Fikrat jamoasi nomidan barchangizni 21-oktyabr — O‘zbek tili bayrami kuni bilan chin qalbimizdan muborakbod etamiz!

Ona tilimiz — o‘tmishimizdan kelajagimizga eltuvchi ma’naviy ko‘prikdir!

O‘zbek tilimizning umri boqiy, qadri baland, kelajagi porloq bo‘lsin!

Hurmat bilan, Fikrat jamoasi.

Rasmiy sahifalarimizga obuna bo'ling
telegram |instagram | facebook | youtube | fikratonline

Киев остонасида тўхтаган блицкриг: Трамп тилга олган генерал ва 2022 йилги режаларнинг ҳақиқий манзараси

“Россия танклари Киевга бир неча соатда етиб бориши мумкин эди, бироқ бир қўмондоннинг қарори туфайли улар йўллардан чиқиб, лойга ботиб қолди”. АҚШ Президенти Дональд Трамп 2026 йил 20 октябрь куни Оқ уйда журналистлар билан мулоқот чоғида 2022 йил баҳоридаги воқеаларни яна шу талқинда ёдга олди. У исмини очиқламаган рус генералини кескин танқид қилиб, мазкур муваффақиятсизликдан сўнг унинг ҳозир ҳам тирик эканига шубҳа билдирди.

Ҳақиқатан, 2022 йилнинг февраль ва март ойларида Киев учун кечган жанг урушнинг бутун стратегик йўналишини белгилаб берган ҳал қилувчи босқич бўлди. Ҳарбий таҳлилчилар ва тадқиқотчиларнинг хулосасига кўра, Россиянинг тезкор ҳужуми (блицкриг) фақатгина алоҳида бир генералнинг хато буйруғи туфайли эмас, балки кўплаб ўзаро боғлиқ омиллар – логистик тақчиллик, муҳандислик тўсиқлари, режалаштиришдаги хатолар ва Украина мудофаа кучларининг фаол қаршилиги натижасида барбод бўлган.

АҚШ президенти ўз баёнотида аниқ исм-шарифни келтирмаган бўлса-да, ҳарбий экспертлар ва Ғарб ОАВлари эътиборни генерал-полковник Александр Чайкога қаратмоқда. 2022 йил февралида Россиянинг Шарқий ҳарбий округи қўшинларига қўмондонлик қилган Чайко Беларусь ҳудудидан Чернобиль ва Днепрнинг ўнг қирғоғи бўйлаб Киевга ҳаракатланган тахминан 20 минг кишилик зарбдор кучлар гуруҳини бошқарган эди. Ушбу йўналишда ҳаракатланган 64 километрлик улкан зирҳли техника колоннаси ҳақиқатан ҳам логистик коллапсга учраб, автотрассаларда тиқилиб қолган ва бир қисми йўл четларидаги лойга ботган эди. Бироқ Трампнинг “у генерал энди тирик эмасдир” деган тахмини расмий маълумотларга мос келмайди, чунки Чайко Киев остонасидаги чекинишдан кейин ҳам юқори лавозимларда қолди: у Суриядаги Россия қўшинларига раҳбарлик қилди, Бош штаб бошлиғи ўринбосари бўлиб ишлади ва 2026 йил майида Ҳаво-космик кучлари бош қўмондони этиб тайинланди. Қолаверса, бутун кампания режасини тайёрлашда фақатгина йўналиш қўмондонлари эмас, балки Бош штаб бошлиғи Валерий Герасимов ва Бош оператив бошқарма бошлиғи Сергей Рудской бошчилигидаги энг юқори ҳарбий раҳбарият бевосита масъул эди.

Аслида Москванинг бошланғич режаси бир неча кунлик ҳарбий-сиёсий шок яратишга асосланган эди. Британиянинг Мудофаа тадқиқотлари қироллик институти (RUSI) ҳисоботларига кўра, режа бўйича қўшинлар Киевни уч кун ичида тўлиқ ўраб олиши, Украина ҳарбий-сиёсий раҳбариятини тарқоқликка учратиб, марказлашган мудофаа ва кенг халқаро кўмак шаклланишига улгурмасдан ҳокимиятни алмаштириши кўзда тутилган...

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/kiev-ostonasida-tohtagan-blickrig-tramp-tilga-olgan-general-va-2022-yilgi-rejalarning-haqiqiy-manzarasi/

@fikrat

Ўқ узилмасдан якунланган “уруш”: Швеция ва Норвегия қандай қилиб қон тўкмасдан ажралган эди?

