Rossiyaga navbatdagi nota: “O'zbeklarni haqoratlaganga chora ko'rilsin”
https://youtu.be/cdvtKKBfd9o

Европа “бортдан ташқарида”ми?

Европанинг дунё сиёсатида “кўринмаслиги” муаммоси
Сўнгги йилларда глобал сиёсий саҳнада Европа Иттифоқи давлатлари анча пассив кўринишга эга бўлиб қолди. Бу ҳолат айниқса АҚШ-Хитой рақобати, Россиянинг Украинадаги уруши, Яқин Шарқдаги зиддиятлар ва сунъий интеллектдан тортиб энергия хавфсизлигигача бўлган долзарб масалаларда яққол кўзга ташланади. Савол туғилади: нега Европанинг овози кам эшитиляпти ва у нима учун глобал қарорларни қабул қилиш жараёнида “иккинчи қатор”да қолмоқда?

1. Тарихий ва институционал омиллар
Европа Иттифоқи давлатлари ҳеч қачон ягона геосиёсий “суперкуч” бўла олмаган. Иккинчи жаҳон урушидан кейин АҚШнинг хавфсизлик кафолатига суянган Европа ўзини стратегик мустақилликка эмас, иқтисодий интеграцияга йўналтирди.
Натижада, ЕИ иқтисодий жиҳатдан дунёдаги энг йирик бозорлардан бирига айланса-да, ташқи сиёсатда ҳали ҳам бир овоз билан гапиришда қийналмоқда. Франция ва Германиянинг позициялари кўпинча фарқ қилади, Польша ва Болтиқбўйи давлатлари Россияга нисбатан қаттиққўл бўлса, Венгрия ёки Италия кўпроқ прагматик йўлни танлайди.

2. АҚШнинг роли
Европанинг пассивлигида АҚШнинг ҳам улуши катта. НАТО орқали қитъа хавфсизлиги Вашингтонга боғлангани учун Европа стратегик фикр юритишдан кўра кўпроқ “ижрочи” вазифасида қолмоқда. Украина уруши мисолида ҳам ЕИ кўпинча АҚШ орқали иш олиб бормоқда: молиявий ёрдам ва санкциялар бўйича етарлича бирдамлик кўрсатган бўлса-да, ҳарбий қудрат жиҳатидан ҳали ҳам Америкага суянади.

3. Ички муаммолар
Европанинг сиёсий “кўриниши”ни камайтирган яна бир омил — ички муаммолар:
• Миграция инқирози — Иттифоқда ички зиддиятларни кучайтирди.
• Иқтисодий ривожланишдаги сусткашлик — АҚШ ва Хитойга нисбатан рақобатбардошлик паст.
• Brexit — Буюк Британия каби йирик геосиёсий актjрнинг чиқиб кетиши Европа таъсирини янада заифлаштирди.

4. Халқаро тартибот ўзгариши
Дунёда ҳозир кўпқутбли тизим шаклланмоқда. АҚШ ва Хитой етакчилик учун курашаётган пайтда Россия ўзига хос “алоҳида куч” сифатида майдонга чиқди. Ҳиндистон, Бразилия, Туркия, Саудия Арабистони каби давлатлар ҳам глобал сиёсий ўйинчиларга айланмоқда. Европа эса бу жараёнда стратегик концепцияни ишлаб чиқишга кечикмоқда.

5. Европа қайта “кучайиши” мумкинми?
Имкониятлар бор:
• Европа дунёдаги энг йирик иқтисодий кучлардан бири бўлиб қолмоқда.
• Яшил энергетика ва инновация соҳасида етакчи роль ўйнаш имконияти мавжуд.
• Агар ЕИ ташқи сиёсатда АҚШга ортиқча боғлиқлигини камайтириб, мустақил геосиёсий акторга айланиши мумкин.

Бироқ тўсиқлар ҳам кўп:
• Бир овоздан қарор қабул қилиш жараёни жуда секин.
• Миллий манфаатлар зиддиятлари қитъани парчалайди.
• Демографик ва иқтисодий ўсиш суст, технологик йўналишда АҚШ ва Хитойдан орқада.

Хуллас, Европа Иттифоқи ҳозирги ҳолатда дунё сиёсатини бошқарувчи марказий куч эмас, балки кўпроқ “умумий позиция” билдирувчи блок сифатида намоён бўлмоқда. Бунинг айби ҳам ўзларида — чунки улар сиёсий бирдамликни иқтисодий интеграция даражасига кўтара олишмади. Шу билан бирга, АҚШнинг хавфсизликдаги ҳаддан ташқари таъсири ҳам Европанинг мустақиллигини чеклаб турибди.

