‏

روش من در زندگی همواره پيروی از عقيده‌اي بوده است كه پس از پژوهش كافي،‎ ‎برتری آن بر ديگر ‏عقايد،آشكار شود. اصولی را كه هميشه پايه‌ی گفتار و كردار خود قرار داده‌ام، امروز به سبب پيشامد تازه‌ای ‏كه به من روی آورده است، رها نخواهم كرد. زيرا هنوز به درستی آن‌ها اعتقاد دارم.
ص56 ‏
زندگي خوب آن زندگی است كه بانيكی و زيبايی وعدالت قرين باشد.
ص59 ‏

سقراط: كسی هم كه ظلم ديده است ـ برخلاف آنچه توده‌ی مردم می‌پندارند ـ نبايد ظلم را با ظلم پاسخ دهد.

‏ظلم براي كسی كه مرتكب به آن گردد، هميشه و در هرحال مايه‌ی ننگ و زيان است.

به هوش باش تا نكته‌‏ای را كه به راستيی آن معتقد نيستی، تصديق نكنی.
ص60‏

وطن، به مراتب ارجمندتر از پدر و مادر است و در نزد خدا و دوستداران دانش، بسي گرامی‌تر و مقدس‌تر از ‏همه‌ی نياكان است.
ص62 ‏
‏ هيچ‌چيز والاتر از فضيلت و عدالت نيست. برای آدمی، نظم و قانون، پُر ارج‌تر از همه‌چيز است.
ص64‏
سقراط: دونوع معتقدساختن هست: يكي سبب می‌شود ما باوركنيم بی آن كه دانا گرديم وديگری به ما دانستن ‏و شناسايی می‌دهد.
ص260 ‏
‏ ظلم‌كردن، بزرگ‌ترين بدی و بدبختی است. من خواهان هيچ‌كدام نيستم. ولی اگر مجبور شوم يكی از آن‌‏دو را بگزينم، تحمّل ظلم ر ابر ارتكاب ظلم، برتری خواهم نهاد.
ص 278 ‏
سقراط: همچنان كه در برابر پزشك تسليم می‌شوی و تن خودرا در اختيار او مي‌گذاري، در برابر استدلال نيز تسليم ‏شو!
ص286‏
سقراط: محك كامل براي روح آدمي، كسی است كه سه صفت در او باشد: دانايی، نيك خواهی و صراحت ‏در سخن.
ص 300 ‏

https://telegram.me/ezzatiparvar

#رقص

با نگاه به رقص دیگران، می توان احساس رقصیدن و شادابی در درون خود پدیدآورد. به دشواری‌ها و سختی‌ها و تلخی‌ها فرصت خودنمایی در جان و دلتان ندهید.

رقصیدن را از دیگران بیاموزیم. ماشین و صنعت و طرز لباس پوشیدن را از غرب گرفتیم اما روش اندیشیدن و پرسشگری و رقص را از آنان نیاموختیم. این برنامه‌ها را نیز دوست دارم.

سقراط و حافظ به جای خود، رقص و هنر نیز به جای خود. هیچ گوشه‌ای از زندگی را بی تماشا رها نکنید. کمی هم وقت برای دیدن رقص بگذارید. برقصید، بخوانید و حق خود را از زندگی بگیرید.

لذت بردن حق اصلی هرکس است. اپیکور، فیلسوف یونانی قدیم، تنها کسی بود که به حقیقت زندگی پی بُرد: لذت ببرید. به هر شکلی که توانایی و تمایلش را دارید. البته نباید دیگری را محروم نمود.
گویا این روزها باید بیشتر از هنر بهره بگیریم و در شادی و آبادی جسم و جان خود بکوشیم و به ریشِ خُرافه‌پسندان بخندیم. پس بگذارید صدای موسیقی در خانه بپیچد و تا می‌توانید برقصید.

