#thinkingoutloud
📌O'zgarish = avvalgi holatda qondirilayotgan ehtiyojlarining qondirilmay qolishi.

Biz o'zimizni o'zgarishlarni juda xohlayotgandek namoyish qilamiz. O'zimiz ham shu haqiqatga ishonamiz. Lekin avvalgi holatimiz bizga taqdim qilayotgan ikkilamchi foydalar bizni o'zgarishlardan to'xtatadi.

Shu ishni qilmasa ham hech kim koyimaydi. Pollarni qo'lida yuvib keyin beli og'rib qolgani uchun shikoyat qiladigan qaynionaga bundan nima naf deb o'ylashingiz mumkin?

❓️Nega u o'zi qachonlardir orzu qilgan hayot tarzida yashash o'rniga salomatligini qurbon qilmoqda? Tashqaridan jonkuyar, mehnatkash ko'rinadigan ayol bu xatti-harakati orqali qaysi yashirin ehtiyojlarini qondirayotgan bo'lishi mumkin?

1️⃣. Ustunlik ehtiyoji;
Atrofidagi ayollar (kelini, ovsini, qo'ni-qo'shnisi) v h.dan shu orqali ustun bo'lishga intilish, o'zini mana shu mehnat bilan birgalikda identifikatsiya qilish;

2️⃣. Nazorat ehtiyoji;
Uyda eng muhim ishlarni men qilaman. Demak, oila nima yaxshiligini hammadan yaxshiroq bilaman. Bu uydagi har bir narsa mening nazoratim ostida amalga oshishi kerak.

3️⃣. Diqqat-e'tiborga erishish;
Ayolning og'ir mehnatdan keyin salomatligida muammolar kelib chiqadigan bo'lsa shu orqali yaqinlarimdan mehr-e'tibor olishga intilishi mumkin.

❗️Agar siz ham o'zgarishlarni istasangiz-u, lekin bu uchun qadam tashlamayotgan bo'lsangiz o'zingizga savol berish orqali vaziyatni aniqlashtirishingiz mumkin.

1. Nima uchun o'zgarishlar sari odimlashni  ortga suryapsiz?

2. O'zgarishdan qo'rqayotgan bo'lsangiz, bu qo'rquv nima asosida yuzaga kelyapti?  Mas'uliyatni zimmangizga olishdan qo'rquvmi?
Yoki shuncha paytidan beri namoyon qilayotgan yaxshi inson odam obrazingizga putur yetishidan cho'chiyapsizmi?

3. Hozirgi sizga yoqmayotgan holatingizda qaysi/qanday ehtiyojlarinizni qondiryapsiz?
Hayotingizdagi ijobiy o'zgarish sizni bu ehtiyojlarinizni qondirishingizga qanaqa to'sqinlik qilishi mumkin?

4. O'zgarishlar natijasida qondira olmay qoladigan yashirin ehtiyojlarinizni sog'lom usulda qanday qondirishingiz mumkin?

Haqiqatan ham o'zgarish qiyin. Lekin o'zgarish uchun, avvalo haqiqatan ham istash kerak.

🤩🤩Agar siz o'zgarishlardan ongsiz ravishda qaytarib turgan ikkamchi foydangizni aniqlashga qiynalsangiz psixolog bilan birgalikda vaziyatni muhokama qilishingiz mumkin.

Konsultatsiyaga yozilish uchun @dil0104 ga murojaat qiling.

@farzandruhiyati

❓️Psixologik travma qachon yuzaga keladi?
Inson psixikasi bittada katta to'lqindagi emotsiyalarni qabul qilganida.

❓️Nimaga yuzaga keladi?
Psixika bittada ularni hazm qila olmaydi.

❓️Qanday yuzaga keladi?
Kishi yonida og'ir emotsiyalarni konteynerlashga yordam beradigan, qo'llab-quvvatlaydigan odamlar bo'lmaydi. Aynan shu sabab og'ir emotsiyalari bostiriladi, inkor etiladi, kishi hissiyotlari bilan yolg'iz qolib ketadi.