Бир кун келиб Европа яна глобал сиёсий саҳнага чиқиши мумкин, аммо бу учун у ички ихтилофларни енгиб, стратегик мустақилликка йўл олиши шарт. Агар бу амалга ошмаса, дунё тартиботи ўзгараётган бир пайтда ЕИ “иккинчи даражали актор” сифатида қолиши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

АҚШ армияси Венесуэлада ҳокимиятни ўзгартириш учун тайёр – Пентагон

АҚШ мудофаа вазири Пит Хегсет Венесуэладаги вазият юзасидан кескин баёнот берди. Унинг сўзларига кўра, Пентагон ҳокимиятни ўзгартириш учун “Америка армиясининг барча мавжуд ресурсларини ишга солишга тайёр”. Буни вазир “президент даражасидаги қарор” деб атади.

Хегсетнинг таъкидлашича, АҚШ ҳарбийларининг Венесуэлада гиёҳванд моддалар контрабандаси билан шуғулланган кемага ҳужуми фақат “бошланиш” бўлиши мумкин.

“Бизда ҳавода, сувда ва кемаларда зарур воситалар мавжуд. Бу биз учун жуда жиддий вазифа ва у бир зарба билан чекланиб қолмайди,” — деди Хегсет Fox телеканалига берган интервьюсида.

Куни кеча АҚШ президенти Доналд Трамп ҳам ўз баёнотида АҚШ ҳарбийлари халқаро сувларда ҳаракатланаётган ва Америкага йўл олган қайиқдаги 11 нафар “террорчи”ни йўқ қилганини маълум қилган эди.

“Биз бу қайиқда кимлар борлигини, улар нима қилаётганини ва кимни вакиллик қилаётганини аниқ билардик”, — деди Хегсет Fox News эфирида.

Халқаро муносабатларда янги кескинлик
Журналистлар ҳужумнинг халқаро муносабатларга, айниқса, Хитой билан алоқаларга бўлиши мумкин таъсири ҳақида савол берганида, Хегсет жавобни кескин шаклда ифода этди:

“Ташвишланиши керак бўлган ягона шахс — президентликка номзод Николас Мадуро. У гиёҳванд моддалар савдосининг бошида турган, ҳақиқий сайловсиз ҳокимиятни эгаллаган ва АҚШ томонидан 50 миллион долларни ўғирлашда айбланаётган шахс”, — деди Пентагон раҳбари.

Вашингтоннинг бу баёноти Венесуэла бўйича янги кескин босқич бошланганидан дарак бермоқда. Хегсетнинг сўзлари Пентагоннинг нафақат наркотрафикка, балки Мадуро ҳокимиятига қарши ҳам кенг кўламли операцияларга тайёрлигини англатади. Бу эса нафақат Каракас, балки Москва ва Пекин билан муносабатларда ҳам янги сиёсий тортишувларга олиб келиши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

«Ҳинд Ражабнинг овози» — Венецияни ларзага солган фожиа

Венеция кинофестивалида тунислик режиссёр Кавтар Бин Хониянинг «Ҳинд Ражабнинг овози» фильми тақдимоти бўлиб ўтди. Намойиш якунида бутун зал ижодий гуруҳни 23 дақиқа давомида тик туриб олқишлади. Бу овоз — бутун дунё эшитиши керак бўлган овоз эди.

Фильм 2024 йилда Ғазода Исроил кучлари томонидан ўлдирилган беш ёшли Ҳинд Ражабнинг ҳақиқий воқеасига асосланган. Амакиси ва қариндошларининг жонсиз таналари орасида, автомобиль вайроналари ичида қолиб кетган қизалоқ мўъжиза туфайли Фаластин Қизил Ярим ой жамиятига қўнғироқ қилишга муваффақ бўлади. У соатлар давомида ёлғизлик ва қўрқув ичида ёрдам кутади. Бироқ на унинг ўзи, на уни қутқариш учун йўлга чиққан тиббиёт ходимлари омон қолади.

Режиссёр Бин Хония учун бу лойиҳа шунчаки кино эмас, балки инсоний бурчдир.

«Мен Ҳинднинг овозини илк бор эшитганимда, унинг сўзларидан ҳам кучлироқ нарсани — бутун Ғазонинг ёрдам сўраб қичқириғини ҳис қилдим. Ва бу фарёдга ҳеч ким жавоб бермади», — дейди у.

Фильмда Ҳинднинг ҳақиқий телефон ёзувларидан фойдаланилган бўлиб, воқеа қутқарувчилар нигоҳи билан ҳикоя қилинади.

Премьера зали сукунат ва кўз ёшларга тўлди. Томошабинлар ва журналистлар ҳиссиётларини яшира олишмади. Танқидчилар фильмни «бу йилги фестивалнинг энг таъсирли ва долзарб асари» дея эътироф этди.

Актриса Сажа Килани:

«Ҳинднинг овози ҳимояга муҳтож эмас. Унинг ўзи — ҳақиқат. Бу қисса фақат Ҳинд ҳақида эмас, бу Ғазода ҳалок бўлган минглаб болаларнинг тақдири».

Фаластинлик актёр Мўтоз Малҳис:

«Мен 10 ёшимда худди шундай даҳшатларни бошдан кечирганман. Ҳинднинг овозини эшитиб, ўз болалигимга қайтдим. Бу мен учун актёрлик эмас, ҳаётимнинг бир парчаси эди».

Ҳинднинг онаси Виссам Ҳамада фильм орқали дунё ҳамжамияти Ғазодаги урушни тўхтатишга киришишидан умидвор.

«Бутун дунё биздан юз ўгирди. Энди фақат санъат ва ҳақиқатгина овозимизни эшиттириши мумкин», — дейди у.

Лойиҳанинг аҳамиятини англаган ҳолда, уни Бред Питт, Хоакин Феникс ва режиссёрлар Жонатан Глейзер ҳамда Альфонсо Куарон каби Ҳолливуд юлдузлари ижрочи продюсер сифатида қўллаб-қувватлади. Премьерада шахсан иштирок этган Хоакин Феникс ва унинг рафиқаси Руни Мара ижодкорларни қучоқлаб, ўз ҳурматини изҳор қилди.

«Ҳинд Ражабнинг овози» — бу шунчаки бир қизалоқнинг аччиқ қисмати ҳақидаги фильм эмас. Бу — бутун бир халқнинг эътиборсиз қолдирилган фожиасини, тингланмаган овозини бутун дунёга эшиттиришга қаратилган қудратли киноасардир.

@gayratkhodjasaydaliev

Ҳамма Ўзбекистон билан муносабатларини "қизғанади"

Ўзбекистон ва АҚШ етакчилари стратегик шерикликни мустаҳкамлашга келишдилар

5 сентябрь куни Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Америка Қўшма Штатлари Президенти Дональд Трамп билан телефон орқали мулоқот қилди. Суҳбат икки томонлама стратегик шерикликни янада кенгайтириш ва амалий ҳамкорликни чуқурлаштириш масалаларига бағишланди.

АҚШ раҳбари сўнгги йилларда Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотлар, модернизация жараёнлари ва аҳоли фаровонлигини оширишга қаратилган сиёсатни юқори баҳолади. Мирзиёев эса ўз навбатида Трамп маъмуриятининг ички ва ташқи сиёсатдаги натижаларини самимий табриклади ҳамда Америка томонининг халқаро ва минтақавий барқарорликка қўшаётган ҳиссасини эътироф этди.

Иқтисодий ва бизнес ҳамкорлик

Суҳбатда иқтисодий йўналишлар алоҳида ўрин тутди. Икки мамлакат ўртасида савдо ҳажми сўнгги йилларда барқарор ўсиш қайд этгани ва 2024 йилда 15 фоизга ошгани таъкидланди. Шу асосда бизнес кооперациясини чуқурлаштириш, янги савдо битимлари ва йирик лойиҳаларни амалга ошириш масалалари муҳокама қилинди.

Ҳамкорлик портфели фуқаро авиацияси, электротехника ва энергетикадан тортиб қишлоқ хўжалиги, рақамли технологиялар, молия, инновациялар ва таълим соҳаларигача қамраб олган. Шу ойнинг ўзида АҚШнинг етакчи компаниялари билан қатор учрашув ва музокаралар ўтказилиши ҳам кўзда тутилмоқда.

Хавфсизлик ва гуманитар алоқалар

Мулоқотда хавфсизлик соҳасида терроризм, экстремизм ва ноқонуний миграцияга қарши курашиш бўйича самарали ҳамкорлик олиб борилаётгани қайд этилди. Шунингдек, маданий ва таълимий алмашинувлар кенгайиб, Тошкентда АҚШнинг нуфузли олий таълим муассасалари филиаллари муваффақиятли фаолият юритмоқда.

АҚШ Президенти Ўзбекистон миллий терма жамоасининг келгуси йили ўтказиладиган футбол бўйича жаҳон чемпионатида илк бор қатнашиши муносабати билан табрик сўзларини изҳор этди ва жамоага омад тилади.

Халқаро кун тартиби ва минтақавий ҳамкорлик

Телефон мулоқоти чоғида халқаро масалалар юзасидан ҳам фикр алмашилди. Хусусан, “C5+1” формати доирасида Марказий Осиё давлатлари ва АҚШ ҳамкорлигини чуқурлаштириш долзарб аҳамият касб этиши таъкидланди.

Шу билан бирга, Шавкат Мирзиёев Дональд Трампни Ўзбекистонга расмий ташриф билан келишига таклиф этди.

Президентларнинг телефон орқали мулоқоти очиқ, конструктив ва дўстона руҳда кечди. Томонлар амалий ҳамкорлик лойиҳаларини илгари суриш ва олий даражадаги мулоқотларни изчил давом эттиришга келишиб олдилар.

Ушбу телефон суҳбати яқинда бўлиб ўтган Шанхай ҳамкорлик ташкилоти саммити ортидан амалга ошгани диққатга сазовор. Минтақавий мулоқотлар кучайган бир пайтда Вашингтон билан стратегик шерикликни мустаҳкамлаш Ўзбекистон ташқи сиёсатининг мувозанатли ва прагматик йўналишини яна бир бор кўрсатиб турибди.

@gayratkhodjasaydaliev