1905 йилнинг сентябрида Швеция ва Норвегия вакиллари Карлстад шаҳрида музокара олиб борар экан, чегаранинг икки томонида кенг кўламли ҳарбий сафарбарлик кечаётган эди. Қарийб бир аср ягона монарх ҳукмронлиги остида яшаган икки Скандинавия давлати эндиликда тинч ажралиш шартларини келишиб олиши зарур эди, акс ҳолда сиёсий бўҳрон шиддатли қуролли тўқнашувга айланиши муқаррар эди. Бугунги кунда мазкур жараён халқаро муносабатларда империя ва унияларнинг тинч йўл билан тугатилиши бўйича ноёб тарихий намуна сифатида баҳоланади. Бироқ ушбу муросанинг ортида ўнлаб йиллар давомида тўпланган миллий норозилик, конституциявий зиддиятлар, ҳарбий хавф-хатарлар ва кескин дипломатик кураш ётарди.

Швеция-Норвегия униясининг тарихий илдизлари Наполеон урушлари даврига бориб тақалади. 1814 йил январида имзоланган Киль шартномасига кўра, Франция тарафида бўлган Дания қироллиги мағлубиятга учраб, Норвегияни Швеция тожига топширишга мажбур бўлди. Аммо норвеглар бу қарорга бўйсунмади: миллий мустақиллик йўлини танлаб, 1814 йил 17 майда Эйдсволлда ўз демократик конституциясини қабул қилди. Ўша йилнинг ёзида Швеция билан юз берган қисқа ҳарбий тўқнашувдан сўнг, томонлар Мосс конвенцияси орқали келишувга эришдилар: Норвегия ўз конституцияси, парламенти (стортинг) ва ички мустақиллигини сақлаб қолган ҳолда, Швеция билан шахсий унияга (ягона монарх бошқарувига) киришга рози бўлди. Шунга қарамай, ташқи сиёсат ва дипломатик алоқаларнинг бевосита Стокгольмдаги Ташқи ишлар вазирлиги орқали юритилиши вақт ўтиши билан Норвегия жамиятида жиддий эътирозларни келтириб чиқарди.

XIX аср охирига келиб, халқаро савдо флоти ҳажми бўйича дунёда етакчи ўринлардан бирини эгаллаган Норвегия учун хорижий портларда ўз денгизчилари ва савдогарлари манфаатини мустақил ҳимоя қилиш – алоҳида консуллик хизматини таъсис этиш ҳаётий заруратга айланди. Аммо бу шунчаки хўжалик масаласи эмас, балки уния ичидаги суверенитет чегараларини белгиловчи асосий сиёсий баҳс эди. Йиллар давомида чўзилган музокаралар муваффақиятсиз тугагач, 1905 йил 27 майда қирол Оскар II стортинг қабул қилган алоҳида Норвегия консуллик хизмати тўғрисидаги қонунга вето қўйди. Бунга жавобан Кристиан Микельсен бошчилигидаги Норвегия ҳукумати истеъфо берди, бироқ монарх янги вазирлар маҳкамасини шакллантириш имконсизлигини важ қилиб, истеъфони қабул қилишдан бош тортди. Натижада вазият ҳуқуқий ва конституциявий боши берк кўчага кириб қолди...

Давоми янада қизиқ: https://fikratonline.uz/oq-uzilmasdan-yakunlangan-urush-shveciya-va-norvegiya-qanday-qilib-qon-tokmasdan-ajralgan-edi/

@fikrat

Смартфондан Нобелгача: замонавий илм-фанда мусулмон дунёсининг изи

Бугун телефон орқали сурат улашиш, видеомулоқот қилиш ёки онлайн тўлов ўтказиш оддий ҳолга айланган. Йирик шаҳарларда эса юзлаб метр баландликка бўй чўзган осмонўпар бинолар одатий манзара касб этмоқда. Бу имкониятлар ортида кўплаб мамлакатлар, лабораториялар ва авлодларнинг меҳнати мужассам. Замонавий технологиялар ва фан тарихида мусулмон олимлар ҳамда Шарқ жамиятларидан етишиб чиққан тадқиқотчи ва муҳандисларнинг ҳам салмоқли ҳиссаси бор.

Хоразмий, Беруний ва Ибн Сино каби мутафаккирларнинг илмий мероси яхши маълум. Бироқ XX-XXI асрлар илм-фанига назар ташланса, бу анъананинг янги саҳифалари кўзга ташланади: микроэлектроника, рақамли тасвир, ахборот хавфсизлиги, автоматик бошқарув, баланд бинолар муҳандислиги, элементар зарралар физикаси ва молекуляр биология шулар жумласидандир. Бу давр манзарасини Миср, Озарбайжон-Эрон, Жанубий Осиё ва Туркия каби мусулмон маданий муҳитидан етишиб чиққан олимларнинг ишлари орқали яхлит кузатиш мумкин.

Микроэлектроника ва замонавий процессорлар пойдевори
Смартфон ва компьютерларнинг ҳисоблаш имкониятлари тарихида мисрлик физик ва муҳандис Муҳаммад Атоуллоҳ алоҳида ўрин тутади. У 1959 йили “Bell Labs” лабораториясида кореялик ҳамкасби Давон Канг билан биргаликда металл-оксид-яримўтказгичли майдон транзистори – MOSFETни яратди ва бу қурилма 1960 йилги илмий анжуманда тақдим этилди. Атоуллоҳнинг бунга қадар кремний сиртини кремний диоксиди қатлами билан барқарорлаштириш (пассивация қилиш) устида олиб борган изланишлари янги турдаги транзисторнинг юзага келишига йўл очган эди.