Kinodan olingan mana shu parcha e'tiborimni tortdi. Psixologik travmali mijozlar bilan ishlashda nimalarga ahamiyat qaratish kerakligi haqida yozgim keldi.

Psixolog psixologik travmalari bor mijoz bilan ishlar ekan, avvalo, patsienti ichida qolib ketgan emotsiyalarni hikoyaga aylantirishga ko'maklashadi. Natijada mijozning tarqoq fikr, yopishqoq xayollari so'zga ko'chadi, emotsional xotirasidagi ma'lumotlar tartibga solinadi.

Xotiradagi ma'lumotlar

Vaziyat➡️Emotsiya➡️Emotsiya
tarzida emas.
Vaziyat➡️Emotsiya➡️Yakun➡️Xulosa
tarzida shakllanadi.

Mijoz so'zlar ekan, jarayonda o'zi ham o'zini yaxshi tushunishni, tartibsiz o'y-fikrlari ildizini yaxshiroq tahlil qilishni boshlaydi.

Mutaxassisning keyingi vazifasi o'sha travma paytda mijoz qondira olmagan ehtiyojini (hozir qondirib!) va nihoyat bu sahifani yopib yengil tortishiga ko'maklashish bo'ladi.

Shunaqa vaziyatlar bo'ladiki, mijozlar umrlari mobaynida atrofdagilardan hissiy qo'llab-quvvatlov olmagan bo'lgani uchun ham travma paytida ularni nima tinchlantirgan bo'lishi mumkinligi yoki qanaqa qo'llab-quvvatlov ehtiyojlari bo'lgani haqidagi savol ochiq qoladi.

📎Shunday pallada psixologning o'zi vaziyatdan kelib chiqqan holda bir nechta variantlarni aytishi mumkin.

Masalan,
- o'sha paytda onangiz sizni sochingizdan silab tinchlantirishini istarmidingiz?

- otangiz qo'lingizdan siqib, ko'zingizga qarab ishonch berishi ruhingizni ko'tararmidi?

- o'sha pallada kimdir sizni muhokama qilmasdan eshitishi tinchlantirgan bo'larmidi?

🤩🤩Savoldan maqsad nafaqat qondirilmagan ehtiyojlar o'rnini to'ldirish, balki deyarli psixologik qo'llab-quvvatlov ko'rmay o'sgan insonda qiyin vaziyatlarda ehtiyojlarini yaxshi anglagan holatda o'zini sog'lom qo'llab-quvvatlash modelini shakllantirishdan iboratdir.

Kinodagi sahnaga o'xshash holat sizga ham tanishmi?

@farzandruhiyati

Ichki tanqidchining ovozi

Pop psixologiyada ichki tanqidchini inson o'zini salbiy xususiyatlar  bilan sifatlashi deb hisoblashadi.

- men xunukman;
- beso'naqayman;
- aqlli emasman.

Ichki tanqidchi bilan ishlashda ham o'zingiz haqingizda unga zid fikrlarni aytish lozimligini ta'kidlashadi.

Deylik, o'zini chiroyli his etishga harakat qilish, aqlli ekanligimizga ishonish v.h.

Lekin amaliyotda bu usullar natija bermaydi. Ichki tanqidchimizning ovozi balandlashsa, balandlashadiki, lekin o'chmaydi.

Ichki tanqidchi nima o'zi u qaysi daryodan suv ichadi? Keling shulardan boshlasak.

Shaxsiyatimizni qismlarga bo'lib tadqiq etadigan bo'lsak, u bir necha tuzilmalardan tashkit topgan.
Masalan,

📎real menimiz - asl o'zligimiz.
📎Ideal menimiz - biz intiladigan mukammal obrazimiz.

Nartsisistik travmalarimiz sabab o'ylaymizki, qachondir mukammal bo'lsak, bizni sevishadi, e'tibor qaratishadi, qadrlashadi.

Shuning uchun doim ideal menga talpinib yashaymiz. Lekin insonmiz, resurslarimiz cheklangan. Ba'zi xususiyatlarimiz, holatlarimiz oldida ojizmiz. Shuning uchun ham ideal menga erishib bo'lmaydi. Bu holat takror va takror hafsalamizni pir qilishni boshlaydi.

📌Ideal menimizga yeta olmagan pallada ichki tanqidchimiz bizga qattiqroq o'shqirishni boshlaydi.

Qizig'i, ichki tanqidchi bizga sen semizsan demaydi:

- "Hali ham o'zing istagan vaznga yetib kela olmading. Sen qanaqa odamsan o'zi?!" deya koyidi.

- Sening aqling yo'q demaydi. Shuncha o'qib nega bitta sohada o'zingni yo'lingni topib keta olmayapsan" deya kaltaklaydi.

Ichki tanqidchini qulog'imiz ostidagi jarangini pasaytirish uchun ideal menimizga qo'ygan talablarimizni ko'rib chiqishimiz kerak.

✈️ sahifamizga nartsisizm kursining "Ichki tanqidchi bilan ishlash" moduli joylandi.   Og'riqlarimizga malham bo'ladigan psixologik texnikalar ham taqdim etilgan.

☕️ Faqat ko'rish, bizni qo'llab quvvatlash, amaliyotda sinab foyda olish qoldi.

https://youtu.be/TWcE16cyTrQ?si=CxM8CJ4tBBK5w8cu

Yoqimli tamosha!🩷

Kursga to'liq formatda kirish imkoniyatiga ega bo'lishni istasangiz @dil0104 ga murojaat qilishingiz mumkin.

@farzandruhiyati

#yumor
Bola uxlaganda ona uchun uxlab olishdan ham yaxshiroq reja bo'lishi mumkinmi?🙂

@farzandruhiyati

#psixologkundaligi

🍂Biror narsaning mag'zini bilmasak, tashqi holatiga qarab baho beramiz. Bu tabiiy holat.

Ushbu qonuniyat insonlar bilan munosabatlarda ham ishlaydi.

Esimda: You tubeda bir ko'rsatuvda intervyu berganimda, bir odam gapim qolib, kiyimimni tanqid qilgandi. Vaholanki, qanday kiyinish/ bo'yanish hammaning shaxsiy ishi, shaxsiy chegarasi.

✈️ You tube sahifamda yana bir foydalanuvchi "Siz o'zi shunaqa gapirasizmi yoki logopeddan muammoyingiz bormi?" deb izoh qoldiribdi.

Nimaga miyasiga shu fikr kelgan?
Katta ehtimol bilan gapimning ma'nosini tushuna olmagan.

Birovning gapining mohiyatini tushuna olmaganligini tan olish kishining o'zi uchun ham og'riqli. Chunki mazkur holat odam o'zini mana shunday (nimalarnidir bilmagan/anglolmagan) obrazda qabul qilishga majbur qiladi.
Hamma ham buni uddasidan chiqolmaydi. Psixika bu og'riqli haqiqatdan qochish uchun qarshisidagi odamni qadrsizlashni boshlaydi.

Qachonki sizda kimdirni muhokama qilish istagi paydo bo'lsa, nima uchun bunga ehtiyoj sezganingizni taftish qilib ko'rishingiz mumkin. Fikrlaringiz ustida tahliliy fikr yuriting.

Balki, muhokama qilayotgan odamingizda sizda yo'q nimadir borligi uchundir. 😂

@farzandruhiyati

#thinkingoutloud
Anglash og'rig'i

Fantastika janridagi kitoblarni o'qishni yoqtirmasdim. Lekin 8 yillar avval Ilmiy fantastika (science fiction) janridagi Daniel Kizning"Eljernon uchun gullar" kitobi qo'limga tushib qolganida uni bir nafasda o'qib tashlagandim.

Spoyler qilsam ham aytaman. Kitob aqli zaif yigitning intellektual salohiyatini jarrohlik yo'li bilan oshirish tajribasi haqida yozilgan.
Asarni muallif bosh qahramonning o'zi yozgan rivojlanish hisobotlari  orqali bayon etadi.

Bosh qahramon Charli intellektual jihatdan tengdoshlaridan orqada, nonvoyhonada ishlaydigan,  quvnoq yigit bo'ladi. Aqli zaifligida hammani yaxshi deb hisoblaydigan, o'zi haqida yetarlicha tasavvurga ega bo'lmagan,  munosabatlarga ochiq yigit intellektual salohiyati oshgan sari tafakkur qilish og'riqlarni his etishni boshlaydi.