وظیفه‌ی ما زندگی کردن است نه هراسیدن و غمگین شدن. شادی، به تقویت سیستمِ ایمنی بدن یاری می‌کند. شاد بمانید تا جان و جسم آباد و آزاد بماند.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#ترانه

حباب: نلی

بی‌تو من اتاق بی‌پنجره‌ام،
مثل انگشتر گم‌کرده نگین؛
بی‌تو من جاده‌ی بی‌مسافرم،
مثل آدمک، اسیرم رو زمین.

من یه تک‌درخت پیر شوره زار،
که پر از رخوت و بیهودگی‌ام؛
تو پر از ستاره و سپیده‌ای،
ای طلوع روز آسودگی‌ام.

ابر دلتنگم و بارون نمی‌شم،
زخم کهنه‌ام که درمون نمی‌شم؛

بی‌تو خاموشم و سردم مثل شب،
از نگاه گرم تو جون می‌گیرم؛
بی‌تو پوچ و خالیم مثل حباب،
که یه روزی زیر بارون می‌میرم.

کاشکی بارون می‌شد این ابر سیاه!
که بباره رو تن خسته‌ی من؛
زندگی بی‌تو برام جون کندنه،
آرزومه مردن و رها شدن.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#فلسفه

درس‌های سقراطی (بخشِ پایانی)

‏ آيا سخنوران همواره خير و صلاح مردمان را در نظر دارند و می‌كوشند آنان را بهتر سازند يا می‌خواهند ‏سخنی موافق سليقه‌ی شنوندگان بگويند و دل آنان را به دست آورند و در تأمين منافع خود می‌كوشند و در ‏بند خير و صلاح مردم نيستند، بلكه مردمان را چون كودكان بازی مي دهند و به اين كه آيا اين بازی برای ‏آنان سودمند است يا زيان آور، اعتنايی ندارند؟
ص 320 ‏
‏ ‏ ‏
‏ گفتيم ظلم كردن و ظلم ديدن، هر دو بدند ولی ظلم كردن بدتر و زيان آورتر از ظلم ديدن است. اكنون بايد ‏ببينيم آدمی چه چيز بايد به دست آورد تا از هر دو در امان بماند؟ توانايي يا خواستن؟
مرادم اين است كه اگر ‏بخواهيم تحمّل ظلم نكنيم، خواستن كافي است يا بايد توانايی لازم را براي مصون داشتن خويش از تحمّل ظلم ‏به دست آوريم؟ ‏
ص328 ‏
‏ چه مي گويي درباره‌ی كساني كه هنگامی كه زمام امور دولت را به دست دارند، رجز مي‌خوانند و هر ‏روز ادعا می‌كنند كه جامعه و دولت را بهتر ساخته‌اند ولی همين‌كه از كار افتادند، ناله و شكايت می‌‏آغازند و از وضع جامعه و دولت چنان بدگويی می‌كنند كه گويي بدتر از آن در تصوّر نمي گنجد؟
ص ‌‏339 ‏
بيشتر كسانی كه مايه‌ی عبرت ديگران خواهند شد پادشاهان و دولت‌مردان و فرمانروايان مستبد خواهند بود. ‏زيرا اين گروه به سبب قدرت نامحدودی كه در كشورها دارند، مرتكب بزرگ‌ترين جنايت‎‌ها می‌گردند.
‏ص 345
‏
در باره‌ی عشق:

پس عاشق راستين تو، كسي است كه روح تو را دوست دارد و بدين‌جهت، همين كه زيبايی تن تو نقصان ‏پذيرد، عاشق تنت، پَر باز می‌كند و از تو دور می‌‌رود ولی عاشقِ روحت، تا هنگامی كه روح توخواهان خوبي ‏است از تو روی برنمی‌گرداند.
ص636 ‏
سقراط: پس آن جزء روح، همانندِ ذاتِ الهی است و اگركسی در آن بنگرد و خدا و داناييی خردمندانه را بشناسد ‏و دريابد، می‌توان گفت كه خود را شناخته است.
ص638‏
سقراط: صفتی شايان ستايش دارم كه به ياری من می رسد و آن اين است كه: هرگز از آموختن شرم ندارم ‏بلكه پيوسته هرچه را كه نمی‌دانم می‌جويم و می پرسم و از هركس كه به پرسش‌هايم پاسخ دهد، منت می‌‏پذيرم و سپاس‌گزاری خود را پنهان نمی‌دارم و تا امروز اتفاق نيفتاده است كه نكته‌ای را از ديگری آموخته ‏و سپس ادعا كرده باشم كه آن را خود يافته‌ام. بلكه اگر كسی به من مطلبی بياموزد همه‌جا او را می‌ستايم و ‏به همه می‌گويم كه از او چه آموخته‌ام.
ص 658 ‏

