“АҚШ Яқин Шарқдаги ташаббусни бой берган”

АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Вашингтоннинг Эронга нисбатан белгиланган ҳарбий вазифаларни тўлиқ бажарганини ва эндиликда операцияни босқичма-босқич якунлашга тайёр эканини эълон қилиши Яқин Шарқдаги кескинликни пасайтириш йўлидаги муҳим қадам бўлди. Бу баёнот фонида Теҳрон музокараларнинг иккинчи раундига расман розилик берди ва Reuters манбаларига кўра, навбатдаги олий даражадаги учрашув яқин дам олиш кунлари Покистон пойтахти Исломободда бўлиб ўтиши кутилмоқда. Покистонлик расмийлар ҳар икки томон билан фаол алоқада бўлиб, учрашувнинг техник жиҳатларини ишлаб чиқмоқдалар; Теҳроннинг ижобий жавоби эса минтақавий хавфсизликни тиклаш борасидаги умидларни янада мустаҳкамлади.

Вашингтоннинг бундай дипломатик фаоллиги замирида биринчи навбатда ички иқтисодий омиллар, хусусан, америкалик сайловчиларнинг энергия ташувчилар нархи ошишидан кўраётган улкан зарарлари ётибди. Вэнснинг тан олишича, Америка халқи ёқилғи нархи туфайли азият чекмоқда ва Дональд Трамп маъмурияти учун Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ очиш орқали нархларни жиловлаш ҳозирда энг устувор вазифадир. Биринчи раунд муваффақиятсизлигидан сўнг нефть нархи 100 доллардан ошиб кетган бўлса, Трампнинг янги музокараларга шама қилиши билан бозорларда нархлар 97 доллардан пастга тушди, бу эса жаҳон иқтисодиётининг ушбу сиёсий мулоқотга нақадар боғлиқ эканини намойиш этди.

Бироқ, Трамп маъмуриятининг ушбу сиёсати АҚШ ичида жиддий танқидларга ҳам учрамоқда; хусусан, собиқ давлат котиби Хиллари Клинтон президентнинг Эрон томонидан Ҳўрмуз бўғози ёпиб қўйилишини кутмагани ҳақидаги иддаоларини «ҳайратланарли» деб атаб, буни стратегик заифлик сифатида баҳолади. Клинтонга кўра, АҚШ Яқин Шарқдаги ташаббусни бой берган ва заиф позицияга тушиб қолган. Шу билан бирга, минтақадаги асосий иттифоқчи – Саудия Арабистони ҳам Вашингтондан Ҳўрмуз қамалини зудлик билан тўхтатишни талаб қилмоқда, чунки Ар-Риёд Эроннинг асимметрик жавоби сифатида Боб ал-Мандаб бўғозининг ҳусийлар томонидан тўсилишидан жиддий хавотирда.

Вазиятнинг бундай мураккаб тус олиши Исломободдаги бўлажак музокараларни нафақат икки давлат ўртасидаги мулоқот, балки глобал энергия хавфсизлигини белгиловчи учрашувга айлантирмоқда. Мутахассисларнинг фикрича, агар Теҳрон Ҳўрмуз бўғози бўйича ён бермаса ва Ямандаги ҳусийлар омили ишга солинса, инқироз Яқин Шарқ чегараларидан чиқиб, бутун дунёга ҳалокатли таъсир кўрсатиши мумкин. Шу боис, Вашингтон муросага тайёрлигини намойиш этиб, операцияни тугатиш ҳақида гапираётган бўлса-да, асосий ва якуний қадамни энди Теҳрон қўйиши шартлигини таъкидлаб, дипломатик босимни давом эттирмоқда.

@gayratkhodjasaydaliev