Avvaliga o'zini yaxshiroq tahlil qilishni, hissiyotlari shakllantirayotgan tafakkurini taftish qilishni boshlaydi.
Keyin o'zgalarning qahramonimizga munosabatiga boshqa rakursdan qarashni boshlaydi. Ha, hammasi ko'ringanidek emasligini anglash qanchachalar og'riqli. Lekin og'riqlar beradigan xulosalar miyasidagi chigalliklarni yechishga ko'mak beradi.

Kitobni mutolaa qiilganimda, muallif inson tabiatini, voqeliklarning shaxs psixikasiga ta'sirini naqadar samimiy, o'ziga xos nyuanslari bilan tahlil qilgani e'tiborimni tortgan. Quyida shulardan bir-ikkitasi haqida yozmoqchiman:

1️⃣. Charlining intellekti oshib, fikrlash, mustaqil ravishda o'rganish qobiliyati shakllana boshlaydi. Lekin shunda ham hali mustaqil qaror qabul qilish layoqati rivojlanmagan bo'ladi.

Psixolog sifatida aytishim mumkinmi, mustaqil qaror qabul qilish odamda mas'uliyat hamda ongli yondashuv talab qiluvchi murakkab jarayondir.

Kishi bilim olishga chanqoq, aqlli, moliyaviy farovonroq bo'lsa ham  fikriy jihatdan odamlardan seperatsiya bo'lmagan bo'lishi mumkin.

Chunki mustaqil qaror qabul bir nechta fikrlarni tahlil qilish, o'ziga nima yaxshiligini tosh-tarozuga qo'yib ko'rish, mas'uliyatni bo'yinga olish uchun iroda kuchi hamda jasurlikni talab qiladi.

Ustozi Alisa Charliga buni juda chiroyli tushuntiradi:

"Men sening o‘rningga qaror qabul qilolmayman. Agar umr bo‘yi go‘dak bo‘lib qolishni istamasang, boshqalardan tavsiya va ko‘rsatmalar kutishni bas qil".

"O‘zingga o‘zing ishonishni o‘rganishing kerak. Javobni o‘zingdan topasan — nima to‘g‘ri, nima noto‘g‘riligini yuraging bilan his qilishing kerak".

2️⃣. Charlining onasi bilan ichki konfliktlari juda ham ta'sirli, ishonarli ifoda etilgan.

Bu dunyoga kelar ekanmiz, bu olamda  birgina odamning hech qanday shartlarsiz qabul qilishiga ehtiyoj sezamiz.  Agar onamiz o'sha qabul qilish funksiyasini bersa, olam guliston. Aks holda butun olamdan o'sha qondirilmagan ehtiyojinizni qildirib yashashimiz ham mumkin.

Charlining onasi farzandining tengdoshlaridan farqli, intellektual salohiyati pastroq ekanligini qabul qila olmaydi.

Yillar o'tib aqlli bo'lgan yigitning onasini o'ylaganda xayolida aylangan mulohazalarni belgilab, skrinshot ko'rinishida qoldirdim.

Aytmoqchi bo'lganim, bu kitobni o'qish orqali o'zini anglash qanchalar og'riqli, shu bilan birga zavqli sayohat ekanligini his qilishingiz mumkin. Qolaversa, atrofingizdagi  insonlar, munosabatlar, voqelikka boshqa nigoh bilan qarab ko'rasiz.

@farzandruhiyati

Mana bu postga sharhlardan

Charlining onasini o'ta tozalikka etiborliligi mehmon kelsa uyat bo'ladi deb toza tutishi, Charlidan uyalishi imkon qadar Charlini odamlar ko'ziga ko'rinmasligiga harakat qilishi Charlini tan olmasligi ,onasining o'zida psixologik muammolar borligini ko'rsatib bergan. O'qisa arzidigan kitob.

Sarvinoz

Obunachilarning tahlillarini o'qish ham zavqli. 🌷

@farzandruhiyati