حکومتِ عادلانه:

در اين‌جا مانند ديگر شهرها چنان نيست كه مردمی شايسته، بدان‌علت كه دارای نقص ‏جسمی است يا ثروت فراوان ندارد و يا از خانواده‌ی سرشناسی برنخاسته، از آن مقامات بی‌نصيب بماند و ‏مردمان ناشايسته، به سبب زيبايي جسمی يا توانگری بر آنان برتری داده شوند.

اصلي كه در شهر ما حُكم‌‏فرماست اين است كه فرمان‌روايی، حق مردمان شايسته و بصير است. علت اين كه چنين نظامی می‌تواند در ‏شهر ما برقرار باشد اين است كه اين‌جا همه‌ی مردمان از حيث اصالت، برابرند.

در شهرهای ديگر، اين ‏برابري نيست و مردمان به طبقات گوناگون تقسيم شده‌اند و از آن رو در آن‌ها نظام‌های اجتماعی گوناگون ‏حكم‌فرماست. بعضي حكومت استبدادی دارند و برخي نظام اُليگارشي و بدين‌سان، گروهی از ساكنان شهر، ‏ديگران را خدمتگزار و زيردست خود می‌دانند و زيردستان نيز آن‌گروه را سَرور خود می‌شمارند. ولي در ‏شهر ما، همه از يك مادر زاده‌اند و با هم برادرند و هيچ‌كس، ديگران را خدمتگزار و زيردست خود نمی‌داند ‏بلكه چون همه برابر به جهان آمده‌اند، در مقابل قانون باهم برابرند و يگانه مايه‌ی برتری كسی بر ديگران، دانش ‏و شايستگی است.
ص 674 ‏


https://telegram.me/ezzatiparvar

#آموزش

نادانی، رنج است. نشناختنِ خویش، خاستگاهِ افسردگی است.
چرا ما خوب زندگی نمی‌کنیم و بیشتر وقت‌ها آزرده و پریشان و نگران و رنجوریم؟
پاسخ را باید در«شناخت» یافت: ما زندگی و انسان را نمی‌شناسیم. هنگامی که زندگی را نمی‌شناسیم، چگونه می‌توانیم با آن پیوند و ارتباط داشته باشیم؟

چرا زندگی را نمی‌شناسیم؟ پاسخ این است که: نمی‌دانیم زندگی یعنی انسان و نزدیک‌ترین مِصداقِ انسان به من، خودم هستم. راه را اشتباه آغاز می‌کنیم. یعنی به جای کوشش در شناختِ خویشتن، می‌کوشیم دیگران (انسان‌ها، طبیعت، خدا، جهان، افکار و اوهام و...) را شناسایی کنیم که از من دور و با من بیگانه‌اند . پس زمان زندگی و هستیِ ما صرف دیگران می‌شود نه خودمان. پرداختن به دیگران، ما را از خودمان بی‌خبر نگه می‌دارد.
زندگی، پرداختن به دیگران نیست، پرداختن به خویش است.

از کجا بدانیم که ما خودمان را نشناخته‌ایم و روزگارمان صرف دیگران می‌شود؟

از توجّه به دوسه نکته، می‌توان تا حدّی به این پرسش پاسخ داد:
آیا درباره‌ی رفتار دیگران داوری می‌کنیم و این عادت ما شده‌است؟ یعنی مدام دنبال این هستیم که بدانیم فلانی چه گفت و چه کرد؟ تا ما عیبش را پیدا کنیم؟

آیا رفتار و گفتار و اندیشه‌ی دیگران را از جهتِ اعتقادی و نظام باورها دسته بندی می‌کنیم؟

آیا همیشه خود را در مقام و جایگاهی می‌بینیم که لازم می‌داند به دیگران نصیحت و امر و نهی کند و بگوید چه تکلیفی دارند یا ندارند؟
آیا دوست داریم روش زندگی و نوع باور خود را به دیگران بقبولانیم؟
آیا حق انتخابِ شیوه‌ی زندگی و حق آزادی بیان و رفتار را برای دیگران قبول نداریم؛ زیرا همه را نادان و نیازمند راهنمایی می‌دانیم؟ و می کوشیم دیگران را به راه درست و راست خودمان بیاوریم؟
پس کی به راه زندگی خود می‌رویم؟ آیا اصولاً مبانی و عناصرِ زندگی خود را یک‌بار بررسی کرده‌ایم و شناخته‌ایم تا برای دیگران توضیح دهیم؟

آیا فلسفه می‌خوانیم یا خیر؟ فلسفه، بیدار کننده است. ما از بیداری می‌هراسیم. فلسفه، آدمی را وادار می‌کند تا درباره‌ی خویشتن بیندیشد. منظور از«فلسفه‌خواندن»مطالعه‌ی کتاب‌های تاریخ فلسفه یا کتاب‌های قَطور و ناسودمندی نیست که در باره‌ی متافیزیک یا جهانی جز جهان انسانی است. فلسفه، همان‌گونه که سقراط برای همیشه گفت: مطالعه درباره‌ی انسان است.
کتابِ فلسفی، آن است که پرسشی در باره‌ی هستیِ آدمی یا یک نظریه یا اندیشه در آن مطرح شده باشد.

اگر بیاموزیم گاهی نگاهی به خودمان بیفکنیم و دیگران را کمی به حال خودشان بگذاریم، آنگاه زیبایی خواهیم دید. ذهنی که به جای تماشای حال و روز و روزگارِ دیگران، به خود نگاه می‌کند، زیباست. زیبایی، خُرسندی و شادی می آفریند. دیدار با خویشتن، ما را شگفت زده خواهد کرد.
در دیگران، همیشه کژی و کاستی و زشتی و نقص می‌بینیم و این دیدن‌ها، ما را رنجور و پریشان و پژمرده و ناخشنود می‌کند.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

غزل شماره163دیوان حافظ خانلری:


سِتاره‌ای بِدِرَخشید و ماهِ مجلس شَد؛
دلِ رَمیده‌ی ما را، رفیق و مونِس شد.

نِگارِ من، که به مَکتب نرفت و خَط نَنْوشت،
به غَمْزه، مَسئله‌آموزِ صدمُدَرّس شد.

به بویِ او، دلِ بیمارِ عاشقان، چو صَبا،
فَدای عارِضِ نَسرین و چشمِ نَرگس شد.

به صَدرِ مِصْطَبه‌ام می‌نشانَد اکنون، دوست؛
گدایِ شهر نگه کُن، که میرِ مَجلس شد!

طَرَب‌سَرای محبّت، کنون شود مَعْمور،
که طاقِ ابروی یارِ مَنَش، مُهَندِس شد.

لب از تَرَشّحِ می، پاک کُن! زِ بَهرِ خدا!
که خاطِرم، به هزاران گُنَه، مُوَسْوِس شد.

کِرِشْمه‌ی تو، شَرابی به عارفان پیمود،
که عِلْم، بی‌خبر اُفتاد و عَقل، بی‌حِس شد.

زِ راهِ میکده، یاران، عِنان بِگَردانید!
چرا که، حافظ از این راه رفت و مُفلِس شد.

خیالِ آب خِضِر بَست و جامِ کیخسرو؛
به جُرعه‌نوشیِ سُلطان اَبوالْفَوارِس شد.

چو زَر، عزیزِ وُجود است نَظمِ من؛ آری!
قَبولِ دولتیان، کیمیایِ این مِس شد.


https://telegram.me/ezzatiparvar

#حافظانه

شرح غزل شماره163دیوان حافظ خانلری:

این‌غزل در ستایش شاه شجاع سروده شد. به گواهی تاریخ‌نگارانِ زمان شاه شجاع، این پادشاه سواد چندانی نداشت، اما تیزهوش بود و با برگزاری نشست‌های ادبی، از گفت‌وگوهای حاضران می‌آموخت و خود نیز شعر می‌سرود.

یکی از لقب‌های شاه‌شجاع«ابوالفَوارس» بود که به فارسی«شهسوار» می‌شود. حافظ، گاهی از همین صفت مرکّب یا با افزودنِ صفتی دیگر یعنی«شهسوارِ شیرین کار» از شاه شجاع یاد می‌کند. برای آگاهی بیشتر به کتاب«تاریخ عصر حافظ» از دکتر قاسم غنی یا«از کوچه ی رندان» دکتر عبدالحسین زرین کوب مراجعه شود.

سِتاره‌ای بِدِرَخشید و ماهِ مجلس شَد؛
دلِ رَمیده‌ی ما را، رفیق و مونِس شد.

در مجلسِ رندان و عاشقان، ناگهان کسی آمد و با حضورِ خود، فضا را نورانی کرد و همچون ماه درخشید. دلِ نا آرام و وحشی صفتِ ما را به سوی خود کشید و مونس و همدم آن گشت.

نِگارِ من، که به مَکتب نرفت و خَط نَنْوشت،
به غَمْزه، مَسئله آموزِ صد مُدَرّس شد.
محبوبِ من، با آن که به مدرسه نرفت و سواد و نوشتن یاد نگرفت، اما با غمزه‌ها و رفتارهای لطیفش به درس خواندگان و آموزگاران، درس‌هایی تازه از عشق و لطافت آموخت.

به بویِ او، دلِ بیمارِ عاشقان، چو صَبا،
فَدای عارِضِ نَسرین و چشمِ نَرگس شد.

از بوی خوشِ حضورِ لطف آمیزش، دلِ بیمارِ عاشقان شفا یافت و بیماری را به چشم نرگس و چهره‌ی نسرین بخشید.
صبا، نسیمِ بامدادی است که به خاطر آرام وزیدن، آن را بیمار نامیده‌اند. این نسیم، بیماری‌اش را به گُل‌ها می‌بخشد و با گرفتنِ بوی خوشِ آن‌ها نیرومندتر می‌شود. شاعر نیز دلِ بیمار و عاشقِ خود را در معرضِ دیدارِ محبوب قرار می‌دهد و دل به او می‌بازد و به گونه‌ای فدا می‌کند، اما نیرومندتر و شاداب‌تر می‌شود. زیرا عشق، نیرو بخش و زنده کننده است.

به صَدرِ مِصْطَبه‌ام می‌نشانَد اکنون، دوست؛
گدایِ شهر نگه کُن، که میرِ مَجلس شد!

دوست، اکنون مرا در بالای مجلس میکده(مصطبه) می‌نشانَد و گدایی هم چو مرا امیرِ مجلس می‌کند.

طَرَب‌سَرای محبّت، کنون شود مَعْمور،
که طاقِ ابروی یارِ مَنَش، مُهَندِس شد.

محبت، خانه‌ی هستی را با شادی سرشار می‌کند. اکنون که مهندسی دانا و ظریف همچون طاقِ ابروی یارِ من، دست اندرکارِ ساختن چنین بنایی شد، بی‌تردید چنین خانه‌ای همیشه معمور و آباد خواهد ماند.
تشبیه ابروی یار به مهندس، تناسبِ زیبایی دارد؛ زیرا ابرو خمیده و مانند طاق‌های ضربی بناهای کهن است. به این تصویر پردازی«تشخیص» یا «شخصیت‌بخشی» می‌گویند که ابرو را چون مهندسی دانسته که می‌تواند خانه طراحی کند و بسازد.

لب از تَرَشّحِ می، پاک کُن! زِ بَهرِ خدا!
که خاطِرم، به هزاران گُنَه، مُوَسْوِس شد.

تو را به خدا رطوبتِ شراب را از روی لب‌هایت پاک کن! زیرا دلم وسوسه شد که من هم از لب‌هایت شراب بمکم.
این‌بیت، شوخی ظریف و طنازانه‌ای است که حافظ با محبوبش می‌کند. وگرنه حافظ چنین کارهایی را گناه نمی‌داند.

کِرِشْمه‌ی تو، شَرابی به عارفان پیمود،
که عِلْم، بی‌خبر اُفتاد و عَقل، بی‌حِس شد.

حرکاتِ لطیف چشمت و ناز و عشوه هایت(کرشمه) همچون شرابی بود که عارفان را مست کرد و دانش و عقلشان را از دست دادند.
حافظ با این تصویرهای زیبا می‌خواهد نشان دهد که نیروی عشق در جلب و جذبِ مردم از توانایی دانشِ دینی(علم) و عقلِ الهی بسیار بیشتر است.

زِ راهِ میکده، یاران، عِنان بِگَردانید!
چرا که، حافظ از این راه رفت و مُفلِس شد.

ای دوستانِ پرهیزگار! از راهِ میخانه‌ی عشق برگردید! زیرا حافظ به این راه رفت و هرچه داراییِ ذهنی و آموخته‌های معمولی و ایمان و باورهای تقلیدی داشت از دست داد و مُفلس شد.
آشکار است که در این‌جا، مفلس شدن، معنای واژگونه، یعنی غنی شدن دارد. با عشق می‌توان به بی‌نیازی و سرشاری و غِنای جان و ذهن رسید.

خیالِ آب خِضِر بَست و جامِ کیخسرو؛
به جُرعه‌نوشیِ سُلطان اَبوالْفَوارِس شد.

شاعر، برای دست‌یافتن به آبِ حیات(شراب) و به دست آوردنِ جامِ گران‌بهای آن، نزد شاه شجاع می‌رود. این‌بیت، «حُسنِ طلب» دارد و درخواست، هدیه و صِله از شاه است.

چو زَر، عزیزِ وُجود است نَظمِ من؛ آری!
قَبولِ دولتیان، کیمیایِ این مِس شد.

سروده و شعرِ من، ارجمند است. البته، پذیرشِ این شعر از سوی حاکمان، به آن ارزش و بها بخشید. تناسبِ زر و کیمیا نشان می‌دهد که خواسته‌ی شاعر دریافت یاری مالی است. زر و مِس نیز با هم تضاد دارند. حافظ، با فروتنی سروده‌ی خود را مِسی دانسته که با کیمیای عنایت و پذیرشِ شاه، به زر تبدیل شده است.

https://telegram.me/ezzatiparvar

#ترانه

عمری تباه
شاعر: احمد عزّتی‌پَروَر
تنظیم و ساخت: علی کامرانی


من کی‌ام؟ می‌پرسم از خودگاه گاه؛
جز نگاهی سخت محتاجِ نگاه؟

تا نگاری مهربان می‌یافتم،
می‌دویدم در پیِ او ماه ماه.

درکِ نومیدانه، دل را می شکست؛
ناشیانه، رفته در انبارِ کاه!

هیچ‌کس شایسته‌ی عشقم نبود،
بارها رفتم به راهی اشتباه.

آسمانِ عشق من، بی‌ماه ماند،
در سکوتِ سرد و شب‌های سیاه.

عشق از بیگانگان می‌خواستم؛
آب می‌جُستم من از خشکیده چاه!

عشق ورزیدم تمامِ عمر خویش،
لیک بر معشوقه‌های نیمه راه.

حاصل این نیمه راهی‌ها چه شد؟
جسم و جانی خسته و عُمری تباه!

احمد عزّتی‌پرور 30/2/1385

https://telegram.me/ezzatiparvar