MOSFETни жуда митти электрон калитга қиёслаш мумкин: унинг бошқарув қисмига (затворга) берилган кучланиш канал орқали электр токи ўтишини назорат қилади. Бундай элементлардан тузилган мантиқий схемалар ахборотни паст ва юқори кучланиш даражалари – «0» ва «1»лар кўринишида қайта ишлайди. Миллиардлаб ана шундай калитларнинг уйғун ишлаши ҳисоб-китобларни бажариш, маълумот сақлаш ва мураккаб дастурларни ишга тушириш имконини беради.

Кашфиётнинг бугунги кўламини биргина мисолда кўриш мумкин: 2021 йилда тақдим этилган Apple A15 Bionic чипида қарийб 15 миллиард транзистор жойлашган бўлиб, улар процессорнинг ҳисоблаш ядролари, график блоклари ва бошқа тизимларини ҳаракатга келтиради. Шу тариқа, ярим аср аввал лабораторияда яратилган электрон элемент ўнлаб йиллик такомиллашув натижасида чўнтак қурилмаларининг асосий таянчига айланд...

Давоми янада қизиқ: https://fikratonline.uz/smartfondan-nobelgacha-zamonaviy-ilm-fanda-musulmon-dunyosining-izi/

@fikrat

Бомбаларнинг “ота-оналари”: АҚШ ва Эрон ўртасидаги психологик босим ва стратегик сигналлар

Вашингтонда “барча бомбаларнинг онаси” деб ном олган ўта оғир авиабомбани Эронга қарши қўллаш эҳтимоли кўриб чиқилаётган бир пайтда, Теҳрон “барча бомбаларнинг отаси” номли янги қуролни намойиш этишга тайёрланаётганини билдирди. Ушбу жарангдор номлар ва баёнотлар ортида фақатгина қуролларнинг мутлақ вайронкор қуввати эмас, балки рақибнинг стратегик иродасига таъсир ўтказиш ҳамда уни кейинги ҳарбий қадамларини қайта ҳисоблаб чиқишга мажбурлаш истаги намоён бўлмоқда.

АҚШ расмий доираларига таянган хабарларга кўра, Пентагон Эроннинг энергетика инфратузилмаси ва чуқурлаштирилган ядровий объектларига эҳтимолий зарбалар режаси доирасида GBU-43/B MOAB (Massive Ordnance Air Blast) авиабомбасидан фойдаланиш сценарийсини таҳлил қилмоқда. АҚШ Президенти Дональд Трамп ҳам “Пикакс-Маунтин” номи билан машҳур мустаҳкамланган ерости мажмуасига зарба бериш масаласига тўхталар экан, ядровий қурол қўллашга эҳтиёж йўқлигини, MOAB эса ядровий бўлмаган қурол тоифасига киришини эслатиб ўтди. Бироқ бундай муҳокамаларнинг мавжудлиги қуролни қўллаш бўйича якуний сиёсий буйруқ берилганини англатмайди, балки эҳтимолий ҳарбий вариантларни тайёрлаш доирасидаги ҳаракат сифатида баҳоланади.

Бунга жавобан Эрон Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси матбуот котиби Ҳусайн Муҳиббий Теҳрон яқин орада “бомбаларнинг отаси” деб номланган янги қуролни оммага намойиш этишга тайёргарлик кўраётганини эълон қилди. Ушбу восита рақиб учун кутилмаган янгилик бўлиши билдирилган бўлса-да, унинг аниқ тури, оғирлиги, етказиб бериш воситаси ёки тақдимот санаси очиқланмади. Баёнотда унинг ядровий хусусиятга эга экани ҳақида ҳам маълумот берилмаган. Шу боис мазкур эълон, аввало, рақибга ҳали ишга солинмаган қаршилик ресурслари борлигини англатувчи сиёсий ва психологик огоҳлантириш сифатида талқин қилинмоқда.

АҚШ арсеналидаги қурол ҳақида эса анча аниқ техник маълумотлар мавжуд. Омма орасида “Mother of All Bombs” (“Барча бомбаларнинг онаси”) номи билан танилган GBU-43/B авиабомбасининг умумий оғирлиги қарийб 9,8 тоннани ташкил этиб, унинг 8,5 тоннадан ортиғи юқори қувватли портловчи моддадан иборат. Илк бор 2003 йилда синовдан ўтказилган ушбу қурол фақат бир марта – 2017 йилнинг апрелида Афғонистоннинг Нангарҳор вилоятидаги ерости туннеллари ва мустаҳкамланган бошпаналарга қарши жанговар амалиётда қўлланилган...

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/bombalarning-ota-onalari-aqsh-va-eron-ortasidagi-psihologik-bosim-va-strategik-signallar/

@